Skanda Purana · Verses 3.30-2

// śrīsūta uvāca // //
vihitābhiṣavo martyaḥ sarvatīrthe'tipāvane //
brahmahatyādipāpaghnīṃ dhanuṣkoṭiṃ tato vrajet

yasyāḥ smaraṇamātreṇa muktaḥ syānmānavo bhuvi //
dhanuṣkoṭiṃ prapaśyaṃti snāṃti vā kathayaṃti ye

aṣṭāviṃśatibhedāṃste narakānnopabhuṃjate //
tāmisramaṃdhatāmisraṃ mahārauravarauravau

kumbhīpākaṃ kālasūtramasipatravanaṃ tathā //
kṛmibhakṣoṃ'dhakūpaśca saṃdaṃśaṃ śālmalī tathā

sūrmirvaitaraṇī prāṇarodho viśasanaṃ tathā //
lālābhakṣo'pyavīciśca sārameyādanaṃ tathā

tathaiva vajrakaṇakaṃ kṣārakardamapātanam //
rakṣogaṇāśanaṃ cāpi śūlaprotaṃ vitodanam

daṃdaśūkāśanaṃ cāpi paryāvartanasaṃjñitam //
tirodhānābhidhaṃ viprāstathā sūcīmukhābhidham

pūyaśoṇitabhakṣaṃ ca viṣāgniparipīḍanam //
aṣṭāviṃśatisaṃkhyākamevaṃ narakasaṃcayam

na yāti manujo viprā dhanuṣkoṭau nimajjanāt //
vittāpatyakalatrāṇāṃ yo'nyeṣāmapahārakaḥ

sa kālapāśanirbaddho yamadūtairbhayānakaiḥ //
tāmisranarake ghore pātyate bahuvatsaram

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
yo nihatya tu bhartāraṃ bhuṃkte tasya dhanādikān

pātyate soṃ'dhatāmisre mahāduḥkhasamākule //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

bhūtadroheṇa yo martyaḥ puṣṇāti svakuṭuṃbakam //
sa tāniha vihāyāśu raurave pātyate dhruvam

viṣolbaṇamahāsarpasaṃkule yamapūruṣaiḥ //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //

yaḥ svadehaṃbharo martyo bhāryāputrādikaṃ vinā //
sa mahāraurave ghore pātyate nijamāṃsabhuk

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasmi nnāsau nipātyate //
yaḥ paśūnpakṣiṇo vāpi saprāṇānniruṇaddhi vai

kṛpāleśavihīnaṃ taṃ kravyādairapi niṃditam //
kuṃbhīpāke taptataile pāta yaṃti yamānugāḥ

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
mātaraṃ pitaraṃ viprānyo dveṣṭi puruṣādhamaḥ

sa kālasūtra narake vistṛtāyutayojane //
adhastādagnisaṃtapta uparyarkamarīcibhiḥ

khale tāmramaye viprāḥ pātyate kṣudhayārditaḥ //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

yo vedamārgamullaṃghya vartate kupathe naraḥ //
so'sipatravane ghore pātyate yamakiṃkaraiḥ

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
yo rājā rājabhṛtyo vā hyadaṃḍye daṃḍamācaret

śarīradaṃḍaṃ vipre vā sa śūkaramukhe dvijāḥ //
pātyate narake ghore ikṣuvadyaṃtrapīḍitaḥ //

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
īśvarādhīnavṛttīnāṃ hiṃsāṃ yaḥ prāṇināṃ caret

taireva pīḍyamāno'yaṃ jaṃtubhiḥ svena pīḍitaiḥ //
aṃdhakūpe mahābhīme pātyate yamakiṃkaraiḥ

tatrāṃdhakārabahule vinidro nirvṛtaścaret //
ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

yo'śnāti paṃktibhedena sasyasūpādikaṃ naraḥ //
akṛtvā paṃcayajñaṃ vā bhuṃkte mohena sa dvijāḥ

prapātyate yamabhaṭairnarake kṛmibhojane //
bhakṣyamāṇaḥ kṛmiśatairbhakṣayankṛmisaṃca yān

svayaṃ ca kṛmibhūtaḥ saṃstiṣṭhedyāvadaghakṣayam//
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

yo haredvipravittāni steyena balato'pi vā //
anyeṣāmapi vittāni rājā tatpuruṣo'pi vā

ayasmayāgnikuṃḍeṣu saṃdaṃśaiḥ so'tipīḍitaḥ //
saṃdaṃśe narake ghore pātyate yamapūruṣaiḥ

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
agamyāṃ yobhigaccheta striyaṃ vai puruṣādhamaḥ

agamyaṃ puruṣaṃ yoṣidabhigaccheta vā dvijāḥ //
tāvayasmayanārīṃ ca puruṣaṃ cāpyayasmayam

taptāvāliṃgya tiṣṭhaṃtau yāvaccaṃdradivākarau //
sūrmyākhye narake ghore pātyete bahukaṃṭake

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
bādhate sarvajaṃtūnyo nāno pāyairupadravaiḥ

śālmalīnarake ghore pātyate bahukaṃṭake //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

rājā vā rājabhṛtyo vā yaḥ pāṣaṃḍamanuvrataḥ //
bhedako dharmasetūnāṃ vaitaraṇyāṃ nipātyate

snāni ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
vṛṣalīsaṃgaduṣṭo yaḥ śaucādyācāravarjitaḥ

tyaktalajjastyaktavedaḥ paśucaryārata stathā //
sa pūyaviṣṭhāmūtrāsṛkchleṣmapittādipūrite

atibībhatsanarake pātyate yamakiṃkaraiḥ //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

aśmabhirmṛgayurhanyādbāṇai rvā bādhate mṛgān//
sa vidhyamāno bāṇaughaiḥ paratra yamakiṃkaraiḥ

prāṇarodhākhyanarake pātyate yamakiṃkaraiḥ //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

dāṃbhiko yaḥ paśūnyajñe vidhyanuṣṭhānavarjitaḥ //
haṃtyasau paralokeṣu vaiśase narake dvijāḥ

kṛntyamāno yamabhaṭaiḥ pātyate duḥkhasaṃkule //
snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate

ātmabhāryāṃ savarṇāṃ yo retaḥ pāyayate tu saḥ //
paratra retaḥpāyī sanretaḥkuṃḍe nipātyate

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
yo dasyumārga māśritya garado grāmadāhakaḥ

vaṇigdravyāpahārī ca sa paratra dvijottamāḥ //
vajradaṃṣṭrāhikābhikhye narake pātyate ciram

snāti ceddhanuṣaḥ koṭau tasminnāsau nipātyate //
vidyaṃte yāni cānyāni narakāṇi paratra vai

tāni nāpnoti manujo dhanuṣkoṭinimajjanāt //
dhanuṣkoṭau sakṛtsnā nādaśvamedhaphalaṃ labhet

ātmavidyā bhavetsākṣānmuktiścāpi caturvidhā //
na pāpe ramate buddhirna bhavedduḥkhameva vā

buddheḥ prīti rbhavetsamyagdhanuṣkoṭau nimajjanāt //
tulāpuruṣadānena yatphalaṃ labhyate naraiḥ

tatphalaṃ labhyate puṃbhirdhanuṣkoṭau nimajjanāt //
gosahasra pradānena yatpuṇyaṃ hi bhavennṛṇām

tatpuṇyaṃ labhate martyo dhanaṣkoṭau nimajjanāt //
dharmārthakāmamokṣeṣu yaṃyamicchati pūruṣaḥ

taṃtaṃ sadyaḥ samāpnoti dhanuṣkoṭau nimajjanāt //
mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ

sadyaḥ pūto bhavedviprā dhanuṣkoṭau nimajjanāt //
prajñālakṣmīryaśaḥ saṃpajjñānaṃ dharmo viraktatā

manaḥśuddhirbhavennṝṇāṃ dhanuṣkoṭinimajjanāt//
brahmahatyāyutaṃ cāpi surāpānāyutaṃ tathā

ayutaṃ gurudārāṇāṃ gamanaṃ pāpakāraṇam//
steyāyutaṃ suvarṇānāṃ tatsaṃsargaśca koṭiśaḥ

śīghraṃ vilayamāpnoti dhanuṣkoṭau nimajjanāt//
brahmahatyāsamānāni surāpānasamāni ca

gurustrīgamanenāpi yāni tulyāni cāstikāḥ//
suvarṇasteyatulyāni tatsaṃsargasamāni ca

tāni sarvāṇi naśyaṃti dhanuṣko ṭi nimajjanāt//
ukteṣveteṣu saṃdeho na kartavyaḥ kadācana

/
jihvāgre paraśuṃ taptaṃ dhārayāmi na saṃśayaḥ //
arthavādamimaṃ sarvaṃ bruvanvai nārakī bhavet //

saṃkaraḥ sa hi vijñeyaḥ sarvakarmabahiṣkṛtaḥ//
aho maurkhyamaho maurkhyamaho maurkhyaṃ dvijottamāḥ

dhanuṣkoṭyabhidhe tīrthe sarvapātakanāśane //
advaitajñānade puṃsāṃ bhuktimuktipradāyini

iṣṭakāmyaprade nityaṃ tathaivājñānanāśane //
sthite'pi tadvihāyāyaṃ ramate'nyatra vai janaḥ

aho mohasya māhātmyaṃ mayā vaktuṃ na śakyate //
snātasya dhanuṣaḥ koṭau nāṃtakādbhayamasti vai

dhanuṣkoṭiṃ prapaśyaṃti tatra snāṃti ca ye narāḥ//
stuvaṃti ca praśaṃsaṃti spṛśaṃti ca namaṃti ca //
na pibaṃti hi te stanyaṃ mātṝṇāṃ dvijapuṃgavāḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
dhanuṣkoṭyābhidhā tasya kathaṃ sūta samāgatā

tatsarvaṃ brūhi tattvena vistarānmunipuṃgava //
iti pṛṣṭo naimiṣīyairāha sūtaḥ punaśca tān

// śrīsūta uvāca // //
rāmeṇa nihate yuddhe rāvaṇe lokakaṇṭake //
bibhīṣaṇe ca laṃkāyāṃ rājani sthāpite tataḥ

vaidehīlakṣmaṇayuto rāmo daśarathā tmajaḥ //
sugrīvapramukhairvīrairvānarairapi saṃvṛtaḥ

siddhacāraṇagandharvadevavidyādhararṣibhiḥ //
apsarobhiśca satataṃ stūyamānanijādbhutaḥ

līlāvidhṛtakodaṇḍastripuraghno yathā śivaḥ //
sarvaiḥ parivṛto rāmo gaṃdhamādanamanvagāt

tatra sthitaṃ mahātmānaṃ rāghavaṃ rāvaṇāṃtakam //
prāṃjaliḥ prārthayāmāsa dharmajño'tha vibhīṣaṇaḥ

setunānena te rāma rājānaḥ sarva eva hi //
balodriktāḥ samabhyetya pīḍayeyuḥ purīṃ mama //

ataḥ setumimaṃ bhiṃdhi dhanuṣkoṭyā raghūdvaha //
iti saṃprārthitastena paulastyena sa rāghavaḥ

bibheda dhanuṣaḥ koṭyā svasetuṃ raghunaṃ danaḥ //
ato dvijāstatastīrthaṃ dhanuṣkoṭiritiśrutam

śrīrāmadhanuṣaḥ koṭyā yo rekhāṃ paśyate kṛtām//
anekakleśasaṃyuktaṃ garbhavāsaṃ na paśyati

dhanuṣkoṭyāṃ kṛtā rekhā rāmeṇa lavaṇāṃbudhau //
taddarśanādbhavenmuktirna jāne snānajaṃ phalam

narmadārodhasi tapo mahāpātaka nāśanam//
gaṃgātīre tu maraṇamapavargaphalapradam

dānaṃ dvijāḥ kurukṣetre brahmahatyādiśodhakam //
tapaśca maraṇaṃ dānaṃ dhanuṣkoṭau kṛtaṃ naraiḥ

mahāpātakanāśāya muktyai cābhīṣṭasiddhaye //
bhavetsamarthaṃ vipreṃdrā nātra kāryā vicāraṇā

tāvatsaṃpīḍyate jaṃtuḥ pātakaiścopapā takaiḥ //
yāvannālokyate rāma dhanuṣkoṭirvimuktidā

bhidyate hṛdayagraṃthiśchidyaṃte sarvasaṃśayāḥ //
kṣīyaṃte pāpakarmāṇi dhanuṣkoṭyavalo kinaḥ

dakṣiṇāṃbhonidhau setau rāmacandreṇa nirmitā //
yā rekhā dhanuṣaḥ koṭyā vibhīṣaṇahitāya vai

saiva kailāsapadavīṃ vaikuṇṭhabra hmalokayoḥ //
mārgaḥ svargasya lokasya nātra kāryā vicāraṇā

tulyaṃ yajñaphalaiḥ puṇyairdhanuṣkoṭyavagāhanam //
sarvamaṃtrādhikaṃ puṇyaṃ sarvadā naphalapradam

kāyakaleśakaraiḥ puṃsāṃ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ //
kiṃ vedaiḥ kimu vā śāstrairdhanuṣkoṭyavalokinaḥ

rāmacaṃdradhanuṣkoṭau snānaṃ cellabhyate nṛṇām //
sitāsitasaritpuṇyavāribhiḥ kiṃ prayojanam

rāmacaṃdradhanuṣkoṭidarśanaṃ labhyate yadi //
kāśyāṃ tu maraṇānmuktiḥ prārthyate kiṃ vṛthā naraiḥ

animajjya dhanuṣkoṭāvanupoṣya dinatrayam //
adattvā kāṃcanaṃ gāṃ ca daridraḥ syānna saṃśayaḥ

dhanuṣkoṭya vagāhena yatphalaṃ labhate naraḥ //
agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvāpi bahudakṣiṇaiḥ

na tatphalamavāpnoti satyaṃsatyaṃ vadāmyaham //
dhanuṣkoṭyabhidhaṃ tīrthaṃ sarvatīrthādhikaṃ viduḥ

daśakoṭisahasrāṇi saṃti tīrthāni bhūtale //
teṣāṃ sānnidhyamastyatra dhanuṣkoṭau dvijottamāḥ

aṣṭau vasava ādityā rudrāśca marutastathā //
sādhyāśca saha gandharvāḥ siddhavidyādharāstathā

ete cānye ca ye devāḥ sānnidhyaṃ kurvate sadā //
tīrthe'tra dhanuṣaḥ koṭau nityameva pitāmahaḥ

sannidhatte śivo viṣṇurumā mā ca sarasvatī //
dhanuṣkoṭau tapastaptvā devāśca ṛṣayastathā

vipulāṃ siddhimagamaṃstatphalena munīśvarāḥ //
snāyāttatra naro yastu pitṛdevāṃśca tarpayet

sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate //
atraikaṃ bhojayedvipraṃ yo naro bhaktisaṃyutaḥ

iha loke paratrāpi sonaṃtasukhamaśnute//
śākamūlaphale vṛttiṃ yo na vartayate naraḥ

sa naro dhanuṣaḥkoṭau snāyātta tphalasiddhaye //
aśvamedhakratuṃ kartuṃ śaktiryasya na vidyate

dhanuṣkoṭau sa hi snāyāttena tatphalamaśnute //
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vāpi munī śvarāḥ

niṃdyayonau na jāyaṃte dhanuṣkoṭvagāhanāt//
makarasthe ravau māghe dhanuṣkoṭau tu yo naraḥ

snāyātpuṇyaṃ nigadituṃ tasyāhaṃ na kṣamo dvijāḥ//
māghamāse dhanuṣkoṭāvavagāheta yo naraḥ

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu gaṃgādiṣu munīśvarāḥ //
prāpnuyādakṣayām̐llokānmokṣaṃ cāpi labheta saḥ

janmaprabhṛti yatpāpaṃ striyo vā puruṣasya vā //
tatsarvaṃ māghamāse'tra majjanādvilayaṃ vrajet

yathā surāṇāṃ sarveṣāmuttamo raghunaṃdanaḥ //
tathaiva ca dhanuṣkoṭiḥ sarvatīrthottamā smṛtā

tatra snānaṃ māghamāse sarvābhīṣṭapradāyakam //
triṃśaddinaṃ māghamāse niyato'pi jiteṃdriyaḥ

dhanuṣkoṭau naraḥ snāyādapunarbhavasiddhaye //
ekabhukto jitakrodho māghamāse'tra yo naraḥ

snānaṃ karoti vipreṃdrā mucyate brahmahatyayā //
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭī māghamāse narastu yaḥ

snātvāṃte śivarātrau ca nirāhāro jiteṃdriyaḥ //
kṛtvā jāgaraṇaṃ rātrau pratiyāmaṃ viśeṣataḥ

rāma nāthaṃ mahādevamabhyarcya vidhipūrvakam //
paredyurudite sūrye dhanuṣkoṭau nimajya ca

anyeṣvapi ca tīrtheṣu snātvā niyatamānasaḥ //
nirvartya nityakarmāṇi rāmanāthaṃ niṣevya ca

yathāśakti dvijānannairbhojayitvā dvijottamāḥ //
bhūmiṃ gāṃ ca tilāndhānyaṃ dattvā vittaṃ ca śaktitaḥ //

brāhmaṇairapyanujñātaḥ svayaṃ bhuṃjati vāgyataḥ //
evaṃ kṛtavataḥ puṃso rāmanātho maheśvaraḥ

vimocya sarvapāpāni bhuktiṃ muktiṃ prayacchati //
ataḥ sarvaprayatnena māghamāse munīśvarāḥ

snātavyaṃ hi dhanuṣkoṭau narairatra mumukṣubhiḥ //
dhanuṣkoṭau naraḥ snānaṃ setāvardhodaye tu yaḥ/

karoti tasya pāpāni naśyaṃtyeva kṣaṇāddvijāḥ //
snānaṃ mahodaye cātra bhuktimuktiphalapradam

yaḥ snāyāddhanuṣaḥ koṭāvarddhodayamaho daye //
tasya vaśyāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

dhanuṣkoṭau dvijāḥ snānamarddhodayamahodaye//
vināpyadvaitavijñānaṃ sāyujyaprāptikāraṇam///

tatra snānaṃ dvijāḥ puṃsāmarddhodayamahodaye //
manvādyuktaṃ vinā satyaṃ prāyaścittaṃ hi pāpinām

atra setau dhanuṣkoṭāvardhodayamaho daye //
snāti cenmanujo viprāḥ satyaṃ yajñaṃ vināpyayam

yajñānāṃ phalamāpnoti saṃpūrṇaṃ nātra saṃśayaḥ //
caṃdrasūryoparāgeṣu yaḥ snāyādatra mānavaḥ

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ śeṣeṇāpi na śakyate //
caṃdrasūryoparāgeṣu dhanuṣkoṭyavagāhanam

brahmahatyādipāpānāṃ prāyaścitta mudīritam //
śrīrāmadhanuṣaḥ koṭau caṃdrasūryoparāgayoḥ

snānaṃ sāyujyadaṃ proktaṃ sarvatīrthaphalapradam //
caṃdrasūryoparāgeṣu ardhodayamahodaye // '

snātavyamatra manujairbhuktimuktiphalecchubhiḥ //
ataḥ sarvaṃ parityajya gacchadhvaṃ munipuṃgavāḥ

dhanuṣkoṭiṃ mahāpuṇyāṃ bhuktimuktiphala pradām //
tatra gatvā pitṛbhyaśca kurudhvaṃ piṃḍadāpanam

ākalpaṃ pitṛtṛptiḥ syādatra piṃḍanivāpanāt //
pitṝṇāṃ tṛptidaṃ sthānatrayaṃ rāmeṇa nirmitam

setumūle dhanuṣkoṭyāṃ gaṃdhamādanaparvate //
piṃḍaṃ dattvā pitṛbhyo'tra ṛṇānmukto bhaviṣyati

setumūlaṃ dhanuṣkoṭiṃ gaṃdhamādanameva ca //
ṛṇamokṣa iti khyātaṃ tristhānaṃ devanirmitam

ataḥ sarvaprayatnena dhanuṣkoṭirniṣevyatām //
atrāgatya dhanuṣkoṭau snātvā niyamapūrva kam

droṇācāryasutaḥ śrīmānaśvatthāmā munīśvarāḥ //
suptamāraṇadoṣeṇa ghoreṇa mumuce kṣaṇāt

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā dhanuṣkoṭestu vaibhavam //
bhuktimuktipradaṃ nṛṇāṃ sarvapāpanibarhaṇam

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setu māhātmye dhanuṣkoṭipraśaṃsāyāṃ dhanuṣkoṭivaibhavakathanavarṇanaṃnāma triṃśo'dhyāyaḥ