Skanda Purana · Chapter 4.1

śrīgaṇeśāya namaḥ // //
taṃ manmahe maheśānaṃ maheśānapriyārbhakam //
gaṇeśānaṃ karigaṇeśānānanamanāmayam

bhūmiṣṭhāpi na yātrabhūstridivatopyuccairadhaḥsthāpi yā yā baddhā bhuvi muktidāsyuramṛtaṃ yasyāṃ mṛtā jaṃtavaḥ //
yā nityaṃ trijagatpavitrataṭinī tīre suraiḥ sevyate sā kāśī tripurārirājanagarī pāyādapāyājjagat

namastasmai maheśāya yasya saṃdhyāttrayacchalāt //
yātāyātaṃ prakurvaṃti trijagatpatayo'niśam

aṣṭādaśapurāṇānāṃ karttā satyavatīsutaḥ //
sūtāgre kathayāmāsa kathāṃ pāpāpanodinīm

śrīvyāsa uvāca // //
kadācinnāradaḥ śrīmānsnātvā śrīnarmadāṃbhasi //
śrīmadoṃkāramabhyarcya sarvadaṃ sarvadehinām

vrajanvilokayāṃcakre puroviṃdhyaṃ dharādharam //
saṃsāratāpasaṃhāri revāvāripariṣkṛtam

dvairūpyeṇāpi kurvaṃtaṃ sthāvareṇa careṇa ca //
sābhikhyena yathārthākhyāmuccairvasu matīmimām

rasālayaṃ rasālaistairaśokaiḥ śokahāriṇām //
tālaistamālerhiṃtālaiḥ sālaiḥ sarvatraśālitam

khapuraiḥ khapurākāraṃ śrīphalaṃ śrīphalaiḥ kila //
guruśriyaṃtvagurubhiḥ kapipiṃgaṃ kapitthakaiḥ

vanaśriyaḥ kucākārairlakucaiśca manoharam //
sudhāphalasamāraṃbhi raṃbhābhiḥ paribhāsitam

suraṃgaiścāpi nāraṃgairaṃgamaṃḍapavacchiyaḥ //
vānīraiścāpi jaṃbīrairbījapūraiḥ prapūritam

anilālola kaṃkola vallīhallī sakāyitam //
lavalīlavalīlābhirlāsyalīlālayaṃ kila

maṃdāṃdolitakarpūra kadalīdala saṃjñayā //
viśramāya śramāpannānāhūyaṃtamivādhvagān

punnāgamiva punnāgapallavaiḥkarapallavaiḥ //
kalayaṃtamivā'lolairmallikāstabakastanam

vidīrṇadāḍimaiḥ svāṃtaṃ darśayaṃtaṃ tu rāgavat //
mādhavīṃ dhavarūpeṇa śliṣyaṃtamiva kānane

uduṃbarairaṃbaragairanaṃtaphalamālitaiḥ //
brahmāṃḍakoṭīrbibhraṃtamanaṃtamiva sarvataḥ

panasairvanāsābhaiḥ śukanāsaiḥ palāśakaiḥ//
palāśanādvirahiṇāṃ patratyaktairivāvṛtam

kadaṃbavādino nīpāndṛṣṭvā kaṃṭakitairiva//
samaṃtato bhrājamānaṃ kadaṃbakakadaṃbakaiḥ

namerubhiśca merūccaśikharairiva rājitam //
rājādanaiśca madanaiḥ sadanairiva kāminām

taṭetaṭepaṭuvaṭairuccaiḥpaṭakuṭī vṛtam //
kuṭajastabakairbhāṃtamadhiṣṭhitabakairiva

karamardaiḥ karīraiśca karajaiścakaraṃbakaiḥ //
sahasrakaravadbhāṃtamarthipratyudgataiḥ karaiḥ

nīrājitamivoddīpairājacaṃpakakorakaiḥ //
sapuṣpaśālmalībhiśca jitapadmākaraśriyam

kvaciccaladalairuccaiḥ kvacitkāṃcanaketakaiḥ //
kṛtamālairna ktamālaiḥ śobhamānaṃ kvacitkvacit

karkaṃdhu baṃdhujīvaiśca putrajīvairvirājitam //
satiṃdukeṃgudībhiśca karuṇaiḥkaruṇālayam // २४ !/
galanmadhū kakusumairdharārūpadharaṃharam //
svahastamuktamuktābhirarcayaṃtamivāniśam

sarjārjunāṃjanairbījairvyajanairvījyamānavat //
nārikelaiḥ sakharjūrairdhṛtacchatramivāṃbare

amaṃdaiḥ picumaṃdaiśca maṃdāraiḥ kovidārakaiḥ //
pāṭalātiṃtiṇīghoṃṭāśākhoṭaiḥ karahāṭakaiḥ

uddaṃḍaiścāpi śehuṃḍaireraṃḍairguḍapuṣpakaiḥ //
bakulaistilakaiścaiva tilakāṃkitamastakam

akṣaiḥ plakṣaiḥ śallakībhirdevadāruharidrumaiḥ //
sadāphalasadāpuṣpa vṛkṣavallīvirājitam

elālavaṃga maricakuluṃ janavanāvṛtam //
jaṃbvāmrātakabhallātaśeluśrīparṇivarṇitam

śākaśaṃkhavanairamyaṃ cadanairaktacaṃdanaiḥ //
harītakīkarṇikāra dhātrīvanavibhūṣaṇam

drākṣāvallīnāgavallīkaṇāvallīśatāvṛtam //
mallikāyūthikākuṃdama dayaṃtī sugaṃdhinam

bhramadbhramaramālābhirmālatībhiralaṃkṛtam //
alicchalāgataṃkṛṣṇaṃ gopīraṃtumanekaśaḥ

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ nānāpakṣivināditam //
nānāsaritsaraḥ srotaḥ palvalaiḥ parito vṛtam

tucchaśriyaḥ svargabhūmīḥ parihāyāgatairiva //
nānāsuranikāyaiśca viṣvagbhogecchayoṣitam

utsṛjaṃtamivārghyaṃ vai patrapuṣpairitastataḥ //
kekikekāravairdūrātkurvaṃtaṃ svāgataṃ kila

atha sūryaśatābhāsaṃ nabhasi dyotitāṃbaram //
nāradaṃ dṛṣṭavāñchailo dūrātpratyujjagāma tam

brahmasūnuvapustejo dūrīkṛtadarītamāḥ //
tamāgacchaṃtamālokya mānasaṃ tama ujjahau

brahmatejaḥsamudbhūta sādhvasaḥ sādhusa tkriyaḥ //
kaṭhinopi parityajya dhatte mṛdulatāṃ kila

dṛṣṭvā mṛdulatāṃ tasya dvairūpyepi sa nāradaḥ //
mumude sutarāṃ saṃtaḥ praśrayagrāhyamānasāḥ

gṛhānāyāṃtamālokya guruṃvā'gurumeva vā //
yo'gururnamratāṃ dhatte sa gururna gururguruḥ

taṃ pratyuccaiḥ śirāḥsopi vinamratarakaṃdharaḥ //
śailastvilāmilanmauliḥ praṇanāma mahāmunim

tamutthāpya karāgrābhyāmāśīrbhirabhinaṃdya ca //
taduddiṣṭāsanaṃ bheje manasopi samucchritam

sa dadhnāmadhunājyena nīrārdrākṣatadūrva yā //
tilaiḥ kuśaiḥ prasūnaistamaṣṭāṃgārghyairapūjayat

gṛhītārghyaṃkila śrāṃtaṃ pādasaṃvāhanādibhiḥ //
gataśramamathālokya babhāṣe 'vanato giriḥ

adya sadyaḥ parihṛtaṃ tvadaṃghrirajasārajaḥ //
tvadaṃgasaṃgimahasā sahasā'pyāṃtaraṃtamaḥ

saphalardhirahaṃ cādya sudivādyaca me mune //
prākkṛtaiḥ sukṛtairadya phalitaṃ me cirārjitaiḥ

dharādharatvaṃ kuliṣumānyaṃ me'dya bhaviṣyati //
iti śrutvā tadā kiṃciducchusya sthitavānmuniḥ

punarūce kulivaraḥ saṃbhramāpa nnamānasaḥ //
ucchvāsakāraṇaṃ brahmanbrūhi sarvārthakovida

adṛṣṭaṃ tava nodṛṣṭaṃ yadiṣṭaṃviṣṭapatraye //
anukrośotra mayiceducyatāṃ praṇatosmyaham

tvadāgamanajānandasaṃdohairme durāravaḥ //
alaṃ na vaktumasakṛttathāpyekaṃ vadāmyaham

dharādharaṇasāmarthyaṃ mervādau pūrvapūruṣaiḥ //
varṇyate samudāyāttadahameko dadhe dharām

gaurīgurutvāddhimavānādipatyācca bhūbhṛtām //
saṃbaṃdhitvātpaśupateḥ sa eko mānyabhṛtsatām

nameruḥ svarṇapūrṇatvādratnasānutayāthavā //
surasadmatayāvāpi kvāpi mānyo mato mama

paraṃ śataṃ na kiṃśailā ilākalanakelayaḥ //
iha saṃti satāṃ mānyā mānyāste tu svabhūmiṣu //

mandehadehasaṃdehādudayaikadayāśritaḥ //
niṣadho nauṣadhidharo'pyastopyastamitaprabhaḥ

nīlaśca nīlīnilayo mandaro mandalocanaḥ //
sarpālayaḥ samalayo rāyaṃ nāvaiti raivataḥ

hemakūṭatrikūṭādyāḥ kūṭottarapadāstute //
kiṣkiṃdhakrauṃcasahyādyā bhārasahyā na te bhuvaḥ

iti viṃdhyavacaḥ śrutvā nārado'cintayaddhṛdi //
akharvagarvasaṃsargo na mahattvāya kalpate

śrīśailamukhyāḥ kiṃśailāneha saṃtyamalaśriyaḥ //
yeṣāṃ śikharamātrādi darśanaṃ muktaye satām

adyāsya balamālokyamiti dhyātvābravīnmuniḥ //
satyamuktaṃ hi bhavatā gi risāraṃvivṛṇvatā

paraṃ śaileṣu śaileṃdro merustvāmavamanyate //
mayā niḥśvasitaṃ caitattvayi cāpi niveditam

athavā madvidhānāṃ hi keyaṃ ciṃtā mahātmanām //
svastyastu tubhyamityuktvā yayau sa vyomavartmani

gate munau niniṃdasvamatīvodvignamānasaḥ //
cintāmavāpa mahatīṃ viṃdhyo rvaṃdhyamanorathaḥ

viṃdhya uvāca // //
dhigjīvitaṃśāstrakalojjhitasya dhigjīvitaṃ codyamavarjitasya //
dhigjīvitaṃ jñātiparājitasya dhigjīvitaṃ vyatharmanorathasya

kathaṃ bhunakti sa divā kathaṃ rātrau svapityaho //
rahaḥ śarma kathaṃ tasya yasyābhibhavanaṃ ripoḥ

ahodavāgnidavathustathāmāṃ na sa bādhate //
bādhate tu yathā citte cintāsaṃtāpasaṃtatiḥ

yuktamuktaṃ purāvidbhiścintāmūrtiḥ sudāruṇā //
na bheṣajairlaṃghanairvā na cānyairupaśāmyati

cintājvaro manuṣyāṇāṃ kṣudhāṃnidrāṃbalaṃ haret //
rūpamutsāhabuddhiṃ śrī jīvitaṃ ca na saṃśayaḥ

jvaro vyatīte ṣaḍahe jīrṇajvara ihocyate //
asau cintājvarastīvraḥ pratyahaṃ navatāṃ vrajet

dhanyo dhanvatarirnātra carakaścaratīha na //
nāsatyāvapinā' satyāvatra cintājvare kila

kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ meruṃ jayāmyaham //
utplutya tasya śirasi patāmi na patāmyataḥ

śakraṃ kopayatā pūrvamasmadgotreṇa kenacit //
pakṣahīnaḥ kṛto yatra dhigapakṣasyaceṣṭitam

athavā sa kathaṃ merustathoccaiḥ sparddhate mayā //
bhūmerbhārabhṛtaḥprāyo bhavaṃti bhrāṃti bhūmayaḥ

alīkavāktvamathavā saṃbhāvyaṃ nārade katham //
brahmacāriṇi vedajñe satyalokanivāsini

yuktāyuktavicārotha mādṛśenopayujyate //
parākrameṣvaśaktānāṃ vicāraṃ gāhate manaḥ

athavā cintanairetaiḥ kiṃvyarthairviśvakārakam //
viśveśaṃ śaraṇaṃ yāyāṃ same buddhiṃ pradāsyati

anāthanāthaḥ sarveṣāṃ viśvanātho hi gīyate //
kṣaṇaṃ manasi saṃcitya bhaveditthamasaṃśayam

etadeva kariṣyāmi neṣṭaṃ kālavilaṃbanam //
vicakṣaṇairupekṣyau na varddhamānau parāmayau

meruṃ pradakṣiṇīkuryānnityameva divākaraḥ //
sagraharkṣagaṇo nūnaṃ manyamāno balādhikam

iti niścitya vindhyādrirvavṛdhe sa mṛdhekṣaṇaḥ //
anaṃtagaganasyāṃtaṃ kurvadbhiḥ śikharairiva

kaiścitsārddhaṃ virodho na kartavyaḥ kenacitkvacit //
kartavyaścetprayatnena yathā nopahasejjanaḥ

nirudhya brādhnamadhvānaṃ kṛtakṛtya ivādrirāṭ //
svastho'bhavadbhavādhīnā prāṇināṃ hi bhaviṣyatā

yamadyayamakartāsau dakṣiṇaṃ prakramiṣyati //
sakulīnaḥ sa ca śrīmānsamahānmahitaḥ sa ca

yāvatsvaśa ktiṃ śaktopi na darśayati karhicit //
tāvatsa laṃghyaḥ sarveṣāṃ jvalano dārugo yathā

iti ciṃtāmahābhāraṃ tyaktvā tasthau sthirodyamaḥ //
ākāṃkṣamāṇastaraṇe rudayaṃ brāhmaṇo yathā

iti śrīskāndemahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārdhe vindhyavardhanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