Skanda Purana · Chapter 3.48

// śrīsūta uvāca // //
rāmanāthaṃ samuddiśya kathāṃ pāpavināśinīm //
pravakṣyāmi muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ

pāṃḍyadeśādhipo rājā purāsīcchaṃkarābhidhaḥ //
brahmaṇyaḥ satyasaṃdhaśca yāyajūkaśca dhārmikaḥ

vedavedāṃgatattvajñaḥ parasainyavidāraṇaḥ //
caturo'pyāśramānvarṇāndharmataḥ paripālayan

vaidikācāranirataḥ purāṇasmṛtipāragaḥ //
śivaviṣṇvarcako nityamanyadaivatapūjakaḥ

mahādānaprado nityaṃ brāhmaṇānāṃ mahātmanām //
mṛgayārthaṃ yayau dhīmānsa kadācittapovanam

siṃhavyāghrebhamahiṣa krūrasatvabhayaṃkaram//
jhillikābhīṣaṇaravaṃ sarīsṛpasamākulam

bhīmaśvāpadasaṃpūrṇaṃ dāvānalabhayaṃkaram //
mahāraṇyaṃ praviśyātha śaṃkaro rājaśekharaḥ //

anekasainikopeta ākheṭikulasaṃkulaḥ //
pādukāgūḍhacaraṇo raktoṣṇīṣo haricchadaḥ

baddhagodhāṃgulitrāṇo dhṛtakodaṇḍasāyakaḥ //
kakṣyābaddhamahākhaṅgaḥ śvetāśvavaramāsthitaḥ

suveṣadhārī sannaddhaḥ pattisaṃghasamāvṛtaḥ //
kāṃtāreṣu ca sarveṣu parvateṣu guhāsu ca

samuttīrṇa mahāsrotā yuvā siṃhaparākramaḥ //
vicacāra balaiḥ sākaṃ darīṣu mṛgayanmṛgān

badhyatāṃ vadhyatāmeṣa yāti vegānmṛgo vane //
evaṃ vadatsu sainyeṣu svayamutplutya śaṃkaraḥ

mṛgaṃ haṃti mahārājo vigāhya vipinasthalīm //
siṃhānvarāhānmahiṣānkuñjarāccharabhāṃstathā

vinighnansa mṛgānanyānvanyāñchaṃkarabhūpatiḥ //
kutracidvipinoddeśe darīmadhyanivāsinam

vyāghracarmadharaṃ śāṃtaṃ muniṃ niyatamānasam //
vyāghrabuddhyā jaghānāśu śareṇānataparvaṇā

ativegena vipreṃdrāstatpatnīṃ ca sasāyakaḥ //
nijaghāna patiprāṇāṃ niviṣṭāṃ patyuraṃtike

vilokya mātāpitarau tatputro nihatau vane //
ruroda bhṛśaduḥkhārto vilalāpa ca kātaraḥ

bhostāta mātarmāṃ hitvā yuvāṃ yātau kva vādhunā //
ahaṃ kutra gamiṣyāmi ko vā me śaraṇaṃ bhavet

ko māmadhyāpayedvedāñchāstraṃ vā pāṭhayetpitaḥ //
aṃba me bhojanaṃ kā vā dāsyate sopadeśakam

ācārāñcchikṣayetko vā tāta tvayi mṛte'dhunā //
aṃba bālaṃ prakupitaṃ kā vā māmupalāpa()yet

yuvāṃ nirāgasāvadya kena pāpena sāyakaiḥ //
nihatau vai taponiṣṭhau matprāṇau madgurū vane

evaṃ tayoḥ suto viprā muktakaṇṭhaṃ ruroda vai //
atha pralapitaṃ śrutvā śaṃkaro vipine caran

tacchabdābhimukhaḥ sadyaḥ prayayau sa darīmukham //
tatratyā munayo'pyāśu samāgacchaṃstamāśramam

te dṛṣṭvā munayaḥ sarve śareṇa nihataṃ munim//
tatpatnīṃ ca hatāṃ viprā rājānaṃ ca dhanurdharam

vilapaṃtaṃ sutaṃ cāpi vilokya bhṛśavihvalāḥ //
putramāśvāsayāmāsurmā rodīriti kātaram

