Skanda Purana · Verses 3.2-2

// sūta uvāca // //
athānyadapi vakṣyāmi māhātmyaṃ tripuradviṣaḥ //
śrutamātreṇa yenāśu cchidyaṃte sarvasaṃśayāḥ

ataḥ parataraṃ nāsti kiṃcitpāpaviśodhanam //
sarvānaṃdakaraṃ śrīmatsarvakāmārthasādham

dīrghāyurvijayārogyabhuktimuktiphalapradam //
yadananyena bhāvena mahe śārādhanaṃ param

ārdrāṇāmapi śuṣkāṇāmalpānāṃ mahatāmapi //
etadeva vinirdiṣṭaṃ prāyaścitamathottamam

sarvakāle'pyabhedyānāmaghānāṃ kṣayakāraṇam //
mahāmunivinirdiṣṭaiḥ prāyaścittairathottamaiḥ

iyameva paraṃ śreyaḥ sarvaśāstraviniścitam//
yadbhaktyā parameśasya pūjanaṃ paramo dayam

jānatā'jānatā vāpi yena kenāpi hetunā //
yatkiṃcipi devāya kṛtaṃ karma vimuktidam

māghe kṛṣṇacaturddaśyāmupavāso'ti durlabhaḥ//
tatrāpi durlabhaṃ manye rātrau jāgaraṇaṃ nṛṇām

atīva durlabhaṃ manye śivaliṃgasya darśanam //
sudurlabhataraṃ manye pūjanaṃ parameśituḥ //

bhavakoṭiśatotpannaṣuṇyarāśivipākataḥ//
labhyate vā punastatra bilvapatrārcanaṃ vibhoḥ

varṣāṇāmayutaṃ yena snātaṃ gaṃgāsarijjale /
sakṛdbilvārcanenaiva tatphalaṃ labhate naraḥ

yāniyāni tu puṇyāni līnānīha yugeyuge //
māghe'sitacaturdaśyāṃ tāni tiṣṭhaṃti kṛtsnaśaḥ

etāmeva praśaṃsaṃti loke brahmādayaḥ surāḥ //
munayaśca vaśiṣṭhādyā māghe'sitacaturdaśīm

atropavāsaḥ kenāpi kṛtaḥ kratuśatādhikaiḥ //
rātrau jāgaraṇaṃ puṇyaṃ kalpakoṭitapo'dhikam

ekena bilvapatreṇa śivaliṃgārcanaṃ kṛtam //
trailokye tasya puṇyasya ko vā sādṛśyamicchati

atrānuvarṇyate gāthā puṇyā paramaśobhanā //
gopanīyāpi kāruṇyādgautamena prakāśitā

ikṣvākuvaṃśajaḥ śrīmānrājā parama dhārmikaḥ//
āsīnmitrasahonāma śreṣṭhaḥ sarvadhanurbhṛtām

sa rājā sakalāstrajñaḥ śāstrajñaḥ śrutipāragaḥ //
vīro'tyaṃtabalotsāho nityodyogī dayānidhiḥ

puṇyānāmiva saṃghātastejasāmiva paṃjaraḥ //
āścaryāṇāmiva kṣetraṃ yasya mūrtirvirājate

hṛdayaṃ dayayākrāṃtaṃ śriyākrāṃtaṃ ca tadvapuḥ //
caraṇau yasya sāmaṃtacūḍāmaṇimarīcibhiḥ

ekadā mṛgayākelilolupaḥ sa mahīpatiḥ //
viveśa gahvaraṃ ghoraṃ balena mahatāvṛtaḥ //

tatra vivyādha viśikhaiḥ śārdūlāngavayānmṛgān //
rurūnvarāhānmahiṣānmṛgeṃdrānapi bhūriśaḥ

sa rathī mṛgayāsakto gahanaṃ daṃśita ścaran //
kamapi jvalanākāraṃ nijaghāna niśācaram

tasyānujaḥ śucāviṣṭo dṛṣṭvā dūre tirohitaḥ //
bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā ciṃtayāmāsa cetasā

nanveṣa rājā durddharṣo devānāṃ rakṣasāmapi //
chadmanaiva prajetavyo mama śatrurna cānyathā

iti vyavasitaḥ pāpo rākṣaso manujākṛtiḥ //
āsasāda nṛpaśreṣṭhamutpāta iva mūrtimān

taṃ vinamrākṛtiṃ dṛṣṭvā bhṛtyatāṃ kartumāgatam //
cakre mahānasādhyakṣamajñānātsa mahīpatiḥ

atha tasminvane rājā kiṃcitkālaṃ vihṛtya saḥ //
nivṛtto mṛgayāṃ hitvā svapurīṃ punarāyayau

tasya rājeṃdramukhyasya madayaṃtītināmataḥ //
damayantī nalasyeva viditā vallabhā satī

etasminsamaye rājā nimaṃtrya munipuṃgavam //
vaśiṣṭhaṃ gṛhamāninye saṃprāpte pitṛvāsare

rakṣasā sūdarūpeṇa saṃmiśritanarāmiṣam //
śākāmiṣaṃ puraḥ kṣiptaṃ dṛṣṭvā gururathābravīt

dhigdhiṅnarāmiṣaṃ rājaṃ stvayaitacchadmakāriṇā //
khalenopahṛtaṃ me'dya ato rakṣo bhaviṣyasi

rakṣaḥkṛtamavijñāya śaptvaivaṃ sa gurustataḥ //
punarvimṛśya taṃ śāpaṃ cakāra dvādaśābdikam

rājāpi kopitaḥ prāha yadidaṃ me na ceṣṭitam //
na jñātaṃ ca vṛthā śapto guruṃ caiva śapāmyaham

ityapoṃjalinādāya guruṃ śaptuṃ samudyataḥ //
patitvā pādayostasya madayantī nyavārayat

tato nivṛttaḥ śāpācca tasyā vacanagauravāt //
tatyāja pādayoraṃbhaḥ pādau kalmaṣatāṃ gatau

kalmaṣāṃghririti khyātastataḥ prabhṛti pārthivaḥ //
babhūva guruśāpena rākṣaso vanagocaraḥ

sa bibhradrākṣasaṃ rūpaṃ ghoraṃ kālāṃ takopamam //
cakhāda vividhāñjaṃtūnmānuṣādīnvanecaraḥ

sa kadācidvane kvāpi ramamāṇau kiśorakau //
apaśyadaṃtakākāro navoḍhau munidaṃpatī //

rākṣaso mānuṣāhāraḥ kiśoramuninaṃdanam //
jagdhuṃ jagrāha śāpārto vyāghro mṛgaśiśuṃ yathā

rakṣogṛhītaṃ bhartāraṃ dṛṣṭvā bhītātha tatpriyā //
uvāca karuṇaṃ bālā kraṃdaṃtī bhṛśavepitā

bhobho māmā kṛthāḥ pāpaṃ sūryavaṃśayaśodhara //
madayaṃtīpatistvaṃ hi rājeṃdro na tu rākṣasaḥ

na khāda mama bharttāraṃ prāṇātpriyatamaṃ prabho //
ārttānāṃ śaraṇārttānāṃ tvameva hi yato gatiḥ

pāpānāmiva saṃghātaiḥ kiṃ me duṣṭairjaḍāsubhiḥ //
dehena cātibhāreṇa vinā bhartrā mahātmanā

malīmasena pāpena pāṃcabhautena kiṃ sukham //
bāloyaṃ vedavicchāṃtastapasvī bahuśāstravit

ato'sya prāṇadānena jagadrakṣā tvayā kṛtā/
kṛpāṃ kuru mahārāja bālāyāṃ brāhmaṇastriyām

anāthakṛpaṇārteṣu saghṛṇāḥ khalu sādhavaḥ // ||
itthamabhyarthitaḥ so'pi puruṣādaḥ sa nirghṛṇaḥ

cakhāda śira utkṛtya vipraputraṃ durāśayaḥ//
atha sādhvī kṛśā dīnā vilapya bhṛśaduḥkhitā/

āhṛtya bharturasthīni citāṃ cakre tatholbaṇām //
bhartāramanugacchaṃtī saṃviśaṃtī hutāśanam

rājānaṃ rākṣasākāraṃ śāpāstreṇa jaghāna tam //
rere pārthiva pāpātmaṃstvayā me bhakṣitaḥ patiḥ

ataḥ pativratāyāstvaṃ śāpaṃ bhuṃkṣva yatholbaṇam//
adyaprabhṛti nārīṣu yadā tvamapi saṃgataḥ /
tadā mṛtistavetyuktvā viveśa jvalanaṃ satī

so'pi rājā guroḥ śāpamupabhujya kṛtāvadhim //
punaḥ svarūpamādāya svagṛhaṃ mudito yayau

jñātvā viprasatīśāpaṃ tatpatnī ratilālasam //
patiṃ nivārayāmāsa vaidhavyātibibhyatī

anapatyaḥ sa nirviṇṇo rājyabhogeṣu pārthivaḥ //
visṛjya sakalaṃ lakṣmīṃ yayau bhūyo'pi kānanam

sūryavaṃśapratiṣṭhityai vaśiṣṭho munisattamaḥ //
tasyāmutpādayāmāsa madayaṃtyāṃ sutottamam

visṛṣṭarājyo rājāpi vicaransakalāṃ mahīm //
āyāṃtīṃ pṛṣṭhato'paśyatpiśācīṃ ghorarūpiṇīm

sā hi mūrtimatī ghorā brahmahatyā duratyayā //
yadāsau śāpavibhraṣṭo muniputramabhakṣayat

tenātmakarmaṇā. yāṃtīṃ brahmahatyāṃ sa pṛṣṭhataḥ //
bubudhe munivaryāṇāmupadeśena bhūpatiḥ

tasyā nirveśamanvicchanrājā nirviṇṇamānasaḥ //
nānākṣetrāṇi tīrthāni cacāra bahuvatsaram //

yadā sarveṣu tīrtheṣu snātvāpi ca muhurmuhuḥ //
na nivṛttā brahmahatyā mithilāmāyayau tadā //
bāhyodyānagatastasyāściṃtayā parayārditaḥ/

dadarśa munimāyāṃtaṃ gautamaṃ vimalāśayam//
hutāśanamivāśeṣatapasvijanasevitam

vivasvaṃtamivātyaṃtaṃ ghanadoṣatamonudam //
śaśāṃkamiva niḥśaṃkamavadātaguṇodayam

maheśvaramiva śrīmaddvijarājakalādharam //
śāṃtaṃ śiṣyagaṇopetaṃ tapasāmekabhājanam

upasṛtya sa rājeṃdraḥ praṇanāma muhurmuhuḥ //
gautamo'pi muniśreṣṭho rājānaṃ ravivaṃśajam

abhinaṃdya muniḥ prītyā saṃsmitaṃ samabhāṣata //

.
// gautama uvāca //
kaccitte kuśalaṃ rājankaccitte padamavyayam

kuśalinyaḥ prajāḥ kaccidavarodhajanopi vā //
kimarthamiha saṃprāpto visṛjya sakalāṃ śriyam

kiṃ ca dhyāyasi bho rājandīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasan

ll rājovāca // //
sarve kuśalino brahmanvayaṃ tvadanukaṃpayā///
rājñāmuttamavaṃśyānāṃ brahmāyattā hi saṃpadaḥ //
kiṃ nu māṃ bādhate tveṣā piśācī ghorarūpiṇī

alakṣitā madaparairbhartsayaṃtī padepade //
yanmayā śāpadagdhena kṛtamaho duratyayam //
na śāṃtirjāyate tasya prāyaścittasahasrakaiḥ

iṣṭāśca vividhā yajñāḥ kośasarvasvadakṣiṇāḥ //
saritsarāṃsi snātāni yāni pūjyāni bhūtale //
niṣevitāni sarvāṇi kṣetrāṇi bhramatā mayā

japtānyakhilamaṃtrāṇi dhyātāḥ sakaladevatāḥ //
mahāvratāni cīrṇāni parṇamūlaphalāśinā

tāni sarvāṇi kurvaṃti svasthaṃ māṃ na kadācana //
adya me janmasāphalyaṃ saṃprāptamiva lakṣyate

yatastvaddarśanādeva mamātmānaṃdabhāgabhūt //
anviccham̐llabhate kvāpi varṣapūgairmanoratham

ityevaṃ janavādo'pi saṃprāpto mayi satyatām //
ājanmasaṃcitānāṃ tu puṇyānāmudayodaye

yadbhavānbhavabhītānāṃ trātā nayanagocaraḥ //
kasmāddeśādihāyāto bhavānbhavabhayāpahaḥ

dūrabhramaṇaviśrāṃtaṃ śaṃke tvāmiha cāgatam //
dṛṣṭvāścaryamivātyarthaṃ muditosi mukhaśriyā

ānaṃdayasi me cetaḥ premṇā saṃbhāṣaṇādiva //
adya me tava pādābjaśaraṇasya kṛtainasaḥ //
śāṃtiṃ kuru mahābhāga yenāhaṃ sukhamāpnuyām

iti tena samādiṣṭo gautamaḥ karuṇānidhiḥ //
samādideśa ghorāṇāmaghānāṃ sādhu niṣkṛtim

// gautama uvāca // //
sādhu rājeṃdra dhanyo'si mahā ghebhyo bhayaṃ tyaja

śive trātari bhaktānāṃ kva bhayaṃ śaraṇaiṣiṇām //
śṛṇu rājanmahābhāga kṣetramanyatpratiṣṭhitam

mahāpātakasaṃhāri gokarṇākhyaṃ manoramam//
yatra sthitirna pāpānāṃ mahadbhyo mahatāmapi

smṛto hyaśeṣapāpaghno yatra saṃnihitaḥ śivaḥ //
yathā kailāsaśikhare yathā maṃdāramūrddhani

nivāso niścitaḥ śaṃbhostathā gokarṇamaṇḍale //
nāgninā na śaśāṃkena na tārāgrahanāyakaiḥ

tamo nistīryate samya gyathā savitṛdarśanāt //
tathaiva netaraistīrthairna ca kṣetrairmanoramaiḥ

sadyaḥ pāpaviśuddhiḥ syādyathā gokarṇadarśanāt //
api pāpaśataṃ kṛtvā brahma hatyādi mānavaḥ

sakṛtpraviśya gokarṇaṃ na bibheti hyaghātkvacit //
tatra sarve mahātmānastapasā śāṃtimāgatāḥ

indropeṃdraviriṃcyādyaiḥ sevyate siddhikāṃkṣibhiḥ //
tatraikena dinenāpi yatkṛtaṃ vratamuttamam

tadanyatrābdalakṣeṇa kṛtaṃ bhavati tatsamam //
yatreṃdrabrahmaviṣṇvādidevānāṃ hitakāmyayā

mahābalābhidhānena devaḥ saṃnihitaḥ svayam //
ghoreṇa tapasā labdhaṃ rāvaṇākhyena rakṣasā

talliṃgaṃ sthāpayāmāsa gokarṇe gaṇanāyakaḥ //
indro brahmā mukundaśca viśvedevā marudgaṇāḥ

ādityā vasavo dasrau śaśāṃkaśca divākaraḥ //
ete vimānagatayo devāste saha pārṣadaiḥ

pūrvadvāraṃ niṣevante devadevasya śūlinaḥ //
yonyo mṛtyuḥ svayaṃ sākṣāccitraguptaśca pāvakaḥ

pitṛbhiḥ saha rudraiśca dakṣiṇadvāramāśritaḥ //
varuṇaḥ saritāṃ nātho gaṃgādisaritāṃ gaṇaiḥ

āsevate mahādevaṃ paścimadvāramāśritaḥ //
tathā vāyuḥ kuberaśca deveśī bhadrakarṇikā

mātṛbhiścaṃḍikādyābhiruttaradvāramāśritā //
viśvāvasuścitrarathaścitraseno mahābalaḥ

saha gandharvavargaiśca pūjayaṃti mahābalam //
raṃbhā ghṛtācī menā ca pūrvacittistilottamā

nṛtyaṃti purataḥ śambhorurvaśyādyāḥ surastriyaḥ //
vaśiṣṭhaḥ kaśyapaḥ kaṇvo viśvāmitro mahā tapāḥ

jaiminiśca bharadvājo jābāliḥ kraturaṃgirāḥ //
ete vayaṃ ca rājeṃdra sarve brahmarṣayo'malāḥ

devaṃ mahābalaṃ bhaktyā samaṃtātparyu pāsmahe //
marīcinā sahātriśca dakṣādyāśca munīśvarāḥ

sanakādyā mahātmāna upaviṣṭā upāsate //
tathaiva munayaḥ sādhyā ajināṃbara dhāriṇaḥ

daṃḍino vratamuṇḍāśca snātakā brahmacāriṇaḥ //
tvagasthimātrāvayavāstapasā dagdhakilbiṣāḥ

sevante parayā bhaktyā devadevaṃ pinākinam //
tathā devāḥ sagandharvāḥ pitaraḥ siddhacāraṇāḥ

vidyādharāḥ kiṃpuruṣāḥ kinnarā guhyakāḥ khagāḥ //
nāgāḥ piśācā vetālā daiteyāśca mahābalāḥ

nānāvibhavasaṃpannā nānābhūṣaṇavāhanāḥ //
vimānaiḥ sūryasaṃkāśairagnivarṇaiḥ śaśiprabhaiḥ

vidyutpuṃjanibhairanyaiḥ samaṃ tātparivāritam //
prastuvaṃti pragāyaṃti paṭhaṃti praṇamaṃti ca

pranṛtyaṃti prahṛṣyaṃti gokarṇe pṛthivīpate //
labhaṃte'bhīpsitānkāmānramaṃte ca yathā sukham

gokarṇasadṛśaṃ kṣetraṃ nāsti brahmāṃḍagolake //
tatra ghoraṃ tapastaptamagastyena mahātmanā

tathā sanatkumāreṇa priyavratasutairapi //
agninā devavaryeṇa kandarpeṇa ca pārthiva

tathā devyā bhadrakālyā śiśumāreṇa dhīmatā //
durmukhena phaṇīṃdreṇa maṇināgāhvayena ca

ilāvartādibhirnāgairgaruḍena balīyasā //
rakṣasā rāvaṇenāpi kumbhakarṇāhvayena tu

vibhīṣaṇena puṇyena tapastaptaṃ mahātmanā //
ete cānye ca gīrvāṇāḥ siddhadānavamānavāḥ

gokarṇe devadeveśaṃ śivamārādhya bhaktitaḥ //
svanāmāṃkāni liṃgāni sthāpayitvā sahasraśaḥ

lebhire paramāṃ siddhiṃ tathā tīrthāni cakrire //
atra sthānāni sarveṣāṃ devānