Skanda Purana · Verses 3.37-2

// śrīsūta uvāca // //
bhobhostapodhanāḥ sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ //
yāvadrāmadhanuṣkoṭicakratīrthamukhāni vaḥ

caturviṃśatitīrthāni kathitāni mayādhunā //
ito'nyadadbhutaṃ yūyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha

// munaya ūcuḥ // //
kṣīrakuṃḍasya māhātmyaṃ śrotumicchāmahe mune //
yatsamīpe tvayā cakratīrthamityuditaṃ purā

kṣīrakuṃḍaṃ ca tatkutra kīdṛśaṃ tasya vaibhavam //
kṣīrakuṇḍamiti khyātiḥ kathaṃ vāsya samāgatā

etannaḥ śraddadhānānāṃ vistarādvaktumarhasi //
// śrīsūta uvāca // //
bravīmi munayaḥ sarve śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ

devīpurānmahāpuṇyātpratīcyāṃ diśyadūrataḥ //
phullagrāmamiti khyātaṃ sthānamasti mahattaram

yata ārabhya rāmeṇa setubandho mahārṇave //
taddhi puṇyatamaṃ kṣetraṃ phullagrāmābhidhaṃ puram

kṣīrakuṇḍaṃ tu tatraiva mahāpātakanāśanam //
darśanātsparśanāddhyānātkīrtanāccāpi mokṣadam

tasya tīrthasya puṇyasya kṣīrakuṇḍamiti prathām //
bhavatāṃ sādaraṃ vakṣye śṛṇudhvaṃ śraddhayā saha

purā hi mudgalonāma munirvedoktamārgakṛt //
dakṣiṇāṃbunidhestīre phullagrāmetipāvane

nārāyaṇaprītikarama karodyajñamuttamam //
tasya viṣṇuḥ prasannātmā yāgena paritoṣitaḥ

prādurbabhūva purato yajñavāṭe dvijottamāḥ //
taṃ dṛṣṭvā mudgalo viṣṇuṃ lakṣmīśobhitavigraham

kālameghatanuṃ kāṃtyā pītāṃbaravirājitam //
vinatānaṃdanārūḍhaṃ kaustubhālaṃkṛtorasam

śaṃkhacakragadāpadmarājadbāhucatu ṣṭayam //
bhaktyā paravaśo dṛṣṭvā pulakāṃkuramaṃḍitaḥ //
mudgalaḥ parituṣṭāva śabdaiḥ śrotrasukhāvahaiḥ

// mudgala uvāca // //
prathamaṃ jagataḥ sraṣṭre pālakāya tataḥ param

saṃhartre ca tataḥ paścānnamo nārāyaṇāya te //
namaḥ śaphararūpāya kamaṭhāya cidātmane

namo varāhavapuṣe namaḥ paṃcāsyarūpiṇe //
vāmanāya namastubhyaṃ jamadagnisutāya te

rāghavāya namastubhyaṃ balabhadrāya te namaḥ //
kṛṣṇāya kalkaye tubhyaṃ namo vijñānarūpiṇe

rakṣa māṃ karuṇāsiṃdho nārāyaṇa jagatpate //
nirlajjaṃ kṛpaṇaṃ krūraṃ piśunaṃ dāṃbhikaṃ kṛśam

paradāraparadravyaparakṣetraikalo lupam //
asūyāviṣṭamanasaṃ māṃ rakṣa kṛpayā hare

iti stuto hariḥ sākṣānmudgalena dvijottamāḥ //
tamāha mudgalamuniṃ meghagaṃbhīrayā girā

śrīhariruvāca // //
prīto'smyanena stotreṇa mudgala kratunā ca te //
pratyakṣeṇa havirbhoktumahaṃ te kratumāgataḥ

ityukto hariṇā tatra mudgalastuṣṭamānasaḥ //
uvācādhokṣajaṃ vipro bhaktyā paramayā yutaḥ

// mudgala uvāca // //
kṛtārtho'smi hṛṣīkeśa patnī me dhanyatāṃ yayau //
adya me saphalaṃ janma hyadya me saphalaṃ tapaḥ

adaya me saphalo vaṃśo hyadya me saphalāḥ sutāḥ //
āśramaḥ saphalo'dyaiva sarvaṃ saphalamadya me

yadbhavānyajñavāṭaṃ me havirbhoktumihāgataḥ //
yogino yoganiratā hṛdaye mṛgayaṃti yam

tamadya sākṣāttvāṃ paśye sapha lo'yaṃ mama kratuḥ //
itīrayitvā taṃ viṣṇumarcayitvā''sanādibhiḥ

caṃdanaiḥ kusumairanyairdattvā cārghyaṃ sa viṣṇave //
pradadau viṣṇave prītyā puro ḍāśādikaṃ haviḥ

svayameva samādāya pāṇinā lokabhāvanaḥ //
havistadbubhuje viṣṇurmudgalena samarpitam

tasminhaviṣi bhukte tu viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
sāgnayastridaśāḥ sarve tṛptāḥ samabhavandvijāḥ

ṛtvijo yajamānaśca tatratyā brāhmaṇāstathā //
yatkiṃcitprāṇiloke' smiṃścaraṃ vā yadi vā'caram

sarvameva jagattṛptaṃ bhukte haviṣi viṣṇunā //
tato hariḥ prasannātmā mudgalaṃ pratyabhāṣata

prīto'haṃ varado'smyeṣa varaṃ varaya suvrata //
ityukte keśavenātha maharṣistamabhāṣata

// mudgala uvāca // //
yattvayā me havirbhuktaṃ yāge pratyakṣarūpiṇā //
anenaiva kṛtārtho'smi kimasmādadhikaṃ varam

tathāpi bhagavanviṣṇo tvayi me niścalā sadā //
bhaktirniṣkapaṭā bhūyādidaṃ me prathamaṃ varam

mādhavāhaṃ pratidinaṃ sāyaṃprātarihāgnaye //
tvadrūpāya tava prītyai surabheḥ payasā hare

hotumicchāmi varada tanme dehi varāṃtaram //
payasā nityahomo hi dvikālaṃ śruticoditaḥ

na me surabhayaḥ saṃti tāpasasyādhanasya ca //
ityukte mudgalenātha devo nārāyaṇo hariḥ

āhūya viśvakarmāṇaṃ tvaṣṭāramamṛtāśinam //
ekaṃ saraḥ kārayitvā śilpinā tena śobhanam

sphaṭikādi śilābhedaistenāsau viśvakarmaṇā //
samīcakāra ca punastatprākārādyalaṃkṛtam //
tata āhūya bhagavānsurabhiṃ vākyamabravīt

śrīhariruvāca //
mudgalo mama bhakto'yaṃ surabhe pratyahaṃ mudā

matprītyarthaṃ payohomaṃ kartumicchati sāṃpratam //
matprītyarthamito devi tvamato matpracoditā //

sāyaṃprātarihāgatya pratyahaṃ surabhe śubhe //
payasā tvatprasūtena sara etatprapūraya

tenāsau payasā nityaṃ sāyaṃprātaśca hoṣyati //
omityuktvātha surabhirevaṃ nārayaṇeritā

atha nārāyaṇo devo mudgalaṃ pratyabhāṣata //
surabheḥ payasā nityamasminsarasi tiṣṭhatā //

sāyaṃprātaḥ pratidinaṃ matprītyarthamihāgnaye //
juhudhi tvaṃ mahābhāga tena prīṇāmyahaṃ tava

matprītyā te'khilā siddhirbhaviṣyati ca mudgala //
idaṃ kṣīrasaronāma tīrthaṃ khyātaṃ bhaviṣyati

asminkṣīrasarastīrthe snātānāṃ paṃcapātakam //
anyānyapi ca pāpāni nāśaṃ yāsyaṃti tatkṣaṇāt

mudgala tvaṃ ca māṃ yāhi dehāṃte muktabaṃdhanaḥ //
ityuktvā bhagavānviṣṇustaṃ samāliṃgya mudgalam

namaskṛtaśca tenāyaṃ tatraivāṃtaradhīyata //
mudgalo'pi gate viṣṇāvanekaśatavatsaram

surabheḥ payasā juhvannagnaye harituṣṭaye //
uvāsa prayato nityaṃ phulla grāme vimuktide //
dehāṃte muktimagamadviṣṇusāyujyarūpiṇīm

// śrīsūta uvāca //
evametaddvijavarā yuṣmākaṃ kathitaṃ mayā

yathā kṣīrasaro nāma tīrthasyāsya purā'bhavat //
idaṃ kṣīrasaraḥ puṇyaṃ sarvalokeṣu viśrutam

kāśyapasya muneḥ patnī kadrūryatra dvijottamāḥ //
snātvā svabhartṛvākyena noditā niyamānvitā

chalena mumuce sadyaḥ sapatnījayadoṣataḥ //
ato'tra tīrthe ye snāṃti mānavāḥ śudamānasāḥ

teṣāṃ vimuktabaṃdhānāṃ muktānāṃ puṇyakarmiṇām //
kiṃ yāgaiḥ kimu vā vedaiḥ kiṃ vā tīrthaniṣevaṇaiḥ

japairvā niyamairvāpi kṣīra kuṃḍavilokinām //
kṣīrakuṃḍasya vātena spṛṣṭadeho naro dvijāḥ

brahmalokamanuprāpya tatraiva parimucyate //
nimagnāḥ kṣīrakuṃḍe'sminnavamatyāpi bhāskarim

tasya mūrddhani tiṣṭheyurjvalataḥ pāvakopamāḥ //
magnānāṃ kṣīrakuṃḍesmiñchītā vaitaraṇī nadī/

sarvāṇi narakāṇyaddhā vyarthāni ca bhavaṃti hi //
kāmadhenusame tasminkṣīrakuṃḍe sthitepyaho

yonyatra bhramate snātuṃ sa naro viprasattamāḥ //
gokṣīre vidyamāne'pi hyarkakṣīrāya gacchati

snātānāṃ kṣīrakuṃḍe'sminnālabhyaṃ kiṃcidasti hi //
karaprāptaiva muktiḥ syātkimanyairbahubhāṣaṇaiḥ

bravīmi bhujamuddhatya satyaṃsatyaṃ bravīmi vaḥ //
yaḥ paṭhedimamadhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ //
sa kṣīrakuṃḍasnānasya labhate phalamuttamam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye kṣīrakuṃḍapraśaṃsāyāṃ kṣīrakuṃḍasvarūpakathanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