Skanda Purana · Chapter 3.50

// śrīsūta uvāca // //
athātaḥ saṃpravakṣyāmi setumādhavavaibhavam//
śṛṇudhvaṃ munayo bhaktyā puṇyaṃ pāpaharaṃ param

purā puṇyanidhirnāma rājā somakulodbhavaḥ //
madhurāṃ pālayāmāsa hālāsyeśvarabhūṣitām

kadācitsa mahīpālaścaturaṃgabalānvitaḥ //
sāṃ'taḥpuraparīvāro madhurāyāṃ nijaṃ sutam

sthāpayitvā rāmasetuṃ prayayau snānakautukī //
tatra gatvā dhanuṣkoṭau snātvā saṃkalpapūrvakam

anyeṣvapi ca tīrtheṣu tatratyeṣu nṛpottamaḥ //
sasnau rāmeśvaraṃ devaṃ siṣeve ca sabhaktikam //

evaṃ sa bahukālaṃ vai tatraiva nyavasatsukham //
rāmasetau vasanpuṇye gandhamādanaparvate

viṣṇuprītikaraṃ yajñaṃ kadācidakaronnṛpaḥ //
yajñāvasāne rājāsau mudāvabhṛthakautukī

sasnau rāmadhanuṣkoṭau sadāraḥ saparicchadaḥ //
sevitvā rāmanāthaṃ ca sa veśma prayayau dvijāḥ

evaṃ nivasamāne'sminrājñi puṇyanidhau tadā //
kadāciddhariṇā lakṣmīrvinodakalahākulā

hariṇā samayaṃ kṛtvā nṛpabhaktiṃ parīkṣitum //
viṣṇunā preṣitā lakṣmīrvaikuṃṭhātkamalālayā

aṣṭavarṣavayorūpā prayayau gaṃdhamādane //
tatrāgatya dhanuṣkoṭau tasthau sā kamalālayā

tasminnavasare rājā yayau guṇanidhirdvijāḥ //
snātuṃ rāmadhanuṣkoṭau sadāraḥ sahasainikaḥ

tatra gatvā sa rājā'yaṃ snātvā niyamapūrvakam//
tulāpuruṣamukhyāni kṛtvā dānāni kṛtsnaśaḥ

prayātukāmo bhavanaṃ kanyāṃ kāṃciddadarśa saḥ //
atīvarūpasaṃpannāmaṣṭavarṣāṃ śucismitām//

dṛṣṭvā nṛpastāṃ papraccha kanyāṃ cāruvilocanām //
cārusmitāṃ cārudatīṃ biṃboṣṭhīṃ tanumadhyamām

// puṇyanidhiruvāca // //
kā tvaṃ kanye sutā kasya kuto vā tvamihāgatā //
atrāgamena kiṃ kāryaṃ tava vatse śucismite

evaṃ nṛpastāṃ papraccha kanyāmutpalaloca nām//
evaṃ pṛṣṭā tadā kanyā nṛpaṃ tamavadadvijāḥ

na me mātā pitā nāsti na ca me bāṃdhavāstathā //
anāthāhaṃ mahārāja bhaviṣyāmi ca te sutā

tvadgṛhe'haṃ nivatsyāmi tāta tvāṃ paśyatīsadā //
haṭhātkṛṣyati yo vā māṃ grahīṣyati kareṇa tam

yadi śāsiṣyase bhūpa tadāhaṃ tava maṃdire //
vatsyāmi te sutā bhūtvā pitarguṇanidhe ciram

evamuktastadā prāha kanyāṃ guṇanidhirnṛpaḥ //
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi tvaduktaṃ kanyake śubhe

mamāpi duhitā nāsti putro'styekaḥ kulodvahaḥ //
tava yasminrucirbhadre tvāṃ tasmai pradadāmyaham

āgaccha madgṛhaṃ kanye mama cāṃtaḥpure vasa //
madbhāryāyāḥ sutā bhūtvā yathākāmamaniṃdite

ityuktā sā nṛpeṇātha kanyā kamalalocanā ///
tathā stviti nṛpaṃ procya tena sākaṃ yayau gṛham

rājā svabhāryāhaste tāṃ pradadau kanyakāṃ śubhām //
abravīcca svakāṃ bhāryāṃ rājā vindhyāvaliṃ tadā

