સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.22-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં શિવતમઃ પંથાઃ શિવેનૈવ પ્રદર્શિતઃ ॥
નૃણાં સંસૃતિબદ્ધાનાં સદ્યોમુક્તિકરઃ પરઃ

અથ દુર્મેધસાં પુંસાં વેદેષ્વનધિકારિણામ્ ॥
સ્ત્રીણાં દ્વિજાતિબંધૂનાં સર્વેષાં ચ શરીરિણામ્

એષ સાધારણઃ પંથાઃ સાક્ષાત્કૈવલ્યસાધનઃ ॥
મહામુનિજનૈઃ સેવ્યો દેવૈરપિ સુપૂજિતઃ

યત્કથાશ્રવણં શંભોઃ સંસારભયનાશનમ્ ॥
સદ્યોમુક્તિકરં શ્લાઘ્યં પવિત્રં સર્વદેહિનામ્

અજ્ઞાનતિમિરાંધાનાં દીપોઽયં જ્ઞાનસિદ્ધિદઃ ॥
ભવરોગનિબદ્ધાનાં સુસેવ્યં પરમૌષધમ્

મહાપાતકશૈલાનાં વજ્રઘાતસુદારુણમ્ ॥
ભર્જનં કર્મબીજાનાં સાધનં સર્વ સંપદામ્

યે શૃણ્વંતિ સદા શમ્ભોઃ કથાં ભુવનપાવનીમ્ ॥
તે વૈ મનુષ્યા લોકેસ્મિન્રુદ્રા એવ ન સંશયઃ

શૃણ્વતાં શૂલિનો ગાથાં તથા કીર્તયતાં સતામ્ ॥
તેષાં પાદરજાંસ્યેવ તીર્થાનિ મુનયો જગુઃ

તસ્માન્નિશ્રેયસં ગન્તું યેભિવાંછંતિ દેહિનઃ ॥
તે શૃણ્વંતુ સદા ભક્ત્યા શૈવીં પૌરાણિકીં કથામ્

યદ્યશક્તઃ સદા શ્રોતું કથાં પૌરાણિકીં નરઃ ॥
મુહૂર્તં વાપિ શૃણુયાન્નિયતાત્મા દિનેદિને

અથ પ્રતિદિનં શ્રોતુમશક્તો યદિ માનવઃ ॥
પુણ્યમાસેષુ વા પુણ્યે દિને પુણ્યતિથિષ્વપિ

યઃ શૃણોતિ કથાં રમ્યાં પુરાણૈઃ સમુદીરિતામ્ ॥
સ નિસ્તરતિ સંસારં દગ્ધ્વા કર્મમહાટવીમ્

મુહૂર્ત્તં વા તદર્દ્ધં વા ક્ષણં વા પાવનીં કથામ્ ॥
યે શૃણ્વંતિ સદા ભક્ત્યા ન તેષામસ્તિ દુર્ગતિઃ

યત્ફલં સર્વયજ્ઞેષુ સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્ ॥
સકૃત્પુરાણશ્રવણાત્તત્ફલં વિંદતે નરઃ

કલૌ યુગે વિશેષેણ પુરાણશ્રવણાદૃતે ॥
નાસ્તિ ધર્મઃ પરઃ પુંસાં નાસ્તિ મુક્તિપથઃ પરઃ

પુરાણશ્રવણાચ્છંભોર્નાસ્તિ સંકીર્તનં પરમ્ ॥
અત એવ મનુષ્યાણાં કલ્પદ્રુમમહાફલમ્

કલૌ હીનાયુષો મર્ત્યા દુર્બલાઃ શ્રમપીડિતાઃ ॥
દુર્મેધસો દુઃખભાજો ધર્માચારવિવર્જિતાઃ

ઇતિ સંચિંત્ય કૃપયા ભગવાન્બાદરાયણઃ ॥
હિતાય તેષાં વિદધે પુરાણાખ્યં સુધારસમ્

પિબન્નેવામૃતં યત્નાદેતત્સ્યાદજરામરઃ ॥
શમ્ભોઃ કથામૃતં કુર્યાત્કુલમેવાજરામરમ્

બાલો યુવા દરિદ્રો વા વૃદ્ધો વા દુર્બલોઽપિ વા ॥
પુરાણજ્ઞઃ સદા વન્દ્યઃ પૂજ્યશ્ચ સુકૃતાર્થિભિઃ

નીચબુદ્ધિં ન કુર્વીત પુરાણજ્ઞે કદાચન ॥
યસ્ય વક્ત્રાંબુજાદ્વાણી કામધેનુઃ શરીરિણામ્

ગુરવઃ સંતિ લોકેષુ જન્મતો ગુણતસ્તથા ॥
તેષામપિ ચ સર્વેષાં પુરાણજ્ઞઃ પરો ગુરુઃ

ભવકોટિસહસ્રેષુ ભૂત્વાભૂત્વાવસીદતિ ॥
યો દદાત્યપુનર્વૃત્તિં કોઽન્યસ્તસ્માત્પરો ગુરુઃ

પુરાણજ્ઞઃ શુચિર્દાંતઃ શાંતો વિજિતમત્સરઃ ॥
સાધુઃ કારુણ્યવાન્વાગ્મી વદેત્પુણ્યકથાં સુધી

વ્યાસાસનં સમારૂઢો યદા પૌરાણિકો દ્વિજઃ ॥
અસમાપ્તપ્રસંગશ્ચ નમસ્કુર્યાન્ન કસ્ય ચિત્

યે ધૂર્તા યે ચ દુર્વૃત્તા યે ચાન્યે વિજિગીષવઃ ॥
તેષાં કુટિલવૃત્તીનામગ્રે નૈવ વદેત્કથામ્

ન દુર્જનસમાકીર્ણે ન શૂદ્રશ્વાપદાવૃતે ॥
દેશે ન દ્યૂતસદને વદેત્પુણ્યકથાં સુધીઃ

સદ્ગ્રામે સુજનાકીર્ણે સુક્ષેત્રે દેવતાલયે ॥
પુણ્યે નદનદીતીરે વદેત્પુણ્યકથાં સુધીઃ

શિવભક્તિસમાયુક્તા નાન્યકાર્યેષુ લાલસા ॥
વાગ્યતાઃ સુશ્રવોઽવ્યગ્રાઃ શ્રોતારઃ પુણ્યભાગિનઃ

અભક્તા યે કથાં પુણ્યાં શૃણ્વંતિ મનુજાધમાઃ ॥
તેષાં પુણ્યફલં નાસ્તિ દુઃખં સ્યાજ્જન્મજન્મનિ

પુરાણં યે ત્વસંપૂજ્ય તાંબૂલાદ્યૈરુપાયનૈઃ ॥
શૃણ્વંતિ ચ કથાં ભક્ત્યા દરિદ્રાઃ સ્યુર્ન પાપિનઃ

કથાયાં કીર્ત્યમાનાયાં યે ગચ્છંત્યન્યતો નરાઃ ॥
ભોગાંતરે પ્રણશ્યંતિ તેષાં દારાશ્ચ સંપદઃ

સોષ્ણીષમસ્તકા યે ચ કથાં શૃણ્વંતિ પાવનીમ્ ॥
તે બલાકાઃ પ્રજાયન્તે પાપિનો મનુજાધમાઃ

તાંબૂલં ભક્ષયન્તો યે કથાં શૃણ્વંતિ પાવનીમ્ ॥
સ્વવિષ્ઠાં ખાદયંત્યેતાન્નરકે યમકિંકરાઃ

યે ચ તુંગાસનારૂઢાઃ કથાં શૃણ્વંતિ દાંભિકાઃ ॥
અક્ષયાન્નરકાન્ભુક્ત્વા તે ભવંત્યેવ વાયસાઃ

યે ચ વીરાસનારૂઢા યે ચ મંચકસંસ્થિતાઃ ॥
શૃણ્વંતિ સત્કથાં તે વૈ ભવંત્યનૃજુપાદપાઃ

અસંપ્રણમ્ય શૃણ્વંતો વિષવૃક્ષા ભવંતિ તે ॥
કથાં શયાનાઃ શૃણ્વન્તો ભવંત્યજગરા નરાઃ

યઃ શૃણોતિ કથાં વક્તુઃ સમાનાસનમાશ્રિતઃ ॥
ગુરુતલ્પસમં પાપં સંપ્રાપ્ય નરકં વ્રજેત્

યે નિંદંતિ પુરાણજ્ઞં કથાં વા પાપહારિણીમ્ ॥
તે વૈ જન્મશતં મર્ત્યાઃ શુનકા સંભવંતિ ચ

કથાયાં વર્તમાનાયાં યે વદંતિ નરાધમાઃ ॥
તે ગર્દભાઃ પ્રજાયન્તે કૃકલાસાસ્તતઃ પરમ્

કદાચિદપિ યે પુણ્યાં ન શૃણ્વંતિ કથાં નરાઃ ॥
તે ભુક્ત્વા નરકાન્ઘોરાન્ભ વંતિ વનસૂકરાઃ

યે કથામનુમોદન્તે કીર્ત્યમાનાં નરોત્તમાઃ ॥
અશૃણ્વંતોઽપિ તે યાંતિ શાશ્વતં પરમં પદમ્

કથાયાં કીર્ત્યમાનાયાં વિઘ્નં કુર્વંતિ યે શઠાઃ ॥
કોટ્યબ્દાન્નરકાન્ભુક્ત્વા ભવંતિ ગ્રામસૂકરાઃ

યે શ્રાવયંતિ મનુજાન્પુણ્યાં પૌરાણિકીં કથામ્ ॥
કલ્પકોટિશતં સાગ્રં તિષ્ઠંતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્

આસનાર્થં પ્રયચ્છંતિ પુરાણજ્ઞસ્ય યે નરાઃ ॥
કમ્બલાજિનવાસાંસિ મઞ્ચં ફલકમેવ ચ

સ્વર્ગલોકં સમાસાદ્ય ભુક્ત્વા ભોગાન્યથેપ્સિતાન્ ॥
સ્થિત્વા બ્રહ્માદિલોકેષુ પદં યાંતિ નિરામયમ્

પુરાણજ્ઞસ્ય યચ્છંતિ યે સૂત્રવસનં નવમ્ ॥
ભોગિનો જ્ઞાનસંપન્નાસ્તે ભવંતિ ભવેભવે

યે મહાપાતકૈર્યુક્તા ઉપપાતકિનશ્ચ યે ॥
પુરાણશ્રવણાદેવ તે યાંતિ પરમં પદમ્

અત્ર વક્ષ્યે મહાપુણ્યમિતિહાસં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
શૃણ્વતાં સર્વપાપઘ્નં વિચિત્રં સુમનોહરમ્

દક્ષિણાપથમધ્યે વૈ ગ્રામો બાષ્કલસંજ્ઞિતઃ ॥
તત્ર સંતિ જનાઃ સર્વે મૂઢાઃ કર્મવિવર્જિતાઃ

ન તત્ર બ્રાહ્મણાચારાઃ શ્રુતિસ્મૃતિપરાઙ્મુખાઃ ॥
જપસ્વાધ્યાયરહિતાઃ પરસ્ત્રી વિષયાતુરાઃ

કૃષીવલાઃ શસ્ત્રધરા નિર્દેવા જિહ્મવૃત્તયઃ ॥
ન જાનંતિ પરં ધર્મં જ્ઞાનવૈરાગ્યલક્ષણમ્

સ્ત્રિયશ્ચ પાપનિરતાઃ સ્વૈરિ ણ્યઃ કામલાલસાઃ॥
દુર્બુદ્ધયઃ કુટિલગાઃ સદ્ગતાચારવર્જિતાઃ

તત્રૈકો વિદુરો નામ દુરાત્મા બ્રાહ્મણાધમઃ ॥
આસીદ્વેશ્યાપતિર્યોઽસૌ સદારોઽપિ કુમાર્ગગઃ

સ્વપત્નીં બંદુલાં નામ હિત્વા પ્રતિનિશં તથા ॥
વેશ્યાભવનમાસાદ્ય રમતે સ્મરપીડિતઃ

સાપિ તસ્યાંગના રાત્રૌ વિયુક્તા નવયૌવના ॥
અસહંતી સ્મરાવેશં રેમે જારેણ સંગતા

તાં કદાચિદ્દુરાચારાં જારેણ સહ સંગતામ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તસ્યાઃ પતિઃ ક્રોધાદભિ દુદ્રાવ સત્વરઃ

જારે પલાયિતે પત્નીં ગૃહીત્વા સ દુરાશયઃ ॥
સંતાડ્ય મુષ્ટિબંધેન મુહુર્મુહુરતાડયત્

સા નારી પીડિતા ભર્ત્રા કુપિતા પ્રાહ નિર્ભયા ॥
ભવાન્પ્રતિનિશં વેશ્યાં રમતે કા ગતિર્મમ

અહં રૂપવતી યોષા નવયૌવનશાલિની ॥
કથં સહિષ્યે કામાર્તા તવ સંગતિવર્જિતા

ઇત્યુક્તઃ સ તયા તન્વ્યા પ્રોવાચ બ્રાહ્મણાધમઃ ॥
યુક્તમેવ ત્વયોક્તં હિ તસ્માદ્વક્ષ્યામિ તે હિતમ્

જારેભ્યો ધનમાકૃષ્ય તેભ્યો દેહિ પરાં રતિમ્ ॥
તદ્ધનં દેહિ મે સર્વં પણ્યસ્ત્રીણાં દદામિ તત્

એવં સંપૂર્યતે કામો મમાપિ ચ વરાનને ॥
તથેતિ ભર્તૃવચનં પ્રતિજગ્રાહ સા વધૂઃ

એવં તયોસ્તુ દંપત્યોર્દુરાચારપ્રવૃત્તયોઃ ॥
કાલેન નિધનંપ્રાપ્તઃ સ વિપ્રો વૃષલીપતિઃ

મૃતે ભર્તરિ સા નારી પુત્રૈઃ સહ નિજાલયે ॥
ઉવાસ સુચિરં કાલં કિંચિદુત્ક્રાંતયૌવના

એકદા દૈવયોગેન સંપ્રાપ્તે પુણ્યપર્વણિ ॥
સા નારી બંધુભિઃ સાર્ધં ગોકર્ણં ક્ષેત્ર માયયૌ

તત્ર તીર્થજલે સ્નાત્વા કસ્મિંશ્ચિદ્દેવતાલયે ॥
શુશ્રાવ દેવમુખ્યાનાં પુણ્યાં પૌરાણિકીં કથામ્

યોષિતાં જારસક્તાનાં નરકે યમકિંકરાઃ ॥
સંતપ્તલોહપરિઘં ક્ષિપંતિ સ્મરમંદિરે

ઇતિ પૌરાણિકેનોક્તાં સા શ્રુત્વા ધર્મસંહિતામ્ ॥
તમુવાચ રહસ્યેષા ભીતા બ્રાહ્મણપુંગવમ્

બ્રહ્મન્પાપમજાનંત્યા મયાચરિતમુલ્બણમ્ ॥
યૌવને કામચારેણ કૌટિલ્યેન પ્રવર્તિતમ્

ઇદં ત્વદ્વચનં શ્રુત્વાપુરાણાર્થવિજૃંભિ તમ્ ॥
ભીતિર્મે મહતી જાતા શરીરં વેપતે મુહુઃ

