Skanda Purana · Chapter 4.26

agastiruvāca // //
prasannosi yadi skaṃda mayi prītiranuttamā //
tatsamācakṣva bhagavaṃściraṃ yanme hṛdisthitam

avimuktamidaṃ kṣetraṃ kadārabhya bhuvastale //
parāṃ prathitimāpannaṃ mokṣadaṃ cābhavatkatham

kathameṣā trilokīḍyā gīyate maṇikarṇikā //
tatrāsītkiṃ purāsvāminyadā nāmaranimnagā

vārāṇasīti kāśīti rudrāvāsa iti prabho //
avāpa nāmadheyāni kathametāni sā purī //
ānaṃdakānanaṃ ramyamavimuktamanaṃtaram

mahāśmaśāna iti ca kathaṃ khyātaṃ śikhidhvaja //
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ saṃdehaṃ me'panodaya

// skaṃda uvāca //
praśnabhāroyamatulastvayā yaḥ samudāhṛtaḥ //
kuṃbhayone'mumevārthamaprākṣīdaṃbikā haram

yathā ca devadevena sarvajñena niveditam //
jaganmātuḥ purastācca tathaiva kathayāmi te

mahāpralaya kāle ca naṣṭe sthāvarajaṃgame //
āsīttamomayaṃ sarvamanarkagrahatārakam

acaṃdramanahorātramanagnyanilabhūtalam //
apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejovivardhitam

draṣṭṛtvādi vihīnaṃ ca śabdasparśasamujjhitam //
vyapetagaṃdharūpaṃ ca rasatyaktamadiṅmukham

itthaṃ satyaṃdhatamasi sūcībhedye niraṃtare //
tatsadbrahmeti yacchrutyā sadaikaṃ pratipādyate

amanogocarovācāṃ viṣayaṃ na kathaṃcana //
anāmarūpavarṇaṃ ca na sthūlaṃ na ca yatkṛśam

ahrasvadīrghamalaghugurutvaparivarjitam //
na yatropacayaḥ kaścittathā cāpacayopi ca

abhidhatte sa cakitaṃ yadastīti śrutiḥ punaḥ //
satyaṃ jñānamanaṃtaṃ ca yadānaṃdaṃ paraṃ mahaḥ

aprameyamanādhāramavikāramanākṛti //
nirguṇaṃ yogigamyaṃ ca sarvavyāpyekakāraṇam

nirvikalpaṃ nirāraṃbhaṃ nirmāyaṃ nirupadravam //
yasyetthaṃ saṃvikalpyaṃte saṃjñāḥ saṃjñoditasya vai

tasyaikalasya carato dvitīyecchā bhavatkila //
amūrtena svamūrtiśca tenākalpi svalīlayā

sarvaiśvaryaguṇopetā sarvajñānamayī śubhā //
sarvagā sarvarūpā ca sarvadṛksarvakāriṇī

sarvaikavaṃdyā sarvādyā sarvadā sarvasaṃkṛtiḥ //
parikalpyeti tāṃ mūrtimīśvarīṃ śuddharūpiṇīm

aṃtardadhe parākhyaṃ yadbrahmasarvaṃgamavyayam

amūrtaṃ yatparākhyaṃ vai tasya mūrtirahaṃ priye //
arvācīnaparācīnā īśvaraṃ māṃ jagurbudhāḥ

tatastadaikalenāpi svairaṃ viharatāmayā //
svavigrahātsvayaṃ sṛṣṭā svaśarīrānapāyinī

pradhānaṃ prakṛtiṃ tvāṃ ca māyāṃ guṇavatīṃ parām //
buddhi tattvasya jananīmāhurvikṛtivarjitām

yugapacca tvayā śaktyā sākaṃ kālasvarūpiṇā//
mayā''dya puruṣeṇaitatkṣetraṃ cāpi vinirmitam

sā śaktiḥ prakṛtiḥ proktā sa pumānīśvaraḥ paraḥ //
tābhyāṃ ca ramamāṇābhyāṃ tasminkṣetre ghaṭodbhava

paramānaṃdarūpābhyāṃ paramānaṃdarūpiṇī //
paṃcakrośaparīmāṇe svapādatalanirmite

mune pralayakālepi na tatkṣetraṃ kadācana//
vimuktaṃ hi śivābhyāṃ yadavimuktaṃ tato viduḥ

na yadā bhūmivalayaṃ na yadā'pāṃ samudbhavaḥ //
tadā vihartumīśena kṣetrametadvini rmitam

idaṃ rahasyaṃ kṣetrasya veda kopi na kuṃbhaja//
nāstikāya na vaktavyaṃ kadāciccarmacakṣuṣe

