સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.39

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શૃણુ પુત્ર પ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમં મતમ્ ॥
એતે બ્રહ્મવિદઃ પ્રોક્તાશ્ચાતુર્વિદ્યા મહા દ્વિજાઃ

સ્વાધ્યાયાશ્ચ વષટ્કારાઃ સ્વધાકારાશ્ચ નિત્યશઃ ॥
રામાજ્ઞાપાલકાશ્ચૈવ હનુમદ્ભક્તિતત્પરાઃ

એકદા તુ તતો દેવા બ્રહ્માણં સમુપાગતાઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્દ્રષ્ટુકામાસ્તે બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ

તાન્દેવાનાગતાન્દૃષ્ટ્વા સ્વસ્થાનાચ્ચલિતાસ્તુ તે ॥
અર્ઘપાદ્યં પુરસ્કૃત્ય મધુપર્કં તથૈવ ચ

પૂજયિત્વા તતો વિપ્રા દેવાન્બ્રહ્મપુરોગમાન્॥
બ્રહ્માત્ર ઉપવિષ્ટાસ્તે વેદાનુચ્ચારયન્તિ હિ

સંહિતાં ચ પદં ચૈવ ક્રમં ઘનં તથૈવ ચ ॥
ઉચ્ચૈઃ સ્વરેણ કુર્વીત ઋચામૃગ્વેદસંહિતામ્

સામગાશ્ચ પ્રકુર્વંતિ સ્તોત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥
શાસ્ત્રાણિ ચ તથા યાજ્યાપુરોનુવાક્યા સ્તથા

ચતુરક્ષરં પરં ચૈવ ચતુરક્ષરમેવ ચ ॥
દ્વ્યક્ષરં ચ તથા પંચાક્ષરં દ્વયક્ષરમેવ ચ ॥
એતદ્યજ્ઞસ્વરૂપં ચ યો જપેજ્જ્ઞાનપૂર્વકમ્

અંતે બ્રહ્મ પદપ્રાપ્તિઃ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્ ॥
એકાગ્રમાનસાઃ સર્વે વેદપાઠરતા દ્વિજાઃ

તેષામંગણદેશેષુ કણ્ડૂયન્તે કચાન્મૃગાઃ ॥
બ્રાહ્મણા વેદમાતાં ચ જપંતિ વિધિપૂર્વકમ્

હસ્તે ધૃતાંશ્ચ તૈર્દર્ભાન્ભક્ષંતે મૃગપોતકાઃ॥
નિર્વૈરં તં તદા દૃષ્ટ્વા આશ્રમં ગૃહમેધિનામ્

તુતુષુઃ પરમં દેવા ઊચુસ્તે ચ પરસ્પરમ્॥
ત્રેતાયુગમિદાનીં ચ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ

કલિર્દુષ્ટસ્તથા પ્રોક્તઃ કિં કરિષ્યતિ પાપકઃ॥
ચાતુર્વિદ્યાન્સમાહૂય ઊચુસ્તે ત્રય એવ ચ

વૃત્ત્યર્થં ભવતાં ચૈવ ત્રૈવિદ્યાનાં તથૈવ ચ ॥
વિભાગં વઃ પ્રદાસ્યામો યથાવત્પ્રતિપાલ્યતામ્

યે વણિજઃ પુરા પ્રોક્તાઃ ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રકાઃ ॥
ત્રિસહસ્રાસ્તુ ત્રૈવિદ્યા દશપંચસહસ્રકાઃ

ચાતુર્વિદ્યાસ્તથા પ્રોક્તા અન્યોન્યં વૃત્તિમાશ્રિતાઃ ॥
સત્રિભાગાસ્તુ ત્રૈવિદ્યાશ્ચતુર્ભાગાસ્તુ ચાત્રિણઃ

વણિજાં ગૃહમાગત્ય પૌરોહિત્યસ્ય નિત્યશઃ ॥
ભાગં વિભજ્ય સંપ્રાપુઃ કાજેશેન વિનિર્મિતાઃ

પરસ્પરં ન વિવાહશ્ચાતુર્વિદ્યત્રિવિદ્યયોઃ ॥
ચાતુર્વિદ્યા મયા પ્રોક્તાસ્ત્રિવિદ્યાસ્તુ તથૈવ ચ

ત્રૈવિભાગેન ત્રૈવિદ્યાશ્ચતુર્ભાગેન ચાત્રિણઃ ॥
એવં જ્ઞાતિવિભાગસ્તુ કાજેશેન વિનિર્મિતઃ ॥

કૃતકૃત્યાસ્તુ તે વિપ્રાઃ પ્રણેમુસ્તાન્સુરોત્તમાન્ ॥
વૃત્તિં દત્ત્વા તતો દેવાઃ સ્વસ્થાનં ચ પ્રતસ્થિરે

પંચપંચાશદ્ગ્રામાણાં તે દ્વિજાશ્ચ નિવાસિનઃ ॥
ચતુર્વિદ્યાસ્તુ તે પ્રોક્તાસ્તદાદિ તુ ત્રિવિદ્યકાઃ

ચાતુર્વિદ્યસ્ય ગોત્રાણિ દશપંચ તથૈવ ચ ॥
ભારદ્વાજસ્તથા વત્સઃ કૌશિકઃ ૮ કુશ એવ ચ

શાંડિલ્યઃ ૫ કશ્યપશ્ચૈવ ગૌતમશ્છાદનસ્તથા ૮ ॥
જાતૂકર્ણ્યસ્તથા કુંતો વશિષ્ઠો ૧૧ ધારણસ્તથા

આત્રેયો માંડિલશ્ચૈવ ૧૪ લૌગાક્ષશ્ચ ૧૫ તતઃ પરમ્ ॥
સ્વસ્થાનાનાં ચ નામાનિ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ

સીતાપૂરં ચ શ્રીક્ષેત્રં ૨ મગોડી ચ ૩ તથા સ્મૃતા ॥
જ્યેઠલોજસ્તથા ચૈવ શેરથા ચ તતઃ પરમ્

છેદે તાલી વનોડી ચ ગોવ્યંદલી તથૈવ ચ ॥
કંટાચોષલી ચૈવ કોહેચં ચંદનસ્તથા

થલગ્રામશ્ચ સોહં ચ હાથંજં કપડવાણકમ્ ॥
વ્રજન્હોરી ચ વનોડી ચ ફીણાં વગોલં દૃણસ્તથા (?)॥

થલજા ચારણં સિદ્ધા ભાલજાશ્ચ તતઃ પરમ્ ॥
મહોવી આઈયા મલીઆ ગોધરી આમતઃ પરમ્

વાઠસુહાલી તથા ચૈવ માણજા સાનદીયાસ્તથા ॥
આનન્દીયા પાટડીઅ ટીકોલીયા તતઃ પરમ્

ગંભી ધણીઆ માત્રા ચ નાતમોરાસ્તથૈવ ચ ॥
વલોલા રાંત્યજાશ્ચૈવ રૂપોલા બોધણીચ વૈ

છત્રોટા અલુ એવા ચ વાસતડીઆમતઃ પરમ્ ॥
જાષાસણા ગોતીયા ચ ચરણીયા દુધીયાસ્તથા

હાલોલા વૈહોલા ચ અસાલા નાલાડાસ્તથા ॥
દેહોલો સૌહાસીયા ચ સંહાલીયાસ્તથૈવ ચ

સ્વસ્થાનં પંચપત્તાશદ્ગ્રામા એતે હ્યનુક્રમાત્ ॥
દત્તા રામેણ વિધિવત્કૃત્વા વિપ્રેભ્ય એવ ચ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વસ્થાનસ્ય ચ ગોત્રજાન્॥
તથા હિ પ્રવરાંશ્ચૈવ યથાવદ્વિધિપૂર્વકમ્

જ્ઞાત્વા તુ ગોત્રદેવીં ચ તથા પ્રવરમેવ ચ ॥
સ્વસ્થાનં જાયતે ચૈવ દ્વિજાઃ સ્વસ્થાનવાસિનઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કથં ચ જાયતે ગોત્રં કથં તુ જ્ઞાયતે કુલમ્ ॥
કથં વા જ્ઞાયતે દેવી તદ્વદસ્વ યથાર્થતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
સીતાપુરં તુ પ્રથમં પ્રવરદ્વયમેવ ચ ॥
કુશવત્સૌ તથા ચાત્ર મયા તે પરિકીર્ત્તિતૌ

૧ શ્રીક્ષેત્રે દ્વિતીયં ચૈવ ગોત્રાણાં ત્રયમેવ ચ ॥
છાંદનસસ્તથા વત્સસ્તૃતીયં કુશમેવ ચ

તૃતીયે મુદ્ગલં ચૈવ કુશભારદ્વાજમેવ ચ ૩॥
શોહોલી ચ ચતુર્થં વૈ કુશપ્રવરમેવ ચ

જ્યેષ્ઠલા પંચમશ્ચૈવ વત્સકુશૌ પ્રકીર્ત્તિતૌ ૫॥
શ્રેયસ્થાનં હિ ષષ્ઠં વૈ ભારદ્વાજઃ કુશસ્તથા

દંતાલી સપ્તમં ચૈવ ભારદ્વાજઃ કુશસ્તથા ૧॥
વટસ્થાનમષ્ટમં ચ નિબોધ સુતસત્તમ

તત્ર ગોત્રં કુશં કુત્સં ભારદ્વાજં તથૈવ ચ ॥
રાજ્ઞઃ પુરં નવમં ચ ભારદ્વાજપ્રવરમેવ ચ ૯

કૃષ્ણવાટં દશમં ચૈવ કુશપ્રવરમેવ ચ ॥
દહલોડમેકાદશં વત્સપ્રવરમેવ હિ

ચેખલીદ્વાદશં પૌકકુશપ્રવરમેવ ચ

ચાંચોદખે ૧૨ દેહોલોડી આત્રયશ્ચ વત્સકુત્સકશ્ચૈવ ॥
ભારદ્વાજીકોણાયા ચ ભારદ્વાજગોલંદૃણાશકુસ્તથા

થલત્યજાદ્વયે ચૈવ કુશધારણમેવ ચ ॥
નારણસિદ્ધા ચ સ્વસ્થાનં કુત્સં ગોત્રં પ્રકીર્તિતમ્

ભાલજાં કુત્સવત્સૌ ચ મોહોવી આકુશસ્તથા ॥
ઈયાશ્લીઆ શાંડિલશ્ચ ગોધરીપાત્રમેવ ચ

આનંદીયા દ્વે ચૈવ ભારદ્વાજશાંડિલશ્ચૈવ પાટડીઆ કુશમેવ ચ

વાંસડીઆશ્ચૈવ જાસ્વા કૌત્સમણા વત્સઆત્રેયૌ ગીતા આકુશગૌતમૌ ॥

ચરણીઆ ભારદ્વાજઃ દુધીઆધારણસા હિ અહો સોન્નામાંડિલ્યસ્તથા

વેલોલા હુરાશ્ચૈવા અસાલા કુશશ્ચૈવ ધારણા ચ દ્વિતીય કમ્

નાલોલા વત્સધારણીયા ચ દેલોલા કુત્સમેવ ચ ॥
સોહાસીયા ભારદ્વાજકુશવત્સમેવ ચ

સુહાલીઆ વત્સં વૈ પ્રોક્તં ગોત્રાણિ યથાક્રમમ્ ॥
મયા પ્રોક્તાનિ ચૈવાત્ર સ્વસ્થાનાનિ યથાક્રમમ્

શીતવાડિયા યે પ્રોક્તાઃ કુશો વત્સસ્તથૈવ ચ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયો દલમેવ ચ

ભાર્ગવચ્યાવનાપ્નવાનૌર્વજમદગ્નિરેવ હિ ॥
વચાર્દ્દશેષાબુટલા ગોત્રદેવ્યઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ઇતિ પ્રથમં ગોત્રમ્

શ્રીક્ષેત્રં દ્વિતીયં પ્રોક્તં ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
છાંદનસસ્તથા વત્સં દેવી દ્વિતયમેવ ચ

આંગિરસાંબરીષશ્ચ યૌવનાશ્વસ્તથૈવ ચ ॥
ભૃગુચ્યવનઆપ્નવાનૌ ર્વજમદગ્નિમેવ ચ

દેવી ભટ્ટારિકા પ્રોક્તા દ્વિતીયા શેપલા તથા ॥
એતદ્વંશોદ્ભવા યે ચ શૃણુ તાન્મુનિસત્તમ

સક્રોધનાઃ સદાચારાઃ શ્રૌતસ્માર્તક્રિયાપરાઃ ॥
પંચયજ્ઞરતા નિત્યં સંબંધસંમાશ્રિતાઃ ॥
ક્ષતજ્ઞાઃ ક્રતુજાશ્ચૈવ તે સર્વે નૃપસત્તમાઃ

ઇતિ દ્વિતીયગોત્રમ્

તૃતીયં મગોડોઆ વૈ ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
ભારદ્વાજસ્તથા કુત્સં દેવી દ્વિતયમેવ ચ

આંગિરસબાર્હસ્પત્યભારદ્વાજસ્તથૈવ ચ ॥
વિશ્વામિત્રદેવ રાતૌપ્રવરત્રયમેવ ચ

શેષલા બુધલા પ્રોક્તાધારશાંતિસ્તથૈવ ચ ॥
અસ્મિન્ગ્રામે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ

દ્વિજપૂજાક્રિયા યુક્તા નાનાયજ્ઞક્રિયાપરાઃ ॥
અસ્મિન્ગોત્રે સમુત્પન્ના દ્વિજાઃ સર્વે મુનીશ્વરાઃ

ઇતિ તૃતીયગોત્રમ્

ચતુર્થં શીહોલિયાગ્રામં ગોત્રદ્વિત યમેવ ચ॥
વિશ્વામિત્રદેવરાતતૃતીયૌદલમેવ ચ

દેવી ચચાઈ વૈ તેષાં ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા॥
અસ્મિન્ગોત્રે તુયે જાતા દુર્બલા દીનમા નસાઃ

અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ॥
સર્વ્વવિદ્યાપ્રવીણાશ્ચ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસત્તમ

ઇતિ ચતુર્થં સ્થાનમ્

જ્યેષ્ઠલોજા પંચમં ચ સ્વસ્થાનં પ્રતિકીર્તિતમ્॥
વત્સશીયા કુત્સશીયા પ્રવરદ્વિતયં સ્મૃતમ્

આવરિવૃવાપ્રઃ યૌવનાશ્વભૃગુચ્યવનઆપ્નોર્વજમદગ્નિસ્તથૈવ હિ

ચચાઈ વત્સગોત્રસ્ય શાંતા ચ કુત્સગોત્રજા ॥
એતૈસ્ત્રિભિઃ પંચભિશ્ચ દ્વિજા બ્રહ્મસ્વરૂપિણઃ

શાંતા દાંતાઃ સુશીલાશ્ચ ધન પુત્રૈશ્ચ સંયુતાઃ ॥
વેદાધ્યયનહીનાશ્ચ કુશલાઃ સર્વકર્મસુ

સુરૂપાશ્ચ સદાચારાઃ સર્વધર્મેષુ નિષ્ઠિતાઃ ॥
દાનધર્મ્મરતાઃ સર્વે અત્રજા જલદા દ્વિજાઃ

ઇતિ પંચમં સ્થાનમ્

શેરથાગ્રામેષુ વૈ જાતાઃ પ્રવરદ્વયસંયુતાઃ ॥
કુશભારદ્વાજાશ્ચૈવ દેવીદ્વયં તથૈવ ચ

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌ દલ એવ ચ ॥
આંગિરસબાર્હસ્પત્યભારદ્વાજાસ્તથૈવ ચ

કમલા ચ મહાલક્ષ્મીર્દ્વિતીયા યક્ષિણી તથા॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતાઃ શ્રૌતસ્માર્ત્તરતા બુધાઃ

વેદાધ્યયનશીલાશ્ચ તાપસાશ્ચારિમર્દ્દનાઃ॥
રોષિણો લોભિનો દુષ્ટા યજને યાજને રતાઃ॥
બ્રહ્મક્રિયાપરાઃ સર્વે બ્રાહ્મણાસ્તે મયોદિતાઃ॥
ઇતિ ષષ્ઠં સ્થાનમ્

દંતાલીયા ભારદ્વાજકુત્સશાયાસ્તથૈવ ચ॥
આંગિરસબાર્હસ્પત્યભારદ્વાજાસ્તથૈવ ચ

દેવી ચ યક્ષિણી પ્રોક્તા દ્વિતીયા કર્મલા તથા ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા વાડવા ધનિનઃ શુભાઃ

વસ્ત્રાલંકરણોપેતા દ્વિજભક્તિપરાયણાઃ ॥
બ્રહ્મભોજ્યપરાઃ સર્વે સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ॥

ઇતિ સપ્તમં સ્થાનમ્

વડોદ્રીયાન્વયે જાતાશ્ચત્વારઃ પ્રવરાઃ સ્મૃતાઃ ॥
કુશઃ કુત્સશ્ચ વત્સશ્ચ ભારદ્વાજસ્તથૈવ ચ

તત્પ્રવરાણ્યહં વક્ષ્યે તથા ગોત્રાણ્યનુક્રમાત્॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલ એવ ચ

આંગિરસાંબરીષશ્ચ યૌવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ ॥
ભાર્ગવશ્ચ્યાવનાપ્નવાનૌર્વજમદગ્નિસ્તથૈવ ચ

આંગિરસબાર્હસ્પત્યભારદ્વાજાસ્તથૈવ ચ॥
કર્મલા ક્ષેમલા ચૈવ ધારભટ્ટારિકા તથા

ચતુર્થી ક્ષેમલા પ્રોક્તા ગોત્રમાતા અનુક્રમાત્॥
અસ્મિન્ગોત્રે તુ યે જાતાઃ પંચયજ્ઞરતાઃ સદા

લોભિનઃ ક્રોધિનશ્ચૈવ પ્રજાયંતે બહુપ્રજાઃ ॥
સ્નાનદાનાદિ નિરતાઃ સદા વિનિર્જિતેંદ્રિયાઃ

વાપીકૂપતડાગાનાં કર્તારશ્ચ સહસ્રશઃ ॥
વ્રતશીલા ગુણજ્ઞાશ્ચ મૂર્ખા વેદવિવર્જિતાઃ

ઇત્યષ્ટમં સ્થાનમ્

ગોદણીયાભિધે ગ્રામે ગોત્રૌ દ્વૌ તત્ર સંસ્થિતૌ ॥
વત્સગોત્રં પ્રથમકં ભારદ્વાજં દ્વિતીયકમ્

ભૃગુચ્યવનાપ્નવાનૌર્વપુરોધ સમેવ ચ ॥
શીહરી પ્રથમા જ્ઞેયા દ્વિતીયા યક્ષિણી તથા

અસ્મિન્ગોત્રોદ્ભવા વિપ્રા ધનધાન્યસમન્વિતાઃ ॥
સામર્ષા લૌલ્યહીનાશ્ચ દ્વેષિણઃ કુટિલાસ્તથા

હિંસિનો ધનલુબ્ધાશ્ચ મયા પ્રોક્તાસ્તુ ભૂપતે

ઇતિ નવમં સ્થાનમ્

કણ્ટવાડીઆ ગ્રામે વિપ્રાઃ કુશગોત્ર
શુક્લશુશ્ચ સમુદ્ભ`વાઃ ॥
પ્રવરં તસ્ય વક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં ચ નૃપોત્તમ

વિશ્વમિત્રો દેવરાત ઉદલશ્ચ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ॥
ચચાઈ દેવી સા પ્રોક્તા શૃણુ ત્વં નૃપ સત્તમ

યજંતે ક્રતુભિસ્તત્ર હૃષ્ટચિત્તૈકમાનસાઃ ॥
સર્વવિદ્યાસુ કુશલા બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ

ઇતિ દશમં સ્થાનમ્

વેખલોયા મયા પ્રોક્તા કુત્સવંશે સમુદ્ભવાઃ ॥
પ્રવરત્રયસંયુક્તાઃ શૃણુત્વં ચ નૃપોત્તમ

વિશ્વામિત્રો દેવરાજૌદલશ્ચેતિ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ॥
ચચાઈ દેવી તેષાં વૈ કુલરક્ષાકરી સ્મૃતા

બ્રાહ્મણાશ્ચ મહાત્માનઃ સત્ત્વવંતો ગુણાન્વિતાઃ ॥
તપસ્વિયોગિનશ્ચૈવ વેદવેદાંગપારગાઃ

સાધવશ્ચ સદાચારા વિષ્ણુભક્તિપરાયણાઃ ॥
સ્નાનસંધ્યાપરા નિત્યં બ્રહ્મભોજ્યપરાયણાઃ

અસ્મિન્વંશે મયા પ્રોક્તાઃ શૃણુત્વં ચ અતઃ પરમ્

ઇત્યેકાદશસ્થાનમ્

દેહલોડીઆ યે પ્રોક્તાઃ કુત્સપ્રવરસંયુતાઃ ॥
આંગિરસ આંબરીષો યુવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ

ગોત્રદેવી મયા પ્રોક્તા શ્રીશેષદુર્બલેતિ ચ ॥
કુત્સવંશે ચ યે જાતાઃ સદ્વૃત્તાઃ સત્યભાષિણઃ

વેદાધ્યયનશીલાશ્ચ પરચ્છિદ્રૈકદર્શિનઃ ॥
સામર્ષા લૌલ્યતો હીના દ્વેષિણઃ કુટિલાસ્તથા

હિંસિનો ધનલુબ્ધાશ્ચ યે ચ કુત્સસમુદ્ભવાઃ

ઇતિ દ્વાદશં સ્થાનમ્

કોહે ચ બ્રાહ્મણાઃ પ્રોક્તા ગોત્રત્રિતયસંયુતાઃ ॥
ભારદ્વાજસ્તથા વત્સસ્તૃતીયઃ કુશ એવ ચ

પ્રવરાણ્યહં તથા વક્ષ્યે યથા ગોત્રક્રમેણ હિ ॥
ભાર્ગવચ્યવનાપ્નવાનૌર્વજમદગ્નિસ્તથૈવ ચ

કુશપ્રવરં તૃતીયં તુ પ્રવરત્રયમેવ ચ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલમેવ ચ

યક્ષિણી પ્રથમા પ્રોક્તા દ્વિતીયા શીહુરી તથા ॥
તૃતીયા ચચાઈ પ્રોક્તા યથાનુક્રમગોત્રજા

અસ્મિન્ગોત્રે ભવા વિપ્રાઃ શ્રૌતસ્માર્ત્તરતા બુધાઃ ॥
વેદાધ્યયનશીલાશ્ચ તાપસાશ્ચારિમર્દ્દનાઃ

રોષિણો લોભિનો દુષ્ટા યજને યાજને રતાઃ ॥
બ્રહ્મકર્મપરાઃ સર્વે મયા પ્રોક્તા દ્વિજોત્તમાઃ ॥

ઇતિ ત્રયોદશં સ્થાનમ્

ચાંદણખેડે યે જાતા ભારદ્વાજસમુદ્ભવાઃ॥
આંગિરસો બાર્હસ્પત્યસ્તૃતીયો ભારદ્વાજસ્તથા

યક્ષિણી ચાસ્ય વૈ દેવી પ્રોક્તા વ્યાસેન ધીમતા ॥
ભારદ્વાજાસ્તુ યે જાતા દ્વિજા બ્રહ્મસ્વરૂપિણઃ

શાંતા દાંતા સુશીલાશ્ચ ધનપુત્રસમન્વિતાઃ ॥
ધર્મારણ્યે દ્વિજાઃ શ્રેષ્ઠાઃ ક્રતુકર્મણિ કોવિદાઃ

ગુરુભક્તિરતાઃ સર્વે ભાસયંતિ સ્વકં કુલમ્

ઇતિ ચતુર્દ્દશસ્થાનમ્

થલગ્રામે ચ યે જાતા ભારદ્વાજસમુદ્ભવાઃ ॥
આંગિરસો બાર્હસ્પત્યો ભારદ્વાજસ્તૃતીયકઃ

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા વાડવા ધનિનઃ શુભાઃ ॥
વસ્ત્રાલંકરણોપેતા દ્વિજભક્તિપરાયણાઃ

બ્રહ્મભોજ્યપરાઃ સર્વે સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ॥
ગોત્રદેવી મયા ખ્યાતા યક્ષિણી નામ રક્ષિણી

ઇતિ પંચદશ સ્થાનમ્

મોઊત્રીયાશ્ચ યે જાતા દ્વૌ ગોત્રૌ તત્ર કીર્તિતૌ ॥
ભારદ્વાજઃ કશ્યપશ્ચ દેવીદ્વિતયમેવ ચ

ચામુણ્ડા યક્ષિણી ચૈવ દેવી ચાત્ર પ્રકીર્ત્તિતા ॥
કશ્યપાઽવત્સારશ્ચૈવ નૈધુવશ્ચ તૃતીયકઃ

આંગિરસો બાર્હસ્પત્યો ભારદ્વાજસ્તૃતીયકઃ ॥
પ્રિયવાક્યા મહાદક્ષા ગુરુ ભક્તિ રતાઃ સદા

સદા પ્રતિષ્ઠાવંતશ્ચ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥
યજંતિ તે મહાયજ્ઞાન્કાશ્યપા યે દ્વિજાતયઃ

સર્વેષાં યાજનકરા યાજ્ઞિકાઃ પરમાઃ સ્મૃતાઃ

ઇતિ ષોડશં સ્થાનમ્

હાથીજણે ચ યે જાતા વત્સા ભારદ્વાજાસ્તથા ॥
જ્ઞાનજા યક્ષિણી ચૈવ ગોત્રદેવ્યૌ પ્રકી ર્તિતે

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતાઃ પંચયજ્ઞરતાઃ સદા ॥
લોભિનઃ ક્રોધિનશ્ચૈવ પ્રજાવંતો બહુશ્રુતાઃ

સ્નાનદાનાદિનિરતા વિષ્ણુભક્તિપરાયણાઃ ॥
વ્રતશીલા ગુણજ્ઞાનમૂર્ખા વેદવિવર્જિતાઃ

ઇતિ સપ્તદશં સ્થાનમ્

કપડ્વાણજા બ્રાહ્મણાસ્તુ ભારદ્વાજા કુશાસ્તથા ॥
દેવી ચ યક્ષિણી પ્રોક્તા દ્વિતીયા ચચાઈ તથા

આંગિરસબાર્હસ્પત્યૌ ભારદ્વાજસ્તૃતીયકઃ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલ મેવ ચ

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતાઃ સત્યવાદિજિતવ્રતાઃ ॥
જિતેંદ્રિયાઃ સુરૂપાશ્ચ અલ્પાહારાઃ શુભાનનાઃ

સદોદ્યતાઃ પુરાણજ્ઞા મહાદાનપરાયણાઃ ॥
નિર્દ્વેષિણો લોભયુતા વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

દીર્ઘદર્શિનો મહાતેજા મહામાયાવિમોહિતાઃ

ઇત્યષ્ટાદશં સ્થાનમ્

જન્હોરી વાડવાઃ પ્રોક્તાઃ કુશપ્રવરસંયુતાઃ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલ એવ ચ

તારણી ચ મહામાયા ગોત્રદેવી પ્રકીર્ત્તિતા ॥
અસ્મિન્વંશે સસુત્પન્ના વાડવા દુઃસહા નૃપ

મહોત્કટા મહાકાયાઃ પ્રલંબાશ્ચ મહોદ્ધતાઃ ॥
ક્લેશરૂપાઃ કૃષ્ણવર્ણાઃ સર્વશાસ્ત્ર વિશારદાઃ

બહુભુગ્ધનિનો દક્ષા દ્વેષપાપવિવર્જિતાઃ ॥
સુવસ્ત્રભૂષા વૈરૂપા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવાદિનઃ

ઇત્યેકોનવિશતિતમં સ્થાનમ્ ॥

વનોડીયાશ્ચ યે જાતા ગોત્રાણાં ત્રયમેવ ચ ॥
કુશકુત્સૌ ચ પ્રવરૌ તૃતીયો ભારદ્વાજસ્તથા

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલ મેવ ચ ॥
આંગિરસ આંબરીષો યુવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ

આંગિરસબાર્હસ્પત્યભારદ્વાજાસ્તથૈવ ચ ॥
શેષલા પ્રથમા પ્રોક્તા તથા શાંતા દ્વિતીયકા

તૃતીયા ધારશાંતિશ્ચ ગોત્રદેવ્યો હ્યનુક્રમાત્ ॥
અસ્મિન્ગોત્રે તુ યે જાતા દુર્બલા દીનમાનસાઃ

અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ ॥
સર્વવિદ્યાકુશલિનો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

ઇતિ વિંશતિતમં સ્થાનમ્

કીણાવાચનકં સ્થાનં યદેકાધિ કવિંશતિ ॥
ભારદ્વાજાશ્ચ વિપ્રેંદ્રાઃ કથિતા બ્રાહ્મણાઃ શુભાઃ

આંગિરસવાર્હસ્પત્યભારદ્વાજાસ્તથૈવ ચ ॥
યક્ષિણી ચ તથા દેવી ગોત્રદેવી પ્રકી ર્તિતા

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા વાડવા ધનિનઃ શુભાઃ ॥
વસ્ત્રાલંકરણોપેતા દ્વિજભક્તિપરાયણાઃ

બ્રહ્મભોજ્યપરાઃ સર્વે સર્વે ધર્મ્મ પરાયણાઃ

ઇત્યેકવિંશતિતમં સ્થાનમ્

ગોવિંદણાઃ ચ સ્વસ્થાને યે જાતા બ્રહ્મસત્તમાઃ ॥
કુશગોત્રં ચ વૈ પ્રોક્તં પ્રવરત્રયમેવ ચ ॥

વિશ્વામિત્રો દેવરાતૌદલપ્રવરમેવ ચ॥
ચચઈ ચ મહાદેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવેદિનઃ ॥
યજંતે ક્રતુભિસ્તત્ર હૃષ્ટચિત્તૈકમાનસાઃ

સર્વવિદ્યાસુ કુશલા બ્રહ્મણ્યા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

ઇતિ દ્વાવિંશતિતમં સ્થાનમ્

થલત્યજા હિ વિપ્રેંદ્રા દ્વૌ ગોત્રૌ ચાપ્યધિષ્ઠિતૌ ॥
ધારણં સંકુશં ચૈવ ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ

અગસ્ત્યો દાર્ઢ્યચ્યુતશ્ચ રથ્યવાહનમેવ ચ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાત સ્તૃતીયૌદલ એવ ચ

દેવી ચ છત્રજા પ્રોક્તા દ્વિતીયા થલજા તથા ॥
ધારણસગોત્રે યે જાતા બ્રહ્મણ્યા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

ત્રિપ્રવરાશ્ચૈવ વિખ્યાતા સત્ત્વવંતો ગુણાન્વિતાઃ ।
તદન્વયે ચ યે જાતા ધર્મકર્મ્મસમાશ્રિતાઃ

ધનિનો જ્ઞાનનિષ્ઠાશ્ચ તપોયજ્ઞક્રિયાદિષુ ॥
ત્રયોવિંશં પ્રોક્તમેત્તત્સ્થાનં મોઢકજાતિનામ્

ઇતિ ત્રયોવિંશતિતમં સ્થાનમ્

વારણસિદ્ધાશ્ચ યે પ્રોક્તા બ્રાહ્મણા જ્ઞાનવિત્તમાઃ ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે વિપ્રાઃ સત્યવાદિજિતવ્રતાઃ

જિતેંદ્રિયાઃ સુરૂપાશ્ચ અલ્પાહારાઃ શુભાનનાઃ ॥
સદોદ્યતાઃ પુરાણજ્ઞા મહાદાનપરાયણાઃ ॥

નિર્દ્વેષિણોઽલોભયુતા વેદાધ્યયનતત્પરાઃ ॥
દીર્ઘદર્શિનો મહાતેજા મહામાયાવિમોહિતાઃ

ચતુર્વિંશતિતમં પ્રોક્તં સ્વસ્થાનં પરમં મતમ્

ઇતિ ચતુર્વિંશતિતમં સ્થાનમ્

ભાલજાશ્ચાત્ર વૈ પ્રોક્તા બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ

વત્સગોત્રં કુશં ચૈવ ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
તેષાં પ્રવરાણ્યહં વક્ષ્યે પંચત્રિતયમેવ ચ ॥
ભૃગુશ્ચયવનાપ્નવાનૌર્વજમદગ્નિસ્તથૈવ ચ

આંગિરસૌંબરીષશ્ચ યૌવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ ॥
શાંતા ચ શેષલા ચાત્ર દેવીદ્બિતયમેવ ચ

અસ્મિન્વંશે સમુત્પન્ના સદ્વૃત્તાઃ સત્યભાષિણઃ ॥
શાંતાશ્ચ ભિન્નવર્ણાશ્ચ નિર્ધનાશ્ચ કુચૈલિનઃ ॥

સગર્વા લૌલ્યયુક્તાશ્ચ વેદશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચલાઃ ॥
પંચવિંશતિમં પ્રોક્તં સ્વસ્થાનં મોઢજ્ઞાતિનામ્

ઇતિ પંચવિંશતિતમં સ્થાનમ્ ॥

મહોવીઆશ્ચ યે સંતિ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ ॥
એકમેવ ચ વૈ ગોત્રં કુશસંજ્ઞં પવિત્રકમ્

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલ એવ ચ ॥
દેવી ચવાઈ ચૈવાત્ર રક્ષારૂપા વ્યવસ્થિતા

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતાઃ સત્યવાદિ જિતેદ્રિયાઃ ॥
સત્યવ્રતાઃ સુરૂપાશ્ચ અલ્પાહારાઃ શુભા નનાઃ

દયાલવઃ કૃપાલવઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥
ષડ્વિંશતિતમં પ્રોક્તં સ્વસ્થાનં ત્રહ્મવાદિનામ્

રામેણ સંસ્તુતાશ્ચૈવ સાનુજેન તથૈવ ચ

ઇતિ ષડ્વિંશતિતમં સ્થાનમ્

તિયાશ્રીયામથોવક્ષ્યે સ્વસ્થાનં સપ્તવિંશકમ્ ॥
અસ્મિન્સ્થાને ચ યે જાતા બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

શાંડિલ્યગોત્રં ચૈવાત્ર કથિતં વેદસત્તમૈઃ ॥
પંચપ્રવરમથો પ્રોક્તં જ્ઞાનજા ચાત્ર દેવતા

કાશ્યપાવત્સારશ્ચૈવ શાંડિ લોસિત એવ ચ ॥
પંચમો દેવલશ્ચૈવ પ્રવરાણિ તથા ક્રમાત્ ॥
જ્ઞાનજા ચ તથા દેવી કથિતા સ્થાનદેવતા

અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતાસ્તે દ્વિજાઃ સૂર્યવર્ચસઃ ॥
ચંદ્રવચ્છીતલાઃ સર્વે ધર્મારણ્યે વ્યવસ્થિતાઃ

સદાચારા મહારાજ વેદશાસ્ત્રપરાયણાઃ ॥
યાજ્ઞિકાશ્ચ શુભાચારાઃ સત્યશૌચપરાયણાઃ

ધર્મજ્ઞા દાનશીલાશ્ચ નિર્મલા હિ મદોત્સુકાઃ ॥
તપઃસ્વાધ્યાયનિરતા ન્યાયધર્મપરાયણાઃ ॥
સપ્તવિંશતિમં સ્થાનં કથિતં બ્રહ્મવિત્તમૈઃ

ઇતિ સપ્તવિંશં સ્થાનમ્

ગોધરીયાશ્ચ યે જાતા બ્રાહ્મણા જ્ઞાનસત્તમાઃ ॥
ગોત્રત્રયમથો વક્ષ્યે યથા ચૈવાપ્યનુક્રમાત્

પ્રથમં ધારણસં ચૈવ જાતૂકર્ણં દ્વિતીયકમ્ ॥
તૃતીયં કૌશિકં ચૈવ યથા ચૈવાપ્યનુક્રમાત્

ધારણસગોત્રે યે જાતાઃ પ્રવરૈસ્ત્રિભિઃ સંયુતાઃ ॥
અગસ્તિશ્ચ દાર્ઢચ્યુત ઇધ્મવાહનસંજ્ઞકઃ

વસિષ્ઠશ્ચ તથાત્રેયો જાતૂકર્ણસ્તૃતીયકઃ ॥
વિશ્વામિત્રો માધુચ્છંદસ અઘમષણસ્તૃતીયકઃ

મહાબલા ચ માલેયા દ્વિતીયા ચૈવ યક્ષિણી ॥
તૃતીયા ચ મહાયોગી ગોત્રદેવ્યઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ ॥
અલૌલ્યાશ્ચ મહાયજ્ઞા વેદાજ્ઞાપ્રતિપાલકાઃ

ઇત્યષ્ટાવિંશં સ્થાનમ્

વાટસ્ત્રહાલે યે જાતા ગોત્રત્રિતયમેવ ચ ॥
ધારણં પ્રથમં જ્ઞેયં વત્સસંજ્ઞં દ્વિતીયકમ્

તૃતીયં કુત્સસંજ્ઞં ચ ગોત્રદેવ્યસ્તથૈવ ચ ॥
પ્રથમં ધારણસગોત્રં પ્રવરત્રયમેવ ચ

અગસ્તિદાર્ઢચ્યુતશ્ચૈવ ઇધ્મવાહન એવ ચ ॥
દ્વિતીયં વત્સસંજ્ઞં હિ પ્રવરાણિ ચ પંચ વૈ

ભૃગુ ચ્યવનાપ્નવાનૌર્વજમદગ્નિસ્તથૈવ ચ ॥
તૃતીયં કુત્સસંજ્ઞં હિ પ્રવરત્રયમેવ ચ

આંગિરસાંબરીષૌ ચ યૌવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ ॥
દેવી ચચ્છત્રજા ચૈવ દ્વિતીયા શેષલા તથા

જ્ઞાનજા ચૈવ દેવી ચ ગોત્રદેવ્યો હ્યનુક્રમાત્ ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે વિપ્રાઃ સત્યવાદિજિતેંદ્રિયાઃ

સુરૂપાશ્ચાલ્પાહારાશ્ચ મહાદાનપરાયણાઃ ॥
નિર્દ્વેષિણો લોભયુતા વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

દીર્ઘદર્શિનો મહાતેજા મહોત્કાઃ સત્યવાદિનઃ ॥

ઇત્યેકોનત્રિંશં સ્થાનમ્

માણજા ચ મહાસ્થાનં ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
શાંડિલ્યશ્ચ કુશશ્ચૈવ ગોત્રદ્વયમિતીરિતમ્

કાશ્યપોઽવત્સારશ્ચ શાંડિલ્યોઽસિત એવ ચ ॥
પંચમો દેવલશ્ચૈવ એકગોત્રં પ્રકીર્તિતમ્

જ્ઞાનજા ચ તથા દેવી કથિતા ચાત્ર સૈવ ચ ॥
દ્વિતીયં ચ કુશં ગોત્રં પ્રવરત્રયમેવ ચ

વિશ્વામિત્રો દેવરાજસ્તૃતીયોદલમેવ ચ ॥
જ્ઞાનદા ચાત્ર વૈ દેવી દ્વિતીયા સંપ્રકીર્તિતા

અસ્મિન્ગોત્રે તુ યે જાતા દુર્બલા દીનમાનસાઃ ॥
અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ

સર્વવિદ્યાકુશલિનો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસત્તમાઃ

ઇતિ ત્રિંશં સ્થાનમ્

સાણદાં ચ પરં સ્થાનં પવિત્રં પરમં મતમ્ ॥
કુશપ્રવરજા વિપ્રાસ્તત્રસ્થાઃ પાવનાઃ સ્મૃતાઃ

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયોદલ એવ ચ ॥
જ્ઞાનદા ચ મહાદેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

અસ્મિન્ગોત્રે તુ યે જાતા દુર્બલા દીનમાનસાઃ ॥
અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ

સર્વવિદ્યાકુશિલિનો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

ઇત્યેકત્રિંશં સ્થાનમ્

આનન્દીયા ચ સંસ્થાનં ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
ભારદ્વાજં નામ ચૈકં શાંડિલ્યં ચ દ્વિતીયકમ્

આંગિરસો બાર્હસ્પત્યો ભારદ્વાજસ્તૃતીયકઃ ॥
ચચાઈ ચાત્ર યા દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

કાશ્યપાવત્સારશ્ચ શાંડિલ્યોઽસિત એવ ચ ॥
પંચમો દેવલશ્ચૈવ પ્રવરાણિ યથાક્રમમ્

જ્ઞાનજા ચ તથા દેવી કથિતા ગોત્રદેવતા ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા નિર્લોભાઃ શુદ્ધમાનસાઃ

યદૃચ્છાલાભસંતુષ્ટા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

ઇતિ દ્વાત્રિંશં સ્થાનમ્

પાટડીયા પરં સ્થાનં પવિત્રં પરિકીર્તિતમ્।
કુશગોત્રં ભવેદત્ર પ્રવરત્રયસંયુતમ્

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલમેવ હિ ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા વેદશાસ્ત્ર પરાયણાઃ ॥3.2.39.૨૦ ૦॥
મદોદ્ધુરાશ્ચ તે વિપ્રા ન્યાયમાર્ગપ્રવર્તકાઃ

ઇતિ ત્રયસ્ત્રિંશં સ્થાનમ્

ટીકોલિયા પરં સ્થાનં કુશગોત્રં તથૈવ ચ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલમેવ ચ

ચચાઈ ચાત્ર વૈ દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા ॥
અસ્મિન્ગોત્રે ભવા વિપ્રાઃ શ્રુતિસ્મૃતિપરાયણાઃ

રોગિણો લોભિનો દુષ્ટા યજને યાજને રતાઃ ॥
બ્રહ્મક્રિયાપરાઃ સર્વે મોઢાઃ પ્રોક્તા મયાત્ર વૈ

ઇતિ ચતુસ્ત્રિંશં સ્થાનમ્

ગમીધાણીયં પરમં સ્થાનં પ્રોક્તં વૈ પચત્રિંશકમ્॥
યોત્ર ધારણસં ચૈવ દેવી ચાત્ર મહાબલા

અગસ્તિદાર્ઢચ્યુતૈધ્મવાહનસંજ્ઞકાઃ॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મતત્પરાઃ

અલૌલ્યાશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞા વેદાજ્ઞાપ્રતિપાલકાઃ

ઇતિ પંચત્રિંશં સ્થાનમ્

માત્રા ચ પરમં સ્થાનં પવિત્રં સર્વદેહિનામ્ ॥
કુશગોત્રં પવિત્રં તુ પરમં ચાત્ર ધિષ્ઠિતમ્

વિશ્વામિત્રો દેવરાતો દલશ્ચૈવ તૃતીયકઃ ॥
જ્ઞાનદા ચ મહાદેવી સર્વલોકૈકરક્ષિણી

અસ્મિન્વંશે સમુદ્ભૂતા બ્રાહ્મણા દેવતત્પરાઃ ॥
સસ્વાધાયવષટ્કારા વેદશાસ્ત્રપ્રવર્તકાઃ

ઇતિ ષટ્ત્રિશં સ્થાનમ્

નાતમોરા પરં સ્થાનં પવિત્રં પરમં શુભમ્ ॥
કુશગોત્રં ચ તત્રાસ્તિ પ્રવરત્રયસંયુતમ્

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયૌદલમેવ ચ ॥
જ્ઞાનજા ચાત્ર વૈ દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

અસ્મિન્વંશે ભવા યે ચ બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવિત્તમાઃ ॥
ધર્મજ્ઞાઃ સત્યવક્તારો વ્રતદાનપરાયણાઃ

ઇતિ સપ્તત્રિંશં સ્થાનમ્

બલોલા ચ મહાસ્થાનં પવિત્રં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
કુશગોત્રં સમાખ્યાતં પ્રવરત્રયમેવ ચ

પૂર્વોક્તં પ્રવરં ચૈવ દેવી ચૈવાત્ર માનદા ॥
વંશેસ્મિન્પરમાઃ પ્રોક્તાઃ કાજેશેન વિનિર્મિતાઃ।

અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ ॥
સર્વવિદ્યાકુશલિનો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસત્તમાઃ

ઇત્યષ્ટત્રિંશં સ્થાનમ્

રાજ્યજા ચ મહાસ્થાનં લૌગાક્ષાપ્રવરં તથા ॥
કાશ્યપાવત્સારવાશિષ્ઠં પ્રવરત્રયમેવ ચ

ભદ્રા ચ યોગિની ચૈવ ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા ॥
અસ્મિન્વંશે સમુદ્ભૂતા બ્રાહ્મણા વેદતત્પરાઃ

નિત્યસ્નાનનિત્યહોમનિત્યદાનપરાયણાઃ ॥
નિત્યધર્મરતાશ્ચૈવ નિત્યનૈમિત્તતત્પરાઃ

ઇત્યેકોનચત્વારિંશં સ્થાનમ

રૂપોલા પરમં સ્થાનં પવિત્રમતિપુણ્યદમ્ ॥
અસ્મિન્ગોત્રત્રયે ચૈવ દેવીત્રિતયમેવ ચ

પ્રથમં કુત્સવત્સાખ્યૌ ભારદ્વાજસ્તૃતીયકઃ ॥
આંગિરસોંબરીષશ્ચ યૌવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ

ભૃગુચ્યવનાપ્નવાનૌર્વજગદગ્નિસ્તથૈવ ચ ॥
આંગિરસવાર્હસ્પત્યભારદ્વાજસ્તથૈવ ચ

ક્ષેમલા ચૈવ વૈ દેવી ધારભટ્ટારિકા તથા ॥
તૃતીયા ક્ષેમલા પ્રોક્તા ગોત્રમાતા હ્યનુક્રમાત્

અસ્મિન્ગોત્રે ચ યે જાતા પંચયજ્ઞરતાઃ સદા ॥
લોભિનઃ ક્રોધિનશ્ચૈવ પ્રજાયન્તે બહુપ્રજાઃ

સ્નાનદાનાદિનિરતાઃ સદા ચ વિજિતેંદ્રિયાઃ ॥
વાપીકૂપતડાગાનાં કર્ત્તારશ્ચ સહસ્રશઃ

ઇતિ ચત્વારિંશં સ્થાનમ્

બોધણી પરમં સ્થાનં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
કુશં ચ કૌશિકં ચૈવ ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ

વિશ્વામિત્રશ્ચ પ્રથમો દેવરાતોદલેતિ ચ ॥
વિશ્વામિત્રાઘમર્ષણકૌશિકેતિ તથૈવ ચ

યક્ષિણી પ્રથમા ચૈવ દ્વિતીયા તારણી તથા ॥
અસ્મિન્ગોત્રે તુ યે જાતા દુર્બલા દીનમાનસાઃ

અસત્યભાષિણો વિપ્રા લોભિનો નૃપસત્તમ ॥
સર્વવિદ્યાકુશલિનો બ્રાહ્મણા બ્રહ્મસત્તમાઃ । ૨૯ ॥
ઇત્યેકચત્વારિશં સ્થાનમ્

છત્રોટા ચ પરં સ્થાનં સર્વલોકૈકપૂજિતમ્ ॥
કુશગોત્રં સમાખ્યાતં પ્રવરત્રયમેવ હિ

વિશ્વામિત્રો દેવરાતસ્તૃતીયો દલમેવ વૈ ॥
ચચાઈ ચાત્ર વૈ દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

અસ્મિન્વંશે ભવાશ્ચૈવ વેદશાસ્ત્રપરાયણાઃ ॥
મહોદયાશ્ચ તે વિપ્રા ન્યાયમાર્ગપ્રવર્તકાઃ । ૩૨ ॥
ઇતિ દ્વિચત્વારિંશં સ્થાનમ્

ખલ એવાત્ર સંસ્થાનં ત્રયશ્ચત્વારિંશમેવ હિ ॥
વત્સગોત્રોદ્ભવા વિપ્રાઃ કૃષિકર્મપ્રવર્તકાઃ

ગોત્રજા જ્ઞાનજા દેવી પ્રવરાઃ પંચ એવ હિ ॥
ભાર્ગાવચ્યા વનાપ્નવાનૌર્વજામદગ્ન્યેતિ ચૈવ હિ

અસ્મિન્ગોત્રે ભવા વિપ્રાઃ શ્રૌતાગ્નિ સુનિષેવકાઃ ॥
વેદાધ્યયનશીલાશ્ચ તાપસાશ્ચારિમર્દનાઃ

રોષિણો લોભિનો હૃષ્ટા યજને યાજને રતાઃ ॥
સર્વભૂતદયાવિષ્ટાસ્તથા પરોપકારિણઃ

ઇતિ ત્રયશ્ચત્વારિંશ સ્થાનમ્

વાસંતડ્યાં ચ વિપ્રાણાં કુશગોત્રમુદાહૃતમ્ ॥
વિશ્વામિત્રો દેવારાતસ્તૃતીયૌદલમેવ હિ

ચચાઈ ચાત્ર વૈ દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા ॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતાઃ પૂર્વોક્તા બ્રહ્મતત્પરાઃ

પરોપકારિણશ્ચૈવ પરચિત્તાનુવર્તિનઃ ॥
પરસ્વવિમુખાશ્ચૈવ પરમાર્ગપ્રવર્ત્તકાઃ

ઇતિ ચતુશ્ચત્વારિંશં સ્થાનમ્ ॥

અતઃ પરં ચ સંસ્થાનં જાખાસણમુદાહૃતમ્ ॥
ગોત્રં વૈ વાત્સ્યસંજ્ઞં તુ ગોત્રજા શીહુરી તથા ॥
પ્રવરાણિ ચ પંચૈવ મયા તવ પ્રકાશિતમ્

ભાર્ગવચ્યાવનાપ્નવાનૌર્વપુરોધસઃ સ્મૃતઃ ॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતા વાડવાઃ સુખવાસિનઃ ॥
વિપ્રાઃ સ્થૂલાશ્ચ જ્ઞાતારઃ સર્વકર્મ રતાશ્ચ વૈ

સર્વે ધર્મૈકવિશ્વાસાઃ સર્વલોકૈકપૂજિતાઃ ॥
વેદશાસ્ત્રાર્થનિપુણા યજને યાજને રતાઃ

સદાચારાઃ સુરૂપાશ્ચ તુંદિલા દીર્ઘ દર્શિનઃ ॥
શીહુરી ચાત્ર વૈ દેવી કુલદેવી પ્રકીર્તિતા

ઇતિ પંચચત્વારિંશં સ્થાનમ્

ષટ્ચત્વારિંશકં સ્થાનં મોટાનાં તુ પ્રકાશિતમ્॥
ગોતીઆનામસંજ્ઞા તુ કુશગોત્રમિહાસ્તિ ચ

વિશ્વામિત્રં પ્રથમં ચૈવ દ્વિતીયં દેવરાતકમ્॥
તૃતીયમૌદલં ચૈવ પ્રવરત્રિતયં ત્વિદમ્

યક્ષિણી ચાત્ર વૈ દેવી રાક્ષસાનાં પ્રભંજની॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણા બ્રહ્મતત્પરાઃ

ધર્મે મતિપ્રવૃત્તાશ્ચ ધર્મશાસ્ત્રેષુ નિષ્ઠિતાઃ

ઇતિ ષટચત્વારિંશસ્થાનમ્

સપ્તચત્વારિંશકં ચ સંસ્થાનં પરિકીર્તિતમ્ ॥
વરલીયાખ્યસંસ્થાનં પવિત્રં પરમં મતમ્

ભારદ્વાજં તથા ગોત્રં પ્રવરાણિ તથૈવ ચ ॥
યક્ષિણી ચાત્ર વૈ દેવી કુલદેવી પ્રકીર્તિતા

આંગિરસં બાર્હસ્પત્યં ભારદ્વાજં તૃતીયકમ્ ॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતાઃ બ્રાહ્મણા પૂતમૂર્તયઃ

યેષાં વાક્યોદકેનૈવ શુધ્યંતિ પાપિનો નરાઃ

ઇતિ સપ્તચત્વારિંશકં સ્થાનમ્

દુધીયાખ્યં પરં સ્થાનં ગોત્રદ્વિતયમેવ ચ ॥
ધારણસં તથા ગોત્રમાંગિરકસમેવ ચ

અગસ્તિદાર્ઢચ્યુતૈધ્મવાહનસંજ્ઞકમ્ ॥
છત્રાઇ ચ મહાદેવી દ્વિતીયં પ્રવરં શૃણુ

આંગિરસાંબરીષૌ ચ યૌવનાશ્વસ્તૃતીયકઃ ॥
જ્ઞાનદા શેષલા ચૈવ જ્ઞાનદા સર્વદેહિનામ્

અસ્મિન્વંશે સમુત્પન્ના વાડવા દુઃસહા નૃપ ॥
મદોત્કટા મહાકાયાઃ પ્રલંભાશ્ચ મદોદ્ધતાઃ

ક્લેશરૂપાઃ કૃષ્ણવર્ણાઃ સર્વશસ્ત્રવિશારદાઃ ॥
બહુભુગ્ધનિનો દક્ષા દ્વેષપાપવિવર્જિતાઃ

ઇત્યષ્ટાચત્વારિશકં સ્થાનમ્

હાસોલાસં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વસ્થાનં ચાત્ર સંશ્રુતમ્ ॥
શાંડિલ્યગોત્રં ચૈવાત્ર પ્રવરૈઃ પંચભિર્યુતમ્

ભાર્ગવચ્યાવનાપ્નવાનૌર્વં વૈ જામદગ્ન્યકમ્ ॥
યક્ષિણી ચાત્ર વૈ દેવી પવિત્રા પાપનાશિની

અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતા બ્રાહ્મણાઃ સ્થૂલદેહિનઃ ॥
લંબોદરા લંબકર્ણા લંબહસ્તા મહાદ્વિજાઃ

અરોગિણઃ સદા દેવાઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ ॥

ઇત્યેકોનપઞ્ચાશત્તમં સ્થાનમ્

વૈહાલાખ્યં ચ સંસ્થાનં પચાશત્તમમેવ હિ ॥
કુશગોત્રં તથા ચૈવ દેવી ચાત્ર મહાબલા

અસ્મિન્ગોત્રે ભવા વિપ્રા દુષ્ટાઃ કુટિલગામિનઃ ॥
ધનિનો ધર્મનિષ્ઠાશ્ચ વેદવેદાંગપારગાઃ

દાનભોગરતાઃ સર્વે શ્રૌતે ચ કૃત બુદ્ધયઃ

ઇતિ પઞ્ચાશત્તમં સ્થાનમ્

અસાલા પરમં સ્થાનં પ્રવરદ્વયમેવ હિ ॥
કુશં ચ ધારણં ચૈવ પ્રવરાણિ ક્રમેણ તુ

વિશ્વામિત્રો દેવરાતો દેવલસ્તુ તૃતીયકઃ ॥
જ્ઞાનજા ચ તથા દેવી ગોત્રદેવી પ્રકીર્તિતા

ઇત્યેકપંચાશત્તમં સ્થાનમ્

નાલોલા પરમં સ્થાનં દ્વિપંચાશત્તમં કિલ ॥
વત્સગોત્રં તથા ખ્યાતં દ્વિતીયં ધારણસં તથા

પ્રવરાશ્ચૈવ પૂર્વોક્તા દેવ્યુક્તા પૂર્વમેવ હિ ॥
અસ્મિન્વંશે ચ યે જાતાઃ પવિત્રાઃ પરમા મતાઃ ॥ ૬૭
બહુનોક્તેન કિં વિપ્રાઃ સર્વ એવાત્ર સત્તમાઃ ॥
સર્વે શુદ્ધા મહાત્માનઃ સર્વે કુલપરંપરાઃ

ઇતિ દ્વાપઞ્ચાશ ત્તમં સ્થાનમ્

દેહોલં પરમં સ્થાનં બ્રાહ્મણાનાં પરંતપ ॥
કુશવંશોદ્ભવા વિપ્રાસ્તત્ર જાતા નૃસત્તમ ॥
પૂર્વોક્તપ્રવરાણ્યેવ દેવી પૂર્વોદિતા મયા

તસ્મિન્ગોત્રે દ્વિજા જાતાઃ પૂર્વોક્તગુણશાલિનઃ

ઇતિ ત્રિપંચાશત્તમં સ્થાનમ્

સોહાસીયાપુરં સ્થાનં ગોત્રત્રિતયમેવ હિ ॥
ભારદ્વાજસ્તથા ખ્યાતં ગોત્રં વત્સં તથૈવ ચ

યક્ષિણી જ્ઞાનજા ચૈવ સિહોલી ચ યથાક્રમમ્॥
એતદ્વંશપરીક્ષા ચ પૂર્વોક્તા નૃપસત્તમ

ઇતિ ચતુઃપંચાશત્તમં સ્થાનમ્

પંચપંચાશકં સ્થાનં પ્રવક્ષ્યામિ તવાધુના ॥
નામ્ના સંહાલિયાસ્થાનં દત્તં રામેણ વૈ પુરા

તત્ર વૈ કુત્સગોત્રસ્થા બ્રાહ્મણાં બ્રહ્મવર્ચસઃ॥
સ્વધર્મનિરતા નિત્યાઃ સ્વકર્મ્મનિરતાશ્ચ તે

આંગિરસાંબરીષેચ યૌવનાશ્વમતઃ પરમ્ ॥
શાંતા ચૈવાત્ર વૈ દેવી શાંતિકર્મ્મણિ શા તિદા

ઇતિ પંચપંચાશત્તમં સ્થાનમ્

એવં મયા તે ગોત્રાણિ સ્થાનાન્યપિ તથૈવ ચ ॥
પ્રવરાણિ તથૈવાત્ર બ્રાહ્મણાનાં પરંતપ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ત્રૈવિદ્યાનાં પરંતપ ॥
સ્વસ્થાનં ચ મયા પ્રોક્તં યથાનુક્રમેણ તુ

શીલાયાઃ પ્રથમં સ્થાનં મંડોરા ચ દ્વિતીયકમ્ ॥
એવડી ચ તૃતીય હિ ગુંદરાણા ચતુર્થકમ્

પંચમં કલ્યાણીયા દેગામા ષષ્ઠકં તથા ॥
નાયકપુરા સપ્તમં ચ ડલીઆ ચાષ્ટમં તથા

કડોવ્યા નવમં ચૈવ કોહાટોયા દશમં તથા॥
હરડીયૈકાદશં ચૈવ ભદુકીયા દ્વાદશં તથા

સંપ્રાણાવા તથા ચાત્ર કંદરાવા પ્રકીર્તિતમ્ ॥
વાસરોવા ત્રયોદશં શરંડાવા ચતુર્દશમ્

લોલાસણા પંચદશં વારોલા ષોડશં તથા ॥
નાગલપુરા મયા ચાત્ર ઉક્તં સપ્તદશં તથા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ચાતુર્વિદ્યાસ્તુ યે વિપ્રા નાગતાઃ પુનરાગતાઃ ॥
વસતિં તત્ર રમ્યે ચ ચક્રિરે તે દ્વિજોત્તમાઃ

ચતુર્વિંશતિસંખ્યાકા રામશાસનલિપ્સયા ॥
હનુમંતં પ્રતિ ગતા વ્યાવૃત્તાઃ પુનરાગતાઃ

તેષાં દોષાત્સમસ્તાસ્તે સ્થાનભ્રંશત્વમાગતાઃ॥
કિયત્કાલે ગતે તેષાં વિરોધઃ સમપદ્યત

ભિન્નાચારા ભિન્નભાષા વેશસંશયમાગતાઃ ॥
પંચદશસહસ્રાણિ મધ્યે યે કે ચ વાડવાઃ

કૃષિકર્મરતા આસન્કેચિદ્યજ્ઞપરાયણાઃ॥
કેચિન્મલ્લાશ્ચ સંજા તાઃ કેચિદ્વૈ વેદપાઠકાઃ

આયુર્વેદરતાઃ કેચિત્કેચિદ્રજકયાજકાઃ ॥
સંધ્યાસ્નાનપરાઃ કેચિન્નીલીકર્તૃપ્રયાજકાઃ

તંતુકૃદ્યાચનરતાસ્તંતુવાયાદિયાચકાઃ ॥
કલૌ પ્રાપ્તે દ્વિજાઃ ભ્રષ્ટા ભવિષ્યંતિ ન સંશયઃ

શૂદ્રેષુ જાતિભેદઃ સ્યાત્કલૌ પ્રાપ્તે નરાધિપ ॥
ભ્રષ્ટાચારાઃ પરં જ્ઞાત્વા જ્ઞાતિબંધેન પીડિતાઃ

ભોજનાચ્છાદને રાજન્પરિત્યક્તા નિજૈર્જનૈઃ ॥
ન કોઽપિ કન્યાં વિવહેત્સંસર્ગેણ કદાચન ॥
તતસ્તે વણિજો રાજં સ્તૈલકારાઃ કલૌ કિલ

કેચિચ્ચ કલકારાશ્ચ કેચિત્તંદુલકારિણઃ ॥
રાજપુત્રાશ્રિતાઃ કેચિન્નાનાવર્ણસમાશ્રિતાઃ ॥
કલૌ પ્રાપ્તે તુ વણિજો ભ્રષ્ટાઃ કેપિ મહીતલે

તેષાં તુ પૃથગાચારાઃ સમ્બન્ધાશ્ચ પૃથક્કૃતા ॥
સીતાપુરે ચ વસતિઃ કેષાંચિત્સમજાયત

સાભ્રમત્યાસ્તટે કેચિદ્યત્ર કુત્ર વ્યવસ્થિતાઃ ॥
સીતાપુરાત્તુ યે પૂર્વં ભયભીતા સમાગતાઃ

સાભ્રમત્યુત્તરે કૂલે શ્રીક્ષેત્રે યે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
યદા તેષાં પદં સ્થાનં દત્તં વૈ સુખવાસકમ્

પુનસ્તેઽપિ ગતાઃ સદ્યસ્તસ્મિન્સીતાપુરે સ્વયમ્॥
પંચપઞ્ચાશદ્ગ્રામાશ્ચ દત્તાસ્તુ પ્રુનરાગમે

રામેણ મોઢવિપ્રાણાં નિવાસાંસ્તેષુ ચક્રિરે ॥
વૃત્તિબાહ્યાસ્તુ યે વિપ્રા ધર્મારણ્યાંતરસ્થિતાઃ

નાસ્માકં વણિજાં વૃત્તૌ ગ્રામવૃત્તૌ ન કિંચન ॥
પ્રયોજનં હિ વિપ્રેંદ્રા વાસોઽસ્માકં તુ રોચતે

ઇત્યુક્તે સમનુજ્ઞાતાસ્ત્રૈવિદ્યૈસ્તૈર્દ્વિજોત્તમૈઃ ॥
તેષુ ગ્રામેષુ તે વિપ્રાશ્ચાતુર્વિદ્યા દ્વિજોત્તમાઃ

સ્વકર્મનિરતાઃ શાંતાઃ કૃષિકર્મપરાયણાઃ ॥
ધર્મારણ્યાન્નાતિદૂરે ધેનૂઃ સંચારયંતિ તે

બહવસ્તત્ર ગોપાલા વભૂવુર્દ્વિજબાલકાઃ ॥
ચાતુર્વિદ્યાસ્તુ શિશવસ્તેષાં ધેનૂરચારયન્ ॥
તેષાં ભોજનકામાય અન્નપાનાદિસત્કૃતમ્

અનયન્વૈ યુવતયો વિધવા અપિ બાલકાઃ

કાલેન કિયતા રાજંસ્તેષાં પ્રીતિરભૂન્મિથઃ ॥
ગોપાલા બુભુજુઃ પ્રેમ્ણા કુમાર્યો દ્વિજબાલિકાઃ

જાતાઃ સગર્ભાસ્તાઃ સર્વા દૃષ્ટાસ્તૈર્દ્વિજસત્તમૈઃ ॥
પરિત્યક્તાશ્ચ સદનાદ્ધિક્કૃતાઃ પાપકર્મણા

તેભ્યો જાતા કુમારા યે કાતીભા ગોલકાસ્તથા ॥
ધેનુજાસ્તે ધરાલોકે ખ્યાતિં જગ્મુર્દ્વિજોત્તમાઃ

વૃત્તિ બાહ્યાસ્તુ તે વિપ્રા ભિક્ષાં કુર્વંતિ નિત્યશઃ ॥
અન્યચ્ચ શ્રૂયતાં રાજંસ્ત્રૈવિદ્યાનાં દ્વિજન્મનામ્

કુષ્ઠી કોઽપિ તથા પંગુર્મૂર્ખો વા બધિરોઽપિ વા ॥
કાણો વાપ્યથ કુબ્જો વા બદ્ધવાગથવા પુનઃ

અપ્રાપ્તકન્યકા હ્યેતે ચાતુર્વિદ્યાન્સમાશ્રિતાઃ ॥
વિત્તેન મહતા રાજન્સુતાંસ્તેષાં કુમારિકાઃ

ઉદ્વાહિતાસ્તદા રાજંસ્તસ્માજ્જાતાર્ભકાસ્તુ યે ॥
ત્રિદલજાસ્તે વિખ્યાતાઃ ક્ષિતિલોકેઽભવંસ્તતઃ

વૃત્તિં ચક્રુર્બ્રાહ્મણાસ્તેઽ ન્યોન્યં મિશ્રસમુદ્ભવાઃ ॥
અન્યચ્ચ શ્રૂયતાં રાજંસ્ત્રૈવિદ્યાનાં દ્વિજન્મનામ્

રામદત્તેન ગ્રામેણ કરગ્રહણહેતવે ॥
એકીભૂય દ્વિજૈઃ સર્વૈર્ગ્રામં પ્રદાય તં બલિમ્

અર્દ્ધં નિવેદયામાસુરર્દ્ધં ચૈવોપરક્ષિતમ્ ॥
એતલ્લબ્ધં હિ મન્વાનાસ્તે દ્વિજા લૌલ્યભાગિનઃ

મહાસ્થાનગતા યે ચ તે હિ વિસ્મયમાયયુઃ ॥
તન્મધ્યે કોઽપિ વિપ્રસ્તાનુવાચ કુપિતો વચઃ

॥ વિપ્ર ઉવાચ ॥ ॥
અનૃતં ચૈવ ભાષંતે લૌલ્યેન મહતા વૃતાઃ ॥
પુત્રપૌત્રવિનાશાય બ્રહ્મસ્વેષ્વતિલોલુપાઃ

ન વિષં વિષમિત્યાહુર્બ્રહ્મસ્વં વિષમુચ્યતે ॥
વિષમેકાકિનં હંતિ બ્રહ્મસ્વં પુત્રપૌત્રકમ્

બ્રહ્મસ્વેન ચ દગ્ધેષુ પુત્રદારગૃહાદિષુ ॥
ન ચ તેઽપિ તિષ્ઠંતિ બ્રહ્મસ્વેન વિનાશિતાઃ

ન નાકં લભતે સોઽથ સદા બ્રહ્મસ્વહારકઃ ॥
યદા વરાટિકાં ચૈવ બ્રાહ્મણસ્ય હરંતિ યે

તતો જન્મત્રયાણ્યેવ હર્ત્તા નિરયમાવ્રજેત્ ॥
પૂર્વજા નોપભુંજંતિ તત્પ્રદત્તં જલં ક્વચિત્

ક્ષયાહે નોપભુંજંતિ તસ્ય પિંડોદકક્રિયાઃ ॥
સંતતિં નૈવ લભતે લભ્યમાના ન જીવતિ

યદિ જીવતિ દૈવાચ્ચેદ્ભ્રષ્ટાચારા ભવેદિતિ

એકાદશવિપ્રા ઊચુઃ ॥
નાસત્યં ભાષિતં વિપ્રાઃ કથં દૂષયસે હિ નઃ ॥
અપરાધં વિના કસ્ય કટૂક્તિર્યુજ્યતે કિલ

તચ્છ્રુત્વા તૈર્દ્વિજૈઃ પાર્થ ગ્રામગ્રાહયિતા વણિક્ ॥
પરિપૃષ્ટઃ સ તત્સર્વં કથયામાસ કારણમ્

વણિજૈરેવ મે દત્તો બલિશ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
તત્સર્વં શુદ્ધભાવેન કથિતં તુ દ્વિજન્મસુ

તતોઽર્દ્ધદલં જ્ઞાત્વા તે કુપિતા દ્વિજપુત્રકાઃ ॥
વૃત્તેર્બહિષ્કૃતાસ્તે વૈ એકાદશ દ્વિજાસ્તતઃ

એકાદશસમા જ્ઞાતિર્વિખ્યાતા ભુવનત્રયે ॥
ન તેષાં સહસંબન્ધો ન વિવાહશ્ચ જાયતે

એકાદશસમા યે ચ બહિર્ગ્રામે વસંતિ તે ॥
એવં ભેદાઃ સમભવન્નાના મોઢદ્વિજન્મનામ્ ॥
યુગાનુસારાત્કાલેન જ્ઞાતીનાં ચ વૃષસ્ય વા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે જ્ઞાતિભેદવર્ણનંનામૈકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ॥