Skanda Purana · Chapter 3.39

// brahmovāca // //
śṛṇu putra pravakṣyāmi rahasyaṃ paramaṃ matam //
ete brahmavidaḥ proktāścāturvidyā mahā dvijāḥ

svādhyāyāśca vaṣaṭkārāḥ svadhākārāśca nityaśaḥ //
rāmājñāpālakāścaiva hanumadbhaktitatparāḥ

ekadā tu tato devā brahmāṇaṃ samupāgatāḥ //
brāhmaṇāndraṣṭukāmāste brahmaviṣṇupurogamāḥ

tāndevānāgatāndṛṣṭvā svasthānāccalitāstu te //
arghapādyaṃ puraskṛtya madhuparkaṃ tathaiva ca

pūjayitvā tato viprā devānbrahmapurogamān//
brahmātra upaviṣṭāste vedānuccārayanti hi

saṃhitāṃ ca padaṃ caiva kramaṃ ghanaṃ tathaiva ca //
uccaiḥ svareṇa kurvīta ṛcāmṛgvedasaṃhitām

sāmagāśca prakurvaṃti stotrāṇi vividhāni ca //
śāstrāṇi ca tathā yājyāpuronuvākyā stathā

caturakṣaraṃ paraṃ caiva caturakṣarameva ca //
dvyakṣaraṃ ca tathā paṃcākṣaraṃ dvayakṣarameva ca //
etadyajñasvarūpaṃ ca yo japejjñānapūrvakam

aṃte brahma padaprāptiḥ satyaṃsatyaṃ vadāmyaham //
ekāgramānasāḥ sarve vedapāṭharatā dvijāḥ

teṣāmaṃgaṇadeśeṣu kaṇḍūyante kacānmṛgāḥ //
brāhmaṇā vedamātāṃ ca japaṃti vidhipūrvakam

haste dhṛtāṃśca tairdarbhānbhakṣaṃte mṛgapotakāḥ//
nirvairaṃ taṃ tadā dṛṣṭvā āśramaṃ gṛhamedhinām

tutuṣuḥ paramaṃ devā ūcuste ca parasparam//
tretāyugamidānīṃ ca sarve dharmaparāyaṇāḥ

kalirduṣṭastathā proktaḥ kiṃ kariṣyati pāpakaḥ//
cāturvidyānsamāhūya ūcuste traya eva ca

vṛttyarthaṃ bhavatāṃ caiva traividyānāṃ tathaiva ca //
vibhāgaṃ vaḥ pradāsyāmo yathāvatpratipālyatām

ye vaṇijaḥ purā proktāḥ ṣaṭtriṃśacca sahasrakāḥ //
trisahasrāstu traividyā daśapaṃcasahasrakāḥ

cāturvidyāstathā proktā anyonyaṃ vṛttimāśritāḥ //
satribhāgāstu traividyāścaturbhāgāstu cātriṇaḥ

vaṇijāṃ gṛhamāgatya paurohityasya nityaśaḥ //
bhāgaṃ vibhajya saṃprāpuḥ kājeśena vinirmitāḥ

parasparaṃ na vivāhaścāturvidyatrividyayoḥ //
cāturvidyā mayā proktāstrividyāstu tathaiva ca

traivibhāgena traividyāścaturbhāgena cātriṇaḥ //
evaṃ jñātivibhāgastu kājeśena vinirmitaḥ //

kṛtakṛtyāstu te viprāḥ praṇemustānsurottamān //
vṛttiṃ dattvā tato devāḥ svasthānaṃ ca pratasthire

paṃcapaṃcāśadgrāmāṇāṃ te dvijāśca nivāsinaḥ //
caturvidyāstu te proktāstadādi tu trividyakāḥ

cāturvidyasya gotrāṇi daśapaṃca tathaiva ca //
bhāradvājastathā vatsaḥ kauśikaḥ ८ kuśa eva ca

śāṃḍilyaḥ ५ kaśyapaścaiva gautamaśchādanastathā ८ //
jātūkarṇyastathā kuṃto vaśiṣṭho ११ dhāraṇastathā

ātreyo māṃḍilaścaiva १४ laugākṣaśca १५ tataḥ param //
svasthānānāṃ ca nāmāni pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

sītāpūraṃ ca śrīkṣetraṃ २ magoḍī ca ३ tathā smṛtā //
jyeṭhalojastathā caiva śerathā ca tataḥ param

chede tālī vanoḍī ca govyaṃdalī tathaiva ca //
kaṃṭācoṣalī caiva kohecaṃ caṃdanastathā

thalagrāmaśca sohaṃ ca hāthaṃjaṃ kapaḍavāṇakam //
vrajanhorī ca vanoḍī ca phīṇāṃ vagolaṃ dṛṇastathā (?)//

thalajā cāraṇaṃ siddhā bhālajāśca tataḥ param //
mahovī āīyā malīā godharī āmataḥ param

vāṭhasuhālī tathā caiva māṇajā sānadīyāstathā //
ānandīyā pāṭaḍīa ṭīkolīyā tataḥ param

gaṃbhī dhaṇīā mātrā ca nātamorāstathaiva ca //
valolā rāṃtyajāścaiva rūpolā bodhaṇīca vai

chatroṭā alu evā ca vāsataḍīāmataḥ param //
jāṣāsaṇā gotīyā ca caraṇīyā dudhīyāstathā

hālolā vaiholā ca asālā nālāḍāstathā //
deholo sauhāsīyā ca saṃhālīyāstathaiva ca

svasthānaṃ paṃcapattāśadgrāmā ete hyanukramāt //
dattā rāmeṇa vidhivatkṛtvā viprebhya eva ca

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi svasthānasya ca gotrajān//
tathā hi pravarāṃścaiva yathāvadvidhipūrvakam

jñātvā tu gotradevīṃ ca tathā pravarameva ca //
svasthānaṃ jāyate caiva dvijāḥ svasthānavāsinaḥ

// nārada uvāca // //
kathaṃ ca jāyate gotraṃ kathaṃ tu jñāyate kulam //
kathaṃ vā jñāyate devī tadvadasva yathārthataḥ

// brahmovāca // //
sītāpuraṃ tu prathamaṃ pravaradvayameva ca //
kuśavatsau tathā cātra mayā te parikīrttitau

१ śrīkṣetre dvitīyaṃ caiva gotrāṇāṃ trayameva ca //
chāṃdanasastathā vatsastṛtīyaṃ kuśameva ca

tṛtīye mudgalaṃ caiva kuśabhāradvājameva ca ३//
śoholī ca caturthaṃ vai kuśapravarameva ca

jyeṣṭhalā paṃcamaścaiva vatsakuśau prakīrttitau ५//
śreyasthānaṃ hi ṣaṣṭhaṃ vai bhāradvājaḥ kuśastathā

daṃtālī saptamaṃ caiva bhāradvājaḥ kuśastathā १//
vaṭasthānamaṣṭamaṃ ca nibodha sutasattama

tatra gotraṃ kuśaṃ kutsaṃ bhāradvājaṃ tathaiva ca //
rājñaḥ puraṃ navamaṃ ca bhāradvājapravarameva ca ९

kṛṣṇavāṭaṃ daśamaṃ caiva kuśapravarameva ca //
dahaloḍamekādaśaṃ vatsapravarameva hi

cekhalīdvādaśaṃ paukakuśapravarameva ca

cāṃcodakhe १२ deholoḍī ātrayaśca vatsakutsakaścaiva //
bhāradvājīkoṇāyā ca bhāradvājagolaṃdṛṇāśakustathā

thalatyajādvaye caiva kuśadhāraṇameva ca //
nāraṇasiddhā ca svasthānaṃ kutsaṃ gotraṃ prakīrtitam

bhālajāṃ kutsavatsau ca mohovī ākuśastathā //
īyāślīā śāṃḍilaśca godharīpātrameva ca

ānaṃdīyā dve caiva bhāradvājaśāṃḍilaścaiva pāṭaḍīā kuśameva ca

vāṃsaḍīāścaiva jāsvā kautsamaṇā vatsaātreyau gītā ākuśagautamau //

caraṇīā bhāradvājaḥ dudhīādhāraṇasā hi aho sonnāmāṃḍilyastathā

velolā hurāścaivā asālā kuśaścaiva dhāraṇā ca dvitīya kam

nālolā vatsadhāraṇīyā ca delolā kutsameva ca //
sohāsīyā bhāradvājakuśavatsameva ca

suhālīā vatsaṃ vai proktaṃ gotrāṇi yathākramam //
mayā proktāni caivātra svasthānāni yathākramam

śītavāḍiyā ye proktāḥ kuśo vatsastathaiva ca //
viśvāmitro devarātastṛtīyo dalameva ca

bhārgavacyāvanāpnavānaurvajamadagnireva hi //
vacārddaśeṣābuṭalā gotradevyaḥ prakīrtitāḥ

iti prathamaṃ gotram

śrīkṣetraṃ dvitīyaṃ proktaṃ gotradvitayameva ca //
chāṃdanasastathā vatsaṃ devī dvitayameva ca

āṃgirasāṃbarīṣaśca yauvanāśvastathaiva ca //
bhṛgucyavanaāpnavānau rvajamadagnimeva ca

devī bhaṭṭārikā proktā dvitīyā śepalā tathā //
etadvaṃśodbhavā ye ca śṛṇu tānmunisattama

sakrodhanāḥ sadācārāḥ śrautasmārtakriyāparāḥ //
paṃcayajñaratā nityaṃ saṃbaṃdhasaṃmāśritāḥ //
kṣatajñāḥ kratujāścaiva te sarve nṛpasattamāḥ

iti dvitīyagotram

tṛtīyaṃ magoḍoā vai gotradvitayameva ca //
bhāradvājastathā kutsaṃ devī dvitayameva ca

āṃgirasabārhaspatyabhāradvājastathaiva ca //
viśvāmitradeva rātaupravaratrayameva ca

śeṣalā budhalā proktādhāraśāṃtistathaiva ca //
asmingrāme ca ye jātā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ

dvijapūjākriyā yuktā nānāyajñakriyāparāḥ //
asmingotre samutpannā dvijāḥ sarve munīśvarāḥ

iti tṛtīyagotram

caturthaṃ śīholiyāgrāmaṃ gotradvita yameva ca//
viśvāmitradevarātatṛtīyaudalameva ca

devī cacāī vai teṣāṃ gotradevī prakīrtitā//
asmingotre tuye jātā durbalā dīnamā nasāḥ

asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama//
sarvvavidyāpravīṇāśca brāhmaṇā brahmasattama

iti caturthaṃ sthānam

jyeṣṭhalojā paṃcamaṃ ca svasthānaṃ pratikīrtitam//
vatsaśīyā kutsaśīyā pravaradvitayaṃ smṛtam

āvarivṛvāpraḥ yauvanāśvabhṛgucyavanaāpnorvajamadagnistathaiva hi

cacāī vatsagotrasya śāṃtā ca kutsagotrajā //
etaistribhiḥ paṃcabhiśca dvijā brahmasvarūpiṇaḥ

śāṃtā dāṃtāḥ suśīlāśca dhana putraiśca saṃyutāḥ //
vedādhyayanahīnāśca kuśalāḥ sarvakarmasu

surūpāśca sadācārāḥ sarvadharmeṣu niṣṭhitāḥ //
dānadharmmaratāḥ sarve atrajā jaladā dvijāḥ

iti paṃcamaṃ sthānam

śerathāgrāmeṣu vai jātāḥ pravaradvayasaṃyutāḥ //
kuśabhāradvājāścaiva devīdvayaṃ tathaiva ca

viśvāmitro devarātastṛtīyau dala eva ca //
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca

kamalā ca mahālakṣmīrdvitīyā yakṣiṇī tathā//
asmingotre ca ye jātāḥ śrautasmārttaratā budhāḥ

vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimarddanāḥ//
roṣiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ//
brahmakriyāparāḥ sarve brāhmaṇāste mayoditāḥ//
iti ṣaṣṭhaṃ sthānam

daṃtālīyā bhāradvājakutsaśāyāstathaiva ca//
āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca

devī ca yakṣiṇī proktā dvitīyā karmalā tathā //
asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ

vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ //
brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmaparāyaṇāḥ //

iti saptamaṃ sthānam

vaḍodrīyānvaye jātāścatvāraḥ pravarāḥ smṛtāḥ //
kuśaḥ kutsaśca vatsaśca bhāradvājastathaiva ca

tatpravarāṇyahaṃ vakṣye tathā gotrāṇyanukramāt//
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca

āṃgirasāṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ //
bhārgavaścyāvanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca

āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca//
karmalā kṣemalā caiva dhārabhaṭṭārikā tathā

caturthī kṣemalā proktā gotramātā anukramāt//
asmingotre tu ye jātāḥ paṃcayajñaratāḥ sadā

lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyaṃte bahuprajāḥ //
snānadānādi niratāḥ sadā vinirjiteṃdriyāḥ

vāpīkūpataḍāgānāṃ kartāraśca sahasraśaḥ //
vrataśīlā guṇajñāśca mūrkhā vedavivarjitāḥ

ityaṣṭamaṃ sthānam

godaṇīyābhidhe grāme gotrau dvau tatra saṃsthitau //
vatsagotraṃ prathamakaṃ bhāradvājaṃ dvitīyakam

bhṛgucyavanāpnavānaurvapurodha sameva ca //
śīharī prathamā jñeyā dvitīyā yakṣiṇī tathā

asmingotrodbhavā viprā dhanadhānyasamanvitāḥ //
sāmarṣā laulyahīnāśca dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā

hiṃsino dhanalubdhāśca mayā proktāstu bhūpate

iti navamaṃ sthānam

kaṇṭavāḍīā grāme viprāḥ kuśagotra
śuklaśuśca samudbha`vāḥ //
pravaraṃ tasya vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ ca nṛpottama

viśvamitro devarāta udalaśca trayaḥ smṛtāḥ //
cacāī devī sā proktā śṛṇu tvaṃ nṛpa sattama

yajaṃte kratubhistatra hṛṣṭacittaikamānasāḥ //
sarvavidyāsu kuśalā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ

iti daśamaṃ sthānam

vekhaloyā mayā proktā kutsavaṃśe samudbhavāḥ //
pravaratrayasaṃyuktāḥ śṛṇutvaṃ ca nṛpottama

viśvāmitro devarājaudalaśceti trayaḥ smṛtāḥ //
cacāī devī teṣāṃ vai kularakṣākarī smṛtā

brāhmaṇāśca mahātmānaḥ sattvavaṃto guṇānvitāḥ //
tapasviyoginaścaiva vedavedāṃgapāragāḥ

sādhavaśca sadācārā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ //
snānasaṃdhyāparā nityaṃ brahmabhojyaparāyaṇāḥ

asminvaṃśe mayā proktāḥ śṛṇutvaṃ ca ataḥ param

ityekādaśasthānam

dehaloḍīā ye proktāḥ kutsapravarasaṃyutāḥ //
āṃgirasa āṃbarīṣo yuvanāśvastṛtīyakaḥ

gotradevī mayā proktā śrīśeṣadurbaleti ca //
kutsavaṃśe ca ye jātāḥ sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ

vedādhyayanaśīlāśca paracchidraikadarśinaḥ //
sāmarṣā laulyato hīnā dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā

hiṃsino dhanalubdhāśca ye ca kutsasamudbhavāḥ

iti dvādaśaṃ sthānam

kohe ca brāhmaṇāḥ proktā gotratritayasaṃyutāḥ //
bhāradvājastathā vatsastṛtīyaḥ kuśa eva ca

pravarāṇyahaṃ tathā vakṣye yathā gotrakrameṇa hi //
bhārgavacyavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca

kuśapravaraṃ tṛtīyaṃ tu pravaratrayameva ca //
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca

yakṣiṇī prathamā proktā dvitīyā śīhurī tathā //
tṛtīyā cacāī proktā yathānukramagotrajā

asmingotre bhavā viprāḥ śrautasmārttaratā budhāḥ //
vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimarddanāḥ

roṣiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ //
brahmakarmaparāḥ sarve mayā proktā dvijottamāḥ //

iti trayodaśaṃ sthānam

cāṃdaṇakheḍe ye jātā bhāradvājasamudbhavāḥ//
āṃgiraso bārhaspatyastṛtīyo bhāradvājastathā

yakṣiṇī cāsya vai devī proktā vyāsena dhīmatā //
bhāradvājāstu ye jātā dvijā brahmasvarūpiṇaḥ

śāṃtā dāṃtā suśīlāśca dhanaputrasamanvitāḥ //
dharmāraṇye dvijāḥ śreṣṭhāḥ kratukarmaṇi kovidāḥ

gurubhaktiratāḥ sarve bhāsayaṃti svakaṃ kulam

iti caturddaśasthānam

thalagrāme ca ye jātā bhāradvājasamudbhavāḥ //
āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ

asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ //
vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ

brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmaparāyaṇāḥ //
gotradevī mayā khyātā yakṣiṇī nāma rakṣiṇī

iti paṃcadaśa sthānam

moūtrīyāśca ye jātā dvau gotrau tatra kīrtitau //
bhāradvājaḥ kaśyapaśca devīdvitayameva ca

cāmuṇḍā yakṣiṇī caiva devī cātra prakīrttitā //
kaśyapā'vatsāraścaiva naidhuvaśca tṛtīyakaḥ

āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ //
priyavākyā mahādakṣā guru bhakti ratāḥ sadā

sadā pratiṣṭhāvaṃtaśca sarvabhūtahite ratāḥ //
yajaṃti te mahāyajñānkāśyapā ye dvijātayaḥ

sarveṣāṃ yājanakarā yājñikāḥ paramāḥ smṛtāḥ

iti ṣoḍaśaṃ sthānam

hāthījaṇe ca ye jātā vatsā bhāradvājāstathā //
jñānajā yakṣiṇī caiva gotradevyau prakī rtite

asmingotre ca ye jātāḥ paṃcayajñaratāḥ sadā //
lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāvaṃto bahuśrutāḥ

snānadānādiniratā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ //
vrataśīlā guṇajñānamūrkhā vedavivarjitāḥ

iti saptadaśaṃ sthānam

kapaḍvāṇajā brāhmaṇāstu bhāradvājā kuśāstathā //
devī ca yakṣiṇī proktā dvitīyā cacāī tathā