āvayoḥ kanyakā ceyaṃ rājñi viṃdhyāvale śubhe //
rakṣemāṃ sarvathā tvaṃ vai puruṣāṃtarataḥ priye

itīritā nṛpeṇāsau bhāryā viṃdhyā valistadā //
omityuktvātha tāṃ kanyāṃ putrīṃ jagrāha pāṇinā

poṣitā pālitā rājñā sutavatkanyakā ca sā //
nyavātsītsusukhaṃ rājño bhavane lālitā sadā

atha viṣṇurjagannātho lakṣmīmanveṣṭumādarāt //
ārūḍhavinatānando vaikuṃṭhānniryayau dvijāḥ

vinirgatya sa vaikuṃṭhā dvilaṃghitaviyatpathaḥ //
babhrāma ca bahūndeśāllam̐kṣmīṃ tatra na dṛṣṭavān

rāmasetumathāgacchadgaṃdhamādanaparvate //
anviṣya sarvato rāmasetuṃ babhrāma ceṃdi rām

etasminneva kāle sā puṣpāvacayakautukāt //
sakhībhiḥ kanyakāyāsīdbhavanodyānapādapān

puṣpāṇyavacinoti sma sakhībhiḥ saha kānane //
tatrāgatya tato viṣṇurviprarūpadharo dvijāḥ

gaṃgāṃbho vidadhatskaṃdhe vahañchatraṃ karaṃṇa ca //
gaṃgāsnāyidvijasyeva racayanveṣamātmanaḥ

dhārayandakṣiṇe pāṇau kuśāgraṃthipavitrakam //
bhasmoddhūlitasarvāṃgastripuṇḍrāvaliśobhitaḥ

prajapañchivanāmāni dhṛtarudrākṣa mālikaḥ //
sottarīyaḥ śucirviprāḥ samāyāto janārdanaḥ

tamāgataṃ dvijaṃ dṛṣṭvā stabdhā'tiṣṭhata kanyakā //
apaśyadaṣṭavarṣāṃ tāṃ vallabhāṃ puṣpa hāriṇīm

dṛṣṭvā sa tvarayā vipraḥ kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm //
haṭhātkṛtya kareṇāsau jagrāha garuḍadhvajaḥ

tadā cukrośa sā kanyā sakhībhiḥ saha kānane //
tamākrośaṃ samākarṇya rājā sa tu samāgataḥ

prayayau bhavanodyānaṃ vṛtaḥ katipayairbhaṭaiḥ //
gatvā papraccha tāṃ kanyāṃ tatsakhīrapi bhūpatiḥ

kimarthamadhunā kruṣṭaṃ sakhībhiḥ saha kanyake //
tvayā tu bhavanodyāne tatra kāraṇamucyatām

kena tvaṃ paribhūtāsi haṭhātkṛṣya sute mama //
iti pṛṣṭā tamācaṣṭa kanyā guṇanidhiṃ nṛpam //
bāṣpapūrṇānanā khinnā ruṣitā bhṛśakātarā

// kanyovāca // //
ayaṃ vipro haṭhātkṛtya jagṛhe pāṃḍyanātha mām

tātātra vṛkṣamūle'sau sa tiṣṭhatyakutobhayaḥ //
tadākarṇya vacastasyā rājā guṇanidhiḥ sudhīḥ

jagrāha tarasā vipramavidvāṃstadbalaṃ haṭhāt //
rāmanāthālayaṃ nītvā nigṛhya ca haṭhāttadā

baddhvā nigaḍapāśābhyā mānayanmaṃḍapaṃ ca tam //
ātmaputrīṃ samāśvāsya śuddhāṃtamanayannṛpaḥ

svayaṃ ca prayayau ramyaṃ bhavanaṃ nṛpapuṃgavaḥ //
tato rātrau svapanrājā svapne vipraṃ dadarśa tam

