Skanda Purana · Chapter 4.12

śivaśarmovāca //
nairṛtādīn kramāllokānākhyātaṃ puruṣottamau //
puruṣottamapādābjaparāgoddhūsarālakau

gaṇāvūcatuḥ //
ākarṇaya mahābhāga saṃyaminyāḥ purīṃ parām //
dikpaternirṛtasyāsau puṇyāpuṇyajanoṣitā

rākṣasānivasaṃtyasyāmaparadrohiṇaḥ sadā //
jātimātreṇa rakṣāṃsi vṛttaiḥ puṇyajanā ime

smṛtyuktaśrutivartmāno jātavarṇāvareṣvapi //
nādriyaṃte'nnapānānāmasmṛtyuktaṃ kadācana

paradāra paradravya paradrohaparāṅmukhāḥ //
jātājātau nikṛṣṭāyāmapipuṇyānusāriṇaḥ

dvijātibhaktyutpannārthairātmānaṃ poṣayaṃti ye //
sadā saṃkucitāṃgāśca dvijasaṃbhāṣaṇādiṣu

āhūtā vastravadanā vadaṃti dvijasaṃnidhau //
jayajīvabhagonātha svāminniti hi vādinaḥ

tīrthasnānaparānityaṃ nityaṃ devaparāyaṇāḥ //
dvijeṣu nityaṃ praṇatāḥ svanāmākhyānapūrvakam

dama dāna dayā kṣāṃti śauceṃdriya vinigrahāḥ //
asteya satyāhiṃsāśca sarveṣāṃ dharmahetavaḥ

āvaśyeṣu sadodyuktā ye jātā yatrakutracit //
sarvabhogasamṛddhāste vasaṃtyatra purottame

mlecchā api sutīrtheṣu ye mṛtānātmaghātakāḥ //
vihāya kāśīṃ nirvāṇa viśrāṇāṃte'tra bhoginaḥ //

aṃdhaṃ tamo viśeyuste ye caivātmahano janāḥ //
bhuktvā nirayasāhasraṃ te ca syurgrāmasūkarāḥ

ātmaghāto na kartavyastasmātkvāpi vipaścitā //
ihāpi ca paratrāpi na śubhānyātmaghātinām

yatheṣṭamaraṇaṃ kecidāhustattvāvabodhakāḥ //
prayāge sarvatīrthānāṃ rājñisarvābhilāṣade

aṃtyajā api ye keciddayādharmānusāriṇaḥ //
paropakṛtiniṣṭhāste vasaṃtyatra tu sattamāḥ

asya svarūpaṃ vakṣyāvo dikpateḥ kṣaṇataḥ śṛṇu //
madhye viṃdhyāṭavi purā pakkaṇasthajanāgraṇīḥ

pallīpatirabhūdugraḥ piṃgākṣa iti viśrutaḥ //
nirviṃdhyāyāstaṭe śūraḥ krūrakarmaparāṅmukhaḥ

ghātayeddūrasaṃsthopi yaḥ pāṃthaparipaṃthinaḥ //
vyāghrādīn duṣṭasattvāṃśca sa hinasti prayatnataḥ

jīvenmṛgayu dharmeṇa tatrāpi karuṇāparaḥ //
na viśvastānpakṣimṛgānna suptānna vyavāyinaḥ

na toyagṛdhnūnna śiśūnnāṃtarvartnitvalakṣaṇān //
sa ghātayati dharmajño jātidharmaparāṅmukhaḥ

śramāturebhyaḥ pāṃthebhyaḥ sa viśrāmaṃ prayacchati //
haretkṣudhā kṣudhārtānāmupānaddo'nupānahe

mṛgattvacotimṛdulā vivastrebhyātisarjati //
anuvrajati kāṃtāre prāṃtare pathikānpathi

na jighṛkṣati tebhyorthamabhayaṃ ceti yacchati //
āviṃdhyāṭavi me nāma grāhyaṃ duṣṭabhayāpaham

nityaṃ kārpaṭikānsarvān sa putreṇa prapaśyati //
tepi ca pratitīrthaṃ hi tamāśīrvādayaṃ ti vai

iti tiṣṭhati piṃgākṣe sāṭavī nagarāyitā //
adhvanīne 'dhvagānkopi na ruṇaddhi sasādhvasaḥ

kadācittatpitṛvyeṇa samīpa grāmavāsinā //
śrutaḥ kārpaṭikānāṃ hi sārthaḥ sārtho mahāsvanaḥ

