Skanda Purana · Verses 3.22-2

// sūta uvāca // //
evaṃ śivatamaḥ paṃthāḥ śivenaiva pradarśitaḥ //
nṛṇāṃ saṃsṛtibaddhānāṃ sadyomuktikaraḥ paraḥ

atha durmedhasāṃ puṃsāṃ vedeṣvanadhikāriṇām //
strīṇāṃ dvijātibaṃdhūnāṃ sarveṣāṃ ca śarīriṇām

eṣa sādhāraṇaḥ paṃthāḥ sākṣātkaivalyasādhanaḥ //
mahāmunijanaiḥ sevyo devairapi supūjitaḥ

yatkathāśravaṇaṃ śaṃbhoḥ saṃsārabhayanāśanam //
sadyomuktikaraṃ ślāghyaṃ pavitraṃ sarvadehinām

ajñānatimirāṃdhānāṃ dīpo'yaṃ jñānasiddhidaḥ //
bhavaroganibaddhānāṃ susevyaṃ paramauṣadham

mahāpātakaśailānāṃ vajraghātasudāruṇam //
bharjanaṃ karmabījānāṃ sādhanaṃ sarva saṃpadām

ye śṛṇvaṃti sadā śambhoḥ kathāṃ bhuvanapāvanīm //
te vai manuṣyā lokesminrudrā eva na saṃśayaḥ

śṛṇvatāṃ śūlino gāthāṃ tathā kīrtayatāṃ satām //
teṣāṃ pādarajāṃsyeva tīrthāni munayo jaguḥ

tasmānniśreyasaṃ gantuṃ yebhivāṃchaṃti dehinaḥ //
te śṛṇvaṃtu sadā bhaktyā śaivīṃ paurāṇikīṃ kathām

yadyaśaktaḥ sadā śrotuṃ kathāṃ paurāṇikīṃ naraḥ //
muhūrtaṃ vāpi śṛṇuyānniyatātmā dinedine

atha pratidinaṃ śrotumaśakto yadi mānavaḥ //
puṇyamāseṣu vā puṇye dine puṇyatithiṣvapi

yaḥ śṛṇoti kathāṃ ramyāṃ purāṇaiḥ samudīritām //
sa nistarati saṃsāraṃ dagdhvā karmamahāṭavīm

muhūrttaṃ vā tadarddhaṃ vā kṣaṇaṃ vā pāvanīṃ kathām //
ye śṛṇvaṃti sadā bhaktyā na teṣāmasti durgatiḥ

yatphalaṃ sarvayajñeṣu sarvadāneṣu yatphalam //
sakṛtpurāṇaśravaṇāttatphalaṃ viṃdate naraḥ

kalau yuge viśeṣeṇa purāṇaśravaṇādṛte //
nāsti dharmaḥ paraḥ puṃsāṃ nāsti muktipathaḥ paraḥ

purāṇaśravaṇācchaṃbhornāsti saṃkīrtanaṃ param //
ata eva manuṣyāṇāṃ kalpadrumamahāphalam

kalau hīnāyuṣo martyā durbalāḥ śramapīḍitāḥ //
durmedhaso duḥkhabhājo dharmācāravivarjitāḥ

iti saṃciṃtya kṛpayā bhagavānbādarāyaṇaḥ //
hitāya teṣāṃ vidadhe purāṇākhyaṃ sudhārasam

pibannevāmṛtaṃ yatnādetatsyādajarāmaraḥ //
śambhoḥ kathāmṛtaṃ kuryātkulamevājarāmaram

bālo yuvā daridro vā vṛddho vā durbalo'pi vā //
purāṇajñaḥ sadā vandyaḥ pūjyaśca sukṛtārthibhiḥ

nīcabuddhiṃ na kurvīta purāṇajñe kadācana //
yasya vaktrāṃbujādvāṇī kāmadhenuḥ śarīriṇām

guravaḥ saṃti lokeṣu janmato guṇatastathā //
teṣāmapi ca sarveṣāṃ purāṇajñaḥ paro guruḥ

bhavakoṭisahasreṣu bhūtvābhūtvāvasīdati //
yo dadātyapunarvṛttiṃ ko'nyastasmātparo guruḥ

