Skanda Purana · Verses 3.2-3

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathaṃ sūta mahābhāga rāmeṇākliṣṭakarmaṇā //
seturbaddho nadīnāthe hyagādhe varuṇālaye

setau ca kati tīrthāni gaṃdhamādanaparvate //
etannaḥ śraddadhānānāṃ brūhi paurāṇikottama

// śrīsūta uvāca // //
rāmeṇa hi yathāseturnibaddho varuṇālaye //
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi yuṣmākaṃ munipuṃgavāḥ

ājñayā hi pitū rāmo nyavasaddaṃḍakānane//
sītālakṣmaṇasaṃyuktaḥ paṃcavaṭyāṃ samāhitaḥ

tasminniva satastasya rāghavasya mahātmanaḥ //
rāvaṇena hṛtā bhāryā mārīcacchadmanā dvijāḥ

mārgamāṇo vane bhāryāṃ rāmo daśarathātmajaḥ//
paṃpātīre jagā māsau śokamohasamanvitaḥ

dṛṣṭavānvānaraṃ tatra kaṃciddaśarathātmajaḥ //
vānareṇātha pṛṣṭo'yaṃ ko bhavāniti rāghavaḥ

āditaḥ svasya vṛttāṃttaṃ tasmai provāca tattvataḥ //
atha rāghavasaṃpṛṣṭo vānaraḥ ko bhavāniti

sopi vijñāpayāmāsa rāghavāya mahātmane //
ahaṃ sugrīvasacivo hanūmā nnāma vānaraḥ

tena ca prerito'bhyāgāṃ yuvābhyāṃ sakhyamicchatā //
āgacchataṃ tadbhadraṃ vāṃ sugrīvāṃtikamāśu vai

tathāstviti sa rāmo pi tena sākaṃ munīśvarāḥ //
sugrīvāṃtikamāgapya sakhyaṃ cakre'gnisākṣikam

pratijajñe'tha rāmo'pi tasmai vālivadhaṃ prati //
sugrīvaścāpi vai dehyāḥ punarānayanaṃ dvijāḥ

ityevaṃ samayaṃ kṛtvā viśvāsya ca parasparam //
mudā paramayā yuktau nareśvarakapīśvarau

āsāte brāhmaṇaśreṣṭhā ṛṣyamūkagirau tathā //
sugrīvapratyayārthaṃ ca duṃdubheḥ kāyamāśu vai

pādāṃguṣṭhena cikṣepa rāghavo bahuyojanam //
saptatālā vinirbhinnā rāghaveṇa mahātmanā

tataḥ prītamanā vīraḥ sugrīvo rāmamabravīt //
iṃdrādidevatābhyo'pi nāsti rāghava me bhayam

bhavānmitraṃ mayā labdho yasmādati parākramaḥ //
ahaṃ laṃkeśvaraṃ hatvā bhāryāmānayitāsmi te

tataḥ sugrīvasahito rāmacaṃdro mahābalaḥ //
salakṣmaṇo yayau tūrṇaṃ kiṣkiṃdhāṃ vālipālitām

tato jagarja sugrīvo vālyāgamanakāṃkṣayā //
amṛṣyamāṇo vālī ca garjitaṃ svānujasya vai//

aṃtaḥpurādviniṣkramya yuyudhe'varajena saḥ //
vālimuṣṭiprahāreṇa tāḍito bhṛśavihvalaḥ

sugrīvo nirgatastūrṇaṃ yatra rāmo mahābalaḥ //
tato rāmo mahābāhussugrīvasya śirodhare

latāmābadhya cihnaṃ tu yuddhāyācodayattadā //
garjitena samāhūya sugrīvo vālinaṃ punaḥ

rāmapreraṇayā tena bāhuyuddhamathākarot //
tato vālinamājaghne śareṇaikena rāghavaḥ

hate vālini sugrīvaḥ kiṣkiṃdhāṃ pratyapadyata //
tato varṣāsvatītāsu sugrīvo vānarādhipaḥ

sītāmānayituṃ tūrṇaṃ vānarāṇāṃ mahācamūm //
samādāya samāgacchadaṃtikaṃ nṛpaputrayoḥ

prasthāpayāmāsa kapīnsītānveṣaṇakāṃkṣayā //
viditāyāṃ tu vaidehyā laṃkāyāṃ vāyusūnunā

datte cūḍāmaṇau cāpi rāghavo harṣaśokavān//
sugrīveṇānujenāpi vāyuputreṇa dhīmatā

tathānyaiḥ kapibhiścaiva jāṃbavannalamukhyakaiḥ //
anvīyamāno rāmo'sau muhūrte'bhijiti dvijāḥ

vilaṃghya vividhā ndeśānmaheṃdraṃ parvataṃ yayau //
cakratīrthaṃ tato gatvā nivāsamakarottadā

tatraiva tu sa dharmātmā samāgacchadvibhīṣaṇaḥ //
bhrātā vai rākṣaseṃdrasya caturbhiḥ sacivaiḥ saha

pratijagrāha rāmastaṃ svāgatena mahātmanā //
sugrīvasya tu śaṃkā'bhūtpraṇidhiḥ syādayaṃ tviti

rāghavastasya ceṣṭābhiḥ samyaksvacaritairhitaiḥ //
aduṣṭamenaṃ dṛṣṭvaiva tata enamapūjayat

sarvarākṣasarājye tamabhyaṣiṃcadvibhīṣaṇam //
cakre ca maṃtripravaraṃ sadṛśaṃ ravisūnunā

cakratīrthaṃ samāsādya nivasadraghunaṃdanaḥ //
ciṃtayanrāghavaḥ śrīmānsugrīvādīnabhāṣata

madhye vānaramu khyānāṃ prāptakālamidaṃ vacaḥ //
upāyaḥ ko nu bhavatāmetatsāgaralaṃghane

iyaṃ ca mahatī senā sāgaraścāpi dustaraḥ //
aṃbhorāśirayaṃ nīlaścaṃcalormmisamākulaḥ

udyanmatsyo mahānakraśaṃkhaśuktisamākulaḥ //
kvacidaurvānalākrāṃtaḥ phenavānatibhīṣaṇaḥ //

prakṛṣṭapavanākṛṣṭanīlameghasamanvitaḥ //
pralayāṃbhodharārāvaḥ sāravānaniloddhataḥ

kathaṃ sāgaramakṣobhyaṃ tarāmo varuṇā layam //
sainyaiḥ parivṛtāḥ sarve vānarāṇāṃ mahaujasām

upāyairadhigacchāmo yathā nadanadīpatim //
kathaṃ tarāmaḥ sahasā sasainyā varuṇālayam

śatayojanamāyātaṃ manasāpi durāsadam //
ato nu vighnā bahavaḥ kathaṃ prāpyā ca maithilī

kaṣṭātkaṣṭataraṃ prāptā vayamadya nirāśrayāḥ //
mahājale mahāvāte samudre hi nirāśraye

upāyaṃ kaṃ vidhāsyāmastaraṇārthaṃ vanaukasām //
rājyādbhraṣṭo vanaṃ prāpto hṛtā sītā mṛtaḥ pitā

ito'pi duḥsahaṃ duḥkhaṃ yatsāgaravilaṃghanam //
dhigdhiggarjitamaṃbhodhe dhigetāṃ vārirāśitām

kathaṃ tadvacanaṃ mithyā maharṣeḥ kumbhajanmanaḥ //
hatvā tvaṃ rāvaṇaṃ pāpaṃ pavitre gaṃdhamādane //
pāpopaśamanāyāśu gacchasveti yadīritam

// śrīsūta uvāca // //
iti rāmavacaḥ śrutvā sugrīvapramukhāstadā

ūcuḥ prāṃjalayaḥ saṃrme rāghavaṃ taṃ mahābalam //
naubhirenaṃ tariṣyāmaḥ plavaiśca vividhairiti

madhye vānarakoṭīnāṃ tadovāca vibhīṣaṇaḥ //
samudraṃ rāghavo rājā śaraṇaṃ gantumarhati

khanitaḥ sāgaraireṣa samudro varuṇālayaḥ //
kartumarhati rāmasya tajjñāteḥ kāryamaṃbudhiḥ

vibhīṣaṇenaivamukto rākṣasena vipaścitā //
sāṃtvayanrāghavaḥ sarvānvānarānidamabravīt

śatayojana vistāramaśaktāḥ sarvavānarāḥ //
tartuṃ plavoḍupairenaṃ samudramatibhīṣaṇam

nāvo na saṃti senāyā bahvyā vānarapuṃgavāḥ //
vaṇijāmupaghātaṃ ca kathamasmadvidhaścaret

vistīrṇaṃ caiva naḥ sainyaṃ hanyācchidreṣu vā paraḥ //
plavoḍupapratāro'to naivātra mama rocate

vibhīṣeṇoktame vedaṃ modate mama vānarāḥ //
ahaṃ tvimaṃ jalanidhimupāsye mārgasiddhaye

no ceddarśayitā mārgaṃ dhakṣyāmyenamahaṃ tadā //
mahāstrairapratihatairatyagnipavanojjvalaiḥ

ityuktvā sahasaumitrirupaspṛśyātha rāghavaḥ //
pratiśiśye jalanidhiṃ vidhivatkuśasaṃstare

tadā rāmaḥ kuśā stīrṇe tīre nadanadīpateḥ //
saṃviveśa mahābāhurvedyāmiva hutāśanaḥ