āṃgirasabārhaspatyau bhāradvājastṛtīyakaḥ //
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala meva ca

asmingotre ca ye jātāḥ satyavādijitavratāḥ //
jiteṃdriyāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhānanāḥ

sadodyatāḥ purāṇajñā mahādānaparāyaṇāḥ //
nirdveṣiṇo lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ

dīrghadarśino mahātejā mahāmāyāvimohitāḥ

ityaṣṭādaśaṃ sthānam

janhorī vāḍavāḥ proktāḥ kuśapravarasaṃyutāḥ //
viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca

tāraṇī ca mahāmāyā gotradevī prakīrttitā //
asminvaṃśe sasutpannā vāḍavā duḥsahā nṛpa

mahotkaṭā mahākāyāḥ pralaṃbāśca mahoddhatāḥ //
kleśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśāstra viśāradāḥ

bahubhugdhanino dakṣā dveṣapāpavivarjitāḥ //
suvastrabhūṣā vairūpā brāhmaṇā brahmavādinaḥ

ityekonaviśatitamaṃ sthānam //

vanoḍīyāśca ye jātā gotrāṇāṃ trayameva ca //
kuśakutsau ca pravarau tṛtīyo bhāradvājastathā

viśvāmitro devarātastṛtīyaudala meva ca //
āṃgirasa āṃbarīṣo yuvanāśvastṛtīyakaḥ

āṃgirasabārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca //
śeṣalā prathamā proktā tathā śāṃtā dvitīyakā

tṛtīyā dhāraśāṃtiśca gotradevyo hyanukramāt //
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ

asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama //
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmavittamāḥ

iti viṃśatitamaṃ sthānam

kīṇāvācanakaṃ sthānaṃ yadekādhi kaviṃśati //
bhāradvājāśca vipreṃdrāḥ kathitā brāhmaṇāḥ śubhāḥ

āṃgirasavārhaspatyabhāradvājāstathaiva ca //
yakṣiṇī ca tathā devī gotradevī prakī rtitā

asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ //
vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ

brahmabhojyaparāḥ sarve sarve dharmma parāyaṇāḥ

ityekaviṃśatitamaṃ sthānam

goviṃdaṇāḥ ca svasthāne ye jātā brahmasattamāḥ //
kuśagotraṃ ca vai proktaṃ pravaratrayameva ca //

viśvāmitro devarātaudalapravarameva ca//
cacaī ca mahādevī gotradevī prakīrtitā

asmingotre ca ye jātā brāhmaṇā brahmavedinaḥ //
yajaṃte kratubhistatra hṛṣṭacittaikamānasāḥ

sarvavidyāsu kuśalā brahmaṇyā brahmavittamāḥ

iti dvāviṃśatitamaṃ sthānam

thalatyajā hi vipreṃdrā dvau gotrau cāpyadhiṣṭhitau //
dhāraṇaṃ saṃkuśaṃ caiva gotradvitayameva ca

agastyo dārḍhyacyutaśca rathyavāhanameva ca //
viśvāmitro devarāta stṛtīyaudala eva ca

devī ca chatrajā proktā dvitīyā thalajā tathā //
dhāraṇasagotre ye jātā brahmaṇyā brahmavittamāḥ

tripravarāścaiva vikhyātā sattvavaṃto guṇānvitāḥ /
tadanvaye ca ye jātā dharmakarmmasamāśritāḥ

dhanino jñānaniṣṭhāśca tapoyajñakriyādiṣu //
trayoviṃśaṃ proktamettatsthānaṃ moḍhakajātinām

iti trayoviṃśatitamaṃ sthānam

vāraṇasiddhāśca ye proktā brāhmaṇā jñānavittamāḥ //
asmingotre ca ye viprāḥ satyavādijitavratāḥ

jiteṃdriyāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhānanāḥ //
sadodyatāḥ purāṇajñā mahādānaparāyaṇāḥ //

nirdveṣiṇo'lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ //
dīrghadarśino mahātejā mahāmāyāvimohitāḥ

caturviṃśatitamaṃ proktaṃ svasthānaṃ paramaṃ matam

iti caturviṃśatitamaṃ sthānam

bhālajāścātra vai proktā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ

vatsagotraṃ kuśaṃ caiva gotradvitayameva ca //
teṣāṃ pravarāṇyahaṃ vakṣye paṃcatritayameva ca //
bhṛguścayavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca

āṃgirasauṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ //
śāṃtā ca śeṣalā cātra devīdbitayameva ca

asminvaṃśe samutpannā sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ //
śāṃtāśca bhinnavarṇāśca nirdhanāśca kucailinaḥ //

sagarvā laulyayuktāśca vedaśāstreṣu niścalāḥ //
paṃcaviṃśatimaṃ proktaṃ svasthānaṃ moḍhajñātinām

iti paṃcaviṃśatitamaṃ sthānam //

mahovīāśca ye saṃti brāhmaṇā brahmavittamāḥ //
ekameva ca vai gotraṃ kuśasaṃjñaṃ pavitrakam

viśvāmitro devarātastṛtīyaudala eva ca //
devī cavāī caivātra rakṣārūpā vyavasthitā

asmingotre ca ye jātāḥ satyavādi jitedriyāḥ //
satyavratāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhā nanāḥ

dayālavaḥ kṛpālavaḥ sarvabhūtahite ratāḥ //
ṣaḍviṃśatitamaṃ proktaṃ svasthānaṃ trahmavādinām

rāmeṇa saṃstutāścaiva sānujena tathaiva ca

iti ṣaḍviṃśatitamaṃ sthānam

tiyāśrīyāmathovakṣye svasthānaṃ saptaviṃśakam //
asminsthāne ca ye jātā brāhmaṇā vedapāragāḥ

śāṃḍilyagotraṃ caivātra kathitaṃ vedasattamaiḥ //
paṃcapravaramatho proktaṃ jñānajā cātra devatā

kāśyapāvatsāraścaiva śāṃḍi losita eva ca //
paṃcamo devalaścaiva pravarāṇi tathā kramāt //
jñānajā ca tathā devī kathitā sthānadevatā

asminvaṃśe ca ye jātāste dvijāḥ sūryavarcasaḥ //
caṃdravacchītalāḥ sarve dharmāraṇye vyavasthitāḥ

sadācārā mahārāja vedaśāstraparāyaṇāḥ //
yājñikāśca śubhācārāḥ satyaśaucaparāyaṇāḥ

dharmajñā dānaśīlāśca nirmalā hi madotsukāḥ //
tapaḥsvādhyāyaniratā nyāyadharmaparāyaṇāḥ //
saptaviṃśatimaṃ sthānaṃ kathitaṃ brahmavittamaiḥ