śraddhālave vinītāya trikālajñānacakṣuṣe //
śivabhaktāya śāṃtāya vaktavyaṃ ca mumukṣave

avimuktaṃ tadarabhya kṣetrametadudīryate //
paryaṃka(?)bhūtaṃ śivayorniraṃtarasukhāspadam

(paryaṃka)
abhāvaḥ kalpyate mūḍhairyadā ca śivayostayoḥ//
kṣetrasyāsya tadābhāvaḥ kalpyo nirvāṇakāriṇaḥ

anārādhya maheśānamanavāpya ca kāśikām//
yogādyupāyavijñopi na nirvāṇamavāpnuyāt

asyānaṃdavanaṃ nāma purā kāri pinākinā //
kṣetrasyānaṃdahetutvādavimuktamaṃnataram

ānaṃdakaṃdabījānāmaṃkurāṇi yatastataḥ //
jñeyāni sarvaliṃgāni tasminnānaṃdakānane

avimuktamiti khyātamāsīditthaṃ ghaṭodbhava //
tathā cākhyāmyatha mune yathāsīnmaṇikarṇikā

prāgānaṃdavane tatra śivayo ramamāṇayoḥ //
icchetyabhūtkalaśaja sṛjyaḥ kopyaparaḥ kila

yasminnyaste mahābhāre āvāṃ svaḥ svairacāriṇau //
nirvāṇaśrāṇanaṃ kurvaḥ kevalaṃ kāśiśāyinām

sa eva sarvaṃ kurute sa eva paripāti ca //
sa eva saṃvṛṇotyaṃte sarvaiśvaryanidhiḥ sa ca

cetaḥsamudramākuṃcya ciṃtākalloladolitam //
sattvaratnaṃ tamogrāhaṃ rajovidrumavallitam

yasya prasādāttiṣṭhāvaḥ sukhamānaṃdakānane //
parikṣipta manovṛttau kva hi ciṃtāture sukham

saṃpradhāryeti sa vibhuḥ sarvataścitsvarūpayā //
tayā saha jagaddhātryā jagaddhātā'tha dhūrjaṭiḥ

savye vyāpārayāṃcakre dṛśamaṃge sudhāmucam //
tataḥ pumānāvirāsīdekastrailokyasuṃdaraḥ

śāṃtaḥ sattvaguṇodrikto gāṃbhīrya jitasāgaraḥ //
tathā ca kṣamayā yukto mune'labdhopamo'bhavat

iṃdranīladyutiḥśrīmānpuṃḍarīkottamekṣaṇaḥ //
suvarṇākṛti succhāya dukūlayugalāvṛtaḥ

lasatpracaṃḍadordaṃḍa yugaladvayarājitaḥ //
ullasatparamāmodanābhīhradakuśeśayaḥ

ekaḥ sarvaguṇāvāsastvekaḥ sarvakalānidhiḥ //
ekaḥ sarvottamo yasmāttato yaḥ puruṣottamaḥ

tato mahāṃtaṃ taṃ vīkṣya mahāmahimabhūṣaṇam //
mahādeva uvācedaṃ mahāviṣṇurbhavācyuta

tava niḥśvasitaṃ vedāstebhyaḥ sarvamavaiṣyasi //
vedadṛṣṭena mārgeṇa kuru sarvaṃ yathocitam

ityuktvā taṃ maheśāno buddhitattvasvarūpiṇam //
śivayā sahito rudro viveśānaṃdakānanam

tataḥ sa bhagavānviṣṇurmaulāvājñāṃ nidhāya ca //
kṣaṇaṃ dhyānaparo bhūtvā tapasyeva mano dadhau

khanitvā tatra cakreṇa ramyāṃ puṣkariṇīṃ hariḥ //
nijāṃgasvedasaṃdoha salilaistāmapūrayat

samāḥ sahasraṃ paṃcāśattapa ugraṃ cacāra saḥ //
cakrapuṣkīraṇī tīre tatra sthāṇusamākṛtiḥ

tataḥ sa bhagavānīśo mṛḍānyā sahito mṛḍaḥ //
dṛṣṭvā jvalaṃtaṃ tapasā niścalaṃ mīlitekṣaṇam

tamuvāca hṛṣīkeśaṃ maulimāṃdolayanmuhuḥ //
aho mahattvaṃ tapasastvaho dhairyaṃ ca cetasaḥ

aho aniṃdhano vahnirjvalatyeṣa niraṃtaram//
alaṃ taptvā mahāviṣṇo varaṃ varaya sattama

mṛḍasyāmroḍitamidaṃ pratyabhijñāya bhāṣitam //
unmīlita dṛgaṃbhojaḥ samuttasthau caturbhujaḥ

śrīviṣṇuruvāca // //
yadi prasanno deveśa devadeva maheśvara //
bhavānyā sahitaṃ tvāṃ tu draṣṭumicchāmi sarvadā

sarvakarmasu sarvatra tvāmeva śaśiśekhara //
puraścaraṃ taṃ paśyāmi yathā tanme varastathā

tvadīya caraṇāṃbhoja makaraṃdamadhūtsukaḥ //
macceto bhramaro bhrāṃtiṃ vihāyāstu suniścalaḥ

// śrīśiva uvāca //
evamastu hṛṣīkeśa yattvayoktaṃ janārdana //
anyaṃ varaṃ prayacchāmi tamākarṇaya suvrata

tvadīyasyāsya tapaso mahopacaya darśanāt //
yanmayāṃdolito maulirahiśravaṇabhūṣaṇaḥ

tadāṃdolanataḥ karṇātpapāta maṇikarṇikā //
maṇibhiḥ khacitā ramyā tato'stu maṇikarṇikā

cakrapuṣkariṇī tīrthaṃ purākhyātamidaṃ śubham //
tvayā cakreṇa khananācchaṃkhacakragadādhara

mama karṇātpapāteyaṃ yadā ca maṇikarṇikā //
tadāprabhṛti loke'tra khyātāstu maṇikarṇikā

// śrīviṣṇuruvāca // //
muktākuṃḍalapātena tavādritanayāpriya //
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ muktikṣetramihāstu vai

kāśate'tra yato jyotistadanākhyeyamīśvaraḥ //
ato nāmāparaṃ cāstu kāśīti prathitaṃ vibho

anyaṃ varaṃ vare deva deyaḥ sopyavicāritam //
sa te paropakārārthaṃ jagadrakṣāmaṇe śiva

ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ yatkiṃcijjaṃtusaṃjñitam //
caturṣu bhūtagrāmeṣu kāśyāṃ tanmuktimāpsyatu

asmiṃstīrthavare śaṃbho maṇiśrava ṇabhūṣaṇe //
saṃdhyāṃ snānaṃ japaṃ homaṃ vedādhyayanamuttamam //
tarpaṇa piṃḍadānaṃ ca devatānāṃ ca pūjanam

gobhūtilahiraṇyāśvadīpānnāṃbarabhūṣaṇam //
kanyādānaṃ prayatnena saptataṃtūnanekaśaḥ

vratotsargaṃ vṛṣotsargaṃ liṃgādi sthāpanaṃ tathā //
karoti yo mahāprājño jñātvāyuḥkṣaṇagatvaram

vipattiṃ vipulāṃ cāpi saṃpattimatibhaṃgurām //
akṣayā muktirekāstu vipākastasya karmaṇaḥ

anyaccāpi śubhaṃ karma yadatra śraddhayāyutam //
vinātmaghātamīśāna tyaktvā prāyopaveśanam

naiḥśreyasyāḥ śriyo hetustadastu jagadīśvara //
nānuśocati nākhyāti kṛtvā kālāṃtarepi yat

tadihākṣayatāmetu tasyeśa tvadanugrahāt//
tava prasādāttasyeśa sarvamakṣayamastu tat

yadasti yadbhaviṣyacca yadbhūtaṃ ca sadāśiva //
tasmādetacca sarvasmātkṣetramastu śubhodayam

yathā sadāśiva tvatto na kiṃcidadhikaṃ śivam //
tathānaṃdavanādasmātkiṃcinmāstvadhikaṃ kvacit

vinā sāṃkhyena yogena vinā svātmāvalokanam//
vinā vrata tapo dānaiḥ śreyo'stu prāṇināmiha