// munaya ūcuḥ // //
āḍhye vāpi daridre vā mūrkhe vā paṃḍite'pi vā //
pīne vātha kṛśe vāpi samavartī paretarāṭ

vane vā nagare grāme parvate vā sthalāṃtare //
mṛtyorvaśe prayātavyaṃ sarvairapi hi jaṃtubhiḥ

vatsa nityaṃ ca garbhasthairjātairapi ca jaṃtubhiḥ //
yuvabhiḥ sthaviraiḥ sarvairyātavyaṃ yamapattanam

varṇibhiśca gṛhasthaiśca vānaprasthaiśca bhikṣubhiḥ //
kāle prāpte tvayaṃ dehastyaktavyo dvijaputraka

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdrairapi ca saṃkaraiḥ //
yātavyaṃ pretanilaye dvijaputra mahāmate

devāśca munayo yakṣā gaṃdharvoragarākṣasāḥ //
anye ca jaṃtavaḥ sarve brahmaviṣṇuharādayaḥ

sarve yāsyaṃti vilayaṃ na tvaṃ śocitumarhasi //
advayaṃ saccidānaṃdaṃ yadbrahmopaniṣadgatam

na tasya vilayo janma vardhanaṃ cāpi sattama //
malabhāṃḍe navadvāre pūyāsṛkchoṇitālaye

dehe'sminbudbudākāre kṛmiyūthasamākule //
kāmakrodhabhayadrohamohamātsaryakāriṇi

paradāraparakṣetraparadravyaikalolupe //
hiṃsāsūyāśucivyāpte viṣṭhāmūtraikabhājane

yaḥ kuryācchobhanadhiyaṃ sa mūḍhaḥ sa ca durmatiḥ //
bahucchidraghaṭākāre dehe'sminnaśucau sadā

vāyoravasthitiḥ kiṃ syātprāṇākhyasya ciraṃ dvija //
ato mā kuru śokaṃ tvaṃ jananīṃ pitaraṃ prati

tau svakarmavaśādyātau gṛhaṃ tyaktvā tvidaṃ kvacit//
tava karmavaśāttvaṃ ca tiṣṭhasyasminmahītale

yadā karmakṣayaste syāttadā tvaṃ ca mariṣyasi //
mariṣyamāṇapreto hi mṛtapretasya śocati

yasminkāle samutpannau tava mātā pitā tathā //
na tasmiṃstvaṃ samutpannastato bhinnā gatirhi vaḥ

yadi tulyā gatiste syāttābhyāṃ saha mahāmate ///
tarhi tvayāpi yātavyaṃ mṛtau yatra hi tau gatau

mṛtānāṃ bāṃdhavā ye tu muṃcaṃtyaśrūṇi bhūtale //
pibaṃtyaśrūṇi tānyaddhā mṛtāḥ pretāḥ paratra vai

ataḥ śokaṃ parityajya dhṛtiṃ kṛtvā samāhitaḥ //
anayoḥ pretakāryāṇi kuru tvaṃ vaidikāni tu

śaraghātānmṛtāvetau yasmātte jananī pitā //
atastaddoṣaśāṃtyarthamasthīnyādāya vai tayoḥ

rāmanāthaśivakṣetre rāmasetau vimuktide //
sthāpayasva tathā śrāddhaṃ sapiṃḍīkaraṇādikam

tatraiva kuru śuddhyarthaṃ tayorbāhmaṇaputraka //
tena durmṛtyudoṣasya śāṃtirbhavati nānyathā

// śrīsūta uvāca // //
evamuktaḥ sa munibhiḥ śākalyasya suto dvijāḥ //
jāṃgalākhyastayoḥ sarvaṃ pitṛmedhaṃ cakāra vai

anyedyurasthīnyādāya hālāsyaṃ prayayau ca saḥ //
tasmādrāmeśvaraṃ sadyo gatvā'yaṃ jāṃgalo dvijaḥ

muniproktaprakāreṇa tasminrāmeśvarasthale//
nidhāya pitrorasthīni śrāddhādīnyakarottathā

prathamābdikaparyaṃtaṃ kāryaṃ tatrākarocca saḥ//
sthitvābdaṃ sa muneḥ putra eko jāṃgalasaṃjñakaḥ

/
ābdikāṃte dine vipro rātrau svapne vilokya tu//
svamātaraṃ ca pitaraṃ śaṃkhacakragadādharau

garuḍopari saṃviṣṭau padmamālāvibhūṣitau//
śobhitau tulasīdāmnā sphuranmakarakuṃḍalau

kaustubhālaṃkṛtoraskau pītāṃbaravirājitau //
evaṃ dṛṣṭvā munisuto jāṃgalaḥ suprasannadhīḥ

svāśramaṃ punarāgatya sukhena nyavasaddvijāḥ //
svapnadṛṣṭaṃ ca vṛttāṃtaṃ mātāpitroḥ sa jāṃgalaḥ

tebhyo nyavedayatsarvaṃ brāhmaṇebhyo'tiharṣitaḥ //
śrutvā te munayo vṛttamāsansaṃprītamānasāḥ

atha rājānamālokya sarve te'pi maharṣayaḥ //
avadankupitā viprāḥ śapaṃtaḥ śaṃkaraṃ nṛpam

pāṃḍyabhūpa mahāmūrkha krauryādbrāhmaṇaghātaka //
strīhatyā brahmahatyā ca kṛtā yasmāttvayādhunā

ataḥ śarīrasaṃtyāgaṃ kuru tvaṃ havyavāhane //
nocettava na śuddhiḥ syātprāyaścittaśatairapi

tvatsaṃbhāṣaṇamātreṇa brahmahatyāyutaṃ bhavet //
asmatsakāśādgaccha tvaṃ pāṃḍyānāṃ kulapāṃsana

ityukto munibhiḥ pāṃḍyaḥ śaṃkaro dvijapuṃgavāḥ //
tathāstu dehasaṃtyāgaṃ kariṣye havyavāhane

brahmahatyāviśuddhyarthaṃ bhavatāṃ sannidhāvaham //
anugrahaṃ me kurvaṃtu bhavaṃto munisattamāḥ

tathā śarīra saṃtyāgātpātakaṃ me layaṃ vrajet //
evamuktvā munīnsarvāñcchaṃkaraḥ pāṃḍyabhūpatiḥ

svānmaṃtriṇaḥ samāhūya babhāṣe vacanaṃ tvidam //
bho maṃtriṇo brahmahatyā mayā'kāryavicārataḥ

strīhatyā ca tathā krūrā mahānarakadāyinī //
etatpātakaśuddhyarthaṃ munīnāṃ vacanādaham

pradīpte 'gnau mahājvāle parityakṣye kalevaram //
kāṣṭhānyānayata kṣipraṃ tairagniśca samidhyatām

mama putraṃ ca suruciṃ rājye sthāpayatācirāt //
mā śokaṃ kurutāmātyā daivataṃ duratikramam

itīritā nṛpatinā maṃtriṇo rurudustadā //
pāṃḍyanātha mahārāja ripūṇāmapi vatsala

vayaṃ hi bhavatā nityaṃ putravatparipālitāḥ //
tvāṃ vinā na pravekṣyāma purīṃ devapuropamām

havyavāhaṃ pravekṣyāmo mahā kāṣṭhasamedhitam //
teṣāṃ pralapitaṃ śrutvā pāṃḍya śaṃkarabhūpatiḥ //
provāca maṃtriṇaḥ sarvānvacanaṃ sāṃtvapūrvakam

// śaṃkara uvāca //
kiṃ kariṣyatha bho'mātyā mahāpātakinā mayā

siṃhāsanaṃ samāruhya na kartuṃ yujyate bata //
caturarṇavaparyaṃtadharāpālanamaṃjasā

matputraṃ suruciṃ śīghramataḥ sthāpayatāsane //
kāṣṭhānyānayata kṣipraṃ praveṣṭuṃ havyavāhanam

mama maṃtrivarā yūyaṃ vilaṃbaṃ tyajatādhunā //
ityuktā maṃtriṇaḥ kāṣṭhaṃ samāninyuḥ kṣaṇena te

agniṃ prajvalitaṃ kāṣṭhairdṛṣṭvā śaṃkarabhūpatiḥ //
snātvācamya viśuddhātmā munīnāṃ saṃnidhau tadā

agniṃ pradakṣiṇīkṛtya tānmunīnapi satvaram//
agniṃ munīnnamaskṛtya dhyātvā devamumāpatim

agnau patitumārebhe dhairyamālaṃbya bhūpatiḥ//
tasminnavasare viprā munīnāmapi śṛṇvatām

aśarīrā samudabhūdvāṇī bhairavanādinī//
bhoḥ śaṃkara mahīpāla mānalaṃ praviśādhunā

brahmahatyānimittaṃ te bhayaṃ mā bhūnmahāmate //
tavopadeśaṃ vakṣyāmi rahasyaṃ vedasaṃmitam

śṛṇuṣvāvahito rājanmaduktaṃ kriyatāṃ tvayā //
dakṣiṇāṃbunidhestīre gaṃdhamādanaparvate

rāmasetau mahāpuṇye mahāpātakanāśane //
rāmapratiṣṭhitaṃ ligaṃ rāmanāthaṃ maheśvaram

sevasva varṣamekaṃ tvaṃ trikālaṃ bhaktipūrvakam //
pradakṣiṇaprakramaṇaṃ namaskāraṃ ca vai kuru

mahābhiṣekaḥ kriyatāṃ rāmanāthasya vai tvayā //
naivedyaṃ vividhaṃ rājankriyatāṃ ca dinedine

candanāgarukarpūrai rāmaliṃgaṃ prapūjaya //
bhāradvayena gavyena hyājyena tvabhiṣecaya

pratyahaṃ ca gavāṃ kṣīrairdvibhāraparisaṃmitaiḥ //
madhudroṇena talliṃgaṃ pratyahaṃ snāpaya prabhoḥ

pratyahaṃ pāyasānnena naivedyaṃ kuru bhūpate //
pratyahaṃ tilatailena dīpārādhanamācara

etena tava rājeṃdra rāmanāthasya śūlinaḥ //
strīhatyrā brahmahatyā ca tatkṣaṇādeva naśyataḥ

darśanādrāmanāthasya bhrūṇahatyāśatāni ca //
ayutaṃ brahmahatyānāṃ surāpānāyutaṃ tathā

svarṇasteyāyutaṃ rājangurustrīgamanāyutam //
etatsaṃsargadoṣāśca vinaśyaṃti kṣaṇādvibho

mahāpātakatulyāni yāni pāpāni saṃti vai //
tāni sarvāṇi naśyaṃti rāmanāthasya sevayā

mahatī rāmanāthasya sevā labhyeta cennṛṇām ///
kiṃ gaṃgayā ca gayayā prayāgeṇādhvareṇa vā

tadgaccha rāmasetuṃ tvaṃ rāmanāthaṃ bhajāniśam //
vilaṃbaṃ mā kuru vibho gamane ca tvarāṃ kuru

/
ityuktvā virarāmātha sāpi vāgaśarīriṇī //
tacchrutvā munayaḥ sarve tvarayaṃti sma bhūpatim

gaccha śīghaṃ mahārāja rāmasetuṃ vimuktidam ///
rāmanāthasya māhātmyamajñātvāsmābhirīritam

dehatyāgaṃ kuruṣveti vahnau prajvalite'dhunā //
anujñāto munivarairiti rājā sa śaṃkaraḥ ////

caturaṃgabalaṃ puryāṃ prāpayitvā tvarānvitaḥ //
namaskṛtya munīnsarvānprahṛṣṭenāṃtarātmanā

vṛtaḥ katipayaiḥ sainyaiḥ samādāya dhanaṃ bahu //
rāmanāthasya sevārthamayāsīdgaṃdhamādanam

uvāsa varṣamekaṃ ca rāmasetau viśuddhide //
ekabhukto jitakrodho vijiteṃdriyasaṃcayaḥ //

trisaṃdhyaṃ rāmanāthaṃ ca sevamānaḥ sabhaktikam //
pradadau rāmanāthāya daśabhāraṃ dhanaṃ mudā

pratyahaṃ rāmanāthasya mahāpūjāmakārayat //
akarocca dhanuṣkoṭau pratyahaṃ bhaktipūrvakam

snānaṃ pratidinaṃ cānnaṃ brāhmaṇebhya dadau mudā //
aśarīrāvacaḥproktamakhilaṃ pūjanaṃ tathā

evaṃ kṛtavatastasya varṣamekaṃ gataṃ dvijāḥ //
varṣāṃte sa śucirbhūtvā śaṃkarastuṣṭamānasaḥ //
tuṣṭāva parameśānaṃ rāmanāthaṃ ghṛṇānidhim

//śaṃkara uvāca // //
namāmi rudramīśānaṃ rāmanāthamumāpatim

pāhi māṃ kṛpayā deva brahmahatyāṃ dahāśu me //
tripuraghna mahādeva kālakūṭaviṣādana

rakṣa māṃ tvaṃ dayāsiṃdho strīhatyāṃ me vimocaya //
gaṃgādhara virūpākṣa rāmanātha trilocana

māṃ pālaya kṛpādṛṣṭyā chindhi matpātakaṃ vibho //
kāmāre kāmasaṃdāyinbhaktānāṃ rāghaveśvara // //

kaṭākṣaṃ pātaya mayi śuddhaṃ māṃ kuru dhūrjaṭe //
mārkaṃḍeyabhayatrāṇa mṛtyuṃjaya śivāvyaya

namaste girijārdhāya niṣpāpaṃ kuru māṃ sadā //
rudrākṣamālābharaṇa candraśekhara śaṃkara

vedoktasamyagācārayogyaṃ māṃ kuru te namaḥ //
sūryadaṃtabhide tubhyaṃ bhāratīnāsikācchide