iti saptaviṃśaṃ sthānam

godharīyāśca ye jātā brāhmaṇā jñānasattamāḥ //
gotratrayamatho vakṣye yathā caivāpyanukramāt

prathamaṃ dhāraṇasaṃ caiva jātūkarṇaṃ dvitīyakam //
tṛtīyaṃ kauśikaṃ caiva yathā caivāpyanukramāt

dhāraṇasagotre ye jātāḥ pravaraistribhiḥ saṃyutāḥ //
agastiśca dārḍhacyuta idhmavāhanasaṃjñakaḥ

vasiṣṭhaśca tathātreyo jātūkarṇastṛtīyakaḥ //
viśvāmitro mādhucchaṃdasa aghamaṣaṇastṛtīyakaḥ

mahābalā ca māleyā dvitīyā caiva yakṣiṇī //
tṛtīyā ca mahāyogī gotradevyaḥ prakīrtitāḥ

asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇāḥ satyavādinaḥ //
alaulyāśca mahāyajñā vedājñāpratipālakāḥ

ityaṣṭāviṃśaṃ sthānam

vāṭastrahāle ye jātā gotratritayameva ca //
dhāraṇaṃ prathamaṃ jñeyaṃ vatsasaṃjñaṃ dvitīyakam

tṛtīyaṃ kutsasaṃjñaṃ ca gotradevyastathaiva ca //
prathamaṃ dhāraṇasagotraṃ pravaratrayameva ca

agastidārḍhacyutaścaiva idhmavāhana eva ca //
dvitīyaṃ vatsasaṃjñaṃ hi pravarāṇi ca paṃca vai

bhṛgu cyavanāpnavānaurvajamadagnistathaiva ca //
tṛtīyaṃ kutsasaṃjñaṃ hi pravaratrayameva ca

āṃgirasāṃbarīṣau ca yauvanāśvastṛtīyakaḥ //
devī cacchatrajā caiva dvitīyā śeṣalā tathā

jñānajā caiva devī ca gotradevyo hyanukramāt //
asmingotre ca ye viprāḥ satyavādijiteṃdriyāḥ

surūpāścālpāhārāśca mahādānaparāyaṇāḥ //
nirdveṣiṇo lobhayutā vedādhyayanatatparāḥ

dīrghadarśino mahātejā mahotkāḥ satyavādinaḥ //

ityekonatriṃśaṃ sthānam

māṇajā ca mahāsthānaṃ gotradvitayameva ca //
śāṃḍilyaśca kuśaścaiva gotradvayamitīritam

kāśyapo'vatsāraśca śāṃḍilyo'sita eva ca //
paṃcamo devalaścaiva ekagotraṃ prakīrtitam

jñānajā ca tathā devī kathitā cātra saiva ca //
dvitīyaṃ ca kuśaṃ gotraṃ pravaratrayameva ca

viśvāmitro devarājastṛtīyodalameva ca //
jñānadā cātra vai devī dvitīyā saṃprakīrtitā

asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ //
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama

sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ

iti triṃśaṃ sthānam

sāṇadāṃ ca paraṃ sthānaṃ pavitraṃ paramaṃ matam //
kuśapravarajā viprāstatrasthāḥ pāvanāḥ smṛtāḥ

viśvāmitro devarātastṛtīyodala eva ca //
jñānadā ca mahādevī gotradevī prakīrtitā

asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ //
asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama

sarvavidyākuśilino brāhmaṇā brahmavittamāḥ

ityekatriṃśaṃ sthānam

ānandīyā ca saṃsthānaṃ gotradvitayameva ca //
bhāradvājaṃ nāma caikaṃ śāṃḍilyaṃ ca dvitīyakam

āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastṛtīyakaḥ //
cacāī cātra yā devī gotradevī prakīrtitā

kāśyapāvatsāraśca śāṃḍilyo'sita eva ca //
paṃcamo devalaścaiva pravarāṇi yathākramam

jñānajā ca tathā devī kathitā gotradevatā //
asmingotre ca ye jātā nirlobhāḥ śuddhamānasāḥ

yadṛcchālābhasaṃtuṣṭā brāhmaṇā brahmavittamāḥ

iti dvātriṃśaṃ sthānam

pāṭaḍīyā paraṃ sthānaṃ pavitraṃ parikīrtitam/
kuśagotraṃ bhavedatra pravaratrayasaṃyutam

viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva hi //
asmingotre ca ye jātā vedaśāstra parāyaṇāḥ //3.2.39.२० ०//
madoddhurāśca te viprā nyāyamārgapravartakāḥ

iti trayastriṃśaṃ sthānam

ṭīkoliyā paraṃ sthānaṃ kuśagotraṃ tathaiva ca //
viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca

cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā //
asmingotre bhavā viprāḥ śrutismṛtiparāyaṇāḥ

rogiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ //
brahmakriyāparāḥ sarve moḍhāḥ proktā mayātra vai

iti catustriṃśaṃ sthānam

gamīdhāṇīyaṃ paramaṃ sthānaṃ proktaṃ vai pacatriṃśakam//
yotra dhāraṇasaṃ caiva devī cātra mahābalā

agastidārḍhacyutaidhmavāhanasaṃjñakāḥ//
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇā brahmatatparāḥ

alaulyāśca mahāprājñā vedājñāpratipālakāḥ

iti paṃcatriṃśaṃ sthānam

mātrā ca paramaṃ sthānaṃ pavitraṃ sarvadehinām //
kuśagotraṃ pavitraṃ tu paramaṃ cātra dhiṣṭhitam

viśvāmitro devarāto dalaścaiva tṛtīyakaḥ //
jñānadā ca mahādevī sarvalokaikarakṣiṇī

asminvaṃśe samudbhūtā brāhmaṇā devatatparāḥ //
sasvādhāyavaṣaṭkārā vedaśāstrapravartakāḥ

iti ṣaṭtriśaṃ sthānam

nātamorā paraṃ sthānaṃ pavitraṃ paramaṃ śubham //
kuśagotraṃ ca tatrāsti pravaratrayasaṃyutam

viśvāmitro devarātastṛtīyaudalameva ca //
jñānajā cātra vai devī gotradevī prakīrtitā

asminvaṃśe bhavā ye ca brāhmaṇā brahmavittamāḥ //
dharmajñāḥ satyavaktāro vratadānaparāyaṇāḥ