śaśakā maśakā kīṭāḥ pataṃ gāsturagoragāḥ //
paṃcakrośyāṃ mṛtāḥ kāśyāṃ saṃtu nirvāṇadīkṣitāḥ

nāmāpi gṛhṇatāṃ kāśyāḥ sadaivāstvenasaḥ kṣayaḥ

sadā kṛtayugaṃ cāstu sadācāstūttarāyaṇam//
sadā mahodayaścāstu kāśyāṃ nivasatāṃ satām

yāni kāni pavitrāṇi śrutyuktāni sadāśiva //
tebhyo'dhikataraṃ cāstu kṣetrametattrilocana

caturṇāmapi vedānāṃ puṇyamadhyayanācca yat //
tatpuṇyaṃ jāyatāṃ kāśyāṃ gāyatrīlakṣa jāpyataḥ

aṣṭāṃgayogābhyāsena yatpuṇyamapi jāyateḥ //
tatpuṇyaṃ sādhikaṃ bhūyācchraddhākāśīniṣevaṇāt

kṛcchracāṃdrāyaṇādyaiśca yacchreyaḥ samupārjyate //
tadekenopavāsena bhavatvānaṃdakānane

anyatra yattapastaptvā śreyaḥ syāccharadāṃ śatam //
tadastu kāśyāṃ varṣeṇa bhūmiśayyā vratena hi

ājanma maunavratato yadanyatraphalaṃ smṛtam //
tadastu kāśyāṃ pakṣāhaḥ satyavākparibhāṣaṇāt

anyatra dattvā sarvasvaṃ sukṛtaṃ yatsamīritam //
sahasrabhojanātkāśyāṃ tadbhūyādayutādhikam

muktikṣetrāṇi sarvāṇi yatsaṃsevyoditaṃ phalam //
paṃcarātrāttadatrāstu niṣevya maṇikarṇikām

prayāgasnānapuṇyena yatpuṇyaṃ syācchivapradam //
kāśīdarśanamātreṇa tatpuṇyaṃ śraddhayāstviha

yatpuṇyamaśvamedhena yatpuṇyaṃ rājasūyataḥ //
kāśyāṃ tatpuṇyamāpnotu trirātraśayanādyamī

tulāpuruṣadānena yatpuṇyaṃ samyagāpyate //
kāśīdarśanamātreṇa tatpuṇyaṃ śraddhayāstu vai

iti viṣṇorvaraṃ śrutvā devadevo jagatpatiḥ //
uvāca ca prasannātmā tathā'stu madhusūdana

// śrīmahādeva uvāca // //
śṛṇu viṣṇo mahābāho jagataḥ prabhavāpyaya //
vidhehi sṛṣṭiṃ vividhāṃ yathāvattvaṃ śrutīritām

piteva sarvabhūtānāṃ dharmataḥ pālako bhava //
vidhvaṃsanīyā vividhā dharmadhvaṃsavidhāyinaḥ

dharmetarapathasthānāmupasaṃhṛtaye hare //
hetumātraṃ bhavānyasmātsvakarmanihatā hi te

yathā pariṇataṃ sasyaṃ patetprasavabaṃdhanāt //
te parīṇatapāpmānaḥ patiṣyaṃti tathā svayam

ye ca tvāmavamanyaṃte darpitāḥ svatapobalaiḥ //
teṣāṃ caivopasaṃhṛtyai prabhaviṣyāmyahaṃ hare

upapātakino ye ca mahāpātakinaśca ye //
tepi kāśīṃ samāsādya bhaviṣyaṃti gatainasaḥ

idaṃ mama priyaṃ kṣetraṃ paṃcakrośīparīmitam //
mamājñā prabhavedatra nānyājñā prabhavediha

punarviṣṇurmayā prokto mṛḍāni śubhalocane //
atyugratejasā tejo bhramaṃstrailokyavibhramaḥ

pāpināmapi jaṃtūnāmavimuktanivāsinām //
nānyaḥ śāsayitā vipṇo teṣāṃ śāstā'hameva hi

