Skanda Purana · Chapter 4.2

vyāsa uvāca //
sūrya ātmāsya jagatastasthuṣastamasoripuḥ //
udiyāyodayagirau śuciprasṛmaraiḥ karaiḥ

saṃvardhayansatāṃ dharmāntyakkurvaṃstāmasīṃ sthitim //
padminīṃ bodhayaṃstviṣṭāṃ rātrau mukulitānanām

havyaṃ kavyaṃ bhūtabaliṃ devādīnāṃ pravartayan //
prāhṇāparāhṇamadhyāhna kriyākālaṃ vijṛṃbhayan

asatāṃ hṛdi vaktreṣu nirdiśaṃstamasaḥ sthitim //
yāminīkālakalitaṃ jagadujjīvayanpunaḥ

yasminnabhyudite jātaḥ samyakpuṇyajanodayaḥ //
aho paropakaraṇaṃ sadyaḥ phalati neti cet

sāyamastamitaḥ prātaḥ kathaṃ jīvedraviḥ punaḥ //
sānurāgakarasparśaiḥ prācīmāśvāsya khaṃḍitām

yāmaṃ bhuktvā tathāgneyīṃ jvalaṃtīṃ virahādiva //
lavaṃgailāmṛgamadacaṃdracaṃdanacarcitāma

tāṃbūlīrāgaraktauṣṭhīṃ drākṣāstabakasustanīm //
lavalīvallidorvallī kaṃko lī pallavāṃgulim

malayānila niḥśvāsāṃ kṣīrodakavarāṃbarām //
trikūṭasvarṇaratnāṃgīṃ suvelādri nitaṃbinīma

kāverīgautamījaṃghāṃ colacolāṃ śukāvṛtām //
sahyadarduravakṣojāṃ kāṃtīkāṃcīvibhūṣaṇāma

sukomalamahārāṣṭrīvāgvilāsamanoharām //
adyāpi na mahālakṣmīryā vimuṃcati sadguṇām

sudakṣadakṣiṇāmāśāmāśānāthaḥ pratasthivān //
kramataḥ sarvamarvanto helayā helikasya kham

na śekuragrato gaṃtuṃ tato'nūrurvyajijñapat

anūruruvāca // //
bhāno mānonnato vindhyo niddhyaya gaganaṃ sthitaḥ //
spardhate meruṇāprepsu stvaddattāṃ tu pradakṣiṇām

anrūruvākyamākarṇya savitā hṛdyacintayat //
aho gaganamārgopi rudhyate cātivismayaḥ

vyāsa uvāca // //
sūraḥ śūropi kiṃ kuryātprāṃtare vartmanisthitaḥ //
tvarāvānapi ko ruddhaṃ māgarmeko vilaṃghayet

gṛhyatrāpratyūṣṭeḥ kṣaṇaṃ nāvatiṣṭhati //
śūnyamārge niruddhaḥ sa kiṃkarotu vidhirbalī

yojanānāṃ sahasre dve dve śate dve ca yojane //
yojanasya nimeṣārdhādyāti sopi ciraṃ sthitaḥ

gate bahutithekāle prācyaudīcyāṃ bhṛśārditāḥ //
caṇḍaraśmeḥ karavrātapātasantāpatāpitāḥ

pāścātyā dakṣiṇātyāśca nidrāmudritalocanāḥ //
śayitā eva vīkṣante satāragrahamaṃbaram

ahonāhaskarābhāvānniśānaivā'niśākarāt//
astaṃgatarkṣānnabhasaḥ kaḥ kālastvepa nekṣyate

brahmāṃḍaṃ kimakāṃḍe vai layameṣyati tatkatham //
parāpataṃti nādyāpi pārāvārā itastataḥ

svāhāsvadhāvaṣaṭkāravarjite jagatītale //
paṃcayajñakriyālopāccakaṃpe bhuvanatrayam

sūryodayātpravartaṃte yajñādyāḥ sakalāḥ kriyāḥ //
tābhiryajñabhujāṃtṛptiḥ savitā tatra kāraṇam

citraguptādayaḥ sarve kālaṃ jānaṃti sūryataḥ //
sthitisargavisargāṇāṃ kāraṇaṃ kevalaṃ raviḥ

tatsūryasya gatistaṃbhātstaṃbhitaṃ bhuvanatrayam //
yadyatratatsthitaṃ tatra citranyastamivā khilam

ekatastimirānnaiśādekatastu divātapāt //
bahūnāṃ pralayo jātaḥ kāṃdiśīkamabhūjjagat

iti vyākulite loke surāsuranarorage //
āḥkimetadakāṃḍebhūdrurudurdudruvuḥ prajāḥ

tataḥ sarve samālokya brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ //
stuvaṃto vividhaiḥ stotrai rakṣarakṣeti cābruvan

// devā ūcuḥ//
namo hiraṇyarūpāya brahmaṇe brahmarūpiṇe //
avijñātasvarūpāya kaivalyāyāmṛtāya ca

yanna devā vijānaṃti mano yatrāpi kuṃṭhitam//
na yatra vākprasarati namastasmai cidātmane

yogino yaṃ hṛdākāśe praṇidhānena niścalāḥ //
jyotīrūpaṃ prapaśyaṃti tasmai śrībrahmaṇe namaḥ

kālātparāya kālāya svecchayāpuruṣāya ca //
guṇatraya svarūpāya namaḥ prakṛtirūpiṇe

viṣṇave sattvarūpāya rajorūpāya vedhase //
tamase rudrarūpāya sthitisargāṃtakāriṇe

namo buddhisvarūpāya tridhāhaṃkṛtaye namaḥ //
paṃcatanmātra rūpāya paṃcakarmedriyātmane

namo manaḥsvarūpāya paṃcabuddhīṃdriyātmane //
kṣityādi paṃcarūpāya namaste viṣayātmane

namo brahmāṃḍarūpāya tadaṃtarvartine namaḥ //
arvācīnaparācī na viśvarūpāya te namaḥ

anityanityarūpāya sadasatpataye namaḥ //
samastabhaktakṛpayā svecchāviṣkṛtavigraha

tava niḥśvasitaṃ vedāstava sve dokhilaṃ jagat //
viśvā bhūtāni te pādaḥ śīrṣṇo dyauḥ samavartata

nābhyā āsīdaṃtarikṣaṃ lomāni ca vanaspatiḥ //
candramā manaso jātaścakṣoḥ sūryastava prabho

tvameva sarvaṃ tvayi deva sarvaṃ stotā stutiḥ stavya iha tvameva //
īśa tvayā'vāsyamidaṃ hi sarvaṃ namostu bhūyopi namo namaste

iti stutvā vidhiṃ devā nipeturdaṃḍavatkṣitau //
parituṣṭastadā brahmā pratyuvāca divaukasaḥ

// brahmovāca // //
yathārthayā'nayā stutyā tuṣṭosmi praṇatāḥ surāḥ //
uttiṣṭhata prasannosmi vṛṇudhvaṃ varamuttamam

yaḥ stoṣyatyanayā stutyā śraddhāvānpratyahaṃ śuciḥ //
māṃ vā haraṃ vā viṣṇuṃ vā tasya tuṣṭāḥ sadā vayam

dāsyāmaḥ sakalānkāmānputrānpautrānpaśūnvasu //
saubhāgyamāyurārogyaṃ nirbhayatvaṃ raṇe jayam

aihikāmuṣmikānbhogānapavargaṃ tathā'kṣayam //
yadyadiṣṭatamaṃ tasya tattatsarvaṃ bhaviṣyati

tasmātsarvaprayatnena paṭhitavyaḥ stavottamaḥ //
abhīṣṭada iti khyātaḥ stavoyaṃ sarvasiddhidaḥ

punaḥ provāca tānvedhāḥ praṇipatyotthitānsurān //
svasthāstiṣṭhata bho yūyaṃ kimatrāpi samākulāḥ

ete vedā mūrtidharā imā vidyāstathākhilāḥ //
sadakṣiṇā amī yajñāḥ satyaṃ dharmastapo damaḥ

brahmacaryamidaṃ caiṣā karuṇā bhāratītviyam //
śrutismṛtītihāsārtha caritārthā amījanāḥ

neha krodho na mātsaryaṃ lobhaḥ kāmo'dhṛtirbhayam //
hiṃsā kuṭilatā garvo niṃdāsūyā'śuciḥ kvacit

ye brāhmaṇā brahmaratāstaponiṣṭhāstapodhanāḥ //
māsopavāsaṣaṇmāsacāturmāsyādi sadvratāḥ

pātivratyaratā nāryo ye cānye brahmacāriṇaḥ //
te cāmīpaśyata surā ye ṣaṃḍhāḥ parayoṣiti

mātāpitroramī bhaktā amī gograhaṇe hatāḥ //
vrate dāne jape yajñe svādhyāye dvijatarpaṇe

tīrthe tapasyupakṛtau sadācārādikarmaṇi //
phalābhilāṣiṇībuddhirna yeṣāṃ te janā amī

gāyatrī jāpyaniratā agnihotra parāyaṇāḥ //
dvimukhī go pradātāraḥ kapilādāna tatparāḥ

nispṛhāḥ somapā ye vai dvijapādodapāśca ye //
mṛtāḥ sārasvate tīrthe dvijaśuśrūṣakāśca ye

