Skanda Purana · Verses 3.28-2

// śrīsūta uvāca // //
koṭitīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sevitvā kevalaṃ naraḥ //
snātuṃ jiteṃdriyastīrthaṃ tataḥ sādhyāmṛtaṃ vrajet

sādhyāmṛtaṃ mahātīrtha mahāpuṇyaphalapradam //
mahāduḥkhapraśamanaṃ gandhamādanaparvate

asti pāpaharaṃ puṃsāṃ sarvābhīṣṭapradāyakam //
yatra snātvā naro bhaktyā sarvānkāmānavāpnuyāt

tapasā brahmacaryeṇa yajñairdānena vā punaḥ //
gatiṃ tāṃ na labhenmartyo yāṃ sādhyāmṛtamajjanāt

spṛṣṭāni yeṣāmaṃgāni sādhyāmṛtajalaiḥ śubhaiḥ //
teṣāṃ dehagataṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

sādhyāmṛtajale yastu sāghamarṣaṇakṛnnaraḥ //
sa vidhūyeha pāpāni viṣṇuloke mahīyate

pūrve vayasi pāpāni kṛtvā karmāṇi yo naraḥ //
paścātsādhyāmṛtaṃ sevetpaścāttāpasamanvitaḥ

ante vayasi muktaḥ syātsa naro nātra saṃśayaḥ //
sādhyāmṛte naraḥ snātvā dehabaṃdhādvimucyate

sādhyāmṛtajale snātā manuṣyāḥ pāpaka rmiṇaḥ //
anekakleśaghorāṇi narakāṇi na yāṃti hi

sādhyāmṛtajale snānātpuṃsāṃ yā syādgatirdvijāḥ //
na sā gatirbhavedyajñairna vedaiḥ puṇyakarmabhiḥ

yāvadasthi manuṣyāṇāṃ sādhyāmṛtajale sthitam //
tāvadvarṣāṇi tiṣṭhaṃti śivaloke supūjitāḥ

apahatya tamastīvraṃ yathā bhātyudaye raviḥ //
tathā sādhyāmṛtasnāyī bhittvā pāpāni rājate

vāṃchitām̐llabhate kāmānatra snāto naraḥ sadā //
yatra snātvā mahāpuṇye purā rājā purūravāḥ //
viprayogaṃ sahorvaśyā jahau tuṃburuśāpajam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathaṃ sūta mahābhāga sahorvaśyāmarastriyā

prathamaṃ labdhavānyogaṃ martyo rājā purūravāḥ //
viprayogaṃ sahorvaśyā jahau tuṃburuśāpajam

hetunā kena rājānaṃ śaśāpa tuṃbururmuniḥ //
etatsarvaṃ samācakṣva vistarānmunipuṃgava

// sūta uvāca // //
āsītpurūravānāma śakratulyaparākramaḥ //
rājarājasamo rājā purā hyamarapūjitaḥ

dharmataḥ pālayāmāsa medinīṃ sa nṛpottamaḥ //
īje ca bahubhiryajñairdadau dānāni sarvadā

praśāsati mahīṃ sarvāṃ rājñi tasminmahāmatau //
mitrāvaruṇaśāpena bhuvaṃ prāporvaśī dvijāḥ

sā cacārorvaśī tatra rājñastasya purāṃtike //
kokilālāpamadhuravīṇayopavane jagau

sa rājopavane raṃtuṃ kadāciddhṛtakautukaḥ //
ārūḍhaturagaḥ prāyāllalanāśatasaṃvṛtaḥ

tādṛśīmurvaśīṃ tatra karasammitamadhyamām //
uvāca caināṃ rājāsau bhāryā mama bhaveti vai

sāpi kāmāturā tatra rājānaṃ pratyabhāṣata //
bhavatvevaṃ naraśreṣṭha samayaṃ yadi me bhavān

kariṣyati tavābhyāśe vatsyāmi dhṛtakautukā //
kariṣye samayaṃ subhru tavāhamiti so'bravīt

athorvaśī babhāṣe taṃ purūravasamutsukā //
putrabhūtaṃ mama yadi rakṣasyuraṇakadvayam

na nagno dṛśyase rājankadāpi yadi vai tathā //
nocchiṣṭaṃ mama dadyāścettadā vatsye tavāṃtike

ghṛtamātrāśanā cāhaṃ bhaviṣyāmi nṛpottama //
evamastviti rājoktāṃ tāṃ nināya nijaṃ gṛham

alakāyāṃ sa bhūpālastathā caitrarathe vane //
reme sarasvatītīre padmakhaṇḍamanorame

ekaṣaṣṭiṃ sa varṣāṇi ramamāṇastayānayat //
tenorvaśī pratidinaṃ vardhamānānurāgiṇī

spṛhāṃ na devaloke'pi cakāra tanumadhyamā //
nābhavadramaṇīyo'sau devalokastayā vinā

atastāmānayiṣyāmi devalokamiti dvijāḥ //
viśvāvasurvicāryaivaṃ bhūrlokamagamatkṣaṇāt

urvaśyāḥ samayaṃ rājñā viśvāvasurayaṃ saha //
viditvā saha gandharvaiḥ samaveto niśāṃtare

urvaśyāḥ śayanābhyāśājjagrāhoraṇakaṃ javāt //
ākāśe nīyamānasya tasya śrutvorvaśī patim

abravīnmatsutaḥ kena gṛhyate tyajyatāmayam //
anāthā śaraṇaṃ yāmi kaṃ naraṃ gatacetanā

purūravāḥ samākarṇya vākyaṃ tasyā niśāṃtare //
māṃ na nagnaṃ nirīkṣeta devīti na yayau tadā

athānyamapyuraṇakaṃ gandharvāḥ pratigṛhya te //
yayustasyoraṇasyāpi śabdaṃ śuśrāva corvaśī

anāthāyā mama suto gṛhyate taskarairiti //
cukrośa devī paruṣaṃ kaṃ yāmi śaraṇaṃ naram

amarṣavaśamāpannaḥ śrutvā tadvacanaṃ nṛpaḥ //
timireṇāvṛtaṃ sarvamiti mattvā sa khaṅgadhṛk

duṣṭaduṣṭa kuto yāsītyabhyadhāvadvaco vadan //
tāvatsaudāminī dīptā gandha rvairjanitā bhṛśam

tatprabhāmaṃḍalairdevī rājānaṃ vigatāṃbaram //
dṛṣṭvā nivṛttasamayā tatkṣaṇādeva niryayau

tyaktvā hyuraṇakau tatra gaṃdharvā api niryayuḥ //
rājā meṣau samādāya hṛṣṭaḥ svaśayanāṃtikam

āgato norvaśīṃ tatra dadarśāyatalocanām //
tāṃ cāpaśyanvivastraśca babhrāmonmattavadbhuvi

kurukṣetraṃ gato rājā taṭāke padmasaṃkule //
caturbhirapsarastrībhiḥ krīḍamānā dadarśa tām

he jāye tiṣṭha manasā ghoreti vyāharanmuhuḥ //
evaṃ bahuprakāraṃ vai sa sūktaṃ prālapannṛpaḥ

abravīdurvaśī taṃ ca krīḍatī sāpsarogaṇaiḥ //
mahārājālametena ceṣṭitena tavānagha

tvatto garbhiṇyahaṃ pūrvamabdāṃte bhavatātra vai //
āgaṃtavyaṃ kumāraste bhaviṣyatyatidhārmikaḥ

ekāṃ vibhāvarīṃ rājaṃstvayā vatsyāmi vai tadā //
ityukto nṛpatirhṛṣṭaḥ svapurīṃ prāviśaddvijāḥ

tāsāmapsarasāṃ sā tu kathayāmāsa taṃ nṛpam //
ayaṃ sa puruṣaśreṣṭho yenāhaṃ kāmarūpiṇā

etāvaṃtaṃ mahākālamanurāgavaśāturā //
uṣitāsmi sahānena sakhyo nṛpatinā ciram

evamuktāstataḥ sakhyastāmūcuḥ sādhusādhviti //
anena sākamāsyāmaḥ sarvakālaṃ vayaṃ sakhi

ityūcururvaśīṃ tatra sakhīmapsarasastadā //
abde'tha pūrṇe rājāpi taṭākāṃti kamāyayau

āgataṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā purūravasamurvaśī //
kumāramāyuṣaṃ tasmai dadau saṃprītamānasā

tena sākaṃ niśāmekāmuṣitā sānu rāgiṇī //
paṃcaputrapradaṃ garbhaṃ tasmādāpāśu sorvaśī

uvāca cainaṃ rājānamurvaśī paramāṃganā //
varaṃ dāsyaṃti gandharvā matprītyā tava bhūpate

bhavatāṃ prārthyatāṃ tebhyo varo rājarṣisattama //
ityuktaḥ sa tayā rājā prāha gandharvasattamān

ahaṃ saṃpūrṇakośaśca vijitārāti maṃḍalaḥ //
salokatāṃ vinorvaśyāḥ prāptavyaṃ nānyadasti me

atastayā sahorvaśyā kālaṃ netumahaṃ vṛṇe //
evamukte nṛpeṇātha gandharvāstuṣṭa mānasāḥ //
agnisthālīṃ pradāyāsmai procuścainaṃ nṛpaṃ tadā

// gandharvā ūcuḥ // //
agniṃ vedānusārī tvaṃ tridhā kṛtvā nṛpottama

iṣṭvā yajñena corvaśyāḥ sālokyaṃ yāhi bhūpate //
itīritastairādāya sthālīmagneryayau nṛpaḥ

aho batātimūḍhohamiti madhye vanaṃ nṛpaḥ //
urvaśī na mayā labdhā vahnisthālyā tu kiṃ phalam

nidhāyaiva vane sthālīṃ svapuraṃ prayayau nṛpaḥ //
ardharātre vyatīte'sau vinidro'ciṃtayatsvayam

urvaśīlokasiddhyarthaṃ mama gandharvapuṃgavaiḥ //
agnisthālī saṃpradattā sā ca tyaktā mayā vane

āhariṣye punaḥ sthālīmityutthāya yayau vanam //
nāgnisthālīṃ dadarśāsau vane tatra purūravāḥ

śamīgarbhamathāśvatthamagnisthāne vilokya saḥ //
vyaciṃtayanmayā sthālī nikṣiptātra vane purā

sā cāśvatthaḥ śamīgarbhaḥ samabhūdadhunā tviha //
tasmādenaṃ samādāya vahnirūpamahaṃ puram//

gatvā kṛtvāraṇīṃ samyaktadutpannāgnimādarāt //
upāsyāmīti niścitya svapuraṃ gatavānnṛpaḥ

ramaṇīyāraṇīṃ cakre svāṃgulaiḥ pramitā masau //
nirmāṇasamaye rājā gāyatrīmajapaddvijāḥ

gāyatryāḥ paṭhyamānāyā yāni saṃtyakṣarāṇi hi //
tāvadaṃgulimaryādāmakarodaraṇīṃ nṛpaḥ

tatra nirmathanādagnitrayamutpādya bhūpatiḥ //
urvaśīlokasaṃprāptiphalamuddiśya kāṃkṣitam

vedānusārī nṛpatirjuhāvāgnitrayaṃ mudā //
tenaiva cāgnividhinā bahūnyajñānathātanot

/
tena gandharvalokāṃśca saṃprāpya jagatīpatiḥ//
sahorvaśyā ciraṃ reme devaloke dvijottamāḥ

atha sarvāmaropetaḥ kadācidbalavṛtrahā//
nṛtyaṃ surāṃganānāṃ vai vyalokayata saṃsadi

purūravā nṛpopyāyāttadā deveṃdrasaṃsadam //
draṣṭuṃ surāṃganānṛtyaṃ manohāri divaukasām

ekaikaśastāḥ śakrasya nanṛtuḥ puratoṃ'ganāḥ //
athorvaśī samāgatya nanarta purato hareḥ

nṛttābhinayasāmarthyagarvayuktā tadorvaśī //
taṃ purūravasaṃ dṛṣṭvā jahāsātimanoharā

jahāsa tatra rājāpi tāṃ vilokya tadorvaśīm //
hāsasaṃkupitastatra nāṭyācāryo'tha tuṃburuḥ //
śaśāpa tāvubhau kopādurvaśīṃ ca nṛpottamam

//
// tuṃbururuvāca // //
anekadevasaṃpūrṇasabhāyāmatra yatkṛtam

yuvābhyāṃ hasitaṃ nṛttamadhye niṣkāraṇaṃ vṛthā //
tasmājjhaṭiti rājeṃdra viyogo yuvayoḥ kṣaṇāt

bhūyāditi śaśāpainaṃ sarvadaivatasaṃnidhau //
atha śapto nṛpastatra nāṭyācāryeṇa duḥkhitaḥ

jagāma śaraṇaṃ tatra pāhipāhīti vajriṇam //
uvāca dīnayā vācā puruhūtaṃ purūravāḥ

urvaśyā saha sālokyasiddhyarthamahamiṣṭavān //
atastasmā viyogo me'sahyaḥ syātpākaśāsana

ityuktavaṃtaṃ taṃ prāha sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ //
śāpamokṣaṃ pravakṣyāmi mā bhaiṣīstvaṃ nṛpottama

dakṣiṇāṃbhonidhau puṇye gaṃdhamādanaparvate //
sādhyāmṛtamiti khyātaṃ tīrthamasti mahattaram

sevitaṃ sarvadevaiśca siddhacāraṇakinnaraiḥ //
sanakādi mahāyogimunivṛṃdaniṣevitam

bhuktimuktipradaṃ puṃsāṃ sarvaśāpavimokṣadam //
asti tīrthaṃ bhavāṃstatra gacchasva tvarayā nṛpa

sarveṣāmamṛtaṃ snānādatra sādhyaṃ yatastataḥ //
sādhyāmṛtamiti khyātaṃ sarvalokeṣu viśrutam

tatra snānāttavorvaśyāḥ punaryogo bhaviṣyati //
mama loke nivāsaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ

iti pratisamādiṣṭo nṛpaḥ saṃprītamānasaḥ //
sādhyāmṛtaṃ mahātīrthaṃ samuddiśya yayau kṣaṇāt

sasnau sādhyāmṛte tatra mahāpātakanāśane //
tatra snānānnṛpo viprāḥ sadyaḥ śāpena mocitaḥ

snānānaṃtaramevāsāvurvaśyā saha saṃgataḥ //
tayā saha vimānasthaḥ prayayāvamarāvatīm

reme punastayā sārdhaṃ devavaddevamaṃdire //
evaṃprabhāvaṃ tattīrthaṃ sādhyāmṛtamanuttamam

purūravā sahorvaśyā yatra snānena saṃgataḥ //
ato'tra tīrthe yaḥ snāyānmahāpātakanāśane

vāṃchitām̐llabhate kāmānyāsyati svargamuttamam //
niṣkāmaḥ snāti cedvi prā mokṣamāpnoti mānavaḥ

imaṃ pavitraṃ pāpaghnamadhyāyaṃ paṭhate tu yaḥ//
śṛṇuyādvā manuṣyo'sau vaikuṃṭhe labhate sthitim

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā vaibhavaṃ pāpanāśanam //
sādhyāmṛtasya tīrthasya vistarācchraddhayā mayā

yatpurā sanakādibhyaḥ proktavāṃścaturānanaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye sādhyāmṛtatīrthapraśaṃsāyāṃ purūravaḥśāpavimokṣaṇavarṇanaṃnāmāṣṭāviṃśo adhyāyaḥ