rāmeśvarāya devāya namo me śuddhido bhava //
ānaṃdaṃ saccidānaṃdaṃ rāmanāthaṃ vṛṣadhvajam

bhūyobhūyo namasyāmi pātakaṃ me vinaśyatu //
bhaktyaivaṃ stuvatastasya rāmanāthaṃ maheśvaram

nirjagāma mukhādrājño brahmahatyātibhīṣaṇā //
nīlavastradharā krūrā mahāraktaśiroruhā

tāṃ brahmahatyāṃ bībhatsāṃ nṛpavaktrādvinirgatām //
nijaghāna triśūlena bhairavo rudraśāsanāt

hatāyāṃ brahmahatyāyāṃ bhairaveṇa śivājñayā //
rāmanātho nṛpaṃ prāha stutyā tasya prasannadhīḥ

// śrīrāmanātha uvāca // //
pāṃḍyabhūpa mahārāja stotreṇānena te'nagha //
prasanno'haṃ varaṃ dāsye tubhyaṃ varaya cepsitam

strīhatyābrahmahatyābhyāṃ yaste doṣaḥ sa nirgataḥ //
śuddho vidhūtapāpo'si rājyaṃ pālaya pūrvavat

ye māmatra niṣevaṃte bhaktiyuktena cetasā //
nāśayāmi nṛṇāṃ teṣāṃ brahmahatyāyutānyapi

surāpānāyutaṃ bhūpa gurustrīgamanāyutam //
svarṇasteyāyutamapi tatsaṃsargāyutaṃ tathā

anyānyapi ca pāpāni nāśayāmi na saṃśayaḥ //
matsevino narā rājanna bhūyaḥ saṃsaraṃti te

kiṃ tu sāyujyarūpāṃ me muktiṃ yāsyantyasaṃśayam //
stuvaṃtyanena stotreṇa ye māṃ bhaktipuraḥsaram

nāśayāmyahameteṣāṃ mahāpātakasaṃcayam //
prīto'haṃ tava bhaktyā ca stotreṇa manujeśvara

yatheṣṭaṃ prārthaya varaṃ mattastvaṃ varadānnṛpa //
evamuktaḥ śivenātha śaṃkaro nṛpapuṃgavaḥ //
rāmanāthaṃ babhāṣe taṃ śaṃkaraṃ karuṇānidhim

// nṛpa uvāca // //
tava saṃdarśanenāhaṃ kṛtārtho'smi maheśvara

itaḥ paraṃ prārthanīyaṃ mama nāstyadhunādhikam //
mṛkaṇḍusutasaṃtāpahāri pādayugaṃ tava

dṛṣṭaṃ mayā mahādeva nātaḥ prārthyaṃ vibhosti vai //
tvatpādapadmayugule niścalā bhaktirastu me

na punarjanma me bhūyānmātṝṇāmudare'śucau //
ye matkṛtamidaṃ stotraṃ kīrtayaṃti tava prabho //
te narāḥ pāpanirmuktāstvatsevāphalamāpnuyuḥ

//
// śrīsūta uvāca // //
tathāstvityanugṛhyainaṃ rāmanātho dvijottamāḥ

nīlakaṇṭho virūpākṣo liṃgarūpe tirohitaḥ //
rājāpi rāmanāthena vihitānugrahastataḥ

rāmanāthaṃ namaskṛtya kṛtārthenāṃtarātmanā //
sa senāsaṃvṛtaḥ prītaḥ prayayāvātmanaḥ purīm

vṛttāṃtametamavadanmunīnāṃ vanavāsinām //
tebhyaṣiṃcannṛpaṃ rājye munayaḥ prītamānasāḥ

putradārayuto rājā prāpya rājyamakaṇṭakam //
maṃtribhiḥ sahito viprā rarakṣa pṛthivīṃ ciram

tatoṃtakāle saṃprāpte dhyāyanrāmeśvaraṃ śivam //
dehāṃte rāmanāthasya sāyujyaṃ prayayau śubham

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā rāmanāthasya vaibhavam //
caritaṃ puṇyamākhyānaṃ śaṃkarākhya nṛpasya ca

śṛṇvanpaṭhanvā manujastvimamadhyāyamādarāt //
sarvapāpavinirmukto rāmanāthaṃ samaśnute

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye rāmanāthapraśaṃsāyāṃ śākalyadurmaraṇadoṣaśāṃtipūrvaka śaṃkarastrīhatyābrahmahatyādoṣaśāṃtivarṇanaṃnāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