purāṇajñaḥ śucirdāṃtaḥ śāṃto vijitamatsaraḥ //
sādhuḥ kāruṇyavānvāgmī vadetpuṇyakathāṃ sudhī

vyāsāsanaṃ samārūḍho yadā paurāṇiko dvijaḥ //
asamāptaprasaṃgaśca namaskuryānna kasya cit

ye dhūrtā ye ca durvṛttā ye cānye vijigīṣavaḥ //
teṣāṃ kuṭilavṛttīnāmagre naiva vadetkathām

na durjanasamākīrṇe na śūdraśvāpadāvṛte //
deśe na dyūtasadane vadetpuṇyakathāṃ sudhīḥ

sadgrāme sujanākīrṇe sukṣetre devatālaye //
puṇye nadanadītīre vadetpuṇyakathāṃ sudhīḥ

śivabhaktisamāyuktā nānyakāryeṣu lālasā //
vāgyatāḥ suśravo'vyagrāḥ śrotāraḥ puṇyabhāginaḥ

abhaktā ye kathāṃ puṇyāṃ śṛṇvaṃti manujādhamāḥ //
teṣāṃ puṇyaphalaṃ nāsti duḥkhaṃ syājjanmajanmani

purāṇaṃ ye tvasaṃpūjya tāṃbūlādyairupāyanaiḥ //
śṛṇvaṃti ca kathāṃ bhaktyā daridrāḥ syurna pāpinaḥ

kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ ye gacchaṃtyanyato narāḥ //
bhogāṃtare praṇaśyaṃti teṣāṃ dārāśca saṃpadaḥ

soṣṇīṣamastakā ye ca kathāṃ śṛṇvaṃti pāvanīm //
te balākāḥ prajāyante pāpino manujādhamāḥ

tāṃbūlaṃ bhakṣayanto ye kathāṃ śṛṇvaṃti pāvanīm //
svaviṣṭhāṃ khādayaṃtyetānnarake yamakiṃkarāḥ

ye ca tuṃgāsanārūḍhāḥ kathāṃ śṛṇvaṃti dāṃbhikāḥ //
akṣayānnarakānbhuktvā te bhavaṃtyeva vāyasāḥ

ye ca vīrāsanārūḍhā ye ca maṃcakasaṃsthitāḥ //
śṛṇvaṃti satkathāṃ te vai bhavaṃtyanṛjupādapāḥ

asaṃpraṇamya śṛṇvaṃto viṣavṛkṣā bhavaṃti te //
kathāṃ śayānāḥ śṛṇvanto bhavaṃtyajagarā narāḥ

yaḥ śṛṇoti kathāṃ vaktuḥ samānāsanamāśritaḥ //
gurutalpasamaṃ pāpaṃ saṃprāpya narakaṃ vrajet

ye niṃdaṃti purāṇajñaṃ kathāṃ vā pāpahāriṇīm //
te vai janmaśataṃ martyāḥ śunakā saṃbhavaṃti ca

kathāyāṃ vartamānāyāṃ ye vadaṃti narādhamāḥ //
te gardabhāḥ prajāyante kṛkalāsāstataḥ param

kadācidapi ye puṇyāṃ na śṛṇvaṃti kathāṃ narāḥ //
te bhuktvā narakānghorānbha vaṃti vanasūkarāḥ

ye kathāmanumodante kīrtyamānāṃ narottamāḥ //
aśṛṇvaṃto'pi te yāṃti śāśvataṃ paramaṃ padam

kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ vighnaṃ kurvaṃti ye śaṭhāḥ //
koṭyabdānnarakānbhuktvā bhavaṃti grāmasūkarāḥ

ye śrāvayaṃti manujānpuṇyāṃ paurāṇikīṃ kathām //
kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ tiṣṭhaṃti brahmaṇaḥ padam

āsanārthaṃ prayacchaṃti purāṇajñasya ye narāḥ //
kambalājinavāsāṃsi mañcaṃ phalakameva ca

svargalokaṃ samāsādya bhuktvā bhogānyathepsitān //
sthitvā brahmādilokeṣu padaṃ yāṃti nirāmayam

purāṇajñasya yacchaṃti ye sūtravasanaṃ navam //
bhogino jñānasaṃpannāste bhavaṃti bhavebhave

ye mahāpātakairyuktā upapātakinaśca ye //
purāṇaśravaṇādeva te yāṃti paramaṃ padam

atra vakṣye mahāpuṇyamitihāsaṃ dvijottamāḥ //
śṛṇvatāṃ sarvapāpaghnaṃ vicitraṃ sumanoharam

dakṣiṇāpathamadhye vai grāmo bāṣkalasaṃjñitaḥ //
tatra saṃti janāḥ sarve mūḍhāḥ karmavivarjitāḥ

na tatra brāhmaṇācārāḥ śrutismṛtiparāṅmukhāḥ //
japasvādhyāyarahitāḥ parastrī viṣayāturāḥ

kṛṣīvalāḥ śastradharā nirdevā jihmavṛttayaḥ //
na jānaṃti paraṃ dharmaṃ jñānavairāgyalakṣaṇam

striyaśca pāpaniratāḥ svairi ṇyaḥ kāmalālasāḥ//
durbuddhayaḥ kuṭilagāḥ sadgatācāravarjitāḥ

tatraiko viduro nāma durātmā brāhmaṇādhamaḥ //
āsīdveśyāpatiryo'sau sadāro'pi kumārgagaḥ

svapatnīṃ baṃdulāṃ nāma hitvā pratiniśaṃ tathā //
veśyābhavanamāsādya ramate smarapīḍitaḥ

sāpi tasyāṃganā rātrau viyuktā navayauvanā //
asahaṃtī smarāveśaṃ reme jāreṇa saṃgatā

tāṃ kadāciddurācārāṃ jāreṇa saha saṃgatām //
dṛṣṭvā tasyāḥ patiḥ krodhādabhi dudrāva satvaraḥ

jāre palāyite patnīṃ gṛhītvā sa durāśayaḥ //
saṃtāḍya muṣṭibaṃdhena muhurmuhuratāḍayat

sā nārī pīḍitā bhartrā kupitā prāha nirbhayā //
bhavānpratiniśaṃ veśyāṃ ramate kā gatirmama

ahaṃ rūpavatī yoṣā navayauvanaśālinī //
kathaṃ sahiṣye kāmārtā tava saṃgativarjitā

ityuktaḥ sa tayā tanvyā provāca brāhmaṇādhamaḥ //
yuktameva tvayoktaṃ hi tasmādvakṣyāmi te hitam

jārebhyo dhanamākṛṣya tebhyo dehi parāṃ ratim //
taddhanaṃ dehi me sarvaṃ paṇyastrīṇāṃ dadāmi tat

evaṃ saṃpūryate kāmo mamāpi ca varānane //
tatheti bhartṛvacanaṃ pratijagrāha sā vadhūḥ

evaṃ tayostu daṃpatyordurācārapravṛttayoḥ //
kālena nidhanaṃprāptaḥ sa vipro vṛṣalīpatiḥ

mṛte bhartari sā nārī putraiḥ saha nijālaye //
uvāsa suciraṃ kālaṃ kiṃcidutkrāṃtayauvanā

ekadā daivayogena saṃprāpte puṇyaparvaṇi //
sā nārī baṃdhubhiḥ sārdhaṃ gokarṇaṃ kṣetra māyayau

tatra tīrthajale snātvā kasmiṃściddevatālaye //
śuśrāva devamukhyānāṃ puṇyāṃ paurāṇikīṃ kathām

yoṣitāṃ jārasaktānāṃ narake yamakiṃkarāḥ //
saṃtaptalohaparighaṃ kṣipaṃti smaramaṃdire

iti paurāṇikenoktāṃ sā śrutvā dharmasaṃhitām //
tamuvāca rahasyeṣā bhītā brāhmaṇapuṃgavam

brahmanpāpamajānaṃtyā mayācaritamulbaṇam //
yauvane kāmacāreṇa kauṭilyena pravartitam

idaṃ tvadvacanaṃ śrutvāpurāṇārthavijṛṃbhi tam //
bhītirme mahatī jātā śarīraṃ vepate muhuḥ

dhiṅmāṃ duriṃdriyāsaktāṃ pāpāṃ smaravimohitām //
alpasya yatsukhasyārthe ghorāṃ yāsyāmi durgatim

kathaṃ paśyāmi maraṇe yamadūtānbhayaṃkarān //
kathaṃ pāśairbalātkaṃṭhe badhyamānā dhṛtiṃ labhe

kathaṃ sahiṣye narake khaṃḍaśo dehakṛṃtanama //
punaḥ kathaṃ patiṣyāmi saṃtaptā kṣārakardame

kathaṃ ca yonilakṣeṣu krimikīṭakhagādiṣu //
paribhramāmi duḥkhaughātpīḍyamānā niraṃtaram

kathaṃ ca rocate mahyamadyaprabhṛti bhojanam //
rātrau kathaṃ ca seviṣye nidrāṃ duḥkhapariplutā

hāhā hatāsmi dagdhāsmi vidīrṇahṛdayāsmi ca //
hā vidhe māṃ mahāpāpe dattvā buddhimapātayaḥ

patatastuṃgaśailāgrācchūlākrāṃtasya dehinaḥ //
yadduḥkhaṃ jāyate ghoraṃ tasmātkoṭiguṇaṃ mama

aśvamedhāyutaṃ kṛtvā gaṃgāṃ snātvā śataṃ samāḥ //
na śuddhirjāyate prāyo matpāpasya garīyasaḥ

kiṃ karomi kva gacchāmi kaṃ vā śaraṇamāśraye //
ko vā māṃ trāyate loke pataṃtī narakārṇave

tvameva me gururbrahmaṃstvaṃ mātā tvaṃ pitāsi ca //
uddharoddhara māṃ dīnāṃ tvāmeva śaraṇaṃ gatām

iti tāṃ jātanirvedāṃ patitāṃ caraṇadvaye //
utthāpya kṛpayā dhīmānbabhāṣe dvijapuṃgavaḥ

// brāhmaṇa uvāca // //
diṣṭyā kāle prabuddhāsi śrutvemāṃ mahatīṃ kathām //
mā bhaiṣīstava vakṣyāmi gatiṃ caiva sukhāvahām

satkathāśravaṇādeva jātā te matirīdṛśī //
iṃdriyārtheṣu vairāgyaṃ paścāttāpo mahānabhūt

paścāttāpo hi sarveṣāmaghānāṃ niṣkṛtiḥ parā //
tenaiva kurute sadyaḥ prāyaścittaṃ sudhīrnaraḥ

prāyaścittāni sarvāṇi kṛtvā ca vidhivatpunaḥ //
apaścāttāpino nāryā na yāṃti gatimuttamām

satkathāśravaṇānnityaṃ saṃyāti paramāṃ gatim //
puṇyakṣetranivāsācca cittaśuddhiḥ prajāyate

yathā satkathayā nityaṃ saṃyāti paramāṃ gatim //
tathānyaiḥ sadvratairjaṃtornabhavenmatiruttamā

yathā muhuḥ śodhyamāno darpaṇo nirmalo bhavet //
tathā satkathayā ceto viśuddhiṃ paramāṃ vrajet

viśuddhe cetasi nṛṇāṃ dhyānaṃ sidhyatyumāpateḥ //
dhyānena sarvaṃ malinaṃ manovākkāyasaṃbhṛtam

sadyo vidhūya kṛtino yāṃti śambhoḥ paraṃ padam //
ataḥ saṃnyastapuṇyānāṃ satkathā sādhanaṃ param

kathayā sidhyati dhyānaṃ dhyānātkaivalyamuttamam //
asiddhaparamadhyānaḥ kathāmetāṃ śṛṇoti yaḥ //
so'nyajanmani saṃprāpya dhyānaṃ yāti parāṃ gatim

nāmoccāraṇamātreṇa japtvā maṃtramajāmilaḥ //
paścāttāpasamāyuktastvavāpa paramāṃ gatim

