સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.30-2

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વિહિતાભિષવો મર્ત્યઃ સર્વતીર્થેઽતિપાવને ॥
બ્રહ્મહત્યાદિપાપઘ્નીં ધનુષ્કોટિં તતો વ્રજેત્

યસ્યાઃ સ્મરણમાત્રેણ મુક્તઃ સ્યાન્માનવો ભુવિ ॥
ધનુષ્કોટિં પ્રપશ્યંતિ સ્નાંતિ વા કથયંતિ યે

અષ્ટાવિંશતિભેદાંસ્તે નરકાન્નોપભુંજતે ॥
તામિસ્રમંધતામિસ્રં મહારૌરવરૌરવૌ

કુમ્ભીપાકં કાલસૂત્રમસિપત્રવનં તથા ॥
કૃમિભક્ષોંઽધકૂપશ્ચ સંદંશં શાલ્મલી તથા

સૂર્મિર્વૈતરણી પ્રાણરોધો વિશસનં તથા ॥
લાલાભક્ષોઽપ્યવીચિશ્ચ સારમેયાદનં તથા

તથૈવ વજ્રકણકં ક્ષારકર્દમપાતનમ્ ॥
રક્ષોગણાશનં ચાપિ શૂલપ્રોતં વિતોદનમ્

દંદશૂકાશનં ચાપિ પર્યાવર્તનસંજ્ઞિતમ્ ॥
તિરોધાનાભિધં વિપ્રાસ્તથા સૂચીમુખાભિધમ્

પૂયશોણિતભક્ષં ચ વિષાગ્નિપરિપીડનમ્ ॥
અષ્ટાવિંશતિસંખ્યાકમેવં નરકસંચયમ્

ન યાતિ મનુજો વિપ્રા ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
વિત્તાપત્યકલત્રાણાં યોઽન્યેષામપહારકઃ

સ કાલપાશનિર્બદ્ધો યમદૂતૈર્ભયાનકૈઃ ॥
તામિસ્રનરકે ઘોરે પાત્યતે બહુવત્સરમ્

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
યો નિહત્ય તુ ભર્તારં ભુંક્તે તસ્ય ધનાદિકાન્

પાત્યતે સોંઽધતામિસ્રે મહાદુઃખસમાકુલે ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

ભૂતદ્રોહેણ યો મર્ત્યઃ પુષ્ણાતિ સ્વકુટુંબકમ્ ॥
સ તાનિહ વિહાયાશુ રૌરવે પાત્યતે ધ્રુવમ્

વિષોલ્બણમહાસર્પસંકુલે યમપૂરુષૈઃ ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥

યઃ સ્વદેહંભરો મર્ત્યો ભાર્યાપુત્રાદિકં વિના ॥
સ મહારૌરવે ઘોરે પાત્યતે નિજમાંસભુક્

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિ ન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
યઃ પશૂન્પક્ષિણો વાપિ સપ્રાણાન્નિરુણદ્ધિ વૈ

કૃપાલેશવિહીનં તં ક્રવ્યાદૈરપિ નિંદિતમ્ ॥
કુંભીપાકે તપ્તતૈલે પાત યંતિ યમાનુગાઃ

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
માતરં પિતરં વિપ્રાન્યો દ્વેષ્ટિ પુરુષાધમઃ

સ કાલસૂત્ર નરકે વિસ્તૃતાયુતયોજને ॥
અધસ્તાદગ્નિસંતપ્ત ઉપર્યર્કમરીચિભિઃ

ખલે તામ્રમયે વિપ્રાઃ પાત્યતે ક્ષુધયાર્દિતઃ ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

યો વેદમાર્ગમુલ્લંઘ્ય વર્તતે કુપથે નરઃ ॥
સોઽસિપત્રવને ઘોરે પાત્યતે યમકિંકરૈઃ

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
યો રાજા રાજભૃત્યો વા હ્યદંડ્યે દંડમાચરેત્

શરીરદંડં વિપ્રે વા સ શૂકરમુખે દ્વિજાઃ ॥
પાત્યતે નરકે ઘોરે ઇક્ષુવદ્યંત્રપીડિતઃ ॥

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
ઈશ્વરાધીનવૃત્તીનાં હિંસાં યઃ પ્રાણિનાં ચરેત્

તૈરેવ પીડ્યમાનોઽયં જંતુભિઃ સ્વેન પીડિતૈઃ ॥
અંધકૂપે મહાભીમે પાત્યતે યમકિંકરૈઃ

તત્રાંધકારબહુલે વિનિદ્રો નિર્વૃતશ્ચરેત્ ॥
ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

યોઽશ્નાતિ પંક્તિભેદેન સસ્યસૂપાદિકં નરઃ ॥
અકૃત્વા પંચયજ્ઞં વા ભુંક્તે મોહેન સ દ્વિજાઃ

પ્રપાત્યતે યમભટૈર્નરકે કૃમિભોજને ॥
ભક્ષ્યમાણઃ કૃમિશતૈર્ભક્ષયન્કૃમિસંચ યાન્

સ્વયં ચ કૃમિભૂતઃ સંસ્તિષ્ઠેદ્યાવદઘક્ષયમ્॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

યો હરેદ્વિપ્રવિત્તાનિ સ્તેયેન બલતોઽપિ વા ॥
અન્યેષામપિ વિત્તાનિ રાજા તત્પુરુષોઽપિ વા

અયસ્મયાગ્નિકુંડેષુ સંદંશૈઃ સોઽતિપીડિતઃ ॥
સંદંશે નરકે ઘોરે પાત્યતે યમપૂરુષૈઃ

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
અગમ્યાં યોભિગચ્છેત સ્ત્રિયં વૈ પુરુષાધમઃ

અગમ્યં પુરુષં યોષિદભિગચ્છેત વા દ્વિજાઃ ॥
તાવયસ્મયનારીં ચ પુરુષં ચાપ્યયસ્મયમ્

તપ્તાવાલિંગ્ય તિષ્ઠંતૌ યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ ॥
સૂર્મ્યાખ્યે નરકે ઘોરે પાત્યેતે બહુકંટકે

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
બાધતે સર્વજંતૂન્યો નાનો પાયૈરુપદ્રવૈઃ

શાલ્મલીનરકે ઘોરે પાત્યતે બહુકંટકે ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

રાજા વા રાજભૃત્યો વા યઃ પાષંડમનુવ્રતઃ ॥
ભેદકો ધર્મસેતૂનાં વૈતરણ્યાં નિપાત્યતે

સ્નાનિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
વૃષલીસંગદુષ્ટો યઃ શૌચાદ્યાચારવર્જિતઃ

ત્યક્તલજ્જસ્ત્યક્તવેદઃ પશુચર્યારત સ્તથા ॥
સ પૂયવિષ્ઠામૂત્રાસૃક્છ્લેષ્મપિત્તાદિપૂરિતે

અતિબીભત્સનરકે પાત્યતે યમકિંકરૈઃ ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

અશ્મભિર્મૃગયુર્હન્યાદ્બાણૈ ર્વા બાધતે મૃગાન્॥
સ વિધ્યમાનો બાણૌઘૈઃ પરત્ર યમકિંકરૈઃ

પ્રાણરોધાખ્યનરકે પાત્યતે યમકિંકરૈઃ ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

દાંભિકો યઃ પશૂન્યજ્ઞે વિધ્યનુષ્ઠાનવર્જિતઃ ॥
હંત્યસૌ પરલોકેષુ વૈશસે નરકે દ્વિજાઃ

કૃન્ત્યમાનો યમભટૈઃ પાત્યતે દુઃખસંકુલે ॥
સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે

આત્મભાર્યાં સવર્ણાં યો રેતઃ પાયયતે તુ સઃ ॥
પરત્ર રેતઃપાયી સન્રેતઃકુંડે નિપાત્યતે

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
યો દસ્યુમાર્ગ માશ્રિત્ય ગરદો ગ્રામદાહકઃ

વણિગ્દ્રવ્યાપહારી ચ સ પરત્ર દ્વિજોત્તમાઃ ॥
વજ્રદંષ્ટ્રાહિકાભિખ્યે નરકે પાત્યતે ચિરમ્

સ્નાતિ ચેદ્ધનુષઃ કોટૌ તસ્મિન્નાસૌ નિપાત્યતે ॥
વિદ્યંતે યાનિ ચાન્યાનિ નરકાણિ પરત્ર વૈ

તાનિ નાપ્નોતિ મનુજો ધનુષ્કોટિનિમજ્જનાત્ ॥
ધનુષ્કોટૌ સકૃત્સ્ના નાદશ્વમેધફલં લભેત્

આત્મવિદ્યા ભવેત્સાક્ષાન્મુક્તિશ્ચાપિ ચતુર્વિધા ॥
ન પાપે રમતે બુદ્ધિર્ન ભવેદ્દુઃખમેવ વા

બુદ્ધેઃ પ્રીતિ ર્ભવેત્સમ્યગ્ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
તુલાપુરુષદાનેન યત્ફલં લભ્યતે નરૈઃ

તત્ફલં લભ્યતે પુંભિર્ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
ગોસહસ્ર પ્રદાનેન યત્પુણ્યં હિ ભવેન્નૃણામ્

તત્પુણ્યં લભતે મર્ત્યો ધનષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ યંયમિચ્છતિ પૂરુષઃ

તંતં સદ્યઃ સમાપ્નોતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
મહાપાતકયુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ

સદ્યઃ પૂતો ભવેદ્વિપ્રા ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્ ॥
પ્રજ્ઞાલક્ષ્મીર્યશઃ સંપજ્જ્ઞાનં ધર્મો વિરક્તતા

મનઃશુદ્ધિર્ભવેન્નૄણાં ધનુષ્કોટિનિમજ્જનાત્॥
બ્રહ્મહત્યાયુતં ચાપિ સુરાપાનાયુતં તથા

અયુતં ગુરુદારાણાં ગમનં પાપકારણમ્॥
સ્તેયાયુતં સુવર્ણાનાં તત્સંસર્ગશ્ચ કોટિશઃ

શીઘ્રં વિલયમાપ્નોતિ ધનુષ્કોટૌ નિમજ્જનાત્॥
બ્રહ્મહત્યાસમાનાનિ સુરાપાનસમાનિ ચ

ગુરુસ્ત્રીગમનેનાપિ યાનિ તુલ્યાનિ ચાસ્તિકાઃ॥
સુવર્ણસ્તેયતુલ્યાનિ તત્સંસર્ગસમાનિ ચ

તાનિ સર્વાણિ નશ્યંતિ ધનુષ્કો ટિ નિમજ્જનાત્॥
ઉક્તેષ્વેતેષુ સંદેહો ન કર્તવ્યઃ કદાચન

।
જિહ્વાગ્રે પરશું તપ્તં ધારયામિ ન સંશયઃ ॥
અર્થવાદમિમં સર્વં બ્રુવન્વૈ નારકી ભવેત્ ॥

સંકરઃ સ હિ વિજ્ઞેયઃ સર્વકર્મબહિષ્કૃતઃ॥
અહો મૌર્ખ્યમહો મૌર્ખ્યમહો મૌર્ખ્યં દ્વિજોત્તમાઃ

ધનુષ્કોટ્યભિધે તીર્થે સર્વપાતકનાશને ॥
અદ્વૈતજ્ઞાનદે પુંસાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનિ

ઇષ્ટકામ્યપ્રદે નિત્યં તથૈવાજ્ઞાનનાશને ॥
સ્થિતેઽપિ તદ્વિહાયાયં રમતેઽન્યત્ર વૈ જનઃ

અહો મોહસ્ય માહાત્મ્યં મયા વક્તું ન શક્યતે ॥
સ્નાતસ્ય ધનુષઃ કોટૌ નાંતકાદ્ભયમસ્તિ વૈ

ધનુષ્કોટિં પ્રપશ્યંતિ તત્ર સ્નાંતિ ચ યે નરાઃ॥
સ્તુવંતિ ચ પ્રશંસંતિ સ્પૃશંતિ ચ નમંતિ ચ ॥
ન પિબંતિ હિ તે સ્તન્યં માતૄણાં દ્વિજપુંગવાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ધનુષ્કોટ્યાભિધા તસ્ય કથં સૂત સમાગતા

તત્સર્વં બ્રૂહિ તત્ત્વેન વિસ્તરાન્મુનિપુંગવ ॥
ઇતિ પૃષ્ટો નૈમિષીયૈરાહ સૂતઃ પુનશ્ચ તાન્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
રામેણ નિહતે યુદ્ધે રાવણે લોકકણ્ટકે ॥
બિભીષણે ચ લંકાયાં રાજનિ સ્થાપિતે તતઃ

વૈદેહીલક્ષ્મણયુતો રામો દશરથા ત્મજઃ ॥
સુગ્રીવપ્રમુખૈર્વીરૈર્વાનરૈરપિ સંવૃતઃ

સિદ્ધચારણગન્ધર્વદેવવિદ્યાધરર્ષિભિઃ ॥
અપ્સરોભિશ્ચ સતતં સ્તૂયમાનનિજાદ્ભુતઃ

લીલાવિધૃતકોદણ્ડસ્ત્રિપુરઘ્નો યથા શિવઃ ॥
સર્વૈઃ પરિવૃતો રામો ગંધમાદનમન્વગાત્

તત્ર સ્થિતં મહાત્માનં રાઘવં રાવણાંતકમ્ ॥
પ્રાંજલિઃ પ્રાર્થયામાસ ધર્મજ્ઞોઽથ વિભીષણઃ

