સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.4

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મરાજસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા યમદૂતાનાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્

ધર્મરાજેન સા દૃષ્ટા વર્દ્ધની ચ વરાપ્સરા ॥
મહત્યરણ્યે કા હ્યેષા સુન્દરાંગ્યતિસુન્દરી

નિર્માનુષવનં ચેદં સિંહવ્યાઘ્રભયાનકમ્ ॥
આશ્ચર્યં પરમં જ્ઞાત્વા ધર્મરાજોઽબ્રવીદિદમ્

॥ ધર્મરાજ ઉવાચ ॥ ॥
કસ્માત્ત્વં માનિનિ હ્યેકા વને ચરસિ નિર્જને ॥
કસ્માત્સ્થાનાત્સમાયાતા કસ્ય પત્ની સુશોભને

સુતા ત્વં કસ્ય વામોરુ અતિરૂપવતી શુભા ॥
માનુષી વાથ ગંધર્વી અમરી વાથ કિંનરી

અપ્સરા પક્ષિણી વાથ અથવા વનદેવતા ॥
રાક્ષસી વા ખેચરી વા કસ્ય ભાર્યા ચ તદ્વદ

સત્યં ચ વદ મે સુભ્રૂરિત્યાહાર્કસુતસ્તદા ॥
કિમિચ્છસિ ત્વયા ભદ્રે કિં કાર્યં વા વદાત્ર વૈ

યદિચ્છસિ ત્વં વામોરુ દદામિ તવ વાંછિતમ્

॥ વર્દ્ધન્યુવાચ ॥ ॥
ધર્મે તિષ્ઠતિ સર્વં વૈ સ્થાવરં જંગમં વિભો ॥
સ ધર્મો દુષ્કરં કર્મ કસ્માત્ત્વં કુરુષેઽનઘ

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
ઈશાનસ્ય ચ યદ્રૂપં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ભામિનિ ॥
તેનાહં તપસા યુક્તઃ શિવયા સહ શંકરમ્

યશઃ પ્રાપ્સ્યે સુખં પ્રાપ્સ્યે કરોમિ ચ સુદુષ્કરમ્ ॥
યુગેયુગે મમ ખ્યાતિર્ભવેદિતિ મતિર્મમ

કલ્પે કલ્પે મહાકલ્પે ભૂયઃ ખ્યાતિર્ભવેદિતિ ॥
એતસ્માત્કારણાત્સુભ્રૂસ્તપ્યતે પરમં તપઃ

કસ્માત્ત્વમાગતા ભદ્રે કથયસ્વ યથાતથા ॥
કિં કાર્યં કસ્ય હેતુશ્ચ સત્યમાખ્યાતુમર્હસિ

॥ વર્દ્ધન્યુવાચ ॥ ॥
તપસૈવ ત્વયા ધર્મ ભયભીતો દિવસ્પતિઃ ॥
તેનાહં નોદિતા ચાત્ર તપોવિ ઘ્નસ્ય કાંક્ષયા

ઇન્દ્રાસનભયાદ્ભીતા હરિણા હરિસન્નિધૌ ॥
પ્રેષિતાહં મહાભાગ સત્યં હિ પ્રવદામ્યહમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સત્યવાક્યેન ચ તદા તોષિતો રવિનંદનઃ ॥
ઉવાચૈનાં મહાભાગ્યો વરદોહં પ્રયચ્છ મે

યમોઽહં સર્વભૂતાનાં દુષ્ટાનાં કર્મકારિણામ્ ॥
ધર્મ રૂપો હિ સર્વેષાં મનુજાનાં જિતાત્મનામ્

સ ધર્મોઽહં વરારોહે દદામિ તવ દુર્લભમ્ ॥
તત્સર્વં પ્રાર્થય ત્વં મે શીઘ્રં ચાપ્સરસાં વરે

॥
॥ વર્દ્ધન્યુવાચ ॥ ॥
ઇન્દ્રસ્થાને સદા રમ્યે સુસ્થિરત્વં પ્રયચ્છ મે ॥
સ્વામિન્ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ લોકાનાં ચ હિતાય વૈ

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
એવમસ્ત્વિતિ તાં પ્રાહ ચાન્યં વરય સત્વરમ્ ॥
દદામિ વરમુત્કૃષ્ટં ગાનેન તોષિતોસ્મ્યહમ્