yojanānāṃ śatasthopi yo(?)'vimuktaṃ smareddhṛdi //
bahupātakapūrṇopi na sa pāpaiḥ prabādhyate

mama priyasya kṣetrasya yo'vimuktasya saṃsmaret //
prāṇa prayāṇasamaye dūragopyaghavānapi

sa pāpapūgamutsṛjya svargabhogānsamaśnute //
kāśīsmaraṇapuṇyena svargādbhraṣṭo hi jāyate

pṛthivyāmekarāḍbhūtvā bhuktvā bhogānanekaśaḥ //
prāpyāvimuktaṃ tatpuṇyānnirvāṇapadabhāgbhavet

bahukālamuṣitvā'tra niyateṃdriyamānasaḥ //
yadyanyatra vipadyeta daivayogācchucismite

sopi svargasukhaṃ bhuktvā bhūtvā kṣitipatīśvaraḥ //
punaḥ kāśīmavāpyātha viṃdennaiḥśreyasīṃ śriyam

viṣṇo'vimukte saṃvāsaḥ karmanirmūlanakṣamaḥ //
dvitrāṇāṃ hi pavitrāṇāṃ nirvāṇā yeha jāyate

viṣṇuruvāca // //
deveśakṣetramāhātmyaṃ yo na jānāti tattvataḥ //
na śraddadhāti mriyate mṛte tasyeha kā gatiḥ

// śiva uvāca // //
anyatra kṛtvā pāpāni bahūni sumahāṃti ca //
aśraddadhāno'tattvajño yadyatra ca vipadyate

mahimanyanabhijñopi kṣetrasyāsya janārdana//
tasya yā gatiruddiṣṭā tāṃ niśāmaya suvrata

paṃcakrośīṃ praviśatastasya pātakasaṃtatiḥ //
bahireva pratiṣṭheta nāṃtarnirviśate kvacit

bhayādbahiḥ sthitāyāṃ ca tasya pātakasaṃtatau //
triśūlapāśapāṇīnāṃ gaṇānāṃ sīmacāriṇām

praveśamātrādanagha sarvairenobhirujjhitaḥ //
saṃsnāya maṇikarṇikyāṃ puṇyaṃ prāpnotyanuttamam

sarvatīrtheṣusaṃsnānādyatpuṇyaṃ samavāpyate //
tatpuṇyamāpyate samyaṅmaṇikarṇyeka majjanāt

vidhinā tatra saṃsnāya mṛdgomayakuśādibhiḥ //
svaśākhāvāruṇairmaṃtrairdūrvāpāmārgadarbhakaiḥ

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvadāneṣu yatphalam //
maṇikarṇyāṃ vidhisnātaḥ śraddhayā tadavāpnuyāt

aśraddhayāpi yaḥ snāto maṇikarṇyāṃ vidhānataḥ //
sopi puṇyamavāpnoti svargaprāptikaraṃ param

śraddhayā vidhivatsnātvā kṛtvā devāditarpaṇam //
tilabarhiryavaiḥ samyaksarvayajñaphalaṃ labhet

śraddadhāno vidhisnātaḥ kṛta sarvodakakriyaḥ //
japandevānsamabhyarcya sarvamaṃtraphalaṃ labhet

snātvā maunena viśveśa darśanā nniyateṃdriyaḥ //
sarvavratakṛtaṃ śreyo labhedvācaṃyamaḥ śive

snāne devārcane japye malamūtravisarjane //
maunaṃ kuryātprayatnena daṃtadhāvanahomayoḥ

viśveśvaraṃ samabhyarcya sūpacārairvidhānataḥ //
yāvajjīvaṃ śivārcāyāḥ phalamāpnoti vai sakṛt

dattvālpamapi deveśi nyāyenopārjitaṃ dhanam //
avimukte mama kṣetre na daridro bhavetkvacit

vividhaṃ dhanamāvarjya yo'vimukte na yacchati //
saṃprāpya nidhanaṃ mūḍho'nyatra śocati sarvadā

ramyāṇi yāni ratnāni gogajāśvāṃbarāṇyapi //
kṛtāni tāni śreyorthamavimuktanivāsinām

