Skanda Purana · Chapter 4.25

// vyāsa uvāca // //
śṛṇu sūta pravakṣyāmi kathāṃ kalaśajanmanaḥ //
yāmākarṇya naro bhūyādvirajā jñānabhājanam

giriṃ pradakṣiṇīkṛtya śrīsaṃjñaṃ kalaśodbhavaḥ //
sapatnīko dadarśātha ramyaṃ skaṃdavanaṃ mahat

sarvartaṃ kusumāḍhyaṃ ca rasavatphalapādapam //
susevya kaṃdamūlāḍhyaṃ suvalkalamahīruham

nivītaśvāpadagaṇaṃ sasaritpalvalāvṛtam //
svaccha gaṃbhīrakāsāraṃ sāraṃ sarvabhuvaḥ param

nānāpatatrisaṃghuṣṭaṃ nānāmunijanoṣitam //
tapaḥsaṃketanilayamivaikaṃ saṃpadāṃ padam

lohito nāma tatrāsti giriḥ svarṇagiriprabhaḥ //
sukaṃdaraprasravaṇaḥ svasānu śikharaprabhaḥ

kailāsasyaikaśakalaṃ karmabhūmāvihāgatam //
tapastaptumiva proccairnānāścaryasamanvitam

tatrādrākṣīnmuniśreṣṭho'gastyaḥ sākṣātṣaḍānanam //
praṇamya daṃḍavadbhūmau sapatnīko mahātapāḥ

tuṣṭāva girijāsūnuṃ sūktaiḥ śrutisamudbhavaiḥ //
tathā svakṛtayā stutyā prabaddha karasaṃpuṭaḥ

agastiruvāca // //
namostu vṛṃdārakavṛṃdavaṃdya pādāraviṃdāya sudhākarāya //
ṣaḍānanāyāmitavikramāya gaurīhṛdānaṃdasamudbhavāya

namostu tubhyaṃ praṇatārtihaṃtre kartre samastasya manorathānām //
dātre rathānāṃ paratārakasya haṃtre pracaṃḍāsura tārakasya

amūrtamūrtāya sahasramūrtaye guṇāya guṇyāya parātparāya //
apārapārāya parāparāya namostu tubhyaṃ śikhivāhanāya

namostu te brahmavidāṃvarāya digaṃbarāyāṃbara saṃsthitāya //
hiraṇyavarṇāya hiraṇyabāhave namo hiraṇyāya hiraṇyaretase

tapaḥsvarūpāya tapodhanāya tapaḥphalānāṃ pratipādakāya //
sadā kumārāya himāramāriṇe taṇīkṛtaiśvarya virāgiṇe namaḥ

namostu tubhyaṃ śarajanmane vibho prabhātasūryāruṇadaṃtapaṃktaye //
bālāya cābālaparākramāya ṣāṇmāturāyālamanāturāya

mīḍhuṣṭamāyottaramīḍhuṣe namo namo gaṇānāṃ pataye gaṇāya //
namostu te janmajarātigāya namo viśākhāya suśaktipāṇaye

sarvasya nāthasya kumārakāya krauṃcāraye tārakamārakāya //
svāheya gāṃgeya ca kārtikeya śaiveya tubhyaṃ satataṃ namo'stu

itthaṃ pariṣṭutya sa kārtikeyaṃ namo namastvityabhibhāṣamāṇaḥ //
dvistriḥparikramya puro viveśa sthito munīśopaviśeti coktaḥ

// kārtikeya uvāca // //
kṣemosti kuṃbhaja mune tridaśaikasahāyakṛt //
jāne tvāmiha saṃprāptaṃ tathā viṃdhyācalonnatim

avimukte mahākṣetre kṣemaṃ tryakṣeṇa rakṣite //
yatra kṣīṇāyuṣāṃ sākṣādvirūpākṣo'sti mokṣadaḥ

bhūrbhuvaḥ svastale vāpi na pātālatale malam //
nordhvaloke mayā dṛṣṭaṃ tādṛkkṣetraṃ kvacinmune

ahamekacaropyatra tatkṣetraprāptaye mune //
tapye tapāṃsinādyāpi phaleyurme manorathāḥ

na tatpuṇyairna taddānairna tapobhirna tajjapaiḥ //
na labhyaṃ vividhairyajñairlabhyamaiśādanugrahāt