॥ વર્દ્ધન્યુવાચ ॥ ॥
અસ્મિન્સ્થાને મહાક્ષેત્રે મમ તીર્થં મહામતે ॥
ભૂયાચ્ચ સર્વપાપઘ્નં મન્નામ્નેતિ ચ વિશ્રુતમ્

તત્ર દત્તં હુતં તપ્તં પઠિતં વાઽક્ષયં ભવેત્ ॥
પઞ્ચરાત્રં નિષેવેત વર્દ્ધમાનં સરોવર મ્

પૂર્વજાસ્તસ્ય તુષ્યેરંસ્તર્પ્યમાણા દિનેદિને ॥
તથેત્યુક્ત્વા તુ તાં ધર્મો મૌનમાચષ્ટ સંસ્થિતઃ॥
ત્રિઃપરિક્રમ્ય તં ધર્મં નમસ્કૃત્ય દિવં યયૌ

॥ વર્દ્ધન્યુવાચ ॥ ॥
મા ભયં કુરુ દેવેશ યમસ્યાર્કસુતસ્ય ચ ॥
અયં સ્વાર્થપરો ધર્મ યશસે ચ સમાચરેત્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
વર્દ્ધની પૂજિતા તેન શક્રેણ ચ શુભાનના ॥
સાધુસાધુ મહાભાગે દેવકાર્ય કૃતં ત્વયા

નિર્ભયત્વં વરાગેહે સુખવાસશ્ચ તે સદા ॥
યશઃ સૌખ્યં શ્રિયં રમ્યાં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં શુભાનને

તથેતિ દેવાસ્તામૂચુર્નિર્ભયાનંદચેતસા ॥
નમસ્કૃત્ય ચ શક્રં સા ગતા સ્થાનં સ્વકં શુભમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ગતેપ્સરસિ રાજેન્દ્ર ધર્મસ્તસ્થૌ યથાવિધિ ॥
તપસ્તેપે મહાઘોરં વિશ્વસ્યોદ્વેગદાયકમ્

પંચાગ્નિસા ધનં શુક્રે માસિ સૂર્યેણ તાપિતે ॥
ચક્રે સુદુઃસહં રાજન્દેવૈરપિ દુરાસદમ્

તતો વર્ષશતે પૂર્ણે અન્તકો મૌનમાસ્થિતઃ॥
કાષ્ઠભૂત ઇભવાતસ્થૌ વલ્મીકશતસંવૃતઃ

નાનાપક્ષિગણૈસ્તત્ર કૃતનીડૈઃ સ ધર્મરાટ્ ॥
ઉપવિષ્ટે વ્રતં રાજન્દૃશ્યતે નૈવ કુત્રચિત્

સંસ્મરંતોઽથ દેવેશ મુમાપતિમનિંદિતમ્ ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા યક્ષાશ્ચોદ્વિગ્નમાનસાઃ ॥
કૈલાસશિખરં ભૂય આજગ્મુઃ શિવસન્નિધૌ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
ત્રાહિત્રાહિ મહાદેવ શ્રીકણ્ઠ જગતઃ પતે ॥
ત્રાહિ નો ભૂતભવ્યેશ ત્રાહિ નો વૃષભધ્વજ ॥
દયાલુસ્ત્વં કૃપાનાથ નિર્વિઘ્નં કુરુ શંકર

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
કેનાપરાધિતા દેવાઃ કેન વા માનમર્દ્દિતાઃ ॥
મર્ત્યે સ્વર્ગેઽથવા નાગે શીઘ્રં કથય તાચિરમ્

અનેનૈવ ત્રિશૂલેન ખટ્વાંગેનાથવા પુનઃ ॥
અથ પાશુપતેનૈવ નિહનિષ્યામિ તં રણે ॥
શીઘ્રં વૈ વદતાસ્માક મત્રાગમનકારણમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
કૃપાસિન્ધો હિ દેવેશ જગદાનન્દકારક ॥
ન ભયં માનુષાદદ્ય ન ના ગાદ્દેવદાનવાત્