lubdhakastaddhane lubdhaḥ kṣudrastannidhanodyataḥ //
sa rurodha tamadhvānamagre gatvā'tigūḍhavat

tadā yupyasyaśeṣeṇa piṃgākṣo mṛgayāṃ gataḥ //
tasminnaraṇye tanmārgaṃ nikaṣādhyuṣito niśi

paraprāṇadruhāṃ puṃsāṃ na siddhyeyurmanorathāḥ //
viśvaṃ kuśalitenaitadviśveśaparirakṣitam

na ciṃtayedaniṣṭāni tasmātkṛṣṭiḥ kadācana //
vidhidṛṣṭaṃ yato bhāvi kaluṣaṃbhāvi kevalam

tasmādātmasukhaṃprepsu riṣṭāniṣṭaṃ na ciṃtayet //
ciṃtayeccettadāciṃtyo mokṣopāyo na cetaraḥ

vyuṣṭāyāmathayāminyāmabhūtkolāhalo mahān //
ghātayadhvaṃ pātayadhvaṃ nagnayadhvaṃ drutaṃ bhaṭāḥ

mā mārayadhvaṃ trāyadhvaṃ bhaṭāḥ kārpaṭikā vayam //
anāyāsaṃ luṃṭhayadhvaṃ nayadhvaṃ ca yadasti naḥ

vayaṃ pāṃthā anāthāḥ smo viśvanāthaparāyaṇāḥ //
sanāthāste na dūraṃ sanāthatāṃ pathiko'paraḥ

vayaṃ piṃgākṣaviśvāsādasminmārge'kutobhayāḥ //
yātāyātaṃ sadā kurmaḥ sa ca dūra ito vanāt

iti śrutvā'tha piṃgākṣo bhaṭaḥ kārpaṭikeritama //
dūrānmā bhaiṣṭa mābhaiṣṭa bruvanniti samāgataḥ

tatkarmasūtrairākṛṣṭo bhillaḥkārpaṭikapriyaḥ //
tūrṇaṃ tadāyuṣyamiva tatropasthitavān kṣaṇāt

koyaṃkoyaṃ durācāraḥ piṃgākṣe mayi jīvati //
ulluluṃṭhayiṣuḥ pāṃthānprāṇaliṃgasamānmama

iti tadvākyamākarṇya tārākṣastatpitṛvyakaḥ //
dhanalobhena piṃgākṣe pāpaṃ pāpo vyaciṃtayat

kuladharmaṃ vyapāsyaiṣa vartate kulapāṃsanaḥ //
ciraṃ ciṃtitamadyāmuṃ ghātayiṣyāmyasaṃśayam

vicāryeti sa duṣṭātmā bhṛtyānājñāpayatkrudhā //
ādāvenaṃ ghātayaṃtu tataḥ kārpaṭikānimān

tato 'yudhyandurācārāstenaikena ca te'khilāḥ //
yathākathaṃcittānanayatsa ca svāvasathāṃtikam

ācchinnaṃ hi dhanurvāṇaṃ chinnaṃ sannahanaṃ śaraiḥ //
asūdayiṣyametāṃstadabhaviṣyaṃ yadīśvaraḥ

abhilapyanniti prāṇānatyākṣītsa parārthataḥ //
tepi kārpaṭikāḥ prāptāstatpallīṃ gatasādhvasāḥ

yā matistvaṃtakāle syādgatistadanurūpataḥ //
digīśatvamataḥ prāpto nirṛtyāṃ nairṛteśvaraḥ

itthamasya svarūpaṃ te āvābhyāṃ samudīritam //
etasyottarato loko varuṇasyāyamadbhutaḥ

kūpavāpītaḍāgānāṃ kartāro nirmalairdhanaiḥ //
iha loke mahīyaṃte vāruṇe varuṇaprabhāḥ

nirjale jaladātāraḥ parasaṃtāpahāriṇaḥ //
arthibhyo ye prayacchaṃti citracchatrakamaṃḍalūn

pānīyaśālikāḥ kuryurnānopaskarasaṃyutāḥ //
dadyurdharmaghaṭāṃścāpi sugaṃdhodakapūritān

aśvatthasekaṃ ye kuryuḥ pathi pādaparopakāḥ //
viśrāmaśālākartāraḥ śrāṃtasaṃtāpanodakāḥ

grīṣmoṣprahaṃti māyūrapicchādi racitānyapi //
citrāṇi tālavṛṃtāni vitaraṃti tapāgame

rasavaṃti sugaṃdhīni himavaṃti tapartuṣu //
viśrāṇayaṃti vā tṛpti pānakāni prayatnataḥ

ikṣukṣetrāṇi saṃkalpya brāhmaṇebhyo dadatyapi //
tathā nānāprakārāṃśca vikārānaikṣavānbahūn

gorasānāṃ pradātārastathā gomahiṣīpradāḥ //
dhārāmaṃḍapakartāraśchāyāmaṃḍapakāriṇaḥ

devālayeṣu ye dadyurbahudhārāgalaṃtikāḥ //
tīrthe vā karahartārastīrthamārgāvanejakā.

abhayaṃ ye prayacchaṃti bhayārtodyata pāṇayaḥ //
nirbhayā vāruṇe loke te vasaṃti lasaṃti ca

vipāśayaṃti ye puṇyā durvṛtaiḥ kaṃṭhapāśitān //
te pāśapāṇe lokesminnivasaṃtyakutobhayāḥ

naukādyupāyairna dyādau pāṃthānye tārayaṃtyapi //
tārayaṃtyapi duḥkhābdhestatra nāgarikā dvija

ghaṭṭānpuṇyataṭinyāderbaṃdhayaṃti śilādibhiḥ //
toyārthisukhasiddhyarthaṃ ye narāstetra bhoginaḥ

vitarpayaṃti ye puṇyāstṛṣitāñśītalairjalaiḥ //
te'tra vai vāruṇe loke sukhasaṃtatibhāginaḥ

jalāśayānāṃ sarveṣāmayamekatamaḥ patiḥ //
pracetā yādasāṃnāthaḥ sākṣī sarveṣukarmasu

asyotpattiṃ śṛṇu patervaruṇasyamahātmanaḥ //
āsīnmunirameyātmā kardamasya prajāpateḥ

śuciṣmāniti vikhyātastanayo vinayocitaḥ //
sthairya mādhurya dhairyādyairguṇairupacitohitaḥ

acchode sarasi snātuṃ sa gato bālakaiḥ saha //
jalakrīḍanasaṃsaktaṃ śiśumāro haracca tam

tatastasminmunisute hṛte'tyāhitaśaṃsibhiḥ //
taiḥ samāgatya śiśubhiḥ kathitaṃ tatpituḥ puraḥ

harārcanopaviṣṭasya samādhau niścalātmanaḥ //
śrutabālavipatteśca cacāla na manoharāt

adhikaṃ śīlayāmāsa sa sarvajñaṃ trilocanam //
paśyañśaṃbhoḥ samīpe sa bhuvanāni caturdaśa

nānā bhūtāni bhūtāni brahmāṃḍāṃtargatāni ca //
caṃdrasūryarkṣatārāśca parvatānsarito drumān

samudrānaṃtarīyāṇi hyaraṇyānīssarāṃsi ca //
nānā devanikāyāṃśca bahvīrdiviṣadāṃ purīḥ

vāpīkūpataḍāgāni kulyāḥ puṣkariṇīrbahu //
ekasminkvāpi sarasi jalakrīḍāparāyaṇān

bahūnmunikumārāṃśca majjanonmajjanādibhiḥ //
karayaṃtravinirmuktatoyadhārābhiṣecanaiḥ

karatāḍitapānīyaśabdadiṅmukhanādibhiḥ //
jalakhelanakairitthaṃ saṃsaktānbahubālakān

teṣāṃ madhye dadarśātha samādhisthaḥ sa kardamaḥ //
svaṃ śiśuṃ śiśumāreṇa nīyamānaṃ suvihvalam

kayācijjaladevyātha tasmāccakrūrayādasaḥ //
prasahya nītvodadhaye dṛṣṭavāṃstaṃ samarpitam

nirbhartsya saritāṃnāthaṃ kenacidrudrarūpiṇā //
triśūlapāṇinetyuktaṃ krodhatāmrānanenaca

kuto jalānāmadhipa śivabhaktasya bālakaḥ //
prajāpateḥ kardamasya mahābhāgasya dhīmataḥ

ajñātvā śivasāmarthyaṃ bhavatāciramāsitaḥ //
bhayatrastena tadvākyaśravaṇāttamudanvatā

bālaṃ ratnairalaṃkṛtya baddhvā taṃ śiśumārakam //
samarpitaṃ samānīya śaṃbhupādābjasaṃnidhau //

natvā vijñāpayattaṃ ca nāparādhyāmyahaṃ vibho //
anāthanāthaviśveśa bhaktāpattivināśana

bhaktakalpataro śaṃbho'nenāyaṃ duṣṭayādasā //
anāyina mayā nātha bhavadbhaktajanārbhakaḥ

gaṇena tena vijñāya śaṃbhoratha manogatam //
pāśena baddhvā tadyādaḥ śiśuhaste samarpitam

gṛhāṇemaṃ svatanayaṃ pārṣade śaṃkarājñayā //
yāhi svabhavanaṃ vatsa bruvatīti sa kardamaḥ

samādhisamaye sarvamiti śṛṇvannudāradhīḥ//
unmīlya nayane yāvatpraṇidhānaṃ visṛjya ca

saṃpaśyate śiśuṃ tāvatpurataḥ samavaikṣata //
gṛhītaśiśumāraṃ ca pārśve'laṃkṛtakarṇikam

toyārdrakākapakṣāgraṃ kaṣāyanayanāṃcalam //
kiṃcidvirūkṣaṃ tvakkṣobhaṃ saṃbhramāpannamānasam

kṛtapraṇāmamāliṃgya jighraṃstanmukhapaṃkajam //
punarjātamivāmaṃsta paśyaṃścāpi muhurmuhuḥ

śatānipaṃcavarṣāṇi praṇidhānasthitasya hi //
kardamasya vyatītāni śaṃbhumarcayatastadā

kardamopi ca tatkālamajñāsītkṣaṇasaṃgatam //
yato na prabhavetkālo mahākālasya saṃnidhau

tatastaṃ tanayaḥ pṛṣṭvā pitaraṃ praṇipatya ca //
jagāma tūrṇaṃ tapase śrīmadvārāṇasīṃ purīm

tatra taptvā tapo ghoraṃ liṃgaṃ saṃsthāpya śāṃbhavam //
paṃcavarṣasahasrāṇi sthitaḥ pāṣāṇaniścalaḥ

āvirāsīnmahādevastuṣṭastattapasā tataḥ //
uvāca kārdame brūhi kaṃ dadāmi varottamam

kārdamiruvāca // //
yadi nātha prasannosi bhaktānāmanukaṃpaka //
sarvāsāmādhipatyaṃ me dehyapāṃ yādasāmapi

iti śrutvā maheśānaḥ sarvaciṃtitadaḥ prabhuḥ //
abhyaṣiṃcata taṃ tatra vāruṇe parame pade

ratnānāmabdhijātānāmabdhīnāṃ saritāmapi //
sarasāṃ palvalānāṃ ca vāpyaṃbu srotasā punaḥ

jalāśayānāṃ sarveṣāṃ pratīcyāścāpi vaidiśaḥ //
adhīśvaraḥ pāśapāṇirbhava sarvāmarapriyaḥ

dadāmi varamanyaṃ ca sarveṣāṃ hitakārakam //
tvayaitatsthāpitaṃ liṃgaṃ tava nāmnā bhaviṣyati

varuṇeśamiti khyātaṃ vārāṇasyāṃ susiddhidam //
maṇikarṇeśa liṃgasya nairṛtyāṃ diśi saṃsthitam

ārādhitaṃ sadā puṃsāṃ sarvajāḍyavināśakṛt //
varuṇeśasya ye bhaktā na teṣāmabbhayaṃ kvacit

na saṃtāpabhayaṃ teṣāṃ nāpāyamaraṇaṃ kvacit //
jalodarabhayaṃ naiva na bhayaṃ vai tṛṣaḥ kvacit

nīrasānyannapānāni varuṇeśvara saṃsmṛteḥ //
sarasāni bhaviṣyaṃti nātra kāryā vicāraṇā

ityuktvāṃtardadhe śaṃbhurvaruṇopi svabaṃdhubhiḥ //
imaṃ lokamalaṃkurvaṃstadārabhya sthito dvijaḥ

idaṃ varuṇalokasya svarūpaṃ te nirūpitam //
yacchrutvā na naraḥ kvāpi durapāyaiḥ prabādhyate

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvāddhe nirṛtivaruṇalokavarṇanaṃnāma dvādaśo'dhyāyaḥ