Skanda Purana · Verses 3.22-3

// śrīsūta uvāca // //
lakṣmītīrthe śubhe puṃsāṃ sarvaiśvaryaikakāraṇe //
snātvā narastato gacchedagnitīrthaṃ dvijottamāḥ

agnitīrthaṃ mahāpuṇyaṃ mahāpātakanāśanam //
tīrthānāmuttamaṃ tīrthaṃ sarvābhīṣṭaikasādhanam //
tatra snāyānnaro bhaktyā svapāpapariśuddhaye

// ṛṣaya ūcuḥ // //
agnirtārthamitikhyātiḥ kathaṃ tasya munīśvara //

kutraidamagnitīrthaṃ ca kīdṛśaṃ tasya vaibhavam //
etannaḥ śraddadhānānāṃ vistarādvaktumarhasi

// śrīsūta uvāca // //
samyakpṛṣṭaṃ hi yuṣmābhiḥ śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ //
purā hi rāghavo hatvā rāvaṇaṃ saparicchadam

sthāpayitvā tu laṃkāyāṃ bhartāraṃ ca vibhīṣaṇam //
sītāsaumitrisaṃyukto rāmo daśarathātmajaḥ

siddhacāraṇagaṃdhavairdevairapsarasāṃ gaṇaiḥ //
stūyamāno munigaṇaiḥ satyāśīstīrthakautukī

dhārayam̐llīlayā cāpaṃ rāmo'sahyaparākramaḥ //
ātmanaḥ śuddhimādhātuṃ jānakīṃ śodhitu tathā

iṃdrādidevavṛndaiśca munibhiḥ pitṛbhistathā //
vibhīṣaṇena sahitaḥ sarverapi ca vānaraiḥ

āyayau setumārgeṇa gaṃdhamādanaparvatam//
lakṣmītīrthataṭe sthitvā jānakīśodhanāya saḥ

agnimāvāhayāmāsa devarṣipitṛsannidhau//
athottasthau mahāṃbhodherlakṣmītīrthādvidūrataḥ

paśyatsu sarvalokeṣu lihannaṃbhāṃsi pāvakaḥ//
ātāmralocanaḥ pītavāsā dhanurdharaḥ

saptabhiścaiva jihvābhirlelihāno diśo daśa //
dṛṣṭvā raghupatiṃ śūraṃ līlāmānuṣarūpiṇam

jagāda vacanaṃ ramyaṃ jānakīśuddhikāraṇāt //
rāmarāma mahābāho rākṣasānāṃ bhayāvaha

pātivratyena jānakyā rāvaṇaṃ hatavānbhavān //
satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

kamaleyaṃ jaganmātā līlāmānuṣavigrahā //
devatve devadeheyaṃ manuṣyatve ca mānuṣī

viṣṇordehānurūpāṃ vai karotyeṣātmanastanum //
yadāyadā jagatsvāmindevadeva janārddana

avatārānkaroṣi tvaṃ tadeyaṃ tvatsahāyinī //
yadā tvaṃ bhārgavo rāmastadābhūddharaṇī tviyam

adhunā jānakī jātā bhavitrī rukmiṇī tataḥ //
anyeṣu cāvatāreṣu viṣṇoreṣā sahāyinī

tasmāmadvacanādenāṃ prati gṛhṇīṣva rāghava //
pāvakasya tu tadvākyaṃ śrutvā devā maharṣayaḥ

vidyādharāśca gaṃdharvā mānavāḥ pannagāstathā //
anye ca bhūtanivahā rāmaṃ daśarathātmajam

jānakīṃ maithilīṃ caiva praśaśaṃsuḥ punaḥpunaḥ //
rāmo'gnivacanātsītāṃ pratijagrāha nirmalām

evaṃ sītāviśuddhyarthaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā //
āvāhane kṛte vahnirlakṣmītīrthādvidūrataḥ

yataḥ pradeśāduttasthāvaṃbudherdvijasattamāḥ //
agnitīrthaṃ vijānīta taṃ pradeśamanuttamam

tato vinirgamādagneragnitīrthamitīryate //
atra snātvā naro bhaktyā vahnestīrthe vimuktide

upoṣya vedaviduṣo brāhmaṇānapi bhojayet //
tebhyo vastraṃ dhanaṃ bhūmiṃ dadyātkanyāṃ ca bhūṣitām

sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyamāpnuyāt //
agnitīrthasya kūlesminnannadānaṃ viśiṣyate

agnitīrthasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
duṣpaṇyopi mahāpāpo yatra snānātpiśācatām

parityajya mahāghorāṃ divyaṃ rūpamavāptavān //
paśumānnāma vaiśyo'bhūtpurā pāṭaliputrake

sa vai dharmaparo nityaṃ brāhmaṇārādhane rataḥ //
kṛṣiṃ niraṃtaraṃ kurvango rakṣāṃ caiva sarvadā

paṇyavīthyāṃ ca vikrīṇankāṃcanādīni dharmataḥ //
paśumannāmadheyasya vaṇikchreṣṭhasya tasya vai

babhūva bhāryātritayaṃ patiśuśrūṣaṇe ratam //
jyeṣṭhā trīnsuṣuve putrānvaiśyavaṃśavivarddhanān

supaṇyaṃ paṇyavataṃ ca cārupaṇyaṃ tathaiva ca //
madhyamā suṣute putrau sukośa bahukośakau

tṛtīyāyāṃ trayaḥ putrāstasya vaiśyasya jajñire //
mahāpaṇyo mahākośo duṣpaṇya iti viśrutāḥ

evaṃ paśumatastasya vaiśyasya dvijasattamāḥ //
babhūvuraṣṭau tanayāstāsu strīṣu tisṛṣvapi

te supaṇyamukhāḥ sarve putrā vavṛdhire kramāta //
dhūlikeliṃ vitanvantaḥ pitarau toṣayaṃti te

paṃcahāyanatāṃ prāptāḥ kramātte vaiśyanaṃdanāḥ //
paśumānapi vaiśyeṃdraḥ sarvānapi ca tānsutān

bālyamārabhya satataṃ svakṛtyeṣu vyaśikṣayat//
kṛṣigotrāṇavāṇijyakarmasu kramaśikṣitāḥ

supaṇyamukhyāḥ saptaiva pitṛvākyamaśṛṇvata //
paśumānvakti yatkāryaṃ tatkṣaṇānniravartayan

naipuṇyaṃ prāpuratyaṃtaṃ te suvarṇakriyāsvapi//
duṣpaṇyastvaṣṭamaḥ putro bālyamārabhya saṃtatam

durmārganirato bhūtvā nāśṛṇotpitṛbhāṣitam//
dhūlikeliṃ samārabhya durmārganirato'bhavat

sa bāla eva sanputro bālānanyānabādhata//
duṣkarmanirataṃ dṛṣṭvā taṃ pitā paśumāṃstathā

upekṣāmeva kṛtavānbāliśo'yamitīrayan//
athāṣṭāvapi vaiśyasya prāpuryauvanamātmajāḥ

tato'yamaṣṭamaḥ putro duṣpaṇyo balināṃ varaḥ //
gṛhītvā pāṇiṣu gale bālānnagaravartinaḥ

nicikṣepa sa kūpeṣu saritsu ca saraḥsvapi //
na ko'pi tasya jānāti duścaritramidaṃ janaḥ

yāvanmriyaṃte te bālāstāvannikṣiptavāñjale //
teṣāṃ mṛtānāṃ bālānāṃ pitaro mātarastathā

gaveṣayaṃti tānsarvānnagareṣu hi sarvaśaḥ //
tān dṛṣṭvā ca mṛtānputrānkevalaṃ prārudañjanāḥ

jaleṣvatha śavāndṛṣṭvā janāścakruryathocitam //
evaṃ pratidinaṃ bālānduṣpaṇyo mārayanpure

janairapyaparijñātaściramevamavartata //
mriyamāṇeṣu bāleṣu vaiśyaputrasya karmaṇā

prajānāṃ vṛddhirāhityācchūnyaprāyamabhūtpuram //
tataḥ sametya paurāstadvṛttaṃ rājñe nyavedayan

śrutvā nṛpastadvacanamāhūya grāmapālakān //
kāraṇaṃ bālamaraṇe ciṃtyatāmiti so'nvaśāt

grāmapālāstathetyuktvā tatra tatra vyavasthitāḥ //
samyaggaveṣayāmāsuḥ kāraṇaṃ bālamāraṇe

te vai gaveṣaṃyato'pi nāviṃdanbālamārakam //
te punarnṛpamāsādya bhītā vākyamathābruvan

gaveṣayaṃto'pi vayaṃ tanna viṃdāmahe nṛpa //
yo bālānnagare sthitvā satataṃ mārayatyapi

punaśca nāgarāḥ sarve rājānaṃ prāpya duḥkhitāḥ //
punaḥ prajānāṃ maraṇamabruvanvāṣpasaṃkulāḥ

rājā tatkāraṇājñānāttūṣṇīmāste viciṃtya tu //
kadācidvaiśyaputroyaṃ paṃcabhirbālakaiḥ saha

taṭākāṃtikamāpede paṃkajāharaṇacchalāt //
balādgṛhītvā tānbālānduṣpaṇyaḥ krośatastadā

krūrātmā majjayāmāsa kaṃṭhadaghne sarojale //
mṛtānmatvā ca tāñchīghraṃ duṣpaṇyaḥ svagṛhaṃ yayau

pañcānāṃ pitarasteṣāṃ mārgayaṃtaḥ sutānpure //
teṣu vai mārgamāṇeṣu paṃca tenātibālakāḥ

nikṣiptā api toyeṣu nāmriyaṃta yadṛcchayā //
te śanaiḥ kūlamāsādya paṃcāpi klinnamaulayaḥ

aśaktā nagaraṃ gaṃtuṃ bālyāttatraiva babhramuḥ //
dūrāduccāryamāṇāni svanāmāni svabaṃdhubhiḥ

śrutvā paṃcāpi te bālāḥ pratiśabdamakurvata //
tatastatpitaraḥ śrutvā tatrāgatyasarastaṭe

putrāndṛṣṭvā tu saprāṇānpraharṣamatulaṃ gatāḥ //
kimetaditi pitrādyaiḥ pṛṣṭāste bālakāstadā

duṣpaṇyasyātha duṣkṛtyaṃ bandhubhyaste nyavedayan//
tato viditavṛttāṃtā rājānaṃ prāpya nāgarāḥ

paṃcabhiḥ kathitaṃ vṛttaṃ duṣpaṇyasya nyavedayan //
tato rājā samāhūya paśumaṃtaṃ vaṇigvaram //
paureṣvapi ca śṛṇvatsu vākyametadabhāṣata

// rājovāca // //
duṣpaṇyanāmā paśumanbahuprajamidaṃ puram

śūnyaprāyaṃ kṛtaṃ paśya tvatputreṇa durātmanā //
idānīṃ bāliśānetānmajjayāmāsa vai jale

yadṛcchayā ca saprāṇāḥ punarapyāgatāḥ puram //
asminnitthaṃ gate kārye kiṃ kartavyaṃ vadādhunā

adya tvāmeva pṛcchāmi yatastvaṃ dharmatatparaḥ //
ityuktaḥ paśumānrājñā dharmajño yuktamabravīt

// paśumānuvāca // //
puraṃ niḥśeṣitaṃ yena vadhamevāyamarhati //
na hyatra viṣaye kiṃcitpraṣṭavyaṃ vidyate nṛpa

na hyayaṃ mama putraḥ syācchatrurevātipāpakṛt //
na hyasya niṣkṛtiṃ paśye yena niḥśeṣitaṃ puram

vadhyatāmeva duṣṭātmā satyameva bravīmyaham //
śrutvā paśumato vākyaṃ nāgarāḥ sarva eva hi

vaṇigvaraṃ ślāghamānā rājānamidamūcire //
na vadhyatāmayaṃ duṣṭastūṣṇīṃ nirvāsyatāṃ purāt

tataḥ sa rājā duṣpaṇyaṃ samāhūyedamabravīt //
asmāddeśādbhavāñchīghraṃ duṣṭātmangaccha sāṃpratam

yadi tiṣṭhestvamatraiva daṇḍayeyaṃ vadhena vai //
iti rājñā vinirbhartsya dūtairnirvāsitaḥ purāt

duṣpaṇyastvatha taṃ deśaṃ parityajya bhayānvitaḥ //
munimaṃḍalasaṃbādhaṃ vanameva yayau tadā

tatrāpyekaṃ munisutaṃ sa toyeṣu nyamajjayat //
kelyarthamāgatā dṛṣṭvā muniputrā mṛtaṃ śiśum

tatpitre kathayāmāsurabhyetya bhṛśaduḥkhitāḥ //
tata ugraśravāḥ śrutvā tebhyaḥ putraṃ jale mṛtam

tapomahimnā duṣpa ṇyacaritaṃ tadamanyata //
ugraśravāḥ śaśāpainaṃ duṣpaṇyaṃ vaiśyanaṃdanam

// ugraśravā uvāca // //
matsutaṃ payasi kṣipya yattvaṃ māritavānasi //
tavāpi maraṇaṃ bhūyājjala eva nimajjanāt

mṛtaśca suciraṃ kālaṃ piśācastvaṃ bhaviṣyasi //
iti śāpe śrute sadyo duṣpaṇyaḥ khinnamānasaḥ

tadvai vanaṃ parityajya ghoramanyadvanaṃ yayau //
siṃhādikrūrasatvāḍhyaṃ tasminprāpte vanāṃtaram

pāṃsuvarṣaṃ mahdvarṣanvṛkṣānāmoṭaya nmuhuḥ //
vajraghātasamasparśo vavau jhaṃjhānilo mahān

vegena gātraṃ bhiṃdantī vṛṣṭiścāsītsuduḥsahā //
taddṛṣṭvā sa tu duṣpaṇyaściṃtayanbhṛśaduḥ khitaḥ

mṛtaṃ śuṣkaṃ mahākāyaṃ gajamekamapaśyata //
mahāvātaṃ mahāvarṣaṃ tadā soḍhumaśaknuvan

gajāsyavivareṇaiva viveśodaragahvaram //
tasminpraviṣṭamātre tu vṛṣṭirāsītsubhūyasī

tato varṣajalaiḥ sarvaiḥ pravāhaḥ sumahānabhūt //
sa pravāho vane tasminnadī kācidajāyata

atha tairvarṣasalilaiḥ sa gajaḥ pūritodaraḥ //
plavamāno mahāpūre nīraṃdhraḥ samajāyata

tato nirvivarasyāsya jalapūrṇodarasya ca //
gajasya jaṭharātso'yaṃ nirgaṃtu na śaśāka ha

tataśca vṛṣṭitoyānāṃ pravāho bhīmavegavān //
udarasthitaduṣpaṇyaṃ samudraṃ prāpayadgajam

duṣpaṇyaḥ salile magnaḥ kṣaṇātprāṇairvyayujyata //
mṛta eva sa duṣpaṇyaḥ piśācatvamavāptavān

pīḍitaḥ kṣutpipāsābhyāṃ durgamaṃ vanamāśritaḥ //
ghoreṣu gharmakāleṣu samākrośanbhayānakam

atiṣṭhadgahane'raṇye duḥkhānyanubhavanbahu //
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca

sa piśāco mahāduḥkhī nyavasadghorakānane //
vanādvanāṃtaraṃ dhāvandeśāddeśāddeśāṃtaraṃ tathā