śeṣabhoganibhaṃ bāhumupadhāya raghūdvahaḥ //
dakṣiṇo dakṣiṇaṃ bāhumupāste makarālayam

tasya rāmasya suptasya kuśāstīrṇe mahītale //
niyamādapramattasya niśāstisro'ticakramuḥ

sa trirātroṣitastatra nayajño dharmatatparaḥ //
upāstesma tadā rāmaḥ sāgaraṃ mārgasiddhaye

na ca darśayate mandastadā rāmasya sāgaraḥ //
prayatenāpi rāmeṇa yathārhamapi pūjitaḥ

tathāpi sāgaro rāmaṃ na darśayati cātmanaḥ //
samudrāya tataḥ kruddho rāmo raktāṃtalocanaḥ

samīpavartinaṃ cedaṃ lakṣmaṇaṃ pratyabhāṣata //
adya madbāṇanirbhinnairmakarairvaruṇālayam

niruddhatoyaṃ saumitre kariṣyāmi kṣaṇādaham //
saśaṃkhaśuktājālaṃ hi samīnamakaraṃ śanaiḥ

adya bāṇairamoghāstrairvāridhiṃ pariśoṣaye //
kṣamayā hi samāyuktaṃ māmayaṃ makarālayaḥ

asamarthaṃ vijānāti dhikkṣamāmīdṛśe jane //
na darśayati sāmnā me sāgaro rūpamātmanaḥ

cāpamānaya saumitre śarāṃścāśīviṣopamān//
sāgaraṃ śoṣayiṣyāmi padbhyāṃ yāṃtu plavaṃgamāḥ

enaṃ laṃghitamaryādaṃ sahasrormisamākulam //
nirmaryādaṃ kariṣyāmi sāyakairvaruṇālayam

mahārṇavaṃ śoṣayiṣye mahādānavasaṃkulam //
mahāmakaranakrāḍhyaṃ mahāvīcisamākulam

evamuktvā dhanuṣpāṇiḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ //
rāmo babhūva durdharṣastripuraghno yathā śivaḥ

ākṛṣya cāpaṃ kopena kampayitvā śarairjagat //
mumoca viśikhānugrāṃstripureṣu yathā bhavaḥ

dīptā bāṇāśca ye ghorā bhāsayanto diśo daśa //
prāviśanvāridhestoyaṃ dṛptadānavasaṃkulam

samudrastu tato bhīto vepamānaḥ kṛtāṃjaliḥ //
ananyaśaraṇo viprāḥ pātā lātsvayamutthitaḥ

śaraṇaṃ rāghavaṃ bheje kaivalyapadakāraṇam //
tuṣṭāva rāghavaṃ viprā bhūtvā śabdairmanoramaiḥ

// samudra uvāca// //
namāmi te rāghava pādapaṃkajaṃ sītāpate saukhyada pādasevanāt //
namāmi te gautamadāramokṣajaṃ śrīpādareṇuṃ suravṛndasevyam

sundapriyādehavidāriṇe namo namostu te kauśikayāgarakṣiṇe //
namo mahādevaśarāsabhedine namo namo rākṣasasaṃghanāśine

rāmarāma namasyāmi bhaktānāmiṣṭadāyinam //
avatīrṇo raghukule devakāryacikīrṣayā

nārāyaṇamanādyaṃtaṃ mokṣadaṃ śivamacyutam //
rāmarāma mahābāho rakṣa māṃ śaraṇāgatam

kopaṃ saṃhara rājeṃdra kṣamasva karuṇālaya //
bhūmirvāto viyaccāpo jyotīṃṣi ca raghūdvaha

yatsvabhāvāni sṛṣṭāni brahmaṇā parameṣṭhinā //
vartaṃte tatsvabhā vāni svabhāvo me hyagādhatā

vikārastu bhavedgādha etatsatyaṃ vadāmyaham //
lobhātkāmādbhayādvāpi rāgādvāpi raghūdvaha

na vaṃśajaṃ guṇaṃ hātumutsaheyaṃ kathaṃcana //
tatkariṣye ca sāhāyyaṃ senāyāstaraṇe tava

ityuktavantaṃ jaladhiṃ rāmo'vādīnnadīpatim //
sasainyo'haṃ gami ṣyāmi laṃkāṃ rāvaṇapālitām

tacchoṣamupayāhi tvaṃ taraṇārthaṃ mamādhunā //
ityuktastaṃ punaḥ prāha rāghavaṃ varuṇālayaḥ

śṛṇuṣvāva hito rāma śrutvā kartavyamācara //
yadyājñayā te śuṣyāmi sasainyasya yiyāsataḥ

anye'pyājñāpayiṣyaṃti māmevaṃ dhanuṣo balāt //
upāyamanyaṃ vakṣyāmi taraṇārthaṃ balasya te

asti hyatra nalonāma vānaraḥ śilpisaṃmataḥ //
tvaṣṭuḥ kākutstha tanayo balavānviśvakarmaṇaḥ

sa yatkāṣṭhaṃ tṛṇaṃ vāpi śilāṃ vā kṣepsyate mayi //
sarvaṃ taddhārayiṣyāmi sa te seturbhaviṣyati

setunā tena gaccha tvaṃ laṃkāṃ rāvaṇapāli tām //
uktvetyaṃtarhite tasminrāmo nalamuvāca ha

kuru setuṃ samudre tvaṃ śakto hyasi mahāmate //
tadā'bravīnnalo vākyaṃ rāmaṃ dharmabhṛtāṃ varam

ahaṃ setuṃ vidhāsyāmi hyagādhe varuṇālaye //
pitrā dattavaraścāhaṃ sāmarthye cāpi tatsamaḥ

māturmama varo datto mandare viśvaka rmaṇā //
śilpakarmaṇi mattulyo bhavitā te sutastviti

putro'hamaurasastasya tulyo vai viśvakarmaṇā //
adyaiva kāmaṃ badhnaṃtu setuṃ vānarapuṃ gavāḥ

tato rāmanisṛṣṭāste vānarā balavattarāḥ //
parvatāngiriśṛṃgāṇi latātṛṇamahīruhān

samājahrurmahākāyā garuḍānilaraṃhasaḥ //
nalaścakre mahāsertumadhye nadanadīpateḥ

daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanamāyatam //
jānakīramaṇo rāmaḥ setumevamakārayat

/
nalena vānarendreṇa viśvakarmasutena vai //
tamevaṃ setumāsādya rāmacandreṇa kāritam

sarve pātakino martyā mucyante sarvapātakaiḥ //
vratadāna tapohomairna tathā tuṣyate śivaḥ

setumajjanamātreṇa yathā tuṣyati śaṃkaraḥ //
na tulyaṃ vidyate tejoyathā saureṇa tejasā

setusnānena ca tathā na tulyaṃ vidyate kvacit //
tatsetumūlaṃ laṃkāyāṃ yatrarāmo yiyāsayā

vānaraiḥ setumārebhe puṇyaṃ pāpa praṇāśanam //
taddarbhaśayanaṃ nāmnā paścāllokeṣu viśrutam

evamuktaṃ mayā viprāḥ samudre setubaṃdhanam //
atra tīrthānyanekāni saṃti puṇyānyanekaśaḥ

na saṃkhyāṃ nāmadheyaṃ vā śeṣo gaṇayituṃ kṣamaḥ //
kiṃ tvahaṃ prabravīmyadya tatra tīrthāni kānicit

caturviṃśati tīrthāni saṃti setau pradhānataḥ//
prathamaṃ cakatīrthaṃ syādvetālavaradaṃ tataḥ

tataḥ pāpavināśārthaṃ tīrthaṃ lokeṣu viśrutam //
tataḥ sītāsaraḥ puṇyaṃ tato maṃgalatīrthakam//

tataḥ sakalapāpaghnī nāmnā cāmṛtavāpikā //
brahmakuṇḍaṃ tatastīrthaṃ tataḥ kuṃḍaṃ hanūmataḥ

āgastyaṃ hi tatastīrthaṃ rāmatīrtha mataḥ param //
tato lakṣmaṇatīrthaṃ syājjaṭātīrthamataḥ param

tato lakṣmyāḥ paraṃ tīrthamagnitīrthamataḥ param //
cakratīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ śivatīrthamataḥ param

tataḥ śaṃkhābhidhaṃ tīrthaṃ tato yāmunatīrthakam //
gaṃgātīrthaṃ tataḥ paścādgayātīrthamanantaram

tataḥ syātkoṭitīrthākhyaṃ sādhyānāmamṛtaṃ tataḥ //
mānasākhyaṃ tatastīrthaṃ dhanuṣkoṭistataḥ param

pradhānatīrthānyetāni mahāpāpaharāṇi ca //
kathitāni dvijaśreṣṭhāssetumadhyagatāni vai

yathā setuśca baddho'bhūdrāmeṇa jaladhau mahān //
kathitaṃ tacca viprendrāḥ puṇyaṃ pāpahāraṃ tathā

yacchrutvā ca paṭhitvā ca mucyate mānavo bhuvi

adhyāyamenaṃ paṭhate manuṣyaḥ śṛṇoti vā bhaktiyuto dvijeṃdrāḥ //
so naṃtamāpnoti jayaṃ paratra punarbhavakleśamasau na gacchet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye setunirmāṇādivarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