īśvarānugrahādeva kāśīvāsaḥ sudurlabhaḥ //
sulabhaḥ syānmune nūnaṃ na vai sukṛtakoṭibhiḥ

anyaiva kācitsā sṛṣṭirvidhāturyā'tirekiṇī //
na tatkṣetraguṇānvaktumīśvaro'pīśvaro yataḥ

aho mateḥ sudaurbalyamahobhāgyasya daurvidham //
aho mohasya māhātmyaṃ yatkāśīha na sevyate

śarīraṃ jīryate nityaṃ saṃjīryaṃtīṃdriyāṇyapi //
āyurmṛgo mṛgayunā kṛtalakṣyo hi mṛtyunā

sāpadaṃ saṃpadaṃ jñātvā sāpāyaṃ kāyamuccakaiḥ //
capalā capalaṃ cāyurmatvā kāśīṃ samāśrayet

yāvannaityāyuṣaścāṃtastāvatkāśī na mucyate //
kālaḥ kalālavasyāpi saṃkhyātuṃ naiva vismaret

jarānikaṭanikṣiptā bādhaṃte vyādhayo bhṛśam //
tathāpi deho nāneho nāho kāśīṃ samīhate

tīrthasnānena japyena paropakaraṇoktibhiḥ //
vinārthaṃ labhyate dharmo dharmādarthaḥ svayaṃ bhavet

vinaivārthārjanopāyaṃ dharmādartho bhaveddhruvam //
ato'rthaciṃtāmutsṛjya dharmamekaṃ samāśrayet

dharmādartho'rthataḥ kāmaḥ kāmātsarvasukhodayaḥ //
svargopi sulabho dharmātkāśye kā durlabhā param

upāyatrayamevātra sthāṇurnirvāṇakāraṇam//
śarvāṇyagreva bhāṇāddhā parinirṇīya sarvataḥ

pūrvaṃ pāśupato yogastatastīrthaṃ sitāsitam //
tatopyekamanāyāsamavimuktaṃ vimuktidam

śrīśaila himaśailādyā nānānyāyatanāni ca //
tridaṃḍadhāraṇaṃcāpi saṃnyāsaḥ sarvakarmaṇām

tapāṃsi nānārūpāṇi vratāni niyamā yamāḥ //
siṃdhūnāmapi saṃbhedā araṇyāni bahūnyapi

mānasānyapi bhaumāni dhārātīrthādikāni ca //
ūṣarāścāpi pīṭhāni hyacchinnāmnāyapāṭhanam

japaścāpi manūnāṃ ca tathā'gnihavanāni ca //
dānāni nānākratavo devatopāsanāni ca

trirātraṃ paṃcarātrāṇi sāṃkhyayogādayastathā //
viṣṇorārādhanaṃ śreṣṭhaṃ muktaye'bhihitaṃ kila

puryaścāpi samākhyātānṛtajaṃtu vimuktidā //
kaivalyasādhanānīha bhavaṃtyeva viniścitam

etāni yāni proktāni kāśīprāptikarāṇi ca //
prāpya kāśīṃ bhavenmukto jaṃturnānyatrakutracit

ataeva hi tatkṣetraṃ pavitramaticitrakṛt //
viśveśituḥ priyanityaṃ viṣvagbrahmāṇḍamaṃḍale

idameva hi tatkṣetraṃ kuśalapraśnakāraṇam //
ehyehi dehi me sparśaṃ nijagātrasya suvrata

api kāśyāḥ samāgacchatsparśavatsparśa iṣyate //
mayātra tiṣṭhatā nityaṃ kiṃtu tvaṃ tata āgataḥ

trirātramapiye kāśyāṃ vasaṃti niyateṃdriyāḥ //
teṣāṃ punaṃti niyataṃ spṛṣṭāścaraṇareṇavaḥ

tvaṃ tu tatra kṛtāvāsaḥ kṛtapuṇyamahoccayaḥ //
uttarapravahā snāna jātapiṃgalamūrdhajaḥ

tava tatra tu yatkuṃḍamagastīśvarasannidhau //
tatra snātvā ca pītvā ca kṛtasarvodakakriyaḥ

pitṝnpiṃḍaiḥ samabhyarcya śraddhāśrāddhavidhānataḥ //
kṛtyakṛtyo bhavejjaṃturvārāṇasyāḥ phalaṃ labhet

ityuktvā sarvagātrāṇi spaṣṭvā kuṃbhodbhavasya ca //
skaṃdo'mṛtasarovāri vigāhya sukhamāptavān

jaya viśveśa netrāṇi vinimīlya vadannapi //
tataḥ kiṃcitkṣaṇaṃ dadhyau guhaḥ sthāṇusuniścalaḥ

skaṃde visarjitadhyāne suprasannamanomukhe //
pratīkṣya vāgavasaraṃ papracchātha munirguham