મર્ત્યલોકે મહાદેવ પ્રેતનાથો મહાકૃતિઃ ॥
આત્મકાર્યં મહાઘોરં ક્લેશયેદિતિ નિશ્ચયઃ

ઉગ્રેણ તપસા કૃત્વા ક્લિશ્યદાત્માનમાત્મના ॥
તેનાત્ર વયમુદ્વિગ્ના દેવાઃ સર્વે સદાશિવ ॥
શરણં ત્વામનુપ્રાપ્તા યદિચ્છસિ કુરુષ્વ તત્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા વૃષારૂઢો વૃષધ્વજઃ ॥
આયુધાન્પરિસંગૃહ્ય કવચં સુમનોહરમ્ ॥
ગતવાનથ તં દેશં યત્ર ધર્મો વ્યવસ્થિતઃ ॥

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અનેન તપસા ધર્મ સંતુષ્ટં મમ માનસમ્ ॥
વરં બ્રૂહિ વરં બ્રૂહિ વરં બ્રૂહીત્યુવાચ હ

ઇચ્છસે ત્વં યથા કામા ન્યથા તે મનસિ સ્થિતાન્ ॥
યંયં પ્રાર્થયસે ભદ્ર દદામિ તવ સાંપ્રતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સંભાષમાણં તુ દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્ ॥
વલ્મીકાદુત્થિતો રાજન્ગૃહીત્વા કરસંપુટમ્ ॥
તુષ્ટાવ વચનૈઃ શુદ્ધૈર્લોકનાથમરિંદમ્

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
ઈશ્વરાય નમસ્તુભ્યં નમસ્તે યોગરૂપિણે ॥
નમસ્તે તેજોરૂપાય નીલકંઠ નમોઽસ્તુ તે

ધ્યાતૄણામનુરૂપાય ભક્તિગમ્યાય તે નમઃ ॥
નમસ્તે બ્રહ્મરૂપાય વિષ્ણુરૂપ નમોઽ સ્તુ તે

નમઃ સ્થૂલાય સૂક્ષ્માય અણુરૂપાય વૈ નમઃ ॥
નમસ્તે કામરૂપાય સૃષ્ટિસ્થિત્યંતકારિણે

નમો નિત્યાય સૌમ્યાય મૃડાય હરયે નમઃ ॥
આતપાય નમસ્તુભ્યં નમઃ શીતકરાય ચ

સૃષ્ટિરૂપ નમસ્તુભ્યં લોકપાલ નમોઽસ્તુ તે ॥
નમ ઉગ્રાય ભીમાય શાંત રૂપાય તે નમઃ

નમશ્ચાનંતરૂપાય વિશ્વરૂપાય તે નમઃ ॥
નમો ભસ્માંગલિપ્તાય નમસ્તે ચંદ્રશેખર ॥
નમોઽસ્તુ પંચવક્ત્રાય ત્રિનેત્રાય નમોઽસ્તુ તે

નમસ્તે વ્યાલભૂષાય કક્ષાપટધરાય ચ ॥
નમોંઽધકવિનાશાય દક્ષપાપાપહારિણે ॥
કામનિર્દ્દાહિને તુભ્યં ત્રિપુરારે નમોઽસ્તુ તે ॥

ચત્વારિંશચ્ચ નામાનિ મયોક્તાનિ ચ યઃ પઠેત્ ॥
શુચિર્ભૂત્વા ત્રિકાલં તુ પઠેદ્વા શૃણુયાદપિ

ગોઘ્નશ્ચૈવ કૃતઘ્નશ્ચ સુરાપો ગુરુત લ્પગઃ ॥
બ્રહ્મહા હેમહારી ચ હ્યથવા વૃષલીપતિઃ

સ્ત્રીબાલઘાતકશ્ચૈવ પાપી ચાનૃતભાષણઃ ॥
અનાચારી તથા સ્તેયી પરદારાભિગસ્તથા ॥
અકાર્યકારી કૃત્યઘ્નો બ્રહ્મદ્વિડ્વાડવાધમઃ

॥સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યેવં બહુભિર્વાક્યૈર્ધર્મરાજેન વૈ મુહુઃ॥
ઈડિતોઽપિ મહદ્ભક્ત્યા પ્રણમ્ય શિરસા સ્વયમ્

તુષ્ટઃ શંભુસ્તદા તસ્મા ઉવાચેદં વચઃ શુભમ્ ॥
વરં વૃણુ મહાભાગ યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ દયાં કૃત્વા મમોપરિ॥
તં કુરુષ્વ મહાભાગ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

મન્નામ્ના સ્થાનમેતદ્ધિ ખ્યાતં લોકે ભવેદિતિ ॥
અચ્છેદ્યં ચાપ્યભેદ્યં ચ પુણ્યં પાપપ્રણાશનમ્ ॥

સ્થાનં કુરુ મહાદેવ યદિ તુષ્ટોઽસિ મે ભવ ॥
શિવેન સ્થાનકં દત્તં કાશીતુલ્યં તદા નૃપ ॥
તદ્દત્ત્વા ચ પુનઃ પ્રાહ અન્યં વરય સત્તમ

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ દેવેશ દયાં કૃત્વા મમોપરિ ॥
તં કુરુષ્વ મહાભાગ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
વરેણૈવં યથા ખ્યાતિં ગમિષ્યામિ યુગેયુગે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
બ્રૂહિ કીનાશ તત્સર્વં પ્રકરોમિ તવેપ્સિતમ્ ॥
તપસા તોષિતોઽહં વૈ દદામિ વરમીપ્સિતમ્ ॥

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ મે વાંછિતં દેવ દદાસિ તર્હિ શંકર ॥
અસ્મિન્સ્થાને મહાક્ષેત્રે મન્નામા ભવ સર્વદા

ધર્મારણ્યમિતિ ખ્યાતિસ્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥
યથા સંજાયતે દેવ તથા કુરુ મહેશ્વર

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ધર્મારણ્યમિદં ખ્યાતં સદા ભૂયાદ્યુગેયુગે ॥
ત્વન્નામ્ના સ્થાપિતં દેવ ખ્યાતિમેતદ્ગમિષ્યતિ ॥
અથાન્યદપિ યત્કિંચિત્કરોમ્યેષ વદસ્વ તત ॥

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
યોજનદ્વયવિસ્તીર્ણં મન્નામ્ના તીર્થમુત્તમમ્ ॥
મુક્તેશ્ચ શાશ્વતં સ્થાનં પાવનં સર્વદેહિનામ્ ॥

મક્ષિકાઃ કીટકાશ્ચૈવ પશુપક્ષિમૃગાદયઃ ॥
પતંગા ભૂતવેતાલા પિશાચોરગરાક્ષસાઃ

નારી વાથ નરો વાથ મત્ક્ષેત્રે ધર્મસંજ્ઞકે ॥
ત્યજતે યઃ પ્રિયાન્પ્રાણાન્મુક્તિર્ભવતુ શાશ્વતી

એવમસ્ત્વિતિ સર્વોપિ દેવા બ્રહ્માદયસ્તથા ॥
પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રકુર્વાણાઃ પરં હર્ષમવાપ્નુયુઃ

દેવદુંદુભયો નેદુર્ગંધર્વપતયો જગુઃ॥
વવુઃ પુણ્યાસ્તથા વાતા નનૃતુશ્ચાપ્સરો ગણાઃ

॥સૂત ઉવાચ॥॥
યમેન તપસા ભક્ત્યા તોષિતો હિ સદાશિવઃ ॥
ઉવાચ વચનં દેવં રમ્યં સાધુમનોરમમ્

અનુજ્ઞાં દેહિ મે તાત યથા ગચ્છામિ સત્વરમ્ ॥
કૈલાસં પર્વતશ્રેષ્ઠં દેવાનાં હિતકામ્યયા

॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
ન મે સ્થાનં પરિત્યક્તું ત્વયા યુક્તં મહેશ્વર ॥
કૈલાસાદધિકં દેવ જાયતે વચનાદિદમ્

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ પ્રોક્તં ત્વયા યુક્તમેકાંશેનાત્ર મે સ્થિતિઃ ॥
ન મયા ત્યજિતં સાધુ સ્થાનં તવ સુનિર્મલમ્ ॥

વિશ્વેશ્વરં મહાલિંગં મન્નામ્નાત્ર ભવિષ્યતિ ॥
એવમુક્ત્વા મહાદેવસ્તત્રૈવાંતરધીયત

શિવસ્ય વચનાત્તત્ર તદા લિંગં તદદ્ભુતમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ચ સુરૈસ્તત્ર યથાનામાનુકીર્ત્તનમ્

સ્વંસ્વં લિંગં તદા સૃષ્ટં ધર્મારણ્યે સુરોત્તમૈઃ ॥
યસ્ય દેવસ્ય યલ્લિંગં તન્નામ્ના પરિકીર્તિતમ્ ॥

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ધર્મેણ સ્થાપિતં લિંગં ધર્મેશ્વરમુપસ્થિતમ્ ॥
સ્મરણાત્પૂજનાત્તસ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

યદ્બ્રહ્મ યોગિનાં ગમ્યં સર્વેષાં હૃદયે સ્થિતમ્ ॥
તિષ્ઠતે યસ્ય લિંગં તુ સ્વયંભુવમિતિ સ્થિતમ્

ભૂતનાથં ચ સંપૂજ્ય વ્યાધિભિર્મુચ્યતે જનઃ ॥
ધર્મવાપીં તતશ્ચૈવ ચક્રે તત્ર મનોરમામ્

આહત્ય કોટિતીર્થાનાં જલં વાપ્યાં મુમોચ હ ॥
યમતીર્થસ્વરૂપં ચ સ્નાનં કૃત્વા મનોરમમ્

સ્નાનાર્થં દેવતાનાં ચ ઋષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ધર્મવાપ્યાં નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા ધર્મેશ્વરં શિવમ્ ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો ન માતુર્ગર્ભમાવિશેત્

તત્ર સ્નાત્વા નરો યસ્તુ કરોતિ યમતર્પણમ્ ॥
વ્યાધિદોષવિનાશાર્થં ક્લેશદોષોપ શાંતયે ॥
યમાય ધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાંતકાય ચ ॥
વૈવસ્વતાય કાલાય દધ્નાય પરમેષ્ઠિને

વૃકોદરાય વૃકાય દક્ષિણેશાય તે નમઃ ॥
નીલાય ચિત્રગુપ્તાય ચિત્ર વૈચિત્ર તે નમઃ

યમાર્થં તર્પણં યો વૈ ધર્મવાપ્યાં કરિષ્યતિ ॥
સાક્ષતૈર્નામભિશ્ચૈતૈસ્તસ્ય નોપદ્રવો ભવેત્

એકાંતરસ્તૃતીયસ્તુ જ્વરશ્ચાતુર્થિકસ્તથા ॥
વેલાયાં જાયતે યસ્તુ જ્વરઃ શીતજ્વરસ્તથા

પીડયન્તિ ન ચૈતસ્ય યસ્યૈવો મતિરીદૃશી ॥
રેવત્યાદિગ્રહા દોષા ડાકિની શાકિની તથા

ધનધાન્યસમૃદ્ધિઃ સ્યાત્સંતતિર્વર્ધતે સદા ॥
ભૂતેશ્વરં તુ સંપૂજ્ય સુસ્નાતો વિજિતેંદ્રિયઃ

સાંગં રુદ્રજપં કૃત્વા વ્યાધિદોષાત્પ્રમુચ્યતે॥
અમાવાસ્યાં સોમદિને વ્યતીપાતે ચ વૈધૃતૌ॥
સંક્રાંતૌ ગ્રહણે ચૈવ તત્ર શ્રાદ્ધં સ્મૃતં નૃણામ્

શ્રાદ્ધં કૃતં તેન સમાઃ સહસ્રં નિરસ્ય ચૈતત્પિતરસ્ત્વદંતિ॥
પાનીયમેવાપિ તિલૈર્વિમિશ્રિતં દદાતિ યો વૈ પ્રથિતો મનુષ્યઃ

એકવિંશતિવારૈસ્તુ ગયાયાં પિંડદાનતઃ ॥
ધર્મેશ્વરે સકૃદ્દત્તં પિતૄણાં ચાક્ષયં ભવેત્

ધર્મેશાત્પશ્ચિમે ભાગે વિશ્વેશ્વરાંતરેપિ વા ॥
ધર્મવાપીતિ વિખ્યાતા સ્વર્ગસોપાનદાયિની

