Skanda Purana · Verses 3.27-2

// śrīsūta uvāca // //
yamunāyāṃ ca gaṃgāyāṃ gayāyāṃ ca naro mudā //
snānaṃ vidhāya vidhivatkoṭitīrthaṃ tato vrajet

koṭitīrthaṃ mahāpuṇyaṃ sarvalokeṣu viśrutam //
sarvasaṃpatkaraṃ śuddhaṃ sarvapāpapraṇāśanam

duḥsvapnanāśanaṃ hyetanmahāpātakanāśanam //
mahāvighnapraśamanaṃ mahāśāṃtikaraṃ nṛṇām

smṛtimātreṇa yatpuṃsāṃ sarvapāpaniṣūdanam //
līlayā dhanuṣaḥ koṭyā svayaṃ rāmeṇa nirmitam

purā dāśarathī rāmo nihatya yudhi rāvaṇam //
brahmahatyāvimokṣāya gaṃdhamādanaparvate

prātiṣṭhipalliṃgamekaṃ lokānugrahakāmyayā //
liṃgasyāsyābhiṣekāya śuddhaṃ vāri gaveṣayan

nāviṃdata jalaṃ tatra pārśve daśarathātmajaḥ //
liṃgābhiṣekayogyaṃ ca jalaṃ kimiti ciṃtayan

navena vāriṇā liṃgaṃ snāpanīyaṃ mayeti saḥ //
niścitya manasā tatra dhanuṣkoṭyā raghūdvahaḥ

bibheda dharaṇīṃ śīghraṃ manasā jāhnavīṃ smaran //
rāmakārmukakoṭiḥ sā tadā prāpa rasātalam

tata uddhārayāmāsa taddhanurdhanvināṃ varaḥ //
dhanuṣyuddhriyamāṇe tu rāghaveṇa mahītalāt

kākutsthena smṛtā gaṃgā niryayau vivarāttataḥ //
vāriṇā tena talliṃgamabhyaṣiṃcadraghūdvahaḥ

rāmakārmu kakoṭyaiva yatastannirmitaṃ purā //
ataḥ koṭiriti khyātaṃ tattīrthaṃ bhuvanatraye

yāni yānīha tīrthāni saṃti vai gaṃdhamādane //
prathamaṃ teṣu tīrtheṣu snātvā vigatakalmaṣaḥ

śeṣapāpavimokṣāya snāyātkoṭau narastataḥ //
tīrthāṃtareṣu snānena yaḥ pāpaugho na naśyati

anekajanmakoṭībhirarjito hyasthisaṃsthitaḥ //
vinaśyati sa sarvo'pi koṭisnānānna saṃśayaḥ

yadi hi prathamaṃ snāyādatra koṭau naro dvijāḥ //
tasya muktasya tīrthāni vyarthānyevāparāṇi hi

// ṛṣaya ūcuḥ // //
sūta sarvārthatattvajña vyāsaśiṣya munīśvara //
asmākaṃ saṃśayaṃ kaṃcicchiṃdhi paurāṇikottama

koṭau snātasya martyasya yadi tīrthāṃtaraṃ vṛthā //
kimarthaṃ dharmatīrthādi tīrtheṣu snāṃti mānavāḥ

tīrthāni tāni sarvāṇi samatikramya mānavāḥ//
atraiva koṭau kiṃ snānaṃ na kurvaṃti hi tadvada

// śrīsūta uvāca // //
aho rahasyaṃ yuṣmābhiḥ pṛṣṭametanmunīśvarāḥ //
nāradāya purā śaṃbhuḥ pṛcchate yatkilābravīt

tadbravīmi muniśreṣṭhāḥ śṛṇudhvaṃ śraddhayā saha //
gacchanyadṛcchayā vāpi tīrthayātrāparo'pi vā

mārgamadhye dvijaśreṣṭhāstīrthaṃ devālayaṃ tathā //
dṛṣṭvā śrutvāpi vā mohānna seveta narādhamaḥ

niṣkṛtistasya nāstīti prābruvanparamarṣayaḥ //
setuṃ gacchaṃstato'nyeṣu na snāyādyadi mānavaḥ

tīrthātikramadoṣaiḥ sa bahiṣkāryo'tyavaddvijaiḥ //
ataḥ snātavyamevaiṣu cakratīrthādiṣu dvijāḥ

snātvā caiteṣu tīrtheṣu śeṣapāpavimuktaye //
prayatairmanujairatra snātavyaṃ koṭitīrthake

koṭau cābhi ṣavaṃ kṛtvā na tiṣṭhedgandhamādane //
nivartettatkṣaṇādeva niṣpāpo gaṃdhamādanāt