iti saptatriṃśaṃ sthānam

balolā ca mahāsthānaṃ pavitraṃ paramādbhutam //
kuśagotraṃ samākhyātaṃ pravaratrayameva ca

pūrvoktaṃ pravaraṃ caiva devī caivātra mānadā //
vaṃśesminparamāḥ proktāḥ kājeśena vinirmitāḥ/

asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama //
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ

ityaṣṭatriṃśaṃ sthānam

rājyajā ca mahāsthānaṃ laugākṣāpravaraṃ tathā //
kāśyapāvatsāravāśiṣṭhaṃ pravaratrayameva ca

bhadrā ca yoginī caiva gotradevī prakīrtitā //
asminvaṃśe samudbhūtā brāhmaṇā vedatatparāḥ

nityasnānanityahomanityadānaparāyaṇāḥ //
nityadharmaratāścaiva nityanaimittatatparāḥ

ityekonacatvāriṃśaṃ sthānama

rūpolā paramaṃ sthānaṃ pavitramatipuṇyadam //
asmingotratraye caiva devītritayameva ca

prathamaṃ kutsavatsākhyau bhāradvājastṛtīyakaḥ //
āṃgirasoṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ

bhṛgucyavanāpnavānaurvajagadagnistathaiva ca //
āṃgirasavārhaspatyabhāradvājastathaiva ca

kṣemalā caiva vai devī dhārabhaṭṭārikā tathā //
tṛtīyā kṣemalā proktā gotramātā hyanukramāt

asmingotre ca ye jātā paṃcayajñaratāḥ sadā //
lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyante bahuprajāḥ

snānadānādiniratāḥ sadā ca vijiteṃdriyāḥ //
vāpīkūpataḍāgānāṃ karttāraśca sahasraśaḥ

iti catvāriṃśaṃ sthānam

bodhaṇī paramaṃ sthānaṃ pavitraṃ pāpanāśanam //
kuśaṃ ca kauśikaṃ caiva gotradvitayameva ca

viśvāmitraśca prathamo devarātodaleti ca //
viśvāmitrāghamarṣaṇakauśiketi tathaiva ca

yakṣiṇī prathamā caiva dvitīyā tāraṇī tathā //
asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ

asatyabhāṣiṇo viprā lobhino nṛpasattama //
sarvavidyākuśalino brāhmaṇā brahmasattamāḥ / २९ //
ityekacatvāriśaṃ sthānam

chatroṭā ca paraṃ sthānaṃ sarvalokaikapūjitam //
kuśagotraṃ samākhyātaṃ pravaratrayameva hi

viśvāmitro devarātastṛtīyo dalameva vai //
cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā

asminvaṃśe bhavāścaiva vedaśāstraparāyaṇāḥ //
mahodayāśca te viprā nyāyamārgapravartakāḥ / ३२ //
iti dvicatvāriṃśaṃ sthānam

khala evātra saṃsthānaṃ trayaścatvāriṃśameva hi //
vatsagotrodbhavā viprāḥ kṛṣikarmapravartakāḥ

gotrajā jñānajā devī pravarāḥ paṃca eva hi //
bhārgāvacyā vanāpnavānaurvajāmadagnyeti caiva hi

asmingotre bhavā viprāḥ śrautāgni suniṣevakāḥ //
vedādhyayanaśīlāśca tāpasāścārimardanāḥ

roṣiṇo lobhino hṛṣṭā yajane yājane ratāḥ //
sarvabhūtadayāviṣṭāstathā paropakāriṇaḥ

iti trayaścatvāriṃśa sthānam

vāsaṃtaḍyāṃ ca viprāṇāṃ kuśagotramudāhṛtam //
viśvāmitro devārātastṛtīyaudalameva hi

cacāī cātra vai devī gotradevī prakīrtitā //
asminvaṃśe ca ye jātāḥ pūrvoktā brahmatatparāḥ

paropakāriṇaścaiva paracittānuvartinaḥ //
parasvavimukhāścaiva paramārgapravarttakāḥ

iti catuścatvāriṃśaṃ sthānam //

ataḥ paraṃ ca saṃsthānaṃ jākhāsaṇamudāhṛtam //
gotraṃ vai vātsyasaṃjñaṃ tu gotrajā śīhurī tathā //
pravarāṇi ca paṃcaiva mayā tava prakāśitam

bhārgavacyāvanāpnavānaurvapurodhasaḥ smṛtaḥ //
asminvaṃśe ca ye jātā vāḍavāḥ sukhavāsinaḥ //
viprāḥ sthūlāśca jñātāraḥ sarvakarma ratāśca vai

sarve dharmaikaviśvāsāḥ sarvalokaikapūjitāḥ //
vedaśāstrārthanipuṇā yajane yājane ratāḥ

sadācārāḥ surūpāśca tuṃdilā dīrgha darśinaḥ //
śīhurī cātra vai devī kuladevī prakīrtitā

iti paṃcacatvāriṃśaṃ sthānam

ṣaṭcatvāriṃśakaṃ sthānaṃ moṭānāṃ tu prakāśitam//
gotīānāmasaṃjñā tu kuśagotramihāsti ca

viśvāmitraṃ prathamaṃ caiva dvitīyaṃ devarātakam//
tṛtīyamaudalaṃ caiva pravaratritayaṃ tvidam

yakṣiṇī cātra vai devī rākṣasānāṃ prabhaṃjanī//
asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇā brahmatatparāḥ

dharme matipravṛttāśca dharmaśāstreṣu niṣṭhitāḥ

iti ṣaṭacatvāriṃśasthānam

saptacatvāriṃśakaṃ ca saṃsthānaṃ parikīrtitam //
varalīyākhyasaṃsthānaṃ pavitraṃ paramaṃ matam

bhāradvājaṃ tathā gotraṃ pravarāṇi tathaiva ca //
yakṣiṇī cātra vai devī kuladevī prakīrtitā

āṃgirasaṃ bārhaspatyaṃ bhāradvājaṃ tṛtīyakam //
asminvaṃśe ca ye jātāḥ brāhmaṇā pūtamūrtayaḥ

yeṣāṃ vākyodakenaiva śudhyaṃti pāpino narāḥ

iti saptacatvāriṃśakaṃ sthānam

dudhīyākhyaṃ paraṃ sthānaṃ gotradvitayameva ca //
dhāraṇasaṃ tathā gotramāṃgirakasameva ca

agastidārḍhacyutaidhmavāhanasaṃjñakam //
chatrāi ca mahādevī dvitīyaṃ pravaraṃ śṛṇu

