Skanda Purana · Verses 3.5-2

// sūta uvāca // //
śivo guruḥ śivo devaḥ śivo baṃdhuḥ śarīriṇām //
śiva ātmā śivo jīvaḥśivādanyanna kiñcana

/
śivamuddiśya yatkiṃciddattaṃ japtaṃ hutaṃ kṛtam //
tadanaṃtaphalaṃ proktaṃ sarvāgamaviniścitam

bhaktyā niveditaṃ śaṃbhoḥ patraṃ puṣpaṃ phalaṃ jalam //
alpādalpataraṃ vāpi tadānaṃtyāya kalpate

vihāya sakalāndharmānsakalāgamaniścitān //
śivamekaṃ bhajedyastu mucyate sarvabandhanāt

yā prītirātmanaḥ putre yā kalatre dhanepi sā //
kṛtā cecchivapūjāyāṃ trāyatīti kimadbhutam

tasmātkecinmahātmānaḥ sakalānviṣayāsavān //
tyajaṃti śivapūjārthe svadehamapi dustyajam

sā jihvā yā śivaṃ stauti tanmano dhyāyate śivam //
tau karṇau tatkathālolau tau hastau tasya pūjakau

te netre paśyataḥ pūjāṃ tacchiraḥ praṇataṃ śive //
tau pādau yau śivakṣetraṃ bhaktyā paryaṭataḥ sadā

yasyendriyāṇi sarvāṇi vartaṃte śivakarmasu //
sa nistarati saṃsāraṃ bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati

śivabhaktiyuto martyaścāṃḍālaḥ pulkasopi ca //
nārī naro vā ṣaṃḍho vā sadyo mucyeta saṃsṛteḥ

kiṃ kulena kimācāraiḥ kiṃśīlena guṇena vā //
bhaktileśayutaḥ śaṃbhoḥ sa vaṃdyaḥ sarvadehinām

ujjayinyāmabhūdrājā candrasenasamāhvayaḥ //
jāto mānavarūpeṇa dvitīya iva vāsavaḥ

tasminpure mahākālaṃ vasaṃtaṃ parameśvaram //
saṃpūjayatyasau bhaktyā candraseno nṛpottamaḥ

tasyābhavatsakhā rājñaḥ śivapāriṣadāgraṇīḥ //
maṇibhadro jitābhadraḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

tasyai kadā mahībhartuḥ prasannaḥ śaṃkarānugaḥ //
cintāmaṇiṃ dadau divyaṃ maṇibhadro mahāmatiḥ

sa maṇiḥ kaustubha iva dyotamānorkasannibhaḥ //
dṛṣṭaḥ śruto vā dhyāto vā nṛṇāṃ yacchati ciṃtitam

tasya kāṃtilavaspṛṣṭaṃ kāṃsyaṃ tāmramayastrapu //
pāṣāṇādikamanyadvā sadyo bhavati kāṃcanam //

sa taṃ cintāmaṇiṃ kaṃṭhe bibhradrājāsanaṃ gataḥ //
rarāja rājā devānāṃ madhye bhānuriva svayam

sadā cintāmaṇigrīvaṃ taṃ śrutvā rājasattamam //
pravṛddhatarṣā rājānaḥ sarve kṣubdhahṛdo'bhavan

snehātkecidayācaṃta dhārṣṭyātkecana durmadāḥ //
daivalabdhamajānaṃto maṇiṃ matsariṇo nṛpāḥ/३.३.५.२०//
sarveṣāṃ bhūbhṛtāṃ yāñcā yadā vyarthīkṛtāmunā//
rājānaḥ sarvadeśānāṃ saṃraṃbhaṃ cakrire tadā

saurāṣṭrāḥ kaikayāḥ śālvāḥ kaliṃgaśakamadrakāḥ //
pāṃcālāvaṃtisauvīrā māgadhā matsyasṛṃjayāḥ

ete cānye ca rājānaḥ sahāśvarathakumajarāḥ //
candrasenaṃ mṛdhe jetumudyamaṃ cakrurojasā

te tu sarve susaṃrabdhāḥ kaṃpayaṃto vasundharām //
ujjayinyāścaturdvāraṃ rurudhurbahusainikāḥ

saṃrudhyamāno svapurīṃ dṛṣṭvā rājabhiruddhataiḥ //
caṃdraseno mahākālaṃ tameva śaraṇaṃ yayau

nirvikalpo nirāhāraḥ sa rājā dṛḍhaniścayaḥ //
arcayāmāsa gaurīśaṃ divā nakta mananyadhīḥ

etasminnaṃtare gopī kācittatpuravāsinī //
ekaputrā bhartṛhīnā tatraivāsīcciraṃtanā

sā paṃcahāyanaṃ bālaṃ vahaṃtī gata bhartṛkā //
rājñā kṛtāṃ mahāpūjāṃ dadarśa girijāpateḥ

sā dṛṣṭvā sarvamāścaryaṃ śivapūjāmahodayam //
praṇipatya svaśibiraṃ punarevābhyapadyata //

etatsarvamaśeṣeṇa sa dṛṣṭvā ballavīsutaḥ //
kutūhalena vidadhe śivapūjāṃ viraktidām

ānīya hṛdyaṃ pāṣāṇaṃ śūnye tu śibirottame //
nātidūre svaśibirācchivaliṃgamakalpayat

yāni kāni ca puṣpāṇi hastalabhyāni cātmanaḥ //
ānīya snāpya talliṃgaṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ

gaṃdhālaṃkāravāsāṃsi dhūpadīpākṣatādikam //
vidhāya kṛtrimairdivyairnaivedyaṃ cāpyakalpayat

bhūyobhūyaḥ samabhyarcya patraiḥ puṣpairmanoramaiḥ //
nṛtyaṃ ca vividhaṃ kṛtvā praṇanāma punaḥpunaḥ

evaṃ pūjāṃ prakurvāṇaṃ śivasyānanyamānasam //
sā putraṃ praṇayādgopī bhojanāya samā hvayat

mātrāhūtopi bahuśaḥ sa pūjāsaktamānasaḥ //
bālopi bhojanaṃ nacchattadā mātā svayaṃ yayau

taṃ vilokya śivasyāgre niṣaṇṇaṃ mī litekṣaṇam//
cakarṣa pāṇiṃ saṃgṛhya kopena samatāḍayat

ākṛṣṭastāḍito vāpi nāgacchatsvasuto yadā //
tāṃ pūjāṃ nāśayāmāsa kṣiptvā liṃgaṃ vidūrataḥ

hāheti rudamānaṃ taṃ nirbhartsya svasutaṃ tadā //
punarviveśa svagṛhaṃ gopī roṣasamanvitā

mātrā vināśitāṃ pūjāṃ dṛṣṭvā devasya śūlinaḥ //
devadeveti cukrośa nipapāta sa bālakaḥ

pranaṣṭasaṃjñaḥ sahasā bāṣpapūrapariplutaḥ //
labdhasaṃjño muhūrtena cakṣuṣī udamīlayat//

tato maṇistaṃbhavirājamānaṃ hiraṇmayadvārakapāṭatoraṇam //
mahārhanīlāmalavajravedikaṃ tadeva jātaṃ śibiraṃ śivālayam

saṃtaptahema kalaśairbahubhirvicitraiḥ prodbhāsitasphaṭikasaudhatalābhirāmam //
ramyaṃ ca tacchivapuraṃ varapīṭhamadhye liṃgaṃ ca ratnasahitaṃ sa dadarśa bālaḥ

sa dṛṣṭvā sahasotthāya bhītavismitamānasaḥ //
nimagna iva saṃtoṣātparamānaṃdasāgare

vijñāya śivapūjāyā māhātmyaṃ tatprabhāvataḥ //
nanāma daṃḍavadbhūmau svamāturaghaśāṃtaye

deva kṣamasva duritaṃ mama māturumāpate //
mūḍhāyāstvāmajānaṃtyāḥ prasanno bhava śaṃkara

yadyasti mayi yatkiṃcitpuṇyaṃ tvadbhaktisaṃbhavam //
tenāpi śiva me mātā tava kāruṇyamāpnuyāt

iti prasādya giriśaṃ bhūyobhūyaḥ praṇamya ca //
sūrye cāstaṃ gate bālo nirjagāma śivālayāt

athāpaśyatsvaśibiraṃ puraṃdarapuropamam //
sadyo hiraṇmayībhūtaṃ vicitravibhavojjvalam

soṃtaḥ praviśya bhavanaṃ modamāno niśāmukhe //
mahāmaṇigaṇākīrṇaṃ hemarāśisamujjvalam

tatrāpaśyatsvajananīṃ smaraṃtīmakutobhayām //
mahārharatna paryaṃke sitaśayyāmadhiśritām

ratnālaṃkāradīptāṃgīṃ divyāṃbaravirājinīm //
divyalakṣaṇasaṃpannāṃ sākṣātsuravadhūmiva

javenotthāpayāmāsa saṃbhramotphullalocanaḥ //
aṃba jāgṛhi bhadraṃ te paśyedaṃ mahadadbhutam

iti prabodhitā gopī svaputreṇa mahātmanā //
tato'paśyatsvajananī smayantī mukuṭojjvalā

sasaṃbhramaṃ samutthāya tatsarvaṃ pratyavekṣata //
apūrvamiva cātmānamapūrvamiva bālakam

apūrvaṃ ca svasadanaṃ dṛṣṭvā sītsukhavihvalā //
śrutvā putramukhātsarvaṃ prasādaṃ girijāpateḥ

rājñe vijñāpayāmāsa yo bhajatyaniśaṃ śivam //
sa rājā sahasāgatya samāpta niyamo niśi

dadarśa gopikāsūnoḥ prabhāvaṃ śivatoṣajam //
hiraṇmayaṃ śivasthānaṃ liṃgaṃ maṇimayaṃ tathā

gopavadhvāśca sadanaṃ māṇi kyavarakojjvalam//
dṛṣṭvā mahīpatiḥ sarvaṃ sāmātyaḥ sapurohitaḥ

muhūrtaṃ vismitadhṛtiḥ paramānaṃdanirbharaḥ //
premṇā vāṣpajalaṃ muṃcanparirebhe tama rbhakam

evamatyadbhutākārācchivamāhātmyakīrttanāt //
paurāṇāṃ saṃbhramāccaiva sā rātriḥ kṣaṇatāmagāt

atha prabhāte yuddhāya puraṃ saṃrudhya saṃsthitāḥ //
rājānaścāravaktrebhyaḥ śuśruvuḥ paramādbhutam

te tyaktavairāḥ sahasā rājānaścakitā bhṛśam //
nyastaśastrā niviviśuścaṃdrasenānumoditāḥ

tāṃ praviśya purīṃ ramyāṃ mahākālaṃ praṇamya ca //
tadgopavanitāgehamājagmuḥ sarvabhūbhṛtaḥ

te tatra caṃdrasenena pratyudgamyābhi pūjitāḥ //
mahārhaviṣṭaragatāḥ prītyānaṃdansuvismitāḥ

gopasūnoḥ prasādāya prādurbhūtaṃ śivālayam //
liṃgaṃ ca vīkṣya sumahacchive cakruḥ parāṃ matim

tasmai gopakumārāya prītāste sarvabhūbhujaḥ //
vāsohiraṇyaratnāni gomahiṣyādikaṃ dhanam

gajānaśvānrathānraukmāñchatra yānaparicchadān //
dāsāndāsīranekāśca daduḥ śivakṛpārthinaḥ

yeye sarveṣu deśeṣu gopāstiṣṭhaṃti bhūriśaḥ //
teṣāṃ tameva rājānaṃ cakrire sarva pārthivāḥ

athāsminnaṃtare sarvaistridaśairabhipūjitaḥ //
prādurbabhūva tejasvī hanūmānvānareśvaraḥ

tasyābhigamanādeva rājāno jātasaṃbhramāḥ //
pratyutthāya namaścakrurbhaktinamrātmamūrttayaḥ

teṣāṃ madhye samāsīnaḥ pūjitaḥ plavageśvaraḥ //
gopātmajaṃ samāśliṣya rājño vīkṣyedamavavīt //

sarve śṛṇuta bhadraṃ vo rājāno ye ca dehinaḥ //
śivapūjāmṛte nānyā gatirasti śarīriṇāma

eṣa gopasuto diṣṭyā pradoṣe maṃdavā sare //
amaṃtreṇāpi saṃpūjya śivaṃ śivamavāptavān

maṃdavāre pradoṣo'yaṃ durlabhaḥ sarvadehinām //
tatrāpi durlabhataraḥ kṛṣṇapakṣe samāgate //

eṣa puṇyatamo loke gopānāṃ kīrtivardhanaḥ //
asya vaṃśe'ṣṭamo bhāvī naṃdonāma mahāyaśāḥ //
prāpsyate tasya putratvaṃ kṛṣṇo nārā yaṇaḥ svayam

adyaprabhṛti lokesminneṣa gopālanaṃdanaḥ //
nāmnā śrīkara ityuccairloke khyātiṃ gamiṣyati

// sūta uvāca //
evamuktvāṃjanīsūnustasmai gopakasūnave //
upadiśya śivācāraṃ tatraivāṃtaradhīyata

te ca sarve mahīpālāḥ saṃhṛṣṭāḥ pratipūjitāḥ //
candrasenaṃ samāmaṃtrya pratijagmuryathāgatam

śrīkaro'pi mahātejā upadiṣṭo hanūmatā //
brāhmaṇaiḥ saha dharmajñaiścakre śambhoḥ samarhaṇam

kālena śrīkaraḥ so'pi caṃdrasenaśca bhūpatiḥ //
samārādhya śivaṃ bhaktyā prāpatuḥ paramaṃ padam

idaṃ rahasyaṃ paramaṃ pavitraṃ yaśaskaraṃ puṇyamaharddhivardhanam //
ākhyānamākhyātamaghaughanāśanaṃ gaurīśapādāṃbujabhaktivardhanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottara khaṇḍe gopakumāracaritavarṇanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