Skanda Purana · Chapter 3.40

// nārada uvāca // //
jñātibhede tu saṃjāte tasminmoherake pure //
traividyaiḥ kiṃ kṛtaṃ brahmaṃstanmamācakṣva pṛcchataḥ

/ //
// brahmovāca // //
svasthāne vāḍavāḥ sarve harṣanirbharamānasāḥ //
agnihotraparā ke'pi ke'pi yajñaparāyaṇāḥ

ke'pi cāgnisamādhānāḥ ke'pi smārtā niraṃtaram //
purāṇanyāyavettāro vedavedāṃgavādinaḥ

sukhena svānsadācārānkurvanto brahmavādinaḥ //
evaṃ dharmasamācārānkurvatāṃ kuśalātmanām

sthānācārānkulācārānadhidevyāśca bhāṣitān //
dharmaśāstrasthitaṃ sarvaṃ kājeśairuditaṃ ca yat

paraṃparāgataṃ dharma mūcuste vāḍavottamāḥ

// brāhmaṇā ūcuḥ // //
upāste yaśca likhitaṃ raktapādaistu vāḍavāḥ //
jñātiśreṣṭhaḥ sa vijñeyo valirdeyastataḥ param

raktacaṃdanaṃ prasādhyātha prasiddhaṃ svakulaṃ tathā //
kuṃkumāraktapādaistairgaṃdhapuṣpādicarcitaiḥ

saṃbhūya likhitaṃ tacca raktapādaṃ taducyate //
rāmasya lekhyaṃ te sarve pūjayaṃtu samāhitāḥ

rāmasya karamudrāṃ ca pūjayaṃtu dvijāḥ sadā //
yeṣāṃ doṣāḥ sadācāre vyabhicārādayo yadi //

teṣāṃ daṇḍo vidheyastu ya ukto vidhivadvijaiḥ //
cihnaṃ na rāmamudrāyā yāvaddaṃḍaṃ dadāti na

vinā daṇḍapradānena mudrācihnaṃ na dhāryate //
mudrāhastāśca vijñeyā vāḍavā nṛpasattama

putre jāte pitā daddyācchrīmātre tu baliṃ sadā //
palāni viṃśatiḥ sarppirguḍaḥ paṃcapa lāni ca

kuṃkumādibhirabhyarcya jātamātraḥ sutastadā //
ṣaṣṭhe ca divase rājanṣaṣṭhīṃ pūjayate sadā

dadyāttatra baliṃ sājyaṃ kuryāddhi balipaṃcakam //
paṃcaprasthānbalīndadyātsavastrāñchrīphalairyutān

kuṃkumādibhirabhyarcya śrīmātre bhaktipūrvakam //
vitaśāṭhyaṃ na kurvīta kule saṃtativṛddhaye

taddhi cārpayatā dravyaṃ vṛddhau yaddhrīṇitaṃ punaḥ //
janmano naṃtaraṃ kāryaṃ jātakarma yathāvidhi

viprānukīrtitā yāśca vṛttiḥ sāpi vibhajyate //
prathamā labhyamānā ca vṛttirvai yāvatī punaḥ

tasyā vṛtterarddhabhāgo gotradevyai tu kalpyatām //
dviguṇaṃ vaṇijā caiva putraṃ jāte bhavediti

māṃḍalīyāśca ye śūdrāsteṣāmarkakaraṃ tvidam //
aḍālajānāṃ triguṇaṃ gobhujānāṃ caturguṇam

ityetatkathitaṃ sarvamanyacca śūdrajātiṣu //
yasya doṣastu hatyāyāḥ samudbhūto vidhervaśāt

daṇḍastu vidhivattasya karttavyo vedaśāstribhiḥ //
anyāyo nyāyavādī syānnirddoṣe doṣadāyakaḥ

paṃktibhedasya kartā ca gosahasravadhaḥ smṛtaḥ //
vṛttibhāgavibhajanaṃ tathā nyāyavicāraṇam //
śrīrāmadūtakasyāgre karttavyamiti niścayaḥ

tasya pūjāṃ prakurvīta tadā kāle'thavā sadā//
tailena lepayettasya dehe vai vighnaśāṃtaye

dhūpaṃ dīpaṃ phalaṃ dadyātpuṣpairnānāvidhaiḥ kila //
pūjito hanumāneva dadāti tasya vāṃchitam

pratiputraṃ tu tasyāgre kuryānnānyatra kutracit //
śrīmātābakulasvāmibhāgadheyaṃ tu pūrvataḥ

paścātpratigrahaṃ vipraiḥ karttavyamiti niścitam //
samāgameṣu viprāṇāṃ nyāyānyāyavinirṇaye //