śaṃkhacakragadāpadmavanamālāvibhūṣitam //
kaustubhālaṃkṛtoraskaṃ pītāṃbaradharaṃ harim

kālameghacchaviṃ kāṃtaṃ garuḍopari saṃsthitam //
cārusmitaṃ cārudaṃtaṃ lasanmakarakuṇḍalam

viṣvaksenaprabhṛtibhiḥ kiṃkarairupasevitam //
śeṣaparyaṃkaśayanaṃ nāradādi munistutam

dadarśa ca svakāṃ kanyāṃ vikāsikamalasthitām //
dhṛtapaṃkajahastāṃ tāṃ nīlakuñcitamūrdhajām

viṣṇuvakṣasthalrāvāsāṃ samunnatapayodharām //
diggajairabhiṣiktāṃgīṃ śyāmāṃ pītāṃbarāvṛtām

svarṇapaṃkajasaṃklṛptamālālaṃkṛtamūrdhajām //
divyābharaṇaśobhāḍhyāṃ cāruhā ravibhūṣitām

anargharatnasaṃklṛptanāsābharaṇaśobhitām //
suvarṇaniṣkābharaṇāṃ kāṃcīnūpurarājitām

mahālakṣmīṃ dadarśāsau rājā rātrau svakāṃ sutām //
evaṃ dṛṣṭvā nṛpaḥ svapne vipraṃ taṃ svasutāmapi

utthitaḥ sahasā talpātkanyāgṛhamavāpa ca //
tathaiva dṛṣṭavānkanyāṃ yathā svapne dadarśa tām

athodite savitari kanyāmādāya bhūmipaḥ //
rāmanāthālayaṃ prāpa brāhmaṇaṃ nyastavānyataḥ

sa maṃḍapavare vipraṃ dadarśa harirūpiṇam //
yathā dadarśa svapne taṃ vanamālādicihnitam //
viṣṇuṃ vijñāya tuṣṭāva nṛpatirharimīśvaram

// puṇyanidhiruvāca // //
namaste kamalākāṃta prasīda garuḍadhvaja

śārṅgapāṇe namastubhyamaparādhaṃ kṣamasva me //
namaste puṇḍarīkākṣa cakrapāṇe śriyaḥpate

kaustubhālaṃkṛtāṃkāya namaḥ śrīvatsalakṣmaṇe //
namaste brahmaputrāya daityasaṃghavidāriṇe

aśeṣabhuvanāvāsanābhipaṃkajaśāline //
madhukaiṭabhasaṃhartre rāvaṇāṃtakarāya te

prahrādarakṣiṇe tubhyaṃ dharitrīpataye namaḥ //
nirguṇāyāprameyāya viṣṇave buddhisākṣiṇe

namaste śrīnivāsāya jaga ddhātre parātmane//
nārāyaṇāya devāya kṛṣṇāya madhuvidviṣe

namaḥ paṃkajanābhāya namaḥ paṃkajacakṣuṣe//
namaḥ paṃkajahastāyāḥ pataye paṃkajāṃghraye

bhūyobhūyo jagannātha namaḥ paṃkajamāline //
dayāmūrtte namastubhyamaparādhaṃ kṣamasva me

mayā nigaḍapāśābhyāṃ yaḥ kṛto madhusūdana //
anayastvatsvarūpamaviditvā kṛtaḥ prabho

ato madaparādho'yaṃ kṣaṃtavyo madhusūdana //
evaṃ stutvā mahāviṣṇuṃ rājā puṇyanidhirdvijāḥ

lakṣmīṃ tuṣṭāva jananīṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ mudā //
namo devi jagaddhātri viṣṇuvakṣasthalālaye

namobdhisaṃbhave tubhyaṃ mahālakṣmi haripriye //
siddhyai puṣṭyai svadhāyai ca svāhāyai satataṃ namaḥ

saṃdhyāyai ca prabhāyai ca dhātryai bhūtyai namonamaḥ //
śraddhāyai caiva medhāyai sarasvatyai namonamaḥ

