Skanda Purana · Chapter 3.7

// vyāsa uvāca // //
saṃprāpya dharmavāpyāṃ ca yaḥ kuryātpitṛtarpaṇam //
tṛptiṃ prayāṃti pitaro yāvadiṃdrāścaturdaśa

pitaraścātra pūjyāśca svargatā ye ca pūrvajāḥ //
piṃḍāṃśca nirvapetteṣāṃ prāpyemāṃ muktidāyikām

tretāyāṃ paṃca divasairdvāpare tridinena tu //
ekacittena yo viprāḥ piṃḍaṃ dadyātkalau yuge

lolupā mānavā loke saṃprāpte tu kalau yuge //
paradāraratā lokāḥ striyo'ticapalāḥ punaḥ

paradroharatāḥ sarve naranārīnapuṃsakāḥ//
paranindāparā nityaṃ paracchidropadarśakāḥ

parodvegakarā nūnaṃ kalahā mitrabhedinaḥ//
sarve te śuddhatāṃ yāṃti kājeśāḥ svayamabruvan

etaduktaṃ mahābhāga dharmāraṇyasya varṇanam //
phalaṃ caivātra sarvaṃ hi yaduktaṃ śūlapāṇinā

vāṅmanaḥ kāyaśuddhāśca paradāraparāṅmukhāḥ //
adrohāśca samāḥ kruddhā mātāpitṛparāyaṇāḥ

alaulyā lobharahitā dānadharmaparāyaṇāḥ //
āstikāścaiva dharmajñāḥ svāmibhaktiratāśca ye

pativratā tu yā nārī patiśuśrūṣaṇe ratā //
ahiṃsakā ātitheyāḥ svadharmaniratāḥ sadā

// śaunaka uvāca // //
śṛṇu sūta mahābhāga sarvadharmavidāṃvara //
gṛhasthānāṃ sadācāraḥ śrutaśca tvanmukhānmayā

ekaṃ manepsitaṃ medya tatkathayasva sūtaja //
pativratānāṃ sarvāsāṃ lakṣaṇaṃ kīdṛśaṃ vada

// sūta uvāca // //
pativratā gṛhe yasya saphalaṃ tasya jīvanam //
yasyāṃgacchāyayā tulyā yatkathā puṇyakāriṇī

pativratāstvaruṃdhatyā sāvitryāpyanasūyayā //
śāṃḍilyā caiva satyā ca lakṣmyā ca śatarūpayā //

menayā ca sunītyā ca saṃjñayā svāhayā samāḥ //
pativratānāṃ dharmā hi muninā ca prakīrtitāḥ

bhuṃkte bhukte svāmini ca tiṣṭha ti tvanutiṣṭhati //
vinidrite yā nidrāti prathamaṃ paribudhyati

analaṃkṛtamātmānaṃ deśāṃte bhartari sthite //
kāryārthaṃ proṣite kvāpi sarvvamaṃḍa navarjitā

bharturnāma na gṛhṇāti hyāyuṣo'sya hi vṛddhaye //
puruṣāṃtaranāmāpi na gṛhṇati kadācana

ākṛṣṭāpi ca nākrośettāḍitāpi prasīdati //
idaṃ kuru kṛtaṃ svāminmanyatāmiti vakti ca

āhūtā gṛhakāryāṇi tyaktvā gacchati satvaram //
kimarthaṃ vyāhṛtā nātha sa prasādo vidhīyatām

na ciraṃ tiṣṭhati dvāri na dvāramupasevate //
adātavyaṃ svayaṃ kiṃcitkarhicinna dadātyapi

pūjopakaraṇaṃ sarvama nuktā sādhayetsvayam //
niyamodakabarhīṃṣi yatra puṣpākṣatādikam

pratīkṣamāṇā ca varaṃ yathākālocitaṃ hi yat //
tadupasthāpayetsarvamanudvi gnātihṛṣṭavat

sevate bhartturucchiṣṭamiṣṭamannaṃ phalādikam //
dūrato varjjayedeṣā samājotsavadarśanam

na gacchettīrthayātrādivivāhaprekṣaṇā diṣu //
sukhasuptaṃ sukhāsīnaṃ ramamāṇaṃ yadṛcchayā

aṃtarāye'pi kāryeṣu patiṃ notthāpayetkvacit //
strīdharmiṇī trirātraṃ tu svamukhaṃ naiva darśayet