nirṇayaṃ hṛdaye dhṛtvā tatrasthaṃ śrāvayeddvijān //
kevalaṃ dharmabuddhyā ca pakṣapātaṃ vivarjayet

sarveṣāṃ saṃmataṃ kāryaṃ taddhyavikṛtameva ca //
ākāritastato vipraḥ sabhāyāṃ bhayameti cet

na tasya vākyaṃ śrotavyaṃ nirṇītārthanivāraṇe //
yasya varjastu kriyate militvā sarva vāḍavaiḥ

khānapānādikaṃ sarvaṃ kāryaṃ tena vivarjayet //
tasya kanyā na dātavyā tatsaṃsargī ca tādṛśaḥ

tato daṃḍaṃ prakurvīta sarvaireva dvijottamaiḥ //
bhojanaṃ kanyakādānamiti dāśarathermatam

yatkiṃcitkurute pāpaṃ labdhuṃ sthalamathāpi vā //
śuṣkārdraṃ vasate cānne tasmādannaṃ pari tyajet

kurvaṃstatpāpabhāgī syāttasya daṃḍo yathāvidhi //
nyāyaṃ na paśyate yastu śaktau satyāṃ sadā yataḥ

pāpabhāgī sa vijñeya iti satyaṃ na saṃśayaḥ //
utkocaṃ yastu gṛhṇāti pāpināṃ duṣṭakarmiṇām //
sakalaṃ ca bhavettasya pāpaṃ naivātra saśayaḥ

tasyānnaṃ gṛhyate naiva kanyāpi na kadācana //
hitamācarate yastu putrāṇāmapi vai naraḥ

sa etānniyamānsarvānpālayennātra saṃśayaḥ //
evaṃ patraṃ likhitvā tu vāḍavāste praha rṣitāḥ

prāpte kaliyuge ghore yathā pāpaṃ na kurvate //
iti jñātvā tu sarve te nyāyadharmaṃ pracakrire

// vyāsa uvāca // //
kalau prāpte dvijāḥ sarve sthānabhraṣṭā yatastataḥ//
pakṣamutkalaṃ grahīṣyaṃti tathā syuḥ pakṣapātinaḥ

bhokṣyaṃte mlecchakagrāmānkolāvidhvaṃsibhiḥ kila //
vedabhraṣṭāśca te viprā bhaviṣyaṃti kalau yuge

// yudhiṣṭhira uvāca// //
deśedeśe gamiṣyaṃti te viprā vaṇijastathā//
kathaṃ vai jñāyate sarvai kena cihnena māriṣa/

yasmingotre samutpannā vāḍavā ye mahābalāḥ

vyāsa uvāca///
jñāyate gotrasaṃjñā'tha keciccaiva parākramaiḥ //
yasyayasya ca yatkarma tasya tasyāvaṭaṃkakaḥ

avaṭaṃkairhi jñāyaṃte nānyathā jñāyate kvacit//
gotraiśca pravaraiścaiva avaṭaṃkairnṛpātmaja

jñāyaṃte hi dvijā rājanmoḍha brāhmaṇasattamāḥ

// yudhiṣṭhira uvāca // //
gotraiśca pravaraiścaiva śrutā ete tavānanāt //
kāṃ vā śākhāmadhīyānāstanme brūhi pitāmaha

//
// vyāsa uvāca // //
jñāyaṃte yatrayatrasthā mādhyaṃdinīyā mahābalāḥ //
kauthamīṃ ca samāśritya kecidviprā guṇānvitāḥ

ṛgatharvaṇajā śākhā naṣṭā sā ca mahāmate//
evaṃ vai vartamānāste vāḍavā dharmasaṃbhavāḥ

dharmāraṇye mahābhāgāḥ putrapautrānvitā'bhavan //
śūdrāḥ sarve mahābhāgāḥ putrapautra samāvṛtāḥ

dharmāraṇye mahātīrthe sarve te dvijasevakāḥ //
abhavanrāmabhaktāśca rāmājñāṃ pālayaṃti ca

ājñāmatyā''dareṇeha hanūmaṃtaśca vīryavān //
pālayetso'pi cedānīṃ suprāpte vai kalau yuge // ५१ /
adṛṣṭarūpī hanumāṃstatra bhramati nityaśaḥ//
traividyā vāḍavā yatra cāturvidyāstathaiva ca

sabhāyāmupaviṣṭā ye'nyāyātpāpaṃ prakurvate //
jayo hi nyāyakartṝṇāmajayo'nyāyakāriṇām

sāparādhe yastu putre tāte bhrātari cāpi vā //
pakṣapātaṃ prakurvīta tasya kupyati vāyujaḥ

kupito hanumāneṣa dhananāśaṃ karoti vai//
putranāśaṃ karotyeva dhāmanāśaṃ tathaiva ca

sevārthaṃ nirmitaḥ śūdro na viprānpariṣevate //
vṛttiṃ vā na dadātyeva hanumāṃstasya kupyati

arthanāśaṃ putranāśaṃ sthānanāśaṃ mahā bhayam //
kurute vāyuputro hi rāmavākyamanusmaran

yatra kutra sthitā viprāḥ śūdrā vā nṛpasattama //
na nirddhanā bhaveyuste prasādādrāghavasya ca

yo mūḍhaścāpyadharmātmā pāpapāṣaṃḍamāśritaḥ /
nijānviprānparityajya parajñātīṃśca manyate

tasya pūrvakṛtaṃ puṇyaṃ bhasmībhavati nānyathā //
anyeṣāṃ dīyate dānaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu

yathā bhavati vai pūrvaṃ brahmaviṣṇuśivaiḥ kṛtam //
tasya devā na gṛhṇaṃti hṛvyaṃ kavyaṃ ca pūrvajāḥ

vaṃcayitvā nijānviprānanyebhyaḥ pradadettu yaḥ //
tasya janmārjitaṃ puṇyaṃ bhasmībhavati tatkṣaṇāt

brahmaviṣṇuśivaiścaiva pūjitā ye dvijottamāḥ// te
ṣāṃ ye vimukhāḥ śūdrā raurave nivasaṃti te

yo laulyācca kulācāraṃ gotrācāraṃ pralopayet//
svācāraṃ yo na kurvīta kadācidvai vimohitaḥ

sarvanāśo bhavettasya bhasmībhavati tatkṣaṇāt //
tasmātsarvaḥ kulācāraḥ sthānācārastathaiva ca

gotrācāraḥ pālanīyo yathāvittānusārataḥ //
evaṃ te kathitaṃ rājandharmāraṇyaṃ purātanam

sthāpitaṃ devadevaiśca brahmaviṣṇuśivādibhiḥ //
dharmāraṇyaṃ kṛtayuge tretāyāṃ satyamaṃdiram//
dvāpare vedabhavanaṃ kālau moherakaṃ smṛtam // ६७ / / !
brahmovāca // //
ya idaṃ śṛṇuyātputra śraddhayā parayā yutaḥ//
dharmāraṇyasya māhātmyaṃ sarvakilbiṣanāśanam

manovākkāyajanitaṃ pātakaṃ trividhaṃ ca yat//
tatsarvaṃ nāśamāyāti śravaṇātkīrtanātsukṛt

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sukhasaṃtānadāyakam//
māhātmyaṃ śṛṇuyādvatsa sarvasaukhyāptaye naraḥ

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvakṣetreṣu yatphalam//
tatphalaṃ samavāpnoti dharmāraṇyasya sevanāt

// nārada uvāca // //
dharmāraṇyasya māhātmyaṃ yacchrutaṃ tvanmukhāṃbujāt //
dharmavāpyāṃ yatra dharmmastapastepe suduṣkuram

tasya kṣetrasya mahimā mayā tvatto'vadhāritaḥ //
svasti te'stu gamiṣyāmi dharmāraṇyadidṛkṣayā

tatra vākyajalaughena pāvito'haṃ caturmukha // ७४ / /
vyāsa uvāca // //
idamākhyānakaṃ sarvaṃ kathitaṃ pāṃḍunaṃdana //
yacchrutvā gosahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ //

aputro labhate putrānnirddhano dhanavānbhavet //
rogī rogātpramucyeta baddho mucyeta baṃdhanāt

vidyārthī labhate vidyāmuttamāṃ karmasādhanām //
tīrthayātrāphalaṃ tasya koṭikanyāphalaṃ labhet

yaḥ śrṛṇoti naro bhaktyā nārī vātha narottama //
nirayaṃ naiva paśyaṃti ekottaraśataiḥ saha

śubhe deśe niveśyātha kṣaumavastrādibhistathā //
purāṇapustakaṃ rājanprayataḥ śiṣṭasaṃmataḥ

arcayecca yathā nyāyaṃ gaṃdhamālyaiḥ pṛthakpṛthak //
samāptau nṛpa graṃthasya vācakasyānupūjanam

dānādibhiryathānyāyaṃ saṃpūrṇaphalahetave //
mudrikāṃ kuṃḍale caiva brahmasūtraṃ hiraṇmayam

vastrāṇi ca vicitrāṇi gaṃdhamālyānulepanaiḥ //
devavatpūjanaṃ kṛtvā gāṃ ca dadyātpayasvinīm

evaṃ vidhānataḥ śrutvā dharmāraṇyakathānakam//
dharmāraṇyanivāsasya phalamāpnotyasaṃśayam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye dharmāraṇyanivāsivyavasthāvarṇanapūrvaka dharmāraṇyapurāṇaśravaṇamāhātmyavarṇanaṃnāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