ધિઙ્માં દુરિંદ્રિયાસક્તાં પાપાં સ્મરવિમોહિતામ્ ॥
અલ્પસ્ય યત્સુખસ્યાર્થે ઘોરાં યાસ્યામિ દુર્ગતિમ્

કથં પશ્યામિ મરણે યમદૂતાન્ભયંકરાન્ ॥
કથં પાશૈર્બલાત્કંઠે બધ્યમાના ધૃતિં લભે

કથં સહિષ્યે નરકે ખંડશો દેહકૃંતનમ ॥
પુનઃ કથં પતિષ્યામિ સંતપ્તા ક્ષારકર્દમે

કથં ચ યોનિલક્ષેષુ ક્રિમિકીટખગાદિષુ ॥
પરિભ્રમામિ દુઃખૌઘાત્પીડ્યમાના નિરંતરમ્

કથં ચ રોચતે મહ્યમદ્યપ્રભૃતિ ભોજનમ્ ॥
રાત્રૌ કથં ચ સેવિષ્યે નિદ્રાં દુઃખપરિપ્લુતા

હાહા હતાસ્મિ દગ્ધાસ્મિ વિદીર્ણહૃદયાસ્મિ ચ ॥
હા વિધે માં મહાપાપે દત્ત્વા બુદ્ધિમપાતયઃ

પતતસ્તુંગશૈલાગ્રાચ્છૂલાક્રાંતસ્ય દેહિનઃ ॥
યદ્દુઃખં જાયતે ઘોરં તસ્માત્કોટિગુણં મમ

અશ્વમેધાયુતં કૃત્વા ગંગાં સ્નાત્વા શતં સમાઃ ॥
ન શુદ્ધિર્જાયતે પ્રાયો મત્પાપસ્ય ગરીયસઃ

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કં વા શરણમાશ્રયે ॥
કો વા માં ત્રાયતે લોકે પતંતી નરકાર્ણવે

ત્વમેવ મે ગુરુર્બ્રહ્મંસ્ત્વં માતા ત્વં પિતાસિ ચ ॥
ઉદ્ધરોદ્ધર માં દીનાં ત્વામેવ શરણં ગતામ્

ઇતિ તાં જાતનિર્વેદાં પતિતાં ચરણદ્વયે ॥
ઉત્થાપ્ય કૃપયા ધીમાન્બભાષે દ્વિજપુંગવઃ

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
દિષ્ટ્યા કાલે પ્રબુદ્ધાસિ શ્રુત્વેમાં મહતીં કથામ્ ॥
મા ભૈષીસ્તવ વક્ષ્યામિ ગતિં ચૈવ સુખાવહામ્

સત્કથાશ્રવણાદેવ જાતા તે મતિરીદૃશી ॥
ઇંદ્રિયાર્થેષુ વૈરાગ્યં પશ્ચાત્તાપો મહાનભૂત્

પશ્ચાત્તાપો હિ સર્વેષામઘાનાં નિષ્કૃતિઃ પરા ॥
તેનૈવ કુરુતે સદ્યઃ પ્રાયશ્ચિત્તં સુધીર્નરઃ

પ્રાયશ્ચિત્તાનિ સર્વાણિ કૃત્વા ચ વિધિવત્પુનઃ ॥
અપશ્ચાત્તાપિનો નાર્યા ન યાંતિ ગતિમુત્તમામ્

સત્કથાશ્રવણાન્નિત્યં સંયાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
પુણ્યક્ષેત્રનિવાસાચ્ચ ચિત્તશુદ્ધિઃ પ્રજાયતે

યથા સત્કથયા નિત્યં સંયાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
તથાન્યૈઃ સદ્વ્રતૈર્જંતોર્નભવેન્મતિરુત્તમા

યથા મુહુઃ શોધ્યમાનો દર્પણો નિર્મલો ભવેત્ ॥
તથા સત્કથયા ચેતો વિશુદ્ધિં પરમાં વ્રજેત્

વિશુદ્ધે ચેતસિ નૃણાં ધ્યાનં સિધ્યત્યુમાપતેઃ ॥
ધ્યાનેન સર્વં મલિનં મનોવાક્કાયસંભૃતમ્

સદ્યો વિધૂય કૃતિનો યાંતિ શમ્ભોઃ પરં પદમ્ ॥
અતઃ સંન્યસ્તપુણ્યાનાં સત્કથા સાધનં પરમ્

કથયા સિધ્યતિ ધ્યાનં ધ્યાનાત્કૈવલ્યમુત્તમમ્ ॥
અસિદ્ધપરમધ્યાનઃ કથામેતાં શૃણોતિ યઃ ॥
સોઽન્યજન્મનિ સંપ્રાપ્ય ધ્યાનં યાતિ પરાં ગતિમ્

નામોચ્ચારણમાત્રેણ જપ્ત્વા મંત્રમજામિલઃ ॥
પશ્ચાત્તાપસમાયુક્તસ્ત્વવાપ પરમાં ગતિમ્

સર્વેષાં શ્રેયસાં બીજં સત્કથાશ્રવણં નૃણામ્ ॥
યસ્તદ્વિહીનઃ સ પશુઃ કથં મુચ્યેત બન્ધનાત્

અતસ્ત્વમપિ સર્વેભ્યો વિષયેભ્યો નિવૃત્તધીઃ ॥
ભક્તિં પરાં સમાધાય સત્કથાં શૃણુ સર્વદા ॥
શૃણ્વંત્યાઃ સત્કથાં નિત્યં ચેતસ્તે શુદ્ધિમેષ્યતિ

તેન ધ્યાયસિ વિશ્વેશં તતો મુક્તિમવાપ્સ્યસિ ॥
ધ્યાયતઃ શિવપાદાબ્જં મુક્તિરેકેન જન્મના

ભવિષ્યતિ ન સન્દેહઃ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્ ॥
ઇત્યુક્તા તેન વિપ્રેણ સા નારી બાષ્પસંકુલા

પતિત્વા પાદયોસ્તસ્ય કૃતાર્થાસ્મીત્યભાષત ॥
તસ્મિન્નેવ મહાક્ષેત્રે તસ્માદેવ દ્વિજોત્તમાત્

શુશ્રાવ સત્કથાં સાધ્વીં કૈવલ્યફલ દાયિની॥
સ ઉવાચ દ્વિજસ્તસ્યૈ કથાં વૈરાગ્યબૃંહિતામ્

યાં શ્રુત્વા મનુજઃ સદ્યસ્ત્યજેદ્વિષયવાસનામ્ ॥
તસ્યાશ્ચિત્તં યથા શુદ્ધં વૈરાગ્યરસગં યથા

તથોવાચ દ્વિજઃ શૈવીં કથાં ભક્તિસમન્વિતામ્ ॥
યથાયથા મનસ્તસ્યાઃ પ્રસાદમભિગચ્છતિ ॥
તથાતથા શનૈઃ શંભોર્ધ્યાનયોગમુપાદિશત્

શનૈઃ શનૈર્ધ્વસ્તરજસ્તમોમલં વિમુક્તસર્વેન્દ્રિયભોગવિગ્રહમ્ ॥
વિશુદ્ધતત્ત્વં હૃદયં દ્વિજસ્ત્રિયા વિવેશ વિશ્વેશ્વર રૂપચિંતનમ્

ઇત્થં સદ્ગુરુમાશ્રિત્ય સા નારી પ્રાપ્તસન્મતિઃ ॥
દધ્યૌ મુહુર્મુહુઃ શંભોશ્ચિદાનંદમયં વપુઃ

નિત્યં તીર્થજલે સ્નાત્વા જટાવલ્કલધારિણી ॥
ભસ્મોદ્ધૂલિતસર્વાંગી રુદ્રાક્ષકૃતભૂષણા

શિવનામજપાસક્તા વાગ્યતા મિતભોજના ॥
બદ્ધપદ્માસનાઽવ્યગ્રા સત્કથા શ્રવણોત્સુકા

ગુરુશુશ્રૂષણરતા ત્યક્તાપત્યસુહૃજના ॥
ગુરૂપદિષ્ટયોગેન શિવમેવમતોષયત્

વિશ્વેશ વિશ્વવિલયસ્થિતિજન્મહેતો વિશ્વૈકવંદ્ય શિવ શાશ્વત વિશ્વરૂપ ॥
વિધ્વસ્તકાલવિપરીતગુણાવભાસ શ્રીમન્મહેશ મયિ ધેહિ કૃપાકટાક્ષમ્

શંભો શશાંકકૃતશેખર શાંતમૂર્તે ગંગાધરામરવરાર્ચિતપાદપદ્મ ॥
નાગેંદ્રભૂષણ નગેંદ્રનિકેતનેશ ભક્તાર્તિહન્મયિ નિધેહિ કૃપાકટાક્ષમ્ ।

।
શ્રીવિશ્વનાથ કરુણાકર શૂલપાણે ભૂતેશ ભર્ગ ભુવનત્રયગીતકીર્તે ॥
શ્રીનીલકણ્ઠ મદનાન્તક વિશ્વમૂર્તે ગૌરીપતે મયિ નિધેહિ કૃપાકટાક્ષમ્

ઇત્થં પ્રતિદિનં ભક્ત્યા પ્રાર્થયંતી મહેશ્વરમ્॥
શૃણ્વંતી સત્કથાં સમ્યક્કર્મબંધં સમાચ્છિનત્

અથ કાલેન સા નારી સમુત્સૃજ્ય કલેવરમ્ ॥
મહેશાનુચરૈર્નીતા સંપ્રાપ્તા શિવ મંદિરમ્

તત્ર દેવૈર્મહાદેવં સેવ્યમાનં સહોમયા ॥
ગણેશનંદિભૃંગ્યાદ્યૈર્વીરભદ્રેશ્વરાદિભિઃ

ઉપાસ્યમાનં ગૌરીશં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્ ॥
ત્રિલોચનં પંચમુખં નીલગ્રીવં સદાશિવમ્

વામાંકે બિભ્રતં ગૌરીં વિદ્યુચ્ચંદ્રસમપ્રભામ્ ॥
દૃષ્ટ્વા સસંભ્રમં નારી સા પ્રણમ્ય પુનઃપુનઃ

આનન્દાશ્રુજલોત્સિક્તા રોમહર્ષસમાકુલા ॥
સંમાનિતા કરુણયા પાર્વત્યા શંકરેણ ચ

તસ્મિઁલ્લોકે પરાનન્દઘનજ્યોતિષિ શાશ્વતે ॥
લબ્ધ્વા નિવાસમચલં લેભે સુખમનાહતમ્

સા કદાચિદુમાં દેવીમુપસૃત્ય પ્રણમ્ય ચ ॥
પર્યપૃચ્છત મે ભર્ત્તા કાં ગતિં ગતવાનિતિ

તામુવાચ મહાદેવી સ તે ભર્ત્તા દુરાશયઃ ॥
ભુક્ત્વા નરકદુઃખાનિ વિંધ્યે જાતઃ પિશાચકઃ

પુનઃ પ્રપચ્છ સા નારી દેવીં ત્રિભુવનેશ્વરીમ્ ॥
કેનોપાયેન મે ભર્ત્તા સદ્ગતિં પ્રાપ્નુયાદિતિ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
સોઽસ્મત્કથાં મહાપુણ્યાં કદાચિચ્છૃણુયાદ્યદિ ॥
નિસ્તીર્ય દુર્ગતિં સર્વામિમં લોકં પ્રયાસ્યતિ

ઇતિ ગૌર્યા વચઃ શ્રુત્વા સા નારી વિહિતાંજલિઃ ॥
પ્રાર્થયામાસ તાં દેવીં ભર્તુઃ પાપવિશોધને

તયા મુહુઃ પ્રાર્થ્યમાના પાર્વતીકરુણાયુતા ॥
તુંબુરું નામ ગંધર્વમાહૂયેદમથાબ્રવીત્

તુંબુરો ગચ્છ ભદ્રં તે વિંધ્યશૈલં સહાનયા ॥
આસ્તે પિશાચકસ્તત્ર યોઽસ્યાઃ પતિરસન્મતિઃ

તસ્યાગ્રે પરમાં પુણ્યાં કથામસ્મદ્ગુણૈર્યુતામ્ ॥
આખ્યાય દુર્ગતેર્મુક્તં તમાનય શિવાંતિકમ્

ઇતિ દેવ્યા સમાદિષ્ટસ્તુંબુરુસ્તાં પ્રણમ્ય ચ ॥
તયા સહ વિમાનેન વિંધ્યાદ્રિં સહસા યયૌ

તત્રાપશ્યન્મહાકાયં રક્તનેત્રં મહાહનુમ્ ॥
પ્રહસંતં રુદંતં ચ વલ્ગંતં ચ પિશાચકમ્

બલાદ્ગૃહીત્વા તં પાશૈર્બદ્ધ્વા વૈ સંનિવેશ્ય ચ ॥
તુંબુરુર્વલ્લકીહસ્તો જગૌ ગૌરીપતેઃ કથામ્

સ પિશાચો મહાપુણ્યાં કથાં શ્રુત્વા પુરદ્વિષઃ ॥
વિધૂય કલુષં સર્વં સપ્તાહાત્પ્રાપ સંસ્મૃતિમ્

સ પૈશાચં વપુસ્ત્યક્ત્વા સ્વરૂપં દિવ્યમાપ્ય ચ ॥
જગૌ સ્વયમપિ શ્રીમચ્ચરિતં પાર્વતીપતેઃ

વિમાનમારુહ્ય સ દિવ્યરૂપધૃક્સ તુંબુરુઃ પાર્શ્વગતઃ સ્વકાંતયા ॥
ગાયન્મહેશસ્ય ગુણાન્મનોરમાઞ્જગામ કૈવલ્યપદં સનાતનમ્

॥
સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેતત્કથિતં પુણ્યમાખ્યાનં દુરિતાપહમ્ ॥
મહેશ્વરપ્રીતિકરં નિર્મલજ્ઞાનસાધનમ્ ॥

ય ઇદં શૃણુયાન્મર્ત્યઃ કીર્તયેદ્વા સમાહિતઃ ॥
શંભોર્ગુણાનુકથનં વિચિત્રં પાપનાશનમ્

પરમાનન્દજનકં ભવરોગમહૌષધમ્ ॥ ।
ભુક્ત્વેહ વિવિધાન્ભોગાન્મુક્તો યાતિ પરાં ગતિમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યૂયં ખલુ મહાભાગાઃ કૃતાર્થા મુનિસત્તમાઃ ॥
યે સેવંતે સદા શંભોઃ કથામૃતરસં નવમ્

તે જન્મભાજઃ ખલુ જીવલોકે યેષાં મનો ધ્યાયતિ વિશ્વનાથમ્ ॥
વાણી ગુણાન્સ્તૌતિ કથાં શૃણોતિ શ્રોત્રદ્વયં તે ભવમુત્તરંતિ

વિવિધગુણવિભેદૈર્નિત્યમસ્પૃષ્ટરૂપં જગતિ ચ બહિરંતર્વા સમાનં મહિમ્ના ॥
સ્વમહસિ વિહરંતં વાઙ્મનોવૃત્તિદૂરં પરમશિવમનંતાનંદસાંદ્રં પ્રપદ્યે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોતરખણ્ડે પુરાણશ્રવણમહિમવર્ણનંનામ દ્વાવિંશો ઽધ્યાયઃ

ઇતિ સ્કાન્દે તૃતીયં બ્રાહ્મખણ્ડં સંપૂર્ણમ્