yajñavidye mahāvidye guhyavidyetiśobhane //
ātmavidye ca deveśi muktide sarvadehinām

trayīrūpe jaganmātarjagadrakṣāvidhāyini //
rakṣa māṃ tvaṃ kṛpādṛṣṭyā sṛṣṭisthityaṃtakāriṇi

bhūyobhūyo namastubhyaṃ brahmamātre maheśvari //
iti stutvā mahālakṣmīṃ prārthayāmāsa mādhavam

yadajñānānmayā viṣṇo tvayi doṣaḥ kṛto'dhunā //
pāde nigaḍabaṃdhena sa drohaḥ kṣamyatāṃ tvayā

lokāste śiśavaḥ sarve tvaṃ pitā jagatāṃ hare//
sutā'parādhaḥ pitṛbhiḥ kṣaṃtavyo madhusūdana

aparādhināṃ ca daityānāṃ svarūpamapi dattavān //
bhavānviṣṇo mamāpīmamaparādhaṃ kṣamasva vai //

jighāṃsayāpi bhagavannāgatāṃ pūtanāṃ purā //
anayastvatpadāṃbhojaṃ tanmāṃ rakṣa kṛpānidhe //
lakṣmīkāṃta kṛpādṛṣṭiṃ mayi pātaya keśava

//
// śrīsūta uvāca // //
iti saṃprārthito viṣṇu rājñā tena dvijottamāḥ //
prāha gaṃbhīrayā vācā nṛpaṃ puṇyanidhiṃ tataḥ

// viṣṇuruvāca // //
rājanna bhīstvayā kāryā madbaṃdhananimittajā

bhaktavaśyatvamadhunā tava pratihitaṃ mayā //
mama prītikaraṃ yajñamakarodyadbhavāniha //

atastvaṃ mama bhaktosi rājanpuṇyanidhe'dhunā //
tenāhaṃ tava vaśyo'smi bhaktipāśena yaṃtritaḥ

bhaktāparādhaṃ satataṃ kṣamāmyahamariṃ dama //
tvadbhaktiṃ jñātukāmena mayā saṃpreritā tviyam

lakṣmīrmama priyā rājaṃstvayāsaṃrakṣitā'dhunā //
tenāhaṃ tava tuṣṭo'smi matsvarūpā tviyaṃ sadā

asyāṃ yo bhaktimāṃlloke sa madbhakto'bhidhīyate //
asyāṃ yo vimukho rājansa maddveṣī smṛtaḥ sadā

tvamimāṃ bhaktisaṃ yukto yasmātpūjitavānasi //
matpūjāpi kṛtā tasmānmadabhinnā tviyaṃ yataḥ

atastvayā nāparādhaḥ kṛto mayi nareśvara //
kiṃ tu pūjaiva vihitā tāṃ tvayārcayatā mama

tvayā madbhāryayā sākaṃ saṃketo'kāri yatpurā //
tatsaṃketābhigutyarthaṃ māṃ yadbaṃdhitavānasi

tena prītosmi te rājam̐llakṣmīḥ saṃrakṣitā'dhunā //
matsvarūpā ca sā lakṣmīrjaganmātā trayīmayī

tadrakṣāṃ kurvatā bhūpa tvayā yadbaṃdhanaṃ mama //
tatpriyaṃ mama rājeṃdra mā bhayaṃ kriyatāṃ tvayā

iyaṃ lakṣmīstava sutā satyameva na saṃśayaḥ //
itīrite'tha hariṇā lakṣmīḥ provāca bhūpatim //

// lakṣmīruvāca // //
rājanprītāsmi te cāhaṃ rakṣitā yadgṛhe tvayā //
tvadbhaktiśodhanārthaṃ vā ahaṃ viṣṇurubhāvapi

vinoda kalahavyājādāgatāviha bhūpate //
tava yogena bhaktyā ca tuṣṭāvāvāṃ paraṃtapa

āvayoḥ kṛpayā rājansukhaṃ te bhavatātsadā //
sarvabhūmaṃḍalaiśvaryaṃ sadā te bhavatu dhruvam