sarveṣāṃ śreyasāṃ bījaṃ satkathāśravaṇaṃ nṛṇām //
yastadvihīnaḥ sa paśuḥ kathaṃ mucyeta bandhanāt

atastvamapi sarvebhyo viṣayebhyo nivṛttadhīḥ //
bhaktiṃ parāṃ samādhāya satkathāṃ śṛṇu sarvadā //
śṛṇvaṃtyāḥ satkathāṃ nityaṃ cetaste śuddhimeṣyati

tena dhyāyasi viśveśaṃ tato muktimavāpsyasi //
dhyāyataḥ śivapādābjaṃ muktirekena janmanā

bhaviṣyati na sandehaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham //
ityuktā tena vipreṇa sā nārī bāṣpasaṃkulā

patitvā pādayostasya kṛtārthāsmītyabhāṣata //
tasminneva mahākṣetre tasmādeva dvijottamāt

śuśrāva satkathāṃ sādhvīṃ kaivalyaphala dāyinī//
sa uvāca dvijastasyai kathāṃ vairāgyabṛṃhitām

yāṃ śrutvā manujaḥ sadyastyajedviṣayavāsanām //
tasyāścittaṃ yathā śuddhaṃ vairāgyarasagaṃ yathā

tathovāca dvijaḥ śaivīṃ kathāṃ bhaktisamanvitām //
yathāyathā manastasyāḥ prasādamabhigacchati //
tathātathā śanaiḥ śaṃbhordhyānayogamupādiśat

śanaiḥ śanairdhvastarajastamomalaṃ vimuktasarvendriyabhogavigraham //
viśuddhatattvaṃ hṛdayaṃ dvijastriyā viveśa viśveśvara rūpaciṃtanam

itthaṃ sadgurumāśritya sā nārī prāptasanmatiḥ //
dadhyau muhurmuhuḥ śaṃbhościdānaṃdamayaṃ vapuḥ

nityaṃ tīrthajale snātvā jaṭāvalkaladhāriṇī //
bhasmoddhūlitasarvāṃgī rudrākṣakṛtabhūṣaṇā

śivanāmajapāsaktā vāgyatā mitabhojanā //
baddhapadmāsanā'vyagrā satkathā śravaṇotsukā

guruśuśrūṣaṇaratā tyaktāpatyasuhṛjanā //
gurūpadiṣṭayogena śivamevamatoṣayat

viśveśa viśvavilayasthitijanmaheto viśvaikavaṃdya śiva śāśvata viśvarūpa //
vidhvastakālaviparītaguṇāvabhāsa śrīmanmaheśa mayi dhehi kṛpākaṭākṣam

śaṃbho śaśāṃkakṛtaśekhara śāṃtamūrte gaṃgādharāmaravarārcitapādapadma //
nāgeṃdrabhūṣaṇa nageṃdraniketaneśa bhaktārtihanmayi nidhehi kṛpākaṭākṣam /

/
śrīviśvanātha karuṇākara śūlapāṇe bhūteśa bharga bhuvanatrayagītakīrte //
śrīnīlakaṇṭha madanāntaka viśvamūrte gaurīpate mayi nidhehi kṛpākaṭākṣam

itthaṃ pratidinaṃ bhaktyā prārthayaṃtī maheśvaram//
śṛṇvaṃtī satkathāṃ samyakkarmabaṃdhaṃ samācchinat

atha kālena sā nārī samutsṛjya kalevaram //
maheśānucarairnītā saṃprāptā śiva maṃdiram

tatra devairmahādevaṃ sevyamānaṃ sahomayā //
gaṇeśanaṃdibhṛṃgyādyairvīrabhadreśvarādibhiḥ

upāsyamānaṃ gaurīśaṃ koṭisūryasamaprabham //
trilocanaṃ paṃcamukhaṃ nīlagrīvaṃ sadāśivam

vāmāṃke bibhrataṃ gaurīṃ vidyuccaṃdrasamaprabhām //
dṛṣṭvā sasaṃbhramaṃ nārī sā praṇamya punaḥpunaḥ

ānandāśrujalotsiktā romaharṣasamākulā //
saṃmānitā karuṇayā pārvatyā śaṃkareṇa ca

tasmim̐lloke parānandaghanajyotiṣi śāśvate //
labdhvā nivāsamacalaṃ lebhe sukhamanāhatam

sā kadācidumāṃ devīmupasṛtya praṇamya ca //
paryapṛcchata me bharttā kāṃ gatiṃ gatavāniti

tāmuvāca mahādevī sa te bharttā durāśayaḥ //
bhuktvā narakaduḥkhāni viṃdhye jātaḥ piśācakaḥ

punaḥ prapaccha sā nārī devīṃ tribhuvaneśvarīm //
kenopāyena me bharttā sadgatiṃ prāpnuyāditi

// devyuvāca // //
so'smatkathāṃ mahāpuṇyāṃ kadācicchṛṇuyādyadi //
nistīrya durgatiṃ sarvāmimaṃ lokaṃ prayāsyati

iti gauryā vacaḥ śrutvā sā nārī vihitāṃjaliḥ //
prārthayāmāsa tāṃ devīṃ bhartuḥ pāpaviśodhane

tayā muhuḥ prārthyamānā pārvatīkaruṇāyutā //
tuṃburuṃ nāma gaṃdharvamāhūyedamathābravīt

tuṃburo gaccha bhadraṃ te viṃdhyaśailaṃ sahānayā //
āste piśācakastatra yo'syāḥ patirasanmatiḥ

tasyāgre paramāṃ puṇyāṃ kathāmasmadguṇairyutām //
ākhyāya durgatermuktaṃ tamānaya śivāṃtikam

iti devyā samādiṣṭastuṃburustāṃ praṇamya ca //
tayā saha vimānena viṃdhyādriṃ sahasā yayau

tatrāpaśyanmahākāyaṃ raktanetraṃ mahāhanum //
prahasaṃtaṃ rudaṃtaṃ ca valgaṃtaṃ ca piśācakam

balādgṛhītvā taṃ pāśairbaddhvā vai saṃniveśya ca //
tuṃbururvallakīhasto jagau gaurīpateḥ kathām

sa piśāco mahāpuṇyāṃ kathāṃ śrutvā puradviṣaḥ //
vidhūya kaluṣaṃ sarvaṃ saptāhātprāpa saṃsmṛtim

sa paiśācaṃ vapustyaktvā svarūpaṃ divyamāpya ca //
jagau svayamapi śrīmaccaritaṃ pārvatīpateḥ

vimānamāruhya sa divyarūpadhṛksa tuṃburuḥ pārśvagataḥ svakāṃtayā //
gāyanmaheśasya guṇānmanoramāñjagāma kaivalyapadaṃ sanātanam

//
sūta uvāca // //
ityetatkathitaṃ puṇyamākhyānaṃ duritāpaham //
maheśvaraprītikaraṃ nirmalajñānasādhanam //

ya idaṃ śṛṇuyānmartyaḥ kīrtayedvā samāhitaḥ //
śaṃbhorguṇānukathanaṃ vicitraṃ pāpanāśanam

paramānandajanakaṃ bhavarogamahauṣadham // /
bhuktveha vividhānbhogānmukto yāti parāṃ gatim

// sūta uvāca // //
yūyaṃ khalu mahābhāgāḥ kṛtārthā munisattamāḥ //
ye sevaṃte sadā śaṃbhoḥ kathāmṛtarasaṃ navam

te janmabhājaḥ khalu jīvaloke yeṣāṃ mano dhyāyati viśvanātham //
vāṇī guṇānstauti kathāṃ śṛṇoti śrotradvayaṃ te bhavamuttaraṃti

vividhaguṇavibhedairnityamaspṛṣṭarūpaṃ jagati ca bahiraṃtarvā samānaṃ mahimnā //
svamahasi viharaṃtaṃ vāṅmanovṛttidūraṃ paramaśivamanaṃtānaṃdasāṃdraṃ prapadye

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmotarakhaṇḍe purāṇaśravaṇamahimavarṇanaṃnāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ

iti skānde tṛtīyaṃ brāhmakhaṇḍaṃ saṃpūrṇam