svavākyaṃ śrāvayennāpi yāvatsnātvā na śudhyati //
susnātā bhartṛvadanamīkṣetānyasya na kvacit //
athavā manasi dhyātvā patiṃ bhānuṃ vilokayet

haridrāṃ kukumaṃ caiva siṃdūraṃ kajjalaṃ tathā //
kūrpāsakaṃ ca tāṃbūlaṃ māṃgalyābharaṇaṃ śubham

keśasaṃskārakaṃ caiva karakarṇādibhūṣaṇam //
bharturāyuṣyamicchaṃtī dūrayenna pativratā

bhartṛvidveṣiṇīṃ nārīṃ naiṣā saṃbhāṣate kvacit //
naikākinī kvacidbhūyānna nagnā snāti ca kvacit

nolūkhale na muśale na varddhanyāṃ dṛṣadyapi //
na yaṃtrake na dehalyāṃ satī copaviśetkvacit

vinā vyavāyasamayātprāgalbhyaṃ na kvaciccareta //
yatrayatra rucirbhartustatra premavatī sadā

idameva vrataṃ strīṇāmayameva paro vṛṣaḥ //
iyameva ca pūjā ca bharturvākyaṃ na laṃghayet //

klībaṃ vā duravasthaṃ vā vyādhitaṃ vṛddhameva vā //
susthiraṃ duḥsthiraṃ vāpi patimekaṃ na laṃghayet

sarpirlava(?)ṇahiṃgvādikṣaye'pi va pati vratā //
patiṃ nāstīti na brūyādāyasīṣu na bhojayet

tīrthasnānārthinī caiva patipādodakaṃ pibet //
śaṃkarādapi vā viṣṇoḥ patirevādhi kaḥ striyaḥ

vratopavāmaniyamaṃ patimullaṃghya yā caret //
āyuṣyaṃ harate bharturmṛtā nirayamṛcchati

uktā pratyuttaraṃ dadyānnārī yā krodhata tparā //
saramā jāyate grāme śṛgālī nirjane vane

strīṇāṃ hi paramaścaiko niyamaḥ samudāhṛtaḥ //
abhyarcya caraṇau bhaturbho ktavyaṃ kṛtaniścayā

uccāsanaṃ na seveta na vrajetparaveśmasu //
tatra pāruṣyavākyāni brūyānnaiva kadācana

gurūṇāṃ sannidhau vāpi noccairbru yānnavāhayet

yā bhartāraṃ parityajya rahaścarati durmatiḥ //
ulūkī jāyate krūrā vṛkṣakoṭaraśāyinī

tāḍitā tāḍayeccettaṃ sā vyāghrī vṛṣadaṃśikā //
kaṭākṣayati yā'nyaṃ vai kekarākṣī tu sā bhavet

yā bhartāraṃ parityajya miṣṭamaśnāti kevalam //
grāme sā sūkarī bhūyādvalgulī vātha viṅbhujā

huntvaṃkṛtyāpriyaṃ brūte mūkā sā jāyate khalu //
yā sapatnīṃ sadairṣyeta durbhagā sā punaḥpunaḥ //
dṛṣṭiṃ vilupya bharturyā kaṃcidanyaṃ samīkṣate

kāṇā ca vimukhā vāpi kurūpāpi ca jāyate //
bāhyādāyāṃtamālokya tvaritā ca jalāsanaiḥ //
tāṃbūlairvyajanaiścaiva pādasaṃvāhanādibhiḥ

tathaiva cāruvacanaiḥ svedasaṃnodanaiḥ paraiḥ //
yā priyaṃ prīṇayetprītā trilokī prīṇitā tayā //
mitaṃ dadāti hi pitā mitaṃ bhrātā sutaṃ sutaḥ

amitasya hi dātāraṃ bhartāraṃ kā na pūjayet //
bhartā devo gururbhartā dharmatīrthavratāni ca //
tasmātsarvaṃ parityajya patimekaṃ samarcayet

jīvahīno yathā dehī kṣaṇādaśucitāṃ vrajet //
bhartṛhīnā tathā yoṣitsusnātāpya śuciḥ sadā

amaṃgalebhyaḥ sarvebhyo vidhavā syādamaṃgalā //
vidhavādarśanātsiddhiḥ kvāpi jātu na jāyate

vihāya mātaraṃ caikāṃ sarvā maṃgalavarjitāḥ //
tadāśiṣamapi prājñastyajedāśīviṣopamām

kanyāvivāhasamaye vācayeyuriti dvijāḥ //
bhartuḥ sahacarī bhūyājjīvato 'jīvatopi vā

anuvrajantī bhartāraṃ gṛhātpitṛvanaṃ mudā //
padepadeśvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam

vyālagrāhī yathā vyālaṃ balāduddharate bilāt //
evamutkramya dūtebhyaḥ patiṃ svargaṃ vrajetsatī

yamadūtāḥ palāyaṃte tāmālokya pativratām //
tapanastapyate nūnaṃ dahanopi ca dahyate

kaṃpaṃte sarvatejāṃsi dṛṣṭvā pātivrataṃ mahaḥ //
yāvatsvalomasaṃkhyāsti tāvatkoṭyayutāni ca

bhartrā svargasukhaṃ bhuṃkte ramamāṇā pativratā //
dhanyā sā jananī loke dhanyo'sau janakaḥ punaḥ

dhanyaḥ sa ca patiḥ śrīmānyeṣāṃ gehe pativratā //
pitṛvaṃśyā mātṛvaṃśyāḥ pativaṃśyāstrayastrayaḥ //
pativratāyāḥ puṇyena svargasaukhyāni bhuṃjate

śīlabhaṃgena durvṛttāḥ pātayaṃti kulatrayam //
piturmātustathā patyurihāramutra ca duḥkhitāḥ

pativratāyāścaraṇo yatrayatra spṛśedbhuvam //
sā tīrthabhūmirmmānyeti nātra bhāro'sti pāvanaḥ

bibhyatpativratāsparśaṃ kurute bhānumānapi //
somo gandharva evāpi svapāvitryāya nānyathā

āpaḥ pativratāsparśamabhilaṣyaṃti sarvadā //
gāyatryāghavināśo no pātivratyena sā'ghanut

gṛhegṛhe na kiṃ nāryyo rūpalāvaṇyagarvitāḥ //
paraṃ viśveśabhaktyaiva labhyate strī pati vratā

bhāryā mūlaṃ gṛhasthasya bhāryā mūlaṃ sukhasya ca //
bhāryā dharmaphalāyaiva bhāryā saṃtānavṛddhaye

paralokastvayaṃ loko jīyate bhāryayā dvayam //
devapitratithīnāṃ ca tṛptiḥ syādbhāryayā gṛhe //
gṛhasthaḥ sa tu vijñeyo gṛhe yasya pativratā

yathā gaṃgāvagāhena śarīraṃ pāvanaṃ bhavet //
tathā pativratāṃ dṛṣṭvā sadanaṃ pāvanaṃ bhavet

paryaṃkaśāyinī nārī vidhavā pātayetpatim//
tasmādbhūśayanaṃ kāryyaṃ patisaukhyasamīhayā

naivāṃgodvarttanaṃ kāryyaṃ striyā vidhavayā kvacit //
gandhadravyasya saṃbhogo naiva kāryyastayā kvacit

tarppaṇaṃ pratyahaṃ kāryaṃ bhartuḥ kuśatilodakaiḥ//
tatpitustatpituścāpi nāmagotrādipūrvakam

viṣṇoḥ saṃpūjanaṃ kāryaṃ patibuddhyā na cānyathā // //
patimeva sadā dhyāyedviṣṇurūpadharaṃ harim

yadyadiṣṭatamaṃ loke yadyatpatyuḥ samīhitam //
tattadguṇavate deyaṃ patiprīṇanakāmyayā

vaiśākhe kārttike māse viśeṣaniyamāṃścaret //
snānaṃ dānaṃ tīrthayātrāṃ purāṇaśravaṇaṃ muhuḥ

vaiśākhe jalakumbhāśca kārttike ghṛtadīpikāḥ //
māghe dhānyatilotsargaḥ svargaloke viśiṣyate

prapā kāryā ca vaiśākhe deve deyā galaṃtikā //
uśīraṃ vyajanaṃ chatraṃ sūkṣmavāsāṃsi caṃdanam //

sakarpūraṃ ca tāṃbūlaṃ puṣpadānaṃ tathaiva ca //
jalapātrāṇyanekāni tathā puṣpagṛhāṇi ca

pānāni ca vicitrāṇi drākṣāraṃbhāphalāni ca //
deyāni dvijamukhyebhyaḥ patirme prīyatāmiti

ūrjje yavānnamaśnīyādekānnamathavā punaḥ//
vṛntākaṃ sūraṇaṃ caiva śūkaśiṃbīṃ ca varjayet

kārttike varjayettailaṃ kāṃsyaṃ cāpi vivarjayet //
kārttike maunaniyame cārughaṇṭāṃ pradāpayet

patrabhojī kāṃsyapātraṃ ghṛtapūrṇaṃ prayacchati //
bhūmiśayyāvrate deyā śayyā ślakṣṇā satūlikā //७९/
phalatyāge phalaṃ deyaṃ rasatyāge ca tadrasaḥ //
dhānyatyāge ca taddhānyamathavā śālayaḥ smṛtāḥ //
dhenuṃ dadyātprayatne na sālaṃkārā sakāṃcanām ///3.2.7.८ ०//
ekataḥ sarvadānāni dīpadānaṃ tathaikataḥ //
kārttike dīpadānasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

ityādividhavānāṃ ca niyamāḥ saṃprakīrtitāḥ //
teṣāṃ phalamidaṃ rājannānyeṣāṃ ca kadācana

dharmavāpīṃ samāsādya dānaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ //
koṭidhā varddhate nityaṃ brahmaṇo vacanaṃ yathā

tiladhenuṃ ca yo dayāddharmeśvarapuraḥ sthitaḥ //
tilasaṃkhyāni varṣāṇi svarge loke mahīyate

dharmakṣetre tu saṃprāpya śrāddhaṃ kuryādataṃdritaḥ //
tasya saṃvatsaraṃ yāvattṛptāḥ syuḥ pitaro dhuvam

ye cānye pūrvajāḥ svarge ye cānye narakaukasaḥ //
ye ca tiryaktvamāpannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ

tānsarvāndharmakūpe vai śrāddhaṃ kuryādyathāvidhi //
atra prakiraṇaṃ yattu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi //
tena te tṛptimāyāṃti ye piśācatvamāgatāḥ

yeṣāṃ tu snānavastrotthaṃ bhūmau patati putraka //
tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate

yā vai yavānāṃ kaṇikāḥ pataṃti dharaṇītale //
tābhirāpyāyanaṃ teṣāṃ ye tu devatvamāgatāḥ

uddhṛteṣyatha piṃḍeṣu yāvānnakaṇikā bhuvi //
tābhirāpyāyanaṃ teṣāṃ ye ca pātālamāgatāḥ

ye vā varṇāśramācārakriyālopā hyasaṃskṛtāḥ //
vipannāste bhavaṃtyatra saṃmārjanajalāśinaḥ

bhuktvā vācamanaṃ yacca jalaṃ patati bhūtale //
brāhmaṇānāṃ tathaivānye tena tṛptiṃ prayāṃti vai

evaṃ yo yajamānaśca yacca teṣāṃ dvijanmanām //
kvacijjalānnavikṣepaḥ śuciraspṛṣṭa eva ca

ye cānye narake jātāstatra yonyaṃtaraṃ gatāḥ //
prayāṃtyāpyāyanaṃ vatsa samyakchrāddhakriyāvatām //

anyāyopārjitairdravyaiḥ śrāddhaṃ yatkriyate naraiḥ //
tṛpyaṃti tena caṇḍālapulkasādiṣu yoniṣu

evamāpyāyitā vatsa tena cāneka
bāṃdhavāḥ // śrāddhaṃ kartumaśaktiścecchākairapi hi jāyate

tasmācchrāddhaṃ naro bhaktyā śākairapi yathāvidhi //
kurute kurvataḥ śrāddhaṃ kulaṃ kvacinna sīdati

pāpaṃ yadi kṛtaṃ sarvaṃ pāpaṃ ca varddhate dhruvam //
kurvāṇo narake ghore pacyate nātra saṃśayaḥ

yathā puṇyaṃ tathā pāpaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham //
tatsarvaṃ varddhate nūnaṃ dharmāraṇye nṛpottama

kāmikaṃ kāmadaṃ devaṃ yogināṃ muktidāyakam //
siddhānāṃ siddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ tu sarvadā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāṇyakṣetramāhātmye dharmācāravarṇanaṃnāma saptamo'dhyāyaḥ