pratigrahe samarthā hi ye pratigrahavarjitāḥ //
ta ete matpriyā viprāstyaktatīrtha pratigrahāḥ

prayāge māgha māso yairuṣaḥ snāto'malātmabhiḥ //
makarasthe ravau śuddhāsta ime sūryavarcasaḥ

vārāṇasyāṃ pāṃcanade tryahaṃ snātāstu kārtike //
amī te śuddhavapuṣaḥ puṇyabhājotinirmalāḥ

snātvā tu maṇikarṇikyāṃ prīṇitā brāhmaṇā dhanaiḥ //
ta ete sarvabhogāḍhyāḥ kalpaṃ sthāsyaṃti matpure

tataḥ kāśīṃ samāsādya tena puṇyena noditāḥ //
viśveśvaraprasādena mokṣameṣyaṃtyasaṃśayam

avimukte kṛtaṃ karma yadalpamapi mānavaiḥ //
śreyorūpaṃ tadvipāko mokṣo janmāṃtareṣvapi

aho vaiśveśvare kṣetre maraṇādapinobhayam //
yatra sarve pratīkṣaṃte mṛtyuṃ priyamivāti thim

brāhmaṇebhyaḥ kurukṣetre yairdattaṃ vasu nirmalam //
nirmalāṃgāsta ete vai tiṣṭhaṃti mama saṃnidhā

pitāmahaṃ samāsādya gayāyāṃ yaiḥ pitāmahāḥ //
tarpitā brāhmaṇamukhe teṣāmete pitāmahāḥ

na snānena na dānena na japena na pūjayā //
mallokaḥ prāpyate devāḥ prāpyate dvija tarpaṇāt

sopaskarāṇiveśmānimu salolūkhalādibhiḥ //
yairdattāni saśayyāni teṣāṃ harmyāṇyamūni vai

brahmaśālāṃ kārayaṃti vedamadhyāpayaṃti ca //
vidyādānaṃ ca ye kuryuḥ purāṇaṃ śrāvayaṃti ca

purāṇāni ca ye dadyuḥ pustakāni dadatyapi //
dharmaśāstrāṇi ye dadyusteṣāṃ vāsotra me pure

yajñārthaṃ ca vivāhārthaṃ vratārthaṃ brāhmaṇāya vai //
akhaṃḍaṃ vasu ye dadyustetra syurvasuvarcasaḥ

ārogyaśālāṃ yaḥ kuryādvaidyapoṣaṇatatparaḥ //
ākalpamatra vasati sarvabhoga samanvitaḥ

muktī kurvaṃti tīrthāni ye ca duṣṭāvarodhataḥ //
mamāvarodhe te mānyā aurasāstanayā iva

viṣṇorvāmamavāśaṃbhorbrāhmaṇā eva supriyāḥ //
teṣāṃ mūrtyā vayaṃ sākṣādvicarāmo mahītale

brāhmaṇāścaiva gāvaśca kulamekaṃ dvidhākṛtam //
ekatra maṃtrāstiṣṭhaṃti havirekatra tiṣṭhati

brāhmaṇā jaṃgamaṃ tīrthaṃ nirmitaṃ sārvabhaumikam //
yeṣāṃ vākyodakenaiva śuddhyaṃti malinā janāḥ

gāvaḥ pavitramatulaṃ gāvo maṃgalamuttamam //
yāsāṃ khurotthito reṇurgaṃgāvārisamo bhavet

śṛṃgāgre sarvatīrthāni khurāgre sarva parvatāḥ //
śṛṃgayoraṃtare yasyāḥ sākṣādgaurīmaheśvarī

dīyamānāṃ ca gāṃ dṛṣṭvā nṛtyaṃti prapitāmahāḥ //
prīyaṃte ṛṣayaḥ sarve tuṣyāmo daivataiḥ saha

rorūyaṃte ca pāpāni dāridryaṃ vyādhibhiḥ saha //
dhātryaḥ sarvasya lokasya gāvo māteva sarvathā

gavāṃ stutvā namaskṛtya kṛtvā caiva pra dakṣiṇām//
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā

yā lakṣmīḥ savarbhūtānāṃ yā deveṣu vyavasthitā //
dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu

viṣṇorvakṣasi yā lakṣmīḥ svāhā caiva vibhāvasoḥ //
svadhā yā pitṛmukhyānāṃ sā dhenurvaradā sadā

gomayaṃ yamunā sākṣādgomūtraṃ narmadā śubhā //
gaṃgā kṣīraṃ tu yāsāṃ vai kiṃ pavitramataḥ param

gavāmaṃgeṣu tiṣṭhaṃti bhuvanāni caturdaśa //
yasmāttasmācchivaṃ me syādihaloke paratra ca

iti maṃtraṃ samuccārya dhenūrvādhenumeva vā //
yo dadyāddvijavaryāya sa sarvebhyo viśiṣyate

mayā ca viṣṇunā sārdhaṃ śivena ca maharṣibhiḥ /
vicārya goguṇānnityaṃ prārthaneti vidhīyate

gāvo me purataḥ saṃtu gāvo me saṃtu pṛṣṭhataḥ //
gāvo me hṛdaye saṃtu gavāṃ madhye vasāmyaham

nīrājayati yoṃgāni gavāṃ pucchena bhāgyavān //
alakṣmīḥ kalaho rogāstasyāṃgādyāṃti dūrataḥ

gobhirvipraśca vedaiśca satībhiḥ satyavādibhiḥ//
alubdhairdā naśīlaiśca saptabhirdhāryate mahī//4.1.2.९०/
mama lokātparoloko vaikuṃṭha iti gīyate//
tasyopariṣṭātkaumāra umālokastataḥ param

śivalokastadupari golo kastatsamīpataḥ //
gomātaraḥ suśīlādyāstatra saṃti śivapriyāḥ

gavāṃ śuśrūrūṣakāye ca gopradāye ca mānavāḥ //
eṣāmanyatame loke te syuḥ sarvasamṛddhayaḥ

yatra kṣīravahā nadyo yatra pāyasa kardamāḥ //
na jarā bādhate yatra tatra gacchaṃti gopradāḥ

śrutismṛtipurāṇajñā brāhmaṇāḥ parikīrtitāḥ//
taduktācāracaraṇā itare nāmadhārakāḥ

śrutismṛtī tu netre dve purāṇaṃ hṛdayaṃ smṛtam //
śrutismṛtibhyāṃ hīnoṃdhaḥ kāṇaḥ syādekayā vinā//
purāṇahīnāddhṛcchūnyātkāṇāṃdhāvapi tau varau //
śrutismṛtyuditodharmaḥ purāṇe parigīyate

tadbāhmaṇāya gordeyā sarvatra sukhamicchatā //
na deyā dvijamātrāya dātāraṃ sopyadho nayet

yasya dharme'sti jijñāsā yasya pāpādbhayaṃ mahat//
śrotavyāni purāṇāni dhamarmūlāni tena vai

caturdaśasu vidyāsu purāṇaṃ dīpa uttamaḥ//
aṃdhopi na tadā lokātsaṃsārābdhau kvacitpatet

śrotavyāni purāṇāni vastavyaṃ jāhnavī taṭe //
tarpaṇīyā dvijā nityaṃ mamalokepsubhiḥ sadā

ityuddeśānmayākhyātā satyalokavyavasthitiḥ //
abhayaṃ yadbhayārtānāṃ na bhetavyaṃ ca he surāḥ

spardhate meruṇā viṃdhyo bradhnādhva parirodhakṛta //
tadarthamāgatā yūyaṃ tadupāyaṃ diśāmi vaḥ

astyagastyastapyamānastapa ugraṃ mahātapāḥ //
maitrāvaruṇirādhāya cittaṃ viśveśvare vibhau

avimuktamahākṣetre sarveṣāṃ muktihetuke //
tārakasyopadeśārthaṃ viśveśā'dhiṣṭhite svayam

yācadhvaṃ tatra gatvā taṃ sa vaḥ kāryaṃ vidhāsyati //
tenaikadāvitā lokā vātāpīlvalabhakṣaṇāt

atimitraṃ tatra tejo mitrāvaruṇaje munau//
tadāprabhṛti lokeṣu kogastyānnaiva bibhyati

ityuktvāṃtardadhe vedhāstepi pramuditānanāḥ //
devāḥ parasparaṃ procurahodhanya tamā vayam

prasaṃgatopi draṣṭavyau kāśīkāśīpatī śivau///
aho ahobhirbahubhiḥ phalito no manorathaḥ

utphullapadmanayanā nirmitāḥ sukṛtārthinaḥ//
tāveva caraṇau dhanyau kāśīmabhiprayāyinau

yeyaṃ kathā śrutāsmābhirvedhasā samudīritā //
tasyāḥ śravaṇajātpuṇyātprāpnumastvadya kāśikām

ekā kriyā dvyarthakarī prāpyate puṇyagauravāt //
evaṃ vadaṃto hṛṣṭāsyāḥ surāḥ kāśīṃ samāyayuḥ

vyāsa uvāca //
idaṃ puṇyatamākhyānaṃ ye śroṣyaṃtīha mānavāḥ //
vidhūya sarvapāpāni putradārasamanvitāḥ

iha vaṃśaṃ paristhāpya bhuktvā sarva sukhāni ca //
satyaloke ciraṃ sthitvā tato yāsyaṃti śāśvatam

iti śrīskānde mahāpurāṇe ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārdhe satyalokavarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