Skanda Purana · Chapter 3.3

vyāsa uvāca // //
śrūyatāṃ nṛpaśārdūla kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām //
yāṃ śrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

ekadā dharmarājo vai tapastepe suduṣkaram //
brahmaviṣṇumaheśādyairjalavarṣāṃtapādiṣāṭ

ādau tretāyuge rājanvarṣāṇāmayutatrayam //
madhyevanaṃ tapasyaṃtamaśokatarumūlagam

śuṣkasnāyupinaddhāsthisaṃcayaṃ niścalākṛtim //
valmīkakīṭikākoṭiśoṣitāśeṣaśoṇitam

nirmāṃsakīkasacayaṃ sphaṭikopalaniścalam //
śaṃkhakudeṃdutahinamahāśaṃkhalasacchriyam

sattvāvalaṃbitaprāṇamāyuḥśeṣeṇa rakṣitam //
niśvāsocchvāsa pavanavṛttisūcitajīvitam

nimeṣonmeṣasaṃcārapaśunīkṛtajantukam //
piśaṃgitasphuradraśminetradīpitadiṅmukham

tattapogniśikhādāva cuṃbitamlānakānanam //
tacchāṃtyudasudhāvarṣasaṃsiktākhilabhūruhama

sākṣāttapasyaṃtamiva tapo dhṛtvā narākṛtim //
nirākṛtiṃ nirākāśaṃ kṛtvā bhaktiṃ ca kāṃcanam

kuraṃgaśāvairgaṇaśo bhramadbhiḥ parivāritam //
ninādabhīṣaṇāsyaiśca vanajaiḥ parirakṣitam

etādṛśaṃ mahābhīmaṃ dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ //
dhyāyaṃtaṃ ca mahādevaṃ sarveṣāṃ cābhayapradam

brahmādyā daivatā sarve kailāsaṃ prati jagmire //
pārijātatarucchāyāmāsīnaṃ ca sahomayā

nadirbhṛṃgirmahākālastathānye ca mahāgaṇāḥ //
skandasvāmī ca bhagavāngaṇapaśca tathaiva ca //
tatra devāḥ sabrahmādyāḥ svasvasthāneṣu tasthire

// brahmovāca // //
namostvanaṃtarūpāya nīlaśca namo'stu te //
avijñātasvarūpāya kaivalyāyāmṛtāya ca

nāṃtaṃ devā vijānaṃti yasya tasmai namonamaḥ //
yaṃ na vācaḥ praśaṃsaṃti namastasmai cidātmane

yogino yaṃ hṛdaḥ kośe praṇidhānena niścalāḥ //
jyotīrūpaṃ prapaśyati tasmai śrībrahmaṇe namaḥ

kālātparāya kālāya svecchayā puruṣāya ca //
guṇatrayasvarūpāya namaḥ prakṛtirūpiṇe

viṣṇave sattvarūpāya rajorūpāya vedhase //
tamorūpāya rudrāya sthitisargāṃtakāriṇe

namo buddhisvarūpāya tridhāhaṃkārarūpiṇe //
paṃcatanmātrarūpāya namaḥ prakṛtirūpiṇe

namo namaḥ svarūpāya paṃcabuddhīṃdriyātmane //
kṣityādipaṃcarūpāya namaste viṣayātmane

namo brahmāṃḍarūpāya tadaṃtarvartine namaḥ //
arvācīnaparācīnaviśvarūpāya te namaḥ

anityanityarūpāya sadasatpataye namaḥ //
namaste bhaktakṛpayā svecchāvi ṣkṛtavigraha

tava niśvasitaṃ vedāstava vedo'khilaṃ jagat //
viśvābhūtāni te pādaḥ śiro dyauḥ samavartata

nābhyā āsīdaṃtarikṣaṃ lomāni ca vanaspatiḥ //
caṃdramā manaso jātaścakṣoḥ sūryastava prabho

tvameva sarvaṃ tvayi deva sarvaṃ sarvastuti stavya iha tvameva //
īśa tvayā vāsyamidaṃ hi sarvaṃ namo'stu bhūyo'pi namo namaste

iti stutvā mahādevaṃ nipeturdaṃḍavatkṣitau //
pratyuvāca tadā śaṃbhurvarado'smi kimicchati

// mahādeva uvāca // //
kathaṃ vyagrāḥ surāḥ sarve bṛhaspatipurogamāḥ //
tatsamācakṣva māṃ brahmanbhavatāṃ duḥkhakāraṇam

// brahmovāca // //
nīlakaṃṭha mahādeva duḥkhanāśābhayaprada //
śṛṇu tvaṃ duḥkhamasmākaṃ bhavato yadvadāmyaham

dharmarājo'pi dharmātmā tapastepe suduḥsaham //
na jāne'sau kimicchati devānāṃ padamuttamam

tena trastāstattapasā sarva iṃdrapurogamāḥ //
bhavatoṃghrau cireṇaiva manastena samarpitam //
tamutthāpaya deveśa kimicchati sa dharmarāṭ