āvayoḥ pādayugale bhaktirbhavatu te dhruvā //
dehāṃte mama sāyujyaṃ punarāvṛttivarjitam

nityaṃ bhavatu te rājanmā bhūtte pāpadhīstathā //
sadā dharme bhava dhīrviṣṇubhaktiyutā tava

evamuktvā nṛpaṃ lakṣmīrviṣṇorvakṣasthalaṃ yayau //
atha viṣṇuruvācedaṃ rājānaṃ dvija puṃgavāḥ

yathā tvayātra baddhohaṃ nigaḍena nṛpotama //
tadrūpeṇaiva vatsyāmi setumādhavasaṃjñitaḥ

mayaiva kāritaḥ setustadrakṣārthamahaṃ nṛpa //
bhūtarākṣasasaṃghebhyo bhayānāmupaśāṃtaye

brahmāpi seturakṣārthaṃ vasatyatradivāniśam//
śaṃkaro rāmanāthākhyo nityaṃ setau vasatyatha

iṃdrādilokapālāśca vasaṃtyatramudānvitāḥ //
ato'hamatravatsyāmi setumādhavasaṃjñayā

setusaṃrakṣaṇārthaṃ vai sarvopadravaśāṃtaye //
sarveṣāmiṣṭasiddhyarthaṃ sarvapāpopaśāṃtaye

tvayā nigaḍabaddhaṃ māṃ sevate ye'tra mānavāḥ //
te yāṃti mama sāyujyaṃ sarvābhīṣṭaṃ tathā nṛpa

mama lakṣmyāstava tathā caritaṃ ye paṭhaṃti vai//
na te yāsyaṃti dāridryaṃ kiṃ tvaiśvaryaṃ vrajaṃti te

tvatkṛtaṃ yadidaṃ stotraṃ mama lakṣmyā viśāṃpate //
ye paṭhaṃti ca śṛṇvaṃti likhaṃti ca mudānvitāḥ

na teṣāṃ punarāvṛttirmama lokātkadācana //
ityuktvā sa haristatra nṛpaṃ puṇyanidhiṃ tadā

tatraiva pūrṇarūpeṇa saṃni dhatte sma sarvadā //
nṛpaḥ puṇyanidhirviprāḥ setumādhavarūpiṇam

viṣṇuṃ praṇamya bhaktyā tu mahāpūjāṃ vidhāya ca //
sevitvā rāmanāthaṃ ca svameva bhavanaṃ yayau

yāvajjīvamasau tatra setau nyavasaduttame //
madhurāyāṃ nijaṃ putraṃ sthāpayāmāsa pālakam

tatraiva nivasanrājā dehāṃte muktimāptavān //
viṃdhyāvaliśca tatpatnī tamevānumamāra sā //
pativratā patiprāṇā prayayau sāpi sadgatim

/
// śrīsūta uvāca // //
yetra bhaktiyutā nityaṃ sevaṃte setumādhavam

na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kailāsājjātu jāyate //
setumādhavasevā ye na kurvaṃtyatra mānavāḥ //

na teṣāṃ rāmanāthasya sevā phalavatī bhavet //
gṛhītvā saikataṃ setorgaṃgāyāṃ nikṣipedyadi

vibhajya mādhavapure vaikuṃṭhe sa vasennaraḥ //
gaṃgāṃ jigamiṣurviprāḥ setumādhavasannidhau

saṃkalpya gaṃgāṃ nirgacchetsā yātrā saphalā bhavet//
ānīya gaṃgāsalilaṃ rāmeśamabhi ṣicya ca

setau nikṣipya tadbhāraṃ brahma prāpnotyasaṃśayaḥ //
iti vaḥ kathitaṃ viprāḥ setumādhavavaibhavam

etatpaṭhanvā śṛṇvanvā vaikuṃṭhe labhate gatim

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīya brahmakhaṇḍe setumāhātmye setumādhavapraśaṃsāyāṃ puṇya nidhicaritakathanaṃnāma paṃcāśattamo'dhyāyaḥ