viśveśaprīṇanārthāya dhanaṃ nidhanameva vā //
nyāyena kāśyāṃ yaḥ kuryātsa dhanyaḥ sa ca dharmavit

yosau viśveśvaro devaḥ kāśīpuryāmume sthitaḥ //
liṃgarūpadharaḥ sākṣānmama śreyāspadaṃ hi tat

avimuktaṃ mahatkṣetraṃ paṃcakrośaparīmitam //
jyotirligaṃ tadekaṃ hi jñeyaṃ viśveśvarābhidham

ekadeśasthitamapi yathā mārtaṃḍamaṃḍalam //
dṛśyate sarvagaṃ sarvaiḥ kāśyāṃ viśveśvarastathā

niṣpratyūhena yogena nānājanmārjitena ca //
yatphalaṃ labhyate'nyatra tatkāśyāṃ tyajatastanuma

taptvā tapāṃsi sarvāṇi bahukālaṃ jiteṃdriyaiḥ //
yatphalaṃ labhyate'nyatra tatkāśyāmekarātrataḥ

akṣetramahimajñopi śraddhāhīnopi kālataḥ //
kāśīpraveśādanagho'mṛtatvaṃ labhatemṛtaḥ

kṛtvāpyenāṃsi cogrāṇi kālātprāpyātha kāśikām //
tyaktvā tanuṃ prasādānme māmeva pratipadyate

vinā mama prasādaṃ vai kaḥ kāśīṃ pratipadyate //
vinā bradhnaṃ viśālākṣi dinakṛtka ihocyate

aprāpya kāśīṃ ko devi niraṃtara sukhaṃ labhet //
bahmādyāḥ prākṛtaiḥ pāśairyato baddhā niraṃtaram

caturviṃśatibhiḥ pāśaistriguṇaiḥ kriyayā dṛḍhaiḥ //
kaṃṭhe baddhā vimucyaṃte kathaṃ kāśīṃ vinā janāḥ //

bahūpasargo yogoyaṃ kṛcchrasādhyaṃ tapo hi yat //
yogādbhraṣṭastapobhraṣṭo garbhakleśasahaḥpunaḥ

kṛtvāpi kāśyāṃ pāpāni kāśyāmeva mriyeta cet //
bhūtvā rudrapiśācopi punarmuktimavāpsyati

kāśyāṃ mṛtānāṃ jaṃtūnāṃ daivātpāpakṛtāmapi //
na pāto narake teṣāṃ teṣāṃ śāstāhameva yat

kāyaṃ vijñāya sāpāyaṃ smṛtvā garbhasya vedanām //
tyaktvā rājyamapi prājyaṃ sevyā kāśī niraṃtaram

atarkitaṃ samabhyetya yamadūtāḥ sudāruṇāḥ //
baddhvā pāśairhaniṣyaṃti kṣipraṃ kāśīṃ tataḥ śrayeta

na pāpebhyo bhayaṃ yatra na bhayaṃ yatra vai yamāt //
na garbhavāsabhīryatra tāṃ kāśīṃ ko na saṃśrayet

adya prātaḥ paraśvo vā maraṇaṃ prāpyameva ca //
yāvatkālavilaṃbosti tāvatkāśīṃ samāśrayet

prāpte tu maraṇe puṃsāṃ punarjanma punarmṛtiḥ //
apunarbhavabhūmiṃ ca tasmātkāśīṃ śrayedbudhaḥ

putrakṣetrakalatrākhyāṃ tyaktvā māyāṃ hi vaiṣṇavīm //
bhavāṃtarenekarūpāṃ bhavaghnīṃ kāśikāṃ śrayet

// skaṃda uvāca //
dūraṃ me maraṇaṃyuvāhamadhunā dhāryaṃ na cittetviti śrotavyo nibhṛtaṃ kṛtāṃta mahiṣagraiveyaghaṃṭāravaḥ //
naikaṭyātprakaṭotkaṭaśramaghaṭāmaprāpya hitvā drutaṃ jīrṇāṃ parṇakuṭīṃ tataḥ paṭumatirgacchetpurīṃ dhūrjaṭeḥ

vyāsa uvāca //
agastyasya puraḥ sūta kathayitvā kathāmimām //
sarvapāpapraśamanīṃ punaḥ skaṃda uvāca ha

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe maṇikarṇikākhyānaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