// īśvara uvāca // //
bhavatāṃ nāsti nu bhayaṃ dharmātsatyaṃ bravīmyaham

tata utthāya te sarve devāḥ saha divaukasaḥ //
rudraṃ pradakṣiṇīkṛtya namaskṛtvā punaḥpunaḥ

indreṇa sahitāḥ sarve kailātpunarāgatāḥ //
svasvasthāne tadā śīghraṃ gatāḥ sarve divaukasaḥ

indro'pi vai sudharmāyāṃ gatavānprabhurīśvaraḥ //
na nidrāṃ labdhavāṃstatra na sukhaṃ na ca nirvṛtim

manasā ciṃtayāmāsa vighnaṃ me samupasthitam //
avāpa mahatīṃ citāṃ tadā devaḥ śacīpatiḥ

mama sthānaṃ parāhartuṃ stapastepe suduścaram //
sarvāndevānsamāhūya idaṃ vacanamabravīt

//
// indra uvāca // //
śṛṇvaṃtu devatāḥ sarvā mama duḥkhasya kāraṇam //
duḥkhena mama yallabdhaṃ tatkiṃ vā prārthayedyamaḥ //
bṛhaspatiḥ samālokya sarvānde vānathābravīt

bṛhaspatiruvāca // //
tapase nāsti sāmarthyaṃ vighnaṃ kartuṃ divaukasaḥ //
urvaśyādyā samāhūya saṃpreṣyaṃtāṃ ca tatra vai

tāsāmākāraṇārthāya pratidvāraṃ pratasthivān//
sa gatvā tāḥ samādāya sabhāyāṃ śīghramāyayau

āgatāstā hariḥ prāha mahatkāryamupasthitam //
gacchantu tvaritāḥ sarvā dharmāraṇyaṃ prati drutam

yatra vai dharmarājosau tapaścakre suduṣkaram //
hāsyabhāvakaṭākṣaiśca gītanṛtyādibhistathā

taṃ lobhayadhvaṃ yaminaṃ tapaḥsthānāccyutirbhavet //
devasya vacanaṃ śrutvā tathā apsarasāṃ gaṇāḥ

mithaḥ saṃrebhire kartuṃ vicārya ca parasparam//
dharmāraṇyaṃ pratasthesāvurvaśī svarvarāṃganā

tuṣṭuvuḥ puṣpavarṣāśca sasṛjustacchirasyamī //
tatastu devairvipraiśca stūyamānaḥ samaṃtataḥ

niryayau paramaprītyā vanaṃ paramapāvanam //
bilvārkakhadirākīrṇaṃ kapitthadhavasaṃkulam

na sūryo bhāti tatraiva mahāṃdhakāra saṃyutam//
nirjanaṃ nirmanuṣyaṃ ca bahuyojanamāyatam

mṛgaiḥ siṃhairvṛtaṃ ghoreranyaiścāpi vanecaraiḥ //
puṣpitaiḥ pādapaiḥ kīrṇaṃ sumanoharaśādvalam //

vipulaṃ madhurānādairnāditaṃ vihagaistathā //
puṃskokilaninādāḍhyaṃ jhillīkagaṇanāditam

pravṛddhavikaṭairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtam // /
vṛkṣairācchāditatalaṃ lakṣmyā paramayā yutam

nāpuṣpaḥ pādapaḥ kaścinnāphalo nāpi kaṃṭakī //
ṣaṭpadairapyanākīrṇaṃ nāsminvai kānanebhavet

vihaṃgairnāditaṃ puṣpairalaṃkṛtamatīva hi //
sarvartukusamairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtam

mārutākalitāstatra drumāḥ kusumaśākhinaḥ //
puṣpavṛṣṭiṃ vicitrāṃ tu visṛjaṃti ca pādapāḥ

divaspṛśo'tha saṃpuṣṭāḥ pakṣibhirmadhurasvanaiḥ //
virejuḥ pādapāstatra sugandhakusumairvṛtāḥ

tiṣṭhaṃti ca pravāleṣu puṣpabhārāvanādiṣu //
ruvaṃti madhurālāpāḥ ṣaṭpadā madhulipsavaḥ

tatra pradeśāṃśca bahūnāmodāṃkuramaṃḍitān //
latāgṛha parikṣiptānmanasaḥ prītivarddhanān

saṃpaśyaṃtī mahātejā babhūva muditā tadā //
parasparāśliṣṭaśākhaiḥ pādapaiḥ kusamācitaiḥ

aśobhata vanaṃ tattu maheṃdradhvajasannibhaiḥ //
sukhaśītasugandhī ca puṣpareṇuvaho'nilaḥ

evaṃguṇasamāyuktaṃ dadarśa sā vanaṃ tadā //
tadā sūryodbhavāṃ tatra pavitrāṃ pariśobhitām

āśramapravaraṃ tatra dadarśa ca manoramam //
patibhirvālakhilyaiśca vṛtaṃ munigaṇā vṛtam

agnyagāraiśca bahubhirvṛkṣaśākhāvalaṃbitaiḥ //
dhūgamrapānakaṇaistatra digvāsoyatibhistathā

pālyā vanyā mṛgāstatra saumyā bhūyo babhūvire //
mārjārā mūṣakaistatra sarpaiśca nakulāstathā

mṛgaśāvaistathā siṃhāḥ sattvarūpā babhūvire //
parasparaṃ cikrīḍuste yathā caiva sahodarāḥ //
dūrāddadarśa ca vanaṃ tatra devo'bravīttadā

// indra uvāca // //
ayaṃ ca khalu dharmarāḍ tapastugrevatiṣṭhate //
mama rājyābhikāṃkṣo'sāvatorthe yatyatāmiha

tapovighnaṃ prakurvaṃtu mamājñā tatra gamyatām//
indrasya vacanaṃ śrutvā urvaśī ca tilottamā

sukeśī maṃjughoṣā ca ghṛtācī menakā tathā //
viśvācī caiva raṃbhā ca pramlocā cārubhāṣiṇī

pūrvacittiḥ surūpā ca anumlocā yaśasvinī //
etāścānyāśca bahuśastatra saṃsthā vyaciṃtayan

parasparaṃ vilokyaiva śaṃkamānā bhayena hi //
yamaścaiva tathā śakra ubhau vāyatanaṃ hi vaḥ ////

evaṃ vicārya bahudhā varddhanī nāma bhārata //
sarvāsāmapsarasāṃ śreṣṭhā sarvābharaṇabhūṣitā

uvācaivorvaśī tatra kiṃ khidyasi śubhānane//
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ māyārūpabalena ca //
varṇadharmo yathā bhūyātkariṣye pākaśāsana

// indra uvāca // //
sādhusādhu mahābhāge varddhanī nāma suvratā //
śīghraṃ gaccha svayaṃ bhadre kuru kāryaṃ kṛśodari

dhīrāṇāmavane śaktā nānyā subhru tvayā vinā //
varddhanī ca tathetyuktvā gatā yatra sa dharmarāṭ

mahatā bhūṣaṇenaiva rūpaṃ kṛtvā manoramam //
kuṃkumaiḥ kajjalairvastrairbhūṣaṇaiścaiva bhūṣitā

kusumaṃ ca tathā vastraṃ kiṃkiṇīkaṭirājitā //
jhaṇatkāraistathā kaṣṭairbhūṣitā ca padadvaye

nānābhūṣaṇabhūṣāḍhyā nānācaṃdanacarcitā //
nānākusuma mālāḍhyā dukūlenāvṛtā śubhā

pragṛhya vīṇāṃ saṃśuddhāṃ kare sarvāṃgasundarī //
nartanaṃ trividhaṃ tatra cakre lokamanoramam

tārasvareṇa madhurairvaṃśanādena miśritam

mūrcchanātālasaṃyuktaṃ taṃtrīlayasamanvitam //
kṣaṇena sahasā devo dharmarājo jitātmavān //
vimanāḥ sa tadā jāto dharmarājo nṛpātmajaḥ

// yudhiṣṭhira uvāca // //
āścaryaṃ paramaṃ brahmañjātaṃ me brahmasattama //
kathaṃ brahmopapannasya tapaśchedo babhūva ha

dharme dharā ca nākaśca dharme pātālameva ca //
dharme caṃdrārkamāpaśca dharme ca pavano'nalaḥ

dharme caivākhilaṃ viśvaṃ sa dharmo vyagratāṃ katham //
gataḥ svāmiṃstadvaiyagryaṃ tathyaṃ kathaya suvrata

// vyāsa uvāca // //
patanaṃ sāhasānāṃ ca narakasyaiva kāraṇam //
yonikuṇḍamidaṃ sṛṣṭaṃ kuṃbhīpākasamaṃ bhuvi

netrarajjvā dṛḍhaṃ baddhvā dharṣayaṃti manasvinaḥ//
kucarūpairmahādaṃḍaistāḍyamānamacetasam

kṛtvā vai pātayaṃtyāśu narakaṃ nṛpasattama //
mohanaṃ sarvabhūtānāṃ nārī caivaṃ vinirmitā

tāvaddhaṃta manaḥsthairyaṃ śrutaṃ satyamanākulam //
yāvanmattāṃganāgre na vāgureva sucetasā m /

/
tāvattapobhivṛddhistu tāvaddānaṃ dayā damaḥ//
tāvatsvādhyāyavṛttaṃ ca tāvacchaucaṃ dhṛtaṃ vratam

yāvattrastamṛgīdṛṣṭiṃ capalāṃ na vilokayet//
tāvanmātā pitā tāvaddhātā tāvatsasuhṛjjanaḥ

tāvallajjā bhayaṃ tāvatsvācārastāvadeva hi //
jñānamaudāryamaiśvaryaṃ tāvadeva hi bhāsate //
yāvanmattāṃganāpāśaiḥ pātito naiva bandhanaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe dharmāraṇyamāhātmye indrabha yakathanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