// agastiruvāca // //
svāminyathā bhagavatā bhagavatyai purā'kathi //
vārāṇasyāstu mahimā himaśailabhuve mudā

tvayā yathā samākarṇi tadutsaṃganivāsinā //
tathā kathaya ṣaḍvaktra tatkṣetraṃ me'tirocate

// skaṃda uvāca // //
śṛṇuṣva maitrāvaruṇe yathā bhagavatā'kathi //
tatkṣetrasyāvimuktasya mama mātuḥ puraḥ purā

śrutaṃ ca yattadutsaṃge sthitena sthiracetasā //
māhātmyaṃ tacchṛṇu mune kathyamānaṃ mayā'nagha

guhyānāṃ paramaṃ guhyamavimuktamiheritam //
tatra saṃnihitā siddhistatra nityaṃ sthito vibhuḥ

bhūrloke naiva saṃlagnaṃ tatkṣetraṃ tvaṃtarikṣagam //
ayogino na vīkṣaṃte paśyaṃtyeva ca yoginaḥ //

yastatra nivasedvipra saṃyatātmā samāhitaḥ //
trikālamapi bhuṃjāno vāyubhakṣasamo bhavet

nimeṣamātramapi yo hyavimukte'tibhaktibhāk //
brahmacaryasamāyuktaṃ tena taptaṃ mahattapaḥ

yastu māsaṃ vaseddhīro laghvāhāro jiteṃdriyaḥ //
sarvaṃ tena vrataṃ cīrṇaṃ divyaṃ pāśupataṃ bhavet

saṃvatsaraṃ vasaṃstatra jitakrodho jiteṃdriyaḥ //
aparasvavipuṣṭāṃgaḥ parānnaparivarjakaḥ

parāpavādarahitaḥ kiṃciddānaparāyaṇaḥ //
samāḥ sahasramanyatra tena taptaṃ mahattapaḥ

yāvajjīvaṃ vasedyastu kṣetramāhātmyavinnaraḥ //
janmamṛtyu bhayaṃ hitvā sa yāti paramāṃ gatim

na yogairyā gatirlabhyā janmāṃtaraśatairapi //
anyatrahelayā sā'tra labhyeśasya prasādataḥ

brahmahā yo'bhigacchedvai daivādvārāṇasīṃ purīm //
tasya kṣetrasya māhātmyādbrahmahatyā nivartate

ādehapatanaṃ yāvadyovimuktaṃ na muṃcati //
na kevalaṃ brahmahatyā prakṛtiśca nivartate

ananyamānaso bhūtvā tatkṣetraṃ yo na muṃcati //
sa muṃcati jarāmṛtyuṃ garbhavāsaṃ suduḥsaham

avimuktaṃ niṣeveta devarṣigaṇasevitam //
yadīcchenmānavo dhīmānna punarjananaṃ bhuvi

avimuktaṃ na muṃceta saṃsārabhayamocanam //
prāpya viśveśvaraṃ devaṃ na sa bhūyo'bhijāyate

kṛtvā pāpasahsrāṇi piśācatvaṃ varaṃtviha //
na tu kratuśataprāpyaḥ svargaḥ kāśīpurīṃ vinā

aṃtakāle manuṣyāṇāṃ bhidyamāneṣu marmasu //
vātenātudyamānānāṃ smṛtirnaivopajāyate

tatrotkramaṇakāle tu sākṣādviśveśvaraḥ svayam //
vyācaṣṭe tārakaṃ brahma yenāsau tanmayo bhavet

aśāśvatamidaṃ jñātvā mānuṣyaṃ bahukilbiṣam //
avimuktaṃ niṣeveta saṃsārabhayanāśanam // ७४ /
vighrairāloḍyamānopi yo'vimuktaṃ na muṃcati //
naiḥśreyasī śriyaṃ prāpya duḥkhāṃtaṃ sodhigacchati

mahāpāpaughaśamanīṃ puṇyopacayakāriṇīm //
bhuktimuktipradāmaṃte ko na kāśīṃ sudhīḥ śrayet

evaṃ jñātvā tu medhāvī nāvimuktaṃ tyajennaraḥ //
avimuktaprasādena vimukto jāyate yataḥ

avimuktasya māhātmyaṃ ṣaḍbhirvaktraiḥ kathaṃ mayā //
vaktuṃ śakyaṃ na śaknoti sahasrāsyopi yatparam

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe skaṃdāgastyadarśanaṃ nāma paṃcaviśatitamo'dhyāyaḥ