rāmo'pi hi purā koṭitīrthasaṃbhūtavāriṇā //
rāmanāthe'bhiṣikte tu svayaṃ snātvā ca tatra vai

brahmahatyāvimuktaḥ saṃstatkṣaṇādeva sānujaḥ //
ārūḍhapuṣpako'yodhyāṃ prayayau kapibhirvṛtaḥ

ataḥ koṭau naraḥ snātvā pāpaśeṣavimocitaḥ //
nivartettatkṣaṇādeva rāmo dāśarathiryathā

etaddhi tīrthapravaraṃ sarvalokeṣu viśrutam //
rāmanāthābhiṣekāya nirmitaṃ rāghaveṇa yat

svayaṃ bhagavatī yatra sannidhatte ca jāhnavī //
tārakabrahmaṇā yatra rāmeṇa snātamādarāt

tasya vai koṭitīrthasya mahimā kena kathyatām //
yatra snātvā purā kṛṣṇo lokasaṃgrahaṇecchayā

mātulasya tu kaṃsasya vadhadoṣādvimocitaḥ //
tasya vai koṭitīrthasya mahimā kena kathyate

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kimarthamavadhītkaṃsaṃ mātulaṃ yadunaṃdanaḥ //
yaddoṣaśāṃtaye sūta sasnau koṭau mahā manāḥ

// śrīsūta uvāca // //
vasudeva iti khyātaḥ śūraputro yadoḥ kule //
āsītsa devakasutāṃ devakīmiti viśrutām

udvāhya rathamārūḍhaḥ svapuraṃ prasthitaḥ purā //
atha sūto babhūvātha kaṃso hyānakadundubheḥ

aśarīrā tadā vāṇī kaṃsaṃ sārathimabravīt //
bhaginīṃ ca tathā bhāmaṃ vāhayaṃtaṃ rathottame

yāmimāṃ vāhayasyatra rathena tvamariṃdama //
asyāstvāmaṣṭamo garbho vadhiṣyati na saṃśayaḥ

ityākarṇya vaco divyaṃ kaṃsaḥ khaṅgaṃ pragṛhya ca //
svasāraṃ haṃtumudyogaṃ cakāra dvijapuṃgavāḥ

tataḥ provāca taṃ kaṃsaṃ vasudevaḥ sa sāṃtvayan // //
// vasudeva uvāca // //
asyāṃ prasūtāndāsyāmi tubhyaṃ kaṃsa sutānaham

enāṃ svasāraṃ mā hiṃsīrnāsyāste bhītirasti hi //
śrutvā tadvacanaṃ kaṃso nivṛttastadvadhāttadā

devakīvasudevābhyāṃ sahitaḥ svapuraṃ yayau //
pādāvasaktanigaḍau devakīvasudevakau

sthāpayāmāsa duṣṭātmā kaṃsaḥ kārāgṛhe tadā //
tataḥ kālena mahatā vasudevāddhi devakī

ṣaṭputrāñjanayāmāsa krameṇa munipuṃgavāḥ //
jātāṃstānvasudevena dattānkaṃso'pi so'vadhīt

hateṣu ṣaṭasu putreṣu devakyudarajanmasu //
kaṃsena krūramatinā niṣkṛpeṇa dvijottamāḥ

śeṣo'bhūtsaptamo garbho devakyā jaṭhare tadā //
māyādevī tato garbhaṃ taṃ vai viṣṇupracoditā

naṃdagopagṛhasthāyāṃ rohiṇyāṃ samaveśayat //
devakyāḥ saptamo garbhaḥ patito jaṭharāditi

loke prasiddhirabhavanmahatī viṣṇulīlayā //
devakījaṭhare paścādviṣṇurgarbhatvamāptavān

tato daśasu māseṣu gateṣu hariravyayaḥ //
devakījaṭharājjajñe kṛṣṇa ityabhiviśrutaḥ

śaṃkhacakragadākhaṅgavirājitacaturbhujaḥ //
kirīṭī vanamālī ca pitroḥ śokavināśanaḥ

taṃ dṛṣṭvā harimīśānaṃ tuṣṭāvānakaduṃdubhiḥ

// vasudeva uvāca // //
viśvaṃ bhavā nviśvapatistvameva viśvasya yonistvayi viśvamāste //
mahānpradhānaśca virāṭa svarāḍ ca samrāḍasi tvaṃ bhagavansamastam

evaṃ jagatkāraṇabhūtadhāmne nārāyaṇāyāmitavikramāya //
śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namonamaḥ kṛtrimamānuṣāya

stuvantamevaṃ śauriṃ taṃ vasudevaṃ haristadā //
avocatprīṇayaṃstaṃ ca devakīṃ ca dvijottamāḥ

// hariruvāca // //
ahaṃ kaṃsaṃ vadhiṣyāmi mā bhīrvāṃ pitarāviti //
nandagopasya gṛhiṇī yaśodā'janayatsutām //
mama māyāṃ pūrvadine sarvalokavimohinīm

māṃ tasyāḥ śayane nyasya yaśodāyāḥ sutā tu tām//
ādāya devakīśayyāṃ prāpayasva yadūttama

evamuktaḥ sa kṛṣṇena tathaiva hyakaroddvijāḥ //
ruroda māyā tanayā devakīśayanesthitā

atha bāladhvaniṃ śrutvā kaṃsaḥ saṃkulamānasaḥ //
sūtikāgṛhamāgamya tāmādāya ca dārikām

śilāyāṃ pothayāmāsa nirdayo nirapatrapaḥ //
atha taddhastamācchidya sāyudhāṣṭamahābhujā //
mahādevyabravītkaṃsaṃ samāhūyātikopanā

// māyovāca // //
are re kaṃsa pāpātmandurbuddhe mūḍhacetana

yatra kutrāpi śatruste vartate prāṇahārakaḥ //
mārgayasvātmano mṛtyuṃ taṃ śatruṃ kaṃsa mā ciram

itīrayitvā sā devī divyasthānānyavāpya ca //
labdhapūjā manuṣyebhyo babhūvābhīṣṭadāyinī

śrutvā sa devīvacanaṃ kaṃso 'pi bhṛśamākulaḥ //
bālagrahānpūtanādīnsvāṃtakaṃ bādhituṃ ripum

preṣayāmāsa deśeṣu śiśūnanyāṃśca bādhitum//
te ca bālagrahāḥ sarve prayayu rnaṃdagokulam

hatāśca kṛṣṇena tadā prayayuryamasādanam //
tataḥ katipayāhassu gateṣu dvijapuṃgavāḥ

rāmakṛṣṇau vyavarddhetāṃ gokule bālakau tadā //
anekabālakrīḍābhiścikrīḍaturariṃdamau

kaṃcitkālaṃ vatsapālau veṇunādamakurvatām //
kaṃcitkālaṃ ca gopālau guṃjātāpi cchabhūṣitau

remāte bahukālaṃ tau gokule rāmakeśavau //
kaṃsaḥ kadācidakrūraṃ gokule rāmakeśavau

preṣayāmāsa vipreṃdrāḥ samānayitumaṃ jasā //
ānayāmāsa cākrūro rāmakṛṣṇau sa gokulāt

mathurāṃ kaṃsanirdeśātsvarṇatoraṇarājitām

tataḥ samānīya sa rāmakeśavau yayau purīṃ gāṃdinijastadagre //
dṛṣṭvā ca kaṃsaṃ vinivedya kāryaṃ tasmai svagehaṃ praviveśa paścāt

athāparāhṇe vasudevaputrāvanyedyuriṣṭaiḥ saha gopaputraiḥ //
upeyatuḥ sālanikhātayuktāṃ saṃgopurāṭṭāṃ madhurāpurīṃ tau

stotrāṇi śṛṇvanpurayauvatānāṃ kṛṣṇastu rāmeṇa sahaiva gatvā //
dhanurniveśaṃ saha saiva tatra dadarśa cāpaṃ ca mahadṛḍhajyam

vidrāvya sarvānapi cāpapālāndhanuḥ samādāya sa līlayā''śu //
maurvyāṃ niyoktuṃ namayāṃcakāra tadaṃ tare bhagnamabhūdvidhaiva

kodaṃḍabhaṃgotthitaśabdamāśu śrutvābhiyātānbalino nihaṃtum //
nijaghnatustau pratigṛhya khaṃḍau cāpasya pālānbalinau dvijeṃdrā

tataḥ kuvalayāpīḍaṃ gajaṃ dvāri sthitaṃ kṣaṇāt //
nihatya rāmakṛṣṇau tau mahābalaparākramau

tasya daṃtau samutpāṭya dadhānau karayordvayoḥ //
aṃse nidhāya tau daṃtau raṃgaṃ prayayatuḥ kṣaṇāt

nihatya mallaṃ cāṇūraṃ muṣṭikaṃ tośalaṃ tathā //
anyāṃśca mallapravarānninyaturyamasā danam

samāruruhatustūrṇaṃ tuṃgaṃ maṃcaṃ ca tau tadā //
tatra tuṃge samāsīnamāsane kaṃsametya tau //
tasthatustaṃ tṛṇīkṛtya siṃhau kṣudramṛgaṃ yathā

