Skanda Purana · Chapter 3.31

śrīrāma uvāca // //
bhagavanyāni tīrthāni sevitāni tvayā vibho //
eteṣāṃ paramaṃ tīrthaṃ tanmamācakṣva mānada

mayā tu sītāharaṇe nihatā brahmarākṣasāḥ //
tatpāpasya viśudayarthaṃ vada tīrthottamottamam

vasiṣṭha uvāca // //
gaṃgā ca narmadā tāpī yamunā ca sarasvatī //
gaṃḍakī gomatī pūrṇā etā nadyaḥ supāvanāḥ

etāsāṃ narmadā śreṣṭhā gaṃgā tripathagāminī //
dahate kilbiṣaṃ sarvaṃ darśanādeva rāghava

dṛṣṭvā janmaśataṃ pāpaṃ gatvā janmaśatatrayam //
snātvā janmasahasraṃ ca haṃti revā kalau yuge

narmadātīramāśritya śākamūlaphalairapi //
ekasminbhojite vipre koṭi bhojaphalaṃ labheta

gaṃgā gaṃgeti yo brūyādyojanānāṃ śatairapi //
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati

phālgunāṃte kuhūṃ prāpya tathā prauṣṭhapade'site //
pakṣe gaṃgāmadhi prāpya snānaṃ ca pitṛtarpaṇam

kurute piṃḍadānāni so'kṣayaṃ phalamaśnute //
śucau māse ca saṃprāpte snānaṃ vāpyāṃ karoti yaḥ

caturaśītinarakānna paśyati naro nṛpa //
tapatyāḥ smaraṇe rāma mahāpātakināmapi

uddharetsaptagotrāṇi kulamekottaraṃ śatam //
yamunāyāṃ naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate

mahāpātakayukto'pi sa gacchetparamāṃ gatim //
kārttikyāṃ kṛttikāyoge sarasvatyāṃ nimajjayet

gacchetsa garuḍārūḍhaḥ stūyamānaḥ surottamaiḥ //
snātvā yaḥ kārtike māsi yatra prācī sarasvatī

prācīṃ mādhavamāstūya sa gacchetparamāṃ gatim //
gaṃḍakīpuṇyatīrthe hi snānaṃ yaḥ kurute naraḥ

śālagrāmaśilāmarcya na bhūyaḥ stanapo bhavet //
gomatījalakallolairmajjayetkṛṣṇasannidhau

caturbhujo naro bhūtvā vaikuṇṭhe modate ciram //
carmaṇvatīṃ namaskṛtya apaḥ spṛśati yo naraḥ

sa tārayati pūrvajāndaśa pūrvāndaśāparān //
dvayośca saṃgamaṃ dṛṣṭvā śrutvā vā sāgaradhvanim

brahmahatyāyuto vāpi pūto gacchetparāṃ gatim //
māghamāse prayāge tu majjanaṃ kurute naraḥ

iha loke sukhaṃ bhuktvā ante viṣṇupadaṃ vrajet //
prabhāse ye narā rāma trirātraṃ brahmacāriṇaḥ

yamalokaṃ na paśyeyuḥ kuṃbhīpākādikaṃ tathā //
naimiṣāraṇyavāsī yo naro devatvamāpnuyāt

devānāmālayaṃ yasmāttadeva bhuvi durlabham //
kurukṣetre naro rāma grahaṇe candrasūryayoḥ

hemadānācca rājeṃdra na bhūyaḥ stanapo bhavet //
śrīsthale darśanaṃ kṛtvā naraḥ pāpātpramucyate

sarvaduḥkhavināśe ca viṣṇuloke mahīyate //
kāśyapīṃ sparśayedyo gāṃ mānavo bhuvi rāghava //

sarvakāmadughāvāsamṛṣilokaṃ sa gacchati //
ujjayinyāṃ tu vaiśākhe śiprāyāṃ snānamācaret

mocayedrauravādghorātpūrvajāṃśca sahasraśaḥ //
siṃdhusnānaṃ naro rāma prakaroti dinatrayam

sarvapāpaviśuddhātmā kailāse modate naraḥ //
koṭitīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā koṭīśvaraṃ śivam

brahmahatyādibhiḥ pāpairlipyate na ca sa kvacit //
ajñānāmapi jaṃtūnāṃ mahā'medhye tu gacchatām //

pādodbhūtaṃ payaḥ pītvā sarvapāpaṃ praṇaśyati //
vedavatyāṃ naro yastu snāti sūryodaye śubhe

sarvarogātpramucyeta paraṃ sukhamavāpnuyāt //
tīrthāni rāma sarvatra snānapānāvagāhanaiḥ

nāśayaṃti manuṣyāṇāṃ sarvapāpāni līlayā //
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ dharmāraṇyaṃ pracakṣate

brahmaviṣṇuśivādyairyadādau saṃsthāpitaṃ purā //
araṇyānāṃ ca sarveṣāṃ tīrthānāṃ ca viśeṣataḥ

dharmāraṇyātparaṃ nāsti bhuktimuktipradāyakam //
svarge devāḥ praśaṃsaṃti dharmāraṇyanivāsinaḥ

te puṇyāste puṇyakṛto ye vasaṃti kalau narāḥ //
dharmāraṇye rāmadeva sarvakilbiṣanāśane

brahmahatyādipāpāni sarvasteyakṛtāni ca //
paradāraprasaṃgādi abhakṣyabhakṣaṇādi vai

agamyāgamanā yāni asparśasparśanādi ca //
bhasmībhavaṃti lokānāṃ dharmāraṇyāvagāhanāt

brahmaghnaśca kṛtaghnaśca bālaghno'nṛtabhāṣaṇaḥ //
strīgoghnaścaiva grāmaghro dharmāraṇye vimucyate

nātaḥ paraṃ pāvanaṃ hi pāpināṃ prāṇināṃ bhuvi //
svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ vāṃchitārthapradaṃ śubham

kāmināṃ kāmadaṃ kṣetraṃ yatīnāṃ muktidāyakam //
siddhānāṃ siddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ yugeyuge

// brahmovāca // //
vasiṣṭhavacanaṃ śrutvā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ //
paraṃ harṣamanuprāpya hṛdayānaṃdakārakam

protphullahṛdayo rāmo romāciṃtatanūruhaḥ //
gamanāya matiṃ cakre dharmāraṇye śubhavrataḥ //

yasminkīṭapataṃgādimānuṣāḥ paśavastathā //
trirātrasevanenaiva mucyante sarvapātakaiḥ

kuśasthalī yathā kāśī śūlapāṇiśca bhairavaḥ //
yathā vai muktido rāma dharmāraṇyaṃ tathottamam

tato rāmo maheṣvāso mudā paramayā yutaḥ //
prasthitastīrthayātrāyāṃ sītayā bhrātṛbhiḥ saha

anujagmustadā rāmaṃ hanumāṃśca kapīśvaraḥ //
kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca mudānvitā

lakṣmaṇo lakṣaṇopeto bharataśca mahāmatiḥ //
śatrughnaḥ sainyasahitopyayodhyāvāsinastathā

prakṛtayo naravyāghra dharmāraṇye viniryayuḥ //
anujagmustadā rāmaṃ mudā paramayā yutāḥ

tīrthayātrāvidhiṃ kartuṃ gṛhātpracalito nṛpaḥ //
vasiṣṭhaṃ svakulācāryamidamāha mahīpate

// śrīrāma uvāca // //
etadāścaryamatulaṃ kimādi dvārakābhavat //
kiyatkālasamutpannā vasiṣṭhedaṃ vadasva me

// vasiṣṭha uvāca // //
na jānāmi mahārāja kiyatkālādabhūdidam //
lomaśo jāṃbavāṃścaiva jānātīti ca kāraṇam

śarīre yatkṛtaṃ pāpaṃ nānājanmāṃtareṣvapi //
prāyaścitaṃ hi sarveṣāmetatkṣetra paraṃ smṛtam

śrutveti vacanaṃ tasya rāmaṃ jñānavatāṃ varaḥ //
gantuṃ kṛtamatistīrthaṃ yātrāvidhimathācarat

vasiṣṭhaṃ cāgrataḥ kṛtvā mahāmāṃḍalikairnṛpaiḥ //
punaścaravidhiṃ kṛtvā prasthitaścottarāṃ diśam

vasiṣṭhaṃ cāgrataḥ kṛtvā pratasthe paścimāṃ diśam //
grāmādgrāmamatikramya deśāddeśaṃ vanādvanam

vimucya niryayau rāmaḥ sasainyaḥ saparicchadaḥ //
gajavājisahasraughai rathairyānaiśca koṭibhiḥ//

śibikābhiścāsaṃkhyābhiḥ prayayau rāghavastadā //
gajārūḍhaḥ prapaśyaṃśca deśānvividhasauhṛdān

śvetātapatraṃ vidhṛtya cāmareṇa śubhena ca //
vījitaśca janaughena rāmastatra samabhyagāt

vāditrāṇāṃ svanaighorairnṛtyagītapuraḥsaraiḥ //
stūyamānopi sūtaiśca yayau rāmo mudānvitaḥ

daśame'hani saṃprāptaṃ dharmāraṇyamanuttamam //
adūre hi tato rāmo dṛṣṭvā māṃḍalikaṃ puram

tatra sthitvā sasainyastu uvāsa niśi tāṃ purīm //
śrutvā tu nirjanaṃ kṣetramudvasaṃ ca bhayānakam

vyāghrasiṃhākulaṃ tatra yakṣarākṣasasevitam //
śrutvā janamukhādrāmo dharmāraṇyamaraṇyakam //
tacchrutvā rāmadevastu na ciṃtā kriyatāmiti

tatrasthānvaṇijaḥ śūrāndakṣānsvavyavasāyake

samarthānhi mahākāyānmahābalaparākramān //
samāhūya tadā kāle vākyametadathābravīt

śibikāṃ susuvaṇāṃ me śīghraṃ vāhayatāciram //
yathā kṣaṇena caikena dharmaraṇyaṃ vrajāmyaham

tatra snātvā ca pītvā ca sarvapāpātpramucyate //
evaṃ te vaṇijaḥ sarvai rāmeṇa preritāstadā

tathetyuktvā ca te sarve ūhustacchibikāṃ tadā //
kṣetramadhye yadā rāmaḥ praviṣṭaḥ sahasainikaḥ //

tadyānasya gatirmaṃdā saṃjātā kila bhārata //
maṃdaśabdāni vādyāni mātaṃgā maṃdagāminaḥ

hayāśca tādṛśā jātā rāmo vismaya māgataḥ //
guruṃ papraccha vinayādvaśiṣṭhaṃ munipuṃgavam

kimetanmaṃdagatayaścitraṃ hṛdi munīśvara //
trikālajño muniḥ prāha dharmakṣetramupāgatam //

tīrthe purātane rāma pādacāreṇa gamyate //
evaṃ kṛte tataḥ paścātsainyasaukhyaṃ bhaviṣyati

pādacārī tatau rāmaḥ sainyena saha saṃyutaḥ //
madhuvāsanake grāme prāptaḥ paramabhāvanaḥ

guruṇā coktamārgeṇa mātṝṇāṃ pūjanaṃ kṛtam //
nānopahārairvividhaiḥ pratiṣṭhāvidhipūrvakam

tato rāmo harikṣetraṃ suvarṇādakṣiṇe taṭe //
nirīkṣya yajñayogyāśca bhūmīrvai bahuśastathā

kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene rāmo raghūdvahaḥ //
dharmasthānaṃ nirīkṣyātha suvarṇākṣottare taṭe

sainyasaṃghaṃ samuttīryya babhrāma kṣetramadhyataḥ //
tatra tīrtheṣu sarveṣu devatāyataneṣu ca

yathoktāni ca karmāṇi rāmaścakre vidhānataḥ //
śrāddhāni vidhivaccakre śraddhayā parayā yutaḥ

sthāpayāmāsa rāmeśaṃ tathā kāmeśvaraṃ punaḥ //
sthānādvāyupradeśe tu suvarṇo bhayatastaṭe

kṛtvaivaṃ kṛtakṛtyo'bhūdrāmo daśarathātmajaḥ //
kṛtvā sarvavidhiṃ caiva sabhāyāṃ samupāviśat

tāṃ niśāṃ sa nadītīre suṣvāpa raghunaṃdanaḥ //
tato'rddharātre saṃjāte rāmo rājīvalocanaḥ

jāgṛtastu tadā kāla ekākī dharmavatsalaḥ //
aśrauṣīcca kṣaṇe tasminrāmo nārīvirodanam

niśāyāṃ karuṇairvākyai rudaṃtīṃ kurarīmiva //
cārairvilokayāmāsa rāmastāmatisaṃbhramāt

dṛṣṭvātivihvalāṃ nārīṃ kraṃdantīṃ karuṇaiḥ svaraiḥ //
pṛṣṭā sā duḥkhitā nārī rāmadūtaistadānagha

// dūtā ūcuḥ // //
kāsi tvaṃ subhage nāri devī vā dānavī nu kim //
kena vā trāsitāsi tvaṃ muṣṭaṃ kena dhanaṃ tava

vikalā dāruṇāñchabdānudgiraṃtī muhurmuhuḥ //
kathayasva yathātathyaṃ rāmo rājābhipṛcchati//

tayoktaṃ svāminaṃ dūtāḥ preṣayadhvaṃ mamāṃtikam //
yathāhaṃ mānasaṃ duḥkhaṃ śāṃtyai tasmai nivedaye

tathetyuktvā tato dūtā rāmamāgatya cābruvan

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyamāhātmye dūtāgamanaṃnāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