સેતુનાનેન તે રામ રાજાનઃ સર્વ એવ હિ ॥
બલોદ્રિક્તાઃ સમભ્યેત્ય પીડયેયુઃ પુરીં મમ ॥

અતઃ સેતુમિમં ભિંધિ ધનુષ્કોટ્યા રઘૂદ્વહ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતસ્તેન પૌલસ્ત્યેન સ રાઘવઃ

બિભેદ ધનુષઃ કોટ્યા સ્વસેતું રઘુનં દનઃ ॥
અતો દ્વિજાસ્તતસ્તીર્થં ધનુષ્કોટિરિતિશ્રુતમ્

શ્રીરામધનુષઃ કોટ્યા યો રેખાં પશ્યતે કૃતામ્॥
અનેકક્લેશસંયુક્તં ગર્ભવાસં ન પશ્યતિ

ધનુષ્કોટ્યાં કૃતા રેખા રામેણ લવણાંબુધૌ ॥
તદ્દર્શનાદ્ભવેન્મુક્તિર્ન જાને સ્નાનજં ફલમ્

નર્મદારોધસિ તપો મહાપાતક નાશનમ્॥
ગંગાતીરે તુ મરણમપવર્ગફલપ્રદમ્

દાનં દ્વિજાઃ કુરુક્ષેત્રે બ્રહ્મહત્યાદિશોધકમ્ ॥
તપશ્ચ મરણં દાનં ધનુષ્કોટૌ કૃતં નરૈઃ

મહાપાતકનાશાય મુક્ત્યૈ ચાભીષ્ટસિદ્ધયે ॥
ભવેત્સમર્થં વિપ્રેંદ્રા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તાવત્સંપીડ્યતે જંતુઃ પાતકૈશ્ચોપપા તકૈઃ ॥
યાવન્નાલોક્યતે રામ ધનુષ્કોટિર્વિમુક્તિદા

ભિદ્યતે હૃદયગ્રંથિશ્છિદ્યંતે સર્વસંશયાઃ ॥
ક્ષીયંતે પાપકર્માણિ ધનુષ્કોટ્યવલો કિનઃ

દક્ષિણાંભોનિધૌ સેતૌ રામચન્દ્રેણ નિર્મિતા ॥
યા રેખા ધનુષઃ કોટ્યા વિભીષણહિતાય વૈ

સૈવ કૈલાસપદવીં વૈકુણ્ઠબ્ર હ્મલોકયોઃ ॥
માર્ગઃ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તુલ્યં યજ્ઞફલૈઃ પુણ્યૈર્ધનુષ્કોટ્યવગાહનમ્ ॥
સર્વમંત્રાધિકં પુણ્યં સર્વદા નફલપ્રદમ્

કાયકલેશકરૈઃ પુંસાં કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ ॥
કિં વેદૈઃ કિમુ વા શાસ્ત્રૈર્ધનુષ્કોટ્યવલોકિનઃ

રામચંદ્રધનુષ્કોટૌ સ્નાનં ચેલ્લભ્યતે નૃણામ્ ॥
સિતાસિતસરિત્પુણ્યવારિભિઃ કિં પ્રયોજનમ્

રામચંદ્રધનુષ્કોટિદર્શનં લભ્યતે યદિ ॥
કાશ્યાં તુ મરણાન્મુક્તિઃ પ્રાર્થ્યતે કિં વૃથા નરૈઃ

અનિમજ્જ્ય ધનુષ્કોટાવનુપોષ્ય દિનત્રયમ્ ॥
અદત્ત્વા કાંચનં ગાં ચ દરિદ્રઃ સ્યાન્ન સંશયઃ

ધનુષ્કોટ્ય વગાહેન યત્ફલં લભતે નરઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટ્વાપિ બહુદક્ષિણૈઃ

ન તત્ફલમવાપ્નોતિ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્ ॥
ધનુષ્કોટ્યભિધં તીર્થં સર્વતીર્થાધિકં વિદુઃ

દશકોટિસહસ્રાણિ સંતિ તીર્થાનિ ભૂતલે ॥
તેષાં સાન્નિધ્યમસ્ત્યત્ર ધનુષ્કોટૌ દ્વિજોત્તમાઃ