ધર્મેણ નિર્મિતા પૂર્વં શિવાર્થં ધર્મબુદ્ધિના ॥
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ તર્પિતાઃ પિતૃદેવતાઃ

શમીપત્રપ્રમાણં તુ પિંડં દદ્યાચ્ચ યો નરઃ ॥
ધર્મવાપ્યાં મહાપુણ્યાં ગર્ભવાસં ન ચાપ્નુયાત્

કુમ્ભીપાકાન્મહારૌદ્રાદ્રૌરવાન્નરકાત્પુનઃ ॥
અંધતામિસ્રકાદ્રાજન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એકવર્ષં તર્પણીયં ધર્મવાપ્યાં નરોત્તમઃ ॥
ઋતૌ માસે ચ પક્ષે ચ વિપરીતં ચ જાયતે

બર્હિષદોઽગ્નિષ્વાત્તાશ્ચ આજ્યપાઃ સોમપાસ્તથા ॥
તૃપ્તિં પ્રયાંતિ પરમાં વાપ્યાં વૈ તર્પણેન તુ

કુરુક્ષેત્રાદિ ક્ષેત્રાણિ અયોધ્યાદિપુરસ્તથા ॥
પુષ્કરાદ્યાનિ સર્વાણિ મુક્તિનામાનિ સંતિ વૈ

તાનિ સર્વાણિ તુલ્યાનિ ધર્મકૂપોઽધિકો ભવેત્ ॥
મન્ત્રો વેદાસ્તથા યજ્ઞા દાનાનિ ચ વ્રતાનિ ચ

અક્ષયાણિ પ્રજાયંતે દત્ત્વા જપ્ત્વા નરેશ્વર ॥
અભિચારાશ્ચ યે ચાન્યે સુસિદ્ધાથર્વવેદજાઃ

તે સર્વે સિદ્ધિમાયાંતિ તસ્મિન્સ્થાને કૃતા અપિ ॥
આદિતીર્થં નૃપશ્રેષ્ઠ કાજેશૈરુપસેવિતમ્

સિદ્ધિસ્થાનં સુસૌમ્યં ચ બ્રહ્માદ્યૈરપિ સેવિ તમ્ ॥
કૃતે તુ યુગપર્યંતં ત્રેતાયાં લક્ષપઞ્ચકમ્

દ્વાપરે લક્ષમેકં તુ દિનૈકેન ફલં કલૌ ॥
એતદુક્તં મયા બ્રહ્મન્ધર્મારણ્યસ્ય વર્ણનમ્ ॥
ફલં ચૈવાત્ર સર્વં હિ ઉક્તં દ્વૈપાયનેન તુ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધર્મવાક્યં મનોરમમ્ ॥
દેવાનાં હિતકામાય આજ્ઞાપ્ય ચ યદુક્તવાન્

॥ ધર્મ ઉવાચ ॥ ॥
અસ્મિન્ક્ષેત્રે પ્રકુર્વંતિ વિષ્ણુમાયાવિમોહિતાઃ ॥
પારદાર્યં મહાદુષ્ટં સ્વર્ણસ્તેયાદિકં તથા

અન્યચ્ચ વિકૃતં સર્વં કુર્વાણો નરકં વ્રજેત્ ॥
અન્યક્ષેત્રે કૃતં પાપં ધર્મારણ્યે વિનશ્યતિ

ધર્મારણ્યે કૃતં પાપં વજ્રલેપો ભવિષ્યતિ ॥
યથા પુણ્યં તથા પાપં યત્કિંચિચ્ચ શુભાશુભમ્

તત્સર્વં વર્દ્ધતે નિત્યં વર્ષાણિ શતમિત્યુત ॥
કામિનાં કામદં પુણ્ય યોગિનાં મુક્તિદાયકમ્

સિદ્ધાનાં સિદ્ધિદં પ્રોક્તં ધર્મારણ્યં તુ સર્વદા ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્નિર્ધનો ધનવાન્ભવેત્

એતદાખ્યાનકં પુણ્યં ધર્મેણ કથિતં પુરા ॥
યઃ શૃણોતિ નરો ભક્ત્યા નારી વા શ્રાવયેત્તુ યઃ ॥
ગોસહસ્રફલં તસ્ય અંતે હરિપુરં બ્રજેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે ક્ષેત્રસ્થાપનંનામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