Skanda Purana · Chapter 4.21

// dhruva uvāca // //
namo hiraṇyagarbhāya sarvasṛṣṭividhāyine //
hiraṇyaretase tubhyaṃ suhiraṇyapradāyine

namo harasvarūpāya bhūtasaṃhārakāriṇe //
mahābhūtātmabhūtāya bhūtānāṃ pataye namaḥ

namaḥ sthitikṛte tubhyaṃ viṣṇave prabhaviṣṇave //
tṛṣṇāharāya kṛṣṇāya mahābhāra sahiṣṇave

namo daityamahāraṇya dāvavahnisvarūpiṇe //
daityadrumakuṭhārāya namaste śārṅgapāṇaye

namaḥ kaumodakīvyagra karāgrāya gadādhara //
mahādanujanāśāya namo naṃdakadhāriṇe

namaḥ śrīpataye tubhyaṃ namaścakradharāya ca //
dharādharāya vārāha rūpiṇe paramātmane

namaḥ kamalahastāya kamalāvallabhāya te //
namo matsyādirūpāya namaḥ kaustubhavakṣase

namo vedāṃtavedyāya namaḥ śrīvatsadhāriṇe //
namo guṇasvarūpāya guṇine guṇavarjite

namaste padmanābhāya pāṃcajanyadharāya ca //
vāsudeva namastubhyaṃ devakīnaṃdanāya ca

pradyumnāya namastubhyamaniruddhāya te namaḥ //
namaḥ kaṃsavināśāya namaścāṇūramardine

dāmodarahṛṣīkeśa gorvidācyutamādhava //
upeṃdrakaiṭabhā'rāte madhuhaṃtaradhokṣaja

nārāyaṇāya narakahāriṇe pāpahāriṇe //
vāmanāya namastubhyaṃ haraye śauraye namaḥ

anaṃtāya namastubhyamanaṃtaśayanāya ca //
rukmiṇīpataye tubhyaṃ rukmipramathanāya ca

caidyahaṃtre namastubhyaṃ dānavāresurāraye //
mukuṃdaparamānaṃda naṃdagopapriyāya ca

namaste puṃḍarīkākṣa danujeṃdra niṣūdine //
namo gopālarūpāya veṇuvādanakāriṇe

gopīpriyāya keśighne govardhanadharāya ca //
rāmāya raghunāthāya rāghavāya namonamaḥ

rāvaṇāre namastubhyaṃ vibhīṣaṇaśaraṇyada //
ajāya jayarūpāya raṇāṃgaṇavicakṣaṇa

kṣaṇādi kālarūpāya nānārūpāya śārṅgiṇe //
gadine cakriṇe tubhyaṃ daityacakravimardine

balāya balabhadrāya balārātipriyāya ca //
baliyajñapramathana namo bhaktavaraprada

hiraṇyakaśiporvakṣo vidāraṇa raṇapriya //
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca

namaste dharmarūpāya namaḥ sattvaguṇāya ca //
namaḥ sahasraśirase puruṣāya parāya ca

sahasrākṣa sahasrāṃghre sahasrakiraṇāya ca //
sahasramūrte śrīkāṃta namaste yajñapūruṣa

vedavedyasvarūpāya namo vedapriyāya ca//
vedāya vedagadine sadācārādhvagāmine

vaikuṃṭhāya namastubhyaṃ namo vaikuṃṭhavāsine//
viṣṭaraśravase tubhyaṃ namo garuḍagāmine

viṣvaksena namastubhyaṃ jaganmaya janārdana//
trivikramāya satyāya namaḥ satyapriyāya ca

keśavāya namastubhyaṃ māyine brahmāgāyine//
taporūpāya tapasāṃ namaste phaladāyine

stutyāya stutirūpāya bhaktastutiratāya ca //
namaste śrutirūpāya śrutyācāra priyāya ca

aṃḍajāya namastubhyaṃ svedajāya namostu te //
jarāyuja svarūpāya nama udbhijjarūpiṇe

devānāmiṃdrarūposi grahāṇāmasi bhānumān //
lokānāṃ satyaloko'si siṃdhūnāṃ kṣīrasāgaraḥ

surāpagā'si saritāṃ sarasāṃ mānasaṃ saraḥ //
himavānasi śailānāṃ dhenūnāṃ kāmadhugbhavān

dhātūnāṃ hāṭakamasi sphaṭikaścopaleṣvasi //
nīlotpalaṃ prasūneṣu vṛkṣeṣu tulasī bhavān

sarvapūjyaśilānāṃ vai śālagrāma śilā bhavān //
muktikṣetreṣu kāśī tvaṃ prayāgastīrthapaṃktiṣu

varṇeṣu śvetavarṇo'si dvipadāṃ brāhmaṇo bhavān //
garuḍosyaṃḍajeṣvīśa vyavahāreṣu vāgbhavān

vedeṣūpaniṣadrūpā maṃtrāṇāṃ praṇavohyasi //
akṣarāṇāmakārosi yajvanāṃ somarūpadhṛk

pratāpināmagnirasi kṣamā'si tvaṃ kṣamāvatām //
dātṝṇāmasi parjanyaḥ pavitrāṇāṃ parohyasi

cāposi sarvaśastrāṇāṃ vāto vegavatāmasi //
manosīṃdriyavargeṣu nirbhayāṇāṃ karohyasi

vyomavyāptimatāṃ tvaṃ vai paramātmā'si cātmanām //
saṃdhyopāstirbhavāndeva sarvanityeṣu karmasu

kratūnāmaśvamedhosi dānānāmabhayaṃ bhavān //
lābhānāṃ putralābhosi vasaṃtastvamṛtuṣvaho

yugānāṃ prathamosi tvaṃ tithīnāṃ tvaṃ kuhūrhyasi //
puṣyosi nakṣatragaṇe saṃkramaḥ sarvaparvasu

yogeṣu vyatipātastvaṃ tṛṇeṣu hi kuśo bhavān //
udyamānāṃ hi sarveṣāṃ nirvāṇaṃ tvamasi prabho

sarvāsāmiha buddhīnāṃ dharmabuddhirbhavānaja //
aśvatthaḥ sarvavṛkṣeṣu somavallī latāsu ca

prāṇāyāmosi sarvepu sādhaneṣu śuciṣvaho //
sarvadaḥ sarvaliṃgeṣu śrīmānviśveśvaro bhavān

mitrāṇāṃ hi kalatraṃ tvaṃ dharmastvaṃ sarvabaṃdhuṣu //
tvatto nānyajjagatyasminnārāyaṇa carācare

tvameva mātā tvaṃ tātastvaṃ sutastvaṃ mahādhanam //
tvameva saukhyasaṃpattistvamāyurjīvaneśvaraḥ

sā kathā yatra te nāma tanmano yattvadarpitam //
tatkarma yattvadarthaṃ vai tattapo yadbhavatsmṛtiḥ

taddhanaṃ dhanināṃ śuddhaṃ yattvadarthe vyayīkṛtam //
sa eva sakalaḥ kālo yasmiñjiṣṇo tvamarcyase

tāvacca jīvitaṃ śreyo yāvattvaṃ hṛdi vartase //
rogāḥ praśamamāyāṃti tvatpādodaka sevanāt

mahāpāpāni goviṃda bahujanmārjitānyapi //
sadyo vilayamāyāṃti vāsudeveti kīrtanāt

aho puṃsāṃ mahāmohastvaho puṃsāṃ pramādatā //
vāsudevamanādṛtya yadanyatra kṛtaśramāḥ

idameva hi māṃgalyamidameva dhanārjanam //
jīvitasya phalaṃ caitadyaddāmodarakīrtanam

adhokṣajātparodharmo nārtho nārāyaṇātparaḥ //
na kāmaḥ keśavādanyo nāpavargo hariṃ vinā

iyameva parā hānirupasargo yamevahi //
abhāgyaṃ paramaṃ caitadvāsudevaṃ na yatsmaret

harerārādhanaṃ puṃsāṃ kiṃ kiṃ na kurute bata //
putramitrakalatrārtha rājyasvargāpavargadam

haratyaghaṃ dhvaṃsayati vyādhīnādhīnniyacchati //
dharmaṃ vivardhayetkṣipraṃ prayacchati manoratham

bhagavaccaraṇadvaṃdvaṃ nirddvaṃdva dhyānamuttamam //
pāpināpi prasaṃgena vihitaṃ svahitaṃ param

pāpināṃ yāni pāpāni mahopapadabhāṃjyapi //
sulīnadhyānasaṃpanno nāmoccāro harerharet

pramādādapi saṃspṛṣṭo yathā'nalakaṇo dahet //
tathauṣṭhapuṭasaṃspṛṣṭa harināma haredagham

nitāṃtaṃ kamalākāṃte śāṃtacittaṃ vidhāya yaḥ //
saṃśīlayetkṣaṇaṃ nūnaṃ kamalā tatra niścalā

ayameva parodharmastvidameva paraṃ tapaḥ //
idameva paraṃ tīrthaṃ viṣṇupādāṃbu yatpibeta

tavopahāraṃ bhaktyāya sevate yajapūruṣa //
sevitastena niyataṃ puroḍāśo mahādhiyā

sa caivāvabhṛthasnātaḥ sa ca gaṃgājalāplutaḥ //
viṣṇupādodakaṃ kṛtvā śaṃkhe yaḥ snāti mānavaḥ

śālagrāma śilā yena pūjitā tulasī dalaiḥ //
sa pārijātamālābhiḥ pūjyate surasadmani

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā yadi vetaraḥ //
viṣṇubhakti samāyukto jñeyaḥ sarvottamaśca saḥ

śaṃkhacakrāṃkitatanuḥ śirasāṃ maṃjarīdharaḥ //
gopīcaṃdanaliptāṃgo dṛṣṭaścettadaghaṃ kutaḥ

pratyahaṃ dvādaśaśilāḥ śālagrāmasya yo'rcayet //
dvāravatyāḥ śilāyuktaḥ sa vaikuṃṭhe mahīyate

tulasī yasya bhavane pratyahaṃ paripūjyate //
tadgṛhaṃ nopasarpaṃti kadācidyamakiṃkarāḥ

harināmākṣaramukhaṃ bhāle gopīmṛdāṃkitam //
tulasīmālitoraskaṃ spṛśeyurnayamānugāḥ

gopīmṛttulasī śaṃkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ //
gṛhepi yasya paṃcaite tasya pāpabhayaṃ kuta.

ye muhūrtāḥ kṣaṇā ye ca yā kāṣṭhā ye nimeṣakāḥ //
ṛte viṣṇusmṛteryātāsteṣu muṣṭo yamena saḥ

kva dvayakṣaraṃ harernāma sphuliṃgasadṛśaṃ jvaleta //
mahatī pātakānāṃ ca rāśistūlopamā kva ca

goviṃda paramānaṃdaṃ mukuṃdaṃ madhusūdanama //
tyaktvānyaṃ naiva jānāmi na bhajāmi smarāmi na

na namāmi na ca staumi na paśyāmīha cakṣuṣā //
na spṛśāmi na vāyāmi gāyāmi na na hariṃ vinā

jale sthale ca pātālepyanile cānale'cale //
vidyādharāsurasure kiṃ nare vānare nare

tṛṇestraiṇe ca pāṣāṇe tarugulmalatāsu ca //
sarvatra śyāmalatanuṃ vīkṣe śrīvatsavakṣasam

sarveṣāṃ hṛdayāvāsaḥ sākṣātsākṣī tvameva hi //
bahiraṃtarvinā tvāṃ tu nahyanyaṃ vedmi sarvagam

ityuktvā virarāmāsau śivaśarmandhruvastadā //
devopi bhagavānviṣṇustamuvāca prasannadṛk

// śrībhagavānuvāca // //
api bāla viśālākṣa dhruva dhruvamate'nagha //
parijñāto mayā samyaktavahṛtstho manorathaḥ

annādbhavaṃti bhūtāni vṛṣṭerannasamudbhavaḥ //
tadvṛṣṭeḥ kāraṇaṃ sūryaḥ sūryādhāro dhruvaidhi bhoḥ

jyotiścakrasya sarvasya graharkṣādeḥ samaṃtataḥ //
gagane bhramato nityaṃ tvamādhāro bhaviṣyasi

meḍhībhūtastu vai sarvānvāyupāśairniyaṃtritān //
ākalpaṃ tatpadaṃ tiṣṭha bhrāmayañjyotiṣāṃgaṇān

ārādhya śrī mahādevaṃ purāpadamidaṃ mayā //
āsādiyattadetatte tapasā pratipāditam

keciccaturyugaṃ yāvatkecinmanvaṃtaraṃ dhruva //
tiṣṭhaṃti tvaṃ tu vai kalpaṃ padametatpraśāsyasi

manunāpi na yatprāpi kimanyairmānavairdhruva //
tatpadaṃ vihitaṃ tvatsācchakrādyairapi durlabham

anyānvarānprayacchāmi stavenānena toṣitaḥ //
sunītirapi te mātā tvatsamīpe cariṣyati

idaṃ stotravaraṃ yastu paṭhiṣyati samāhitaḥ //
trisaṃdhyaṃ manujastasya pāpaṃ yāsyati saṃkṣayam

na tasya sadanaṃ lakṣmīḥ parityakṣyatyasaṃśayam //
na jananyā viyogaśca na baṃdhukalahodayaḥ

dhruvastutiriyaṃ puṇyā mahāpātakanāśinī //
brahmahāpi viśuddhyeta kā kathetara pāpinām

mahāpuṇyasya jananī mahāsaṃpattidāyinī //
mahopasargaśamanī mahāvyādhivināśinī // ८८ !/
yasyā'stiparamā bhaktirmayi nirmalacetasaḥ //
dhruvastutiriyaṃ tena japyā matprītikāriṇī

samasta tīrthasnānena yatphalaṃ labhate naraḥ //
tatphalaṃ samyagāpnoti japanstutyānayā mudā

saṃti stotrāṇyanekāni mama prītikarāṇi ca //
dhruvastuterna caitasyāḥ kalāmarhaṃti ṣoḍaśīm

śrutvāpīmāṃ stutiṃ martyaḥ śraddhayā parayā mudā //
pātakairmucyate sadyo mahatpuṇyamavāpnuyāt

aputraḥ putramāpnoti nirdhano dhanamāpnuyāt //
abhakto bhaktimāpnoti kīrtanācca dhruvastuteḥ //

dattvā dānānyanekāni kṛtvā nānā vratāni ca //
yathālābhānavāpnoti tathā stutyā'nayā naraḥ

tyaktvā sarvāṇi kāryāṇi tyaktvā japyānyanekaśaḥ //
dhruvastutiriyaṃ japyā sarvakāmapradāyinī

śrībhagavānuvāca // //
dhruvāvadhehi vakṣyāmi hitaṃ tava mahāmate //
yena te niścalaṃ samyakpadametadbhaviṣyati

ahaṃ jigamiṣustvāsaṃ purīṃ vārāṇasīṃ śubhām //
sākṣādviśveśvaro yatra tiṣṭhate mokṣakāraṇam

vipannānāṃ ca jaṃtūnāṃ yatra viśveśvaraḥ svayam //
karṇe jāpaṃ prakurute karmanirmūlana kṣamam

asya saṃsāraduḥkhasya sarvopadravadāyinaḥ //
upāya eka evāsti kāśikānaṃdabhūmikā

idaṃ ramyamidaṃ neti bījaṃ duḥkhamahātaroḥ //
tasminkāśyagninā dagdhe duḥkhasyāvasaraḥ kutaḥ

prāpya saṃprāpyate yena na bhūyo yena śocyate //
parāyānirvṛteḥ sthānaṃ yattadānaṃdakānanam

amṛtāyanamutsṛjya puruṣonyatra yo vaset //
ānaṃdakānanaṃ śaṃbhoḥ kutastasya sukhodayaḥ

varaṃ śarāvahastasya cāṃḍālāgāravīthiṣu //
bhikṣārthamaṭanaṃ kāśyāṃ rājyaṃ nānyatra nīriṣu

vaikuṃṭhanagarātkāśīṃ nityaṃ viśveśamarcitum //
ahamāyāmi niyamājjagadarcyaṃ tadarcitām

mayi yā paramā śaktistrilokyā rakṣaṇakṣamā //
tatra heturmaheśānaḥ sa sudarśanacakradaḥ

purā jālaṃdharaṃ daityaṃ mamāpi parikaṃpanam //
pādāṃguṣṭhāgrarekhotthaṃ cakraṃ sṛṣṭvā haro'harat

tacca cakraṃ mayā labdhaṃ netrapadmārcanādvibhoḥ //
etatsudarśanākhyaṃ vai daityacakrapramardanam

tanmayā tava rakṣārthaṃ bhūtavidrāvaṇaṃ param //
tāvatpraṇunnaṃ puratastataścāhamihāgataḥ

kāśīmidānīṃ yāsyāmi viśveśvara vilokane//
adya yātrā'sti mahatī kārtikyāṃ bahupuṇyadā

kārtikasya caturdaśyāṃ viśveśaṃ yo vilokayet //
snātvā cottaravāhinyāṃ na tasya punarāgatiḥ

ityuktvā tārkṣyamāropya dhruvamānaṃdameduram //
kṣaṇādvārāṇasīṃ prāpa hariḥ smaraharoṣitām

paṃcakrośyāśca sīmānaṃ prāpya devo janārdanaḥ //
vainateyādavāruhya kare dhṛtvā dhruvaṃ tataḥ

maṇikarṇyāṃ parisnāya viśveśamabhipūjya ca //
dhruvaṃ babhāṣe bhagavānhitaṃ tasya cikīrṣayan

liṃgaṃ sthāpaya yatnena kṣetre'traivāvimuktake //
trailokyasthāpanaṃ puṇyaṃ yathā bhavati te'kṣayam

niyutaṃ yatparisthāpya liṃgāni phalamāpyate //
anyatra tadihaikena liṃgena parilabhyate

kālena bhaṃgamāpannaṃ jīrṇoddhāraṃ karoti yaḥ //
iha tasya phalasyāṃtaḥ pralayepi na jāyate

vittaśāṭhyaṃ parityajya prāsādaṃ yo'tra kārayet //
tena datto bhavetsarvo merurniyutayojanaḥ

kūpavāpītaḍāgāni śaktyā yo'tra tu kārayet //
anyatra karaṇāttasya puṇyaṃ koṭiguṇādhikam

ijyārthamatra yaḥ kuryātsuramyāṃ puṣpavāṭikām //
puṣpepuṣpe phalaṃ tasya suvarṇakusumādhikam

atra brahmapurīṃ kṛtvā yo viprebhyaḥ prayacchati //
varṣāśanena saṃyuktāṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

kṣīyaṃte salilānyabdherbhaumāśca trasareṇavaḥ //
kṣayo na tasya puṇyasya śivaloke samāsataḥ

maṭhānapi tapasvibhyaḥ kārayitvā'tra yorpayet //
jīvanopāyasaṃyuktānsopi pūrvaphalāśrayaḥ

kṛtvā mahāṃti puṇyāni yo'tra viśveśvare'rpayet //
na tasya punarāvṛratti ghore saṃsārasāgare

anaṃta iti vādoyaṃ mayiloke'tra gīyate //
paraṃ kāśī guṇānāṃ hi mayāpyaṃto na labhyate

tasmātprayatnataḥ kāśyāṃ dhuva śreyaḥ samāśrayet //
kāśī śreyaḥ phalaṃ puṃsāmakṣayā yopajāyate

gaṇāvūcatuḥ // //
dhruvamityupadiśyātha jagāma garuḍadhvajaḥ //
dhruvopi liṃgaṃ saṃsthāpya vaidyanāthasamīpataḥ

prāsādaṃ sumahatkrṛtvā kṛtvā kuṃḍaṃ tadagrataḥ //
viśveśvaraṃ samabhyarcya kṛtakṛtyo gṛhaṃ yayau

dhruveśvaraṃ samabhyarcya dhruvakuṃḍe kṛtodakaḥ //
dhruvalokamavāpnoti naro bhogasamanvitaḥ

dhruvasya paramākhyānaṃ yaḥ paṭhetpāṭhayedapi //
sa viṣṇulokamāsādya jāyate viṣṇuvallabhaḥ

naro dhruvasya caritaṃ prasaṃgena smarannapi //
na pāpairabhibhūyeta mahatpuṇyamavāpnuyāt

ḍati śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe dhruvastutirnāmaikaviṃśatitamo'dhyāyaḥ