sarvatrānubhavanduḥkhamāyayau daṇḍakānkramāt //
agastyādāśramātpuṇyānnātidūre sa saṃcaran

nadanbhairavanādaṃ ca vākyamuccairabhāṣata //
bhobhostapodhanāḥ sarve śṛṇudhvaṃ māmakaṃ vacaḥ

bhavanto hi kṛpāvantaḥ sarvabhūtahite ratāḥ //
kṛpādṛṣṭyānugṛhṇīta māṃ duḥkhairatipīḍitam

purā duṣpaṇyanāmāhaṃ vaiśyaḥ pāṭaliputrake //
putraḥ paśu mataścāpi bahūnbālānamārayam

tato vivāsito rājñā tasmāddeśādvanaṃ gataḥ //
amārayaṃ jale putraṃ tatrograśravaso muneḥ

sa munirdatta vāñchāpaṃ mamāpi maraṇaṃ jale //
piśācatāṃ ca me ghorāṃ dattavānduḥkhabhūyasīm

kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatānyapi //
piśāca tānubhūteyaṃ śūnyakānanabhūmiṣu

nāhaṃ soḍhuṃ samartho'smi pipāsāṃ kṣudhameva ca //
rakṣadhvaṃ kṛpayā yūyamato māṃ bahuduḥkhinam

yathā mucyeya paiśācyāttathā kuruta tāpasāḥ //
iti śrutvā piśācasya vacanaṃ te tapodhanāḥ //
lopāmudrāsahacaramūcire kumbhasaṃbhavam // // //
// tāpasā ūcuḥ // //
piśācasyāsya bhagavanbrūhi niṣkṛtimuttamām

evaṃvidhānāṃ pāpānāṃ tvaṃ samartho hi rakṣaṇe //
teṣāmagastyaḥ śrutavānkṛpayā parayā yutaḥ //
priyaśiṣyaṃ samāhūya sutīkṣṇaṃ vākyamabravīt

// agastya uvāca // //
sutīkṣṇa gaccha tvaritaṃ parvataṃ gaṃdhamādanam

tatrāgnitīrthaṃ sumahadvidyate pāpanāśanam //
piśācamokṣaṇārthāya tatra snāhi mahāmate

piśācārthaṃ tvayi snāte tatra saṃkalpapūrvakam //
piśācabhāvamunmucya divyatāmeṣa yāsyati

niṣkṛtiṃ nāsya paśyāmi vinā tattīrthasevanāta //
ataḥ sutīkṣṇakṛpayā rakṣasvainaṃ piśācakam

agastyenaivamuktastu sutīkṣṇo gandhamādanam //
prāpyāgnitīrthe saṃkalpya piśācārthaṃ kṛpānidhiḥ

sasnau tatra piśācārthaṃ niyamena dinatrayam //
rāmanāthādikaṃ sevya tattīrthaṃ pratigṛhya ca

svāśramaṃ prati gatvātha sutīkṣṇo viprasattamaḥ //
tattīrtha prokṣaṇātsadyaḥ saviyujya piśācatām

vaibhavāttasya tīrthasya sadyo divyatvamāptavān //
vimānavaramārūḍho divyastrīparivāritaḥ

sutīkṣṇaṃ cāpyagastyaṃ ca tathānyāṃśca tapodhanān //
punaḥpunarnamaskṛtya tāṃścāmaṃtrya praharṣitaḥ

svargamevāruhattūrṇaṃ devairapi sa pūjitaḥ //
agnitīrthasya māhātmyādduṣpaṇyo vaiśyanaṃdanaḥ

paiśācyaṃ śāpajaṃ tyaktvā divyatāmitthamāptavān //
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā agnitīrthasya vaibhavam

yaḥ paṭhedimamadhyāyaṃ śṛṇuyādvā sabhaktikam //
piśācamokṣaṇākhyānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ

iha bhuktvā mahābhogānparatrāpi sukhaṃ labhet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye'gnitīrthapraśaṃsāyāṃ duṣpaṇyapaiśācyamokṣaṇaṃnāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