અષ્ટૌ વસવ આદિત્યા રુદ્રાશ્ચ મરુતસ્તથા ॥
સાધ્યાશ્ચ સહ ગન્ધર્વાઃ સિદ્ધવિદ્યાધરાસ્તથા

એતે ચાન્યે ચ યે દેવાઃ સાન્નિધ્યં કુર્વતે સદા ॥
તીર્થેઽત્ર ધનુષઃ કોટૌ નિત્યમેવ પિતામહઃ

સન્નિધત્તે શિવો વિષ્ણુરુમા મા ચ સરસ્વતી ॥
ધનુષ્કોટૌ તપસ્તપ્ત્વા દેવાશ્ચ ઋષયસ્તથા

વિપુલાં સિદ્ધિમગમંસ્તત્ફલેન મુનીશ્વરાઃ ॥
સ્નાયાત્તત્ર નરો યસ્તુ પિતૃદેવાંશ્ચ તર્પયેત્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥
અત્રૈકં ભોજયેદ્વિપ્રં યો નરો ભક્તિસંયુતઃ

ઇહ લોકે પરત્રાપિ સોનંતસુખમશ્નુતે॥
શાકમૂલફલે વૃત્તિં યો ન વર્તયતે નરઃ

સ નરો ધનુષઃકોટૌ સ્નાયાત્ત ત્ફલસિદ્ધયે ॥
અશ્વમેધક્રતું કર્તું શક્તિર્યસ્ય ન વિદ્યતે

ધનુષ્કોટૌ સ હિ સ્નાયાત્તેન તત્ફલમશ્નુતે ॥
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યઃ શૂદ્રો વાપિ મુની શ્વરાઃ

નિંદ્યયોનૌ ન જાયંતે ધનુષ્કોટ્વગાહનાત્॥
મકરસ્થે રવૌ માઘે ધનુષ્કોટૌ તુ યો નરઃ

સ્નાયાત્પુણ્યં નિગદિતું તસ્યાહં ન ક્ષમો દ્વિજાઃ॥
માઘમાસે ધનુષ્કોટાવવગાહેત યો નરઃ

સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ ગંગાદિષુ મુનીશ્વરાઃ ॥
પ્રાપ્નુયાદક્ષયાઁલ્લોકાન્મોક્ષં ચાપિ લભેત સઃ

જન્મપ્રભૃતિ યત્પાપં સ્ત્રિયો વા પુરુષસ્ય વા ॥
તત્સર્વં માઘમાસેઽત્ર મજ્જનાદ્વિલયં વ્રજેત્

યથા સુરાણાં સર્વેષામુત્તમો રઘુનંદનઃ ॥
તથૈવ ચ ધનુષ્કોટિઃ સર્વતીર્થોત્તમા સ્મૃતા

તત્ર સ્નાનં માઘમાસે સર્વાભીષ્ટપ્રદાયકમ્ ॥
ત્રિંશદ્દિનં માઘમાસે નિયતોઽપિ જિતેંદ્રિયઃ

ધનુષ્કોટૌ નરઃ સ્નાયાદપુનર્ભવસિદ્ધયે ॥
એકભુક્તો જિતક્રોધો માઘમાસેઽત્ર યો નરઃ

સ્નાનં કરોતિ વિપ્રેંદ્રા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા ॥
શ્રીરામધનુષઃ કોટી માઘમાસે નરસ્તુ યઃ

સ્નાત્વાંતે શિવરાત્રૌ ચ નિરાહારો જિતેંદ્રિયઃ ॥
કૃત્વા જાગરણં રાત્રૌ પ્રતિયામં વિશેષતઃ

રામ નાથં મહાદેવમભ્યર્ચ્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
પરેદ્યુરુદિતે સૂર્યે ધનુષ્કોટૌ નિમજ્ય ચ

અન્યેષ્વપિ ચ તીર્થેષુ સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ ॥
નિર્વર્ત્ય નિત્યકર્માણિ રામનાથં નિષેવ્ય ચ

યથાશક્તિ દ્વિજાનન્નૈર્ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ભૂમિં ગાં ચ તિલાન્ધાન્યં દત્ત્વા વિત્તં ચ શક્તિતઃ ॥

બ્રાહ્મણૈરપ્યનુજ્ઞાતઃ સ્વયં ભુંજતિ વાગ્યતઃ ॥
એવં કૃતવતઃ પુંસો રામનાથો મહેશ્વરઃ

વિમોચ્ય સર્વપાપાનિ ભુક્તિં મુક્તિં પ્રયચ્છતિ ॥
અતઃ સર્વપ્રયત્નેન માઘમાસે મુનીશ્વરાઃ

સ્નાતવ્યં હિ ધનુષ્કોટૌ નરૈરત્ર મુમુક્ષુભિઃ ॥
ધનુષ્કોટૌ નરઃ સ્નાનં સેતાવર્ધોદયે તુ યઃ।

કરોતિ તસ્ય પાપાનિ નશ્યંત્યેવ ક્ષણાદ્દ્વિજાઃ ॥
સ્નાનં મહોદયે ચાત્ર ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

યઃ સ્નાયાદ્ધનુષઃ કોટાવર્દ્ધોદયમહો દયે ॥
તસ્ય વશ્યાસ્ત્રયો દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

ધનુષ્કોટૌ દ્વિજાઃ સ્નાનમર્દ્ધોદયમહોદયે॥
વિનાપ્યદ્વૈતવિજ્ઞાનં સાયુજ્યપ્રાપ્તિકારણમ્॥।

તત્ર સ્નાનં દ્વિજાઃ પુંસામર્દ્ધોદયમહોદયે ॥
મન્વાદ્યુક્તં વિના સત્યં પ્રાયશ્ચિત્તં હિ પાપિનામ્

અત્ર સેતૌ ધનુષ્કોટાવર્ધોદયમહો દયે ॥
સ્નાતિ ચેન્મનુજો વિપ્રાઃ સત્યં યજ્ઞં વિનાપ્યયમ્

યજ્ઞાનાં ફલમાપ્નોતિ સંપૂર્ણં નાત્ર સંશયઃ ॥
ચંદ્રસૂર્યોપરાગેષુ યઃ સ્નાયાદત્ર માનવઃ

તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું શેષેણાપિ ન શક્યતે ॥
ચંદ્રસૂર્યોપરાગેષુ ધનુષ્કોટ્યવગાહનમ્

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં પ્રાયશ્ચિત્ત મુદીરિતમ્ ॥
શ્રીરામધનુષઃ કોટૌ ચંદ્રસૂર્યોપરાગયોઃ

સ્નાનં સાયુજ્યદં પ્રોક્તં સર્વતીર્થફલપ્રદમ્ ॥
ચંદ્રસૂર્યોપરાગેષુ અર્ધોદયમહોદયે ॥ ઽ

સ્નાતવ્યમત્ર મનુજૈર્ભુક્તિમુક્તિફલેચ્છુભિઃ ॥
અતઃ સર્વં પરિત્યજ્ય ગચ્છધ્વં મુનિપુંગવાઃ

ધનુષ્કોટિં મહાપુણ્યાં ભુક્તિમુક્તિફલ પ્રદામ્ ॥
તત્ર ગત્વા પિતૃભ્યશ્ચ કુરુધ્વં પિંડદાપનમ્

આકલ્પં પિતૃતૃપ્તિઃ સ્યાદત્ર પિંડનિવાપનાત્ ॥
પિતૄણાં તૃપ્તિદં સ્થાનત્રયં રામેણ નિર્મિતમ્

સેતુમૂલે ધનુષ્કોટ્યાં ગંધમાદનપર્વતે ॥
પિંડં દત્ત્વા પિતૃભ્યોઽત્ર ઋણાન્મુક્તો ભવિષ્યતિ

સેતુમૂલં ધનુષ્કોટિં ગંધમાદનમેવ ચ ॥
ઋણમોક્ષ ઇતિ ખ્યાતં ત્રિસ્થાનં દેવનિર્મિતમ્

અતઃ સર્વપ્રયત્નેન ધનુષ્કોટિર્નિષેવ્યતામ્ ॥
અત્રાગત્ય ધનુષ્કોટૌ સ્નાત્વા નિયમપૂર્વ કમ્

દ્રોણાચાર્યસુતઃ શ્રીમાનશ્વત્થામા મુનીશ્વરાઃ ॥
સુપ્તમારણદોષેણ ઘોરેણ મુમુચે ક્ષણાત્

એવં વઃ કથિતં વિપ્રા ધનુષ્કોટેસ્તુ વૈભવમ્ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૃણાં સર્વપાપનિબર્હણમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુ માહાત્મ્યે ધનુષ્કોટિપ્રશંસાયાં ધનુષ્કોટિવૈભવકથનવર્ણનંનામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