tataḥ kaṃsaṃ samākṛṣya kṛṣṇo maṃcopari sthitam //
pādau gṛhītvā vegena bhrāmayāmāsa cāṃbare

tatastaṃ pothayāmāsa sa bhūmau gata jīvitam //
kaṃsabhrātṝnbalo'pyaṣṭau nijaghne muṣṭinā dvijāḥ

evaṃ nihatya taṃ kaṃsaṃ kṛṣṇaḥ parabalārdanaḥ //
pitarau mocayāmāsa nigaḍādati duḥkhitau

sarvānāsthāpayāmāsa balena saha mādhavaḥ //
śrīkṛṣṇena hataṃ kaṃsaṃ śrutvā prāpuḥ purīṃ tadā

bāṃdhavā mathurāyāṃ ye pūrvaṃ kaṃse na bādhitāḥ //
ugrasenaṃ tathā rājye sthāpayāmāsa keśavaḥ

asahiṣṇurdvijāḥ pitrorevaṃ kaṃsakṛtāgasam //
jaghāna mātulaṃ kaṃsaṃ devabrāhmaṇakaṃṭa kam

tataḥ kadācikṛṣṇo'yamātmānaṃ draṣṭumāgatān //
nāradādīnmunīnsarvānidaṃ papraccha sattamaḥ

// śrīkṛṣṇa uvāca // //
mayā'yaṃ mātulo viprā hataḥ kaṃso'tipāpakṛt //
mātulasya vadhe doṣaḥ procyate śāstravittamaiḥ

prāyaścittamato brūta taddoṣavinivṛttaye //
avocannāradastatra kṛṣṇamadbhutavikramam //
vācā madhurayā viprā bhaktipraṇayapūrvakam

// nārada uvāca // //
nityaśuddhaśca muktaśca bhadraścaiva bhavā nsadā

saccidānaṃdarūpaśca paramātmā sanātanaḥ //
puṇyaṃ pāpaṃ ca te nāsti kṛṣṇa yādavanaṃdana

tathāpi lokaśikṣārthaṃ bhavatā garu ḍadhvaja //
prāyaścittaṃ tu kartavyaṃ vidhinānena mādhava

lokasaṃgrahaṇaṃ tāvatkartavyaṃ bhavatādhunā //
rāmasetau mahāpuṇye gaṃdhamādanaparvate

rāmeṇa sthāpitaṃ liṃgaṃ rāmanāthābhidhaṃ purā //
tasyābhiṣekatoyārthaṃ dhanuṣkoṭyā raghūdvahaḥ

gāṃ bhittvotpādayāmāsa tīrthaṃ koṭīti viśrutam //
tava pūrvāvatāreṇa rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

brahmahatyāviśuddhyarthaṃ nirmitaṃ svayameva yat //
tatra snānaṃ kuruṣva tvaṃ dharmye pāpavināśane

tena te mātulavadhāddoṣaḥ śīghraṃ vinaṃkṣyati //
koṭitīrthe hareḥ snānaṃ brahmahatyādiśodhakam

svargamokṣapradaṃ puṃsāmāyurārogyavardhanam //
iti śrutvā munervākyaṃ nāradasya sa mādhavaḥ

visṛjya tānṛṣīnsarvāṃstasminneva kṣaṇe dvijāḥ //
rāmasetau yayau tūrṇaṃ svadoṣapari śuddhaye

dinaiḥ katipayairgatvā koṭitīrthaṃ yadūdvahaḥ //
snātvā saṃkalpapūrvaṃ ca dattvā dānānyanekaśaḥ

sa mātulavadhotpannadoṣebhyo mumu ce kṣaṇāt //
niṣevya rāmanāthaṃ ca svapuraṃ mathurāṃ yayau

// śrīsūta uvāca // //
evaṃ prabhāvaṃ puṇyaṃ ca koṭitīrthaṃ munīśvarāḥ //
brahmahatyādibhiḥ pāpaiḥ sadyo mucyeta mānavaḥ //
nānena sadṛśaṃ tīrthamanyadasti mahītale

atra snānāttrayo devā brahmaviṣṇuśivā dvijāḥ //
prītāḥ syuranye devāśca nātra kāryā vicāraṇā

evaṃ vaḥ kathitaṃ citraṃ koṭitīrthasya vaibhavam //
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavo bhuvi

śrutvemaṃ puṇyamadhyāyaṃ paṭhitvā ca munīśvarāḥ //
brahmahatyādibhiḥ satyaṃ mucyate pātakairnaraḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye koṭitīrthapraśaṃsāyāṃ kṛṣṇasya mātulavadhadoṣaśāṃtivarṇanaṃnāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