āṃgirasāṃbarīṣau ca yauvanāśvastṛtīyakaḥ //
jñānadā śeṣalā caiva jñānadā sarvadehinām

asminvaṃśe samutpannā vāḍavā duḥsahā nṛpa //
madotkaṭā mahākāyāḥ pralaṃbhāśca madoddhatāḥ

kleśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśastraviśāradāḥ //
bahubhugdhanino dakṣā dveṣapāpavivarjitāḥ

ityaṣṭācatvāriśakaṃ sthānam

hāsolāsaṃ pravakṣyāmi svasthānaṃ cātra saṃśrutam //
śāṃḍilyagotraṃ caivātra pravaraiḥ paṃcabhiryutam

bhārgavacyāvanāpnavānaurvaṃ vai jāmadagnyakam //
yakṣiṇī cātra vai devī pavitrā pāpanāśinī

asminvaṃśe ca ye jātā brāhmaṇāḥ sthūladehinaḥ //
laṃbodarā laṃbakarṇā laṃbahastā mahādvijāḥ

arogiṇaḥ sadā devāḥ satyavrataparāyaṇāḥ //

ityekonapañcāśattamaṃ sthānam

vaihālākhyaṃ ca saṃsthānaṃ pacāśattamameva hi //
kuśagotraṃ tathā caiva devī cātra mahābalā

asmingotre bhavā viprā duṣṭāḥ kuṭilagāminaḥ //
dhanino dharmaniṣṭhāśca vedavedāṃgapāragāḥ

dānabhogaratāḥ sarve śraute ca kṛta buddhayaḥ

iti pañcāśattamaṃ sthānam

asālā paramaṃ sthānaṃ pravaradvayameva hi //
kuśaṃ ca dhāraṇaṃ caiva pravarāṇi krameṇa tu

viśvāmitro devarāto devalastu tṛtīyakaḥ //
jñānajā ca tathā devī gotradevī prakīrtitā

ityekapaṃcāśattamaṃ sthānam

nālolā paramaṃ sthānaṃ dvipaṃcāśattamaṃ kila //
vatsagotraṃ tathā khyātaṃ dvitīyaṃ dhāraṇasaṃ tathā

pravarāścaiva pūrvoktā devyuktā pūrvameva hi //
asminvaṃśe ca ye jātāḥ pavitrāḥ paramā matāḥ // ६७
bahunoktena kiṃ viprāḥ sarva evātra sattamāḥ //
sarve śuddhā mahātmānaḥ sarve kulaparaṃparāḥ

iti dvāpañcāśa ttamaṃ sthānam

deholaṃ paramaṃ sthānaṃ brāhmaṇānāṃ paraṃtapa //
kuśavaṃśodbhavā viprāstatra jātā nṛsattama //
pūrvoktapravarāṇyeva devī pūrvoditā mayā

tasmingotre dvijā jātāḥ pūrvoktaguṇaśālinaḥ

iti tripaṃcāśattamaṃ sthānam

sohāsīyāpuraṃ sthānaṃ gotratritayameva hi //
bhāradvājastathā khyātaṃ gotraṃ vatsaṃ tathaiva ca

yakṣiṇī jñānajā caiva siholī ca yathākramam//
etadvaṃśaparīkṣā ca pūrvoktā nṛpasattama

iti catuḥpaṃcāśattamaṃ sthānam

paṃcapaṃcāśakaṃ sthānaṃ pravakṣyāmi tavādhunā //
nāmnā saṃhāliyāsthānaṃ dattaṃ rāmeṇa vai purā

tatra vai kutsagotrasthā brāhmaṇāṃ brahmavarcasaḥ//
svadharmaniratā nityāḥ svakarmmaniratāśca te

āṃgirasāṃbarīṣeca yauvanāśvamataḥ param //
śāṃtā caivātra vai devī śāṃtikarmmaṇi śā tidā

iti paṃcapaṃcāśattamaṃ sthānam

evaṃ mayā te gotrāṇi sthānānyapi tathaiva ca //
pravarāṇi tathaivātra brāhmaṇānāṃ paraṃtapa

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi traividyānāṃ paraṃtapa //
svasthānaṃ ca mayā proktaṃ yathānukrameṇa tu

śīlāyāḥ prathamaṃ sthānaṃ maṃḍorā ca dvitīyakam //
evaḍī ca tṛtīya hi guṃdarāṇā caturthakam

paṃcamaṃ kalyāṇīyā degāmā ṣaṣṭhakaṃ tathā //
nāyakapurā saptamaṃ ca ḍalīā cāṣṭamaṃ tathā

kaḍovyā navamaṃ caiva kohāṭoyā daśamaṃ tathā//
haraḍīyaikādaśaṃ caiva bhadukīyā dvādaśaṃ tathā

saṃprāṇāvā tathā cātra kaṃdarāvā prakīrtitam //
vāsarovā trayodaśaṃ śaraṃḍāvā caturdaśam

lolāsaṇā paṃcadaśaṃ vārolā ṣoḍaśaṃ tathā //
nāgalapurā mayā cātra uktaṃ saptadaśaṃ tathā

// brahmovāca // //
cāturvidyāstu ye viprā nāgatāḥ punarāgatāḥ //
vasatiṃ tatra ramye ca cakrire te dvijottamāḥ

caturviṃśatisaṃkhyākā rāmaśāsanalipsayā //
hanumaṃtaṃ prati gatā vyāvṛttāḥ punarāgatāḥ

teṣāṃ doṣātsamastāste sthānabhraṃśatvamāgatāḥ//
kiyatkāle gate teṣāṃ virodhaḥ samapadyata

bhinnācārā bhinnabhāṣā veśasaṃśayamāgatāḥ //
paṃcadaśasahasrāṇi madhye ye ke ca vāḍavāḥ

kṛṣikarmaratā āsankecidyajñaparāyaṇāḥ//
kecinmallāśca saṃjā tāḥ kecidvai vedapāṭhakāḥ

āyurvedaratāḥ kecitkecidrajakayājakāḥ //
saṃdhyāsnānaparāḥ kecinnīlīkartṛprayājakāḥ

taṃtukṛdyācanaratāstaṃtuvāyādiyācakāḥ //
kalau prāpte dvijāḥ bhraṣṭā bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ

śūdreṣu jātibhedaḥ syātkalau prāpte narādhipa //
bhraṣṭācārāḥ paraṃ jñātvā jñātibaṃdhena pīḍitāḥ

bhojanācchādane rājanparityaktā nijairjanaiḥ //
na ko'pi kanyāṃ vivahetsaṃsargeṇa kadācana //
tataste vaṇijo rājaṃ stailakārāḥ kalau kila

kecicca kalakārāśca kecittaṃdulakāriṇaḥ //
rājaputrāśritāḥ kecinnānāvarṇasamāśritāḥ //
kalau prāpte tu vaṇijo bhraṣṭāḥ kepi mahītale

teṣāṃ tu pṛthagācārāḥ sambandhāśca pṛthakkṛtā //
sītāpure ca vasatiḥ keṣāṃcitsamajāyata

sābhramatyāstaṭe kecidyatra kutra vyavasthitāḥ //
sītāpurāttu ye pūrvaṃ bhayabhītā samāgatāḥ

sābhramatyuttare kūle śrīkṣetre ye vyavasthitāḥ //
yadā teṣāṃ padaṃ sthānaṃ dattaṃ vai sukhavāsakam

punaste'pi gatāḥ sadyastasminsītāpure svayam//
paṃcapañcāśadgrāmāśca dattāstu prunarāgame

rāmeṇa moḍhaviprāṇāṃ nivāsāṃsteṣu cakrire //
vṛttibāhyāstu ye viprā dharmāraṇyāṃtarasthitāḥ

nāsmākaṃ vaṇijāṃ vṛttau grāmavṛttau na kiṃcana //
prayojanaṃ hi vipreṃdrā vāso'smākaṃ tu rocate

ityukte samanujñātāstraividyaistairdvijottamaiḥ //
teṣu grāmeṣu te viprāścāturvidyā dvijottamāḥ

svakarmaniratāḥ śāṃtāḥ kṛṣikarmaparāyaṇāḥ //
dharmāraṇyānnātidūre dhenūḥ saṃcārayaṃti te

bahavastatra gopālā vabhūvurdvijabālakāḥ //
cāturvidyāstu śiśavasteṣāṃ dhenūracārayan //
teṣāṃ bhojanakāmāya annapānādisatkṛtam

anayanvai yuvatayo vidhavā api bālakāḥ

kālena kiyatā rājaṃsteṣāṃ prītirabhūnmithaḥ //
gopālā bubhujuḥ premṇā kumāryo dvijabālikāḥ

jātāḥ sagarbhāstāḥ sarvā dṛṣṭāstairdvijasattamaiḥ //
parityaktāśca sadanāddhikkṛtāḥ pāpakarmaṇā

tebhyo jātā kumārā ye kātībhā golakāstathā //
dhenujāste dharāloke khyātiṃ jagmurdvijottamāḥ

vṛtti bāhyāstu te viprā bhikṣāṃ kurvaṃti nityaśaḥ //
anyacca śrūyatāṃ rājaṃstraividyānāṃ dvijanmanām

kuṣṭhī ko'pi tathā paṃgurmūrkho vā badhiro'pi vā //
kāṇo vāpyatha kubjo vā baddhavāgathavā punaḥ

aprāptakanyakā hyete cāturvidyānsamāśritāḥ //
vittena mahatā rājansutāṃsteṣāṃ kumārikāḥ

udvāhitāstadā rājaṃstasmājjātārbhakāstu ye //
tridalajāste vikhyātāḥ kṣitiloke'bhavaṃstataḥ

vṛttiṃ cakrurbrāhmaṇāste' nyonyaṃ miśrasamudbhavāḥ //
anyacca śrūyatāṃ rājaṃstraividyānāṃ dvijanmanām

rāmadattena grāmeṇa karagrahaṇahetave //
ekībhūya dvijaiḥ sarvairgrāmaṃ pradāya taṃ balim

arddhaṃ nivedayāmāsurarddhaṃ caivoparakṣitam //
etallabdhaṃ hi manvānāste dvijā laulyabhāginaḥ

mahāsthānagatā ye ca te hi vismayamāyayuḥ //
tanmadhye ko'pi viprastānuvāca kupito vacaḥ

// vipra uvāca // //
anṛtaṃ caiva bhāṣaṃte laulyena mahatā vṛtāḥ //
putrapautravināśāya brahmasveṣvatilolupāḥ

na viṣaṃ viṣamityāhurbrahmasvaṃ viṣamucyate //
viṣamekākinaṃ haṃti brahmasvaṃ putrapautrakam

brahmasvena ca dagdheṣu putradāragṛhādiṣu //
na ca te'pi tiṣṭhaṃti brahmasvena vināśitāḥ

na nākaṃ labhate so'tha sadā brahmasvahārakaḥ //
yadā varāṭikāṃ caiva brāhmaṇasya haraṃti ye

tato janmatrayāṇyeva harttā nirayamāvrajet //
pūrvajā nopabhuṃjaṃti tatpradattaṃ jalaṃ kvacit

kṣayāhe nopabhuṃjaṃti tasya piṃḍodakakriyāḥ //
saṃtatiṃ naiva labhate labhyamānā na jīvati

yadi jīvati daivāccedbhraṣṭācārā bhavediti

ekādaśaviprā ūcuḥ //
nāsatyaṃ bhāṣitaṃ viprāḥ kathaṃ dūṣayase hi naḥ //
aparādhaṃ vinā kasya kaṭūktiryujyate kila

tacchrutvā tairdvijaiḥ pārtha grāmagrāhayitā vaṇik //
paripṛṣṭaḥ sa tatsarvaṃ kathayāmāsa kāraṇam

vaṇijaireva me datto baliśca dvijasattamāḥ //
tatsarvaṃ śuddhabhāvena kathitaṃ tu dvijanmasu

tato'rddhadalaṃ jñātvā te kupitā dvijaputrakāḥ //
vṛtterbahiṣkṛtāste vai ekādaśa dvijāstataḥ

ekādaśasamā jñātirvikhyātā bhuvanatraye //
na teṣāṃ sahasaṃbandho na vivāhaśca jāyate

ekādaśasamā ye ca bahirgrāme vasaṃti te //
evaṃ bhedāḥ samabhavannānā moḍhadvijanmanām //
yugānusārātkālena jñātīnāṃ ca vṛṣasya vā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye jñātibhedavarṇanaṃnāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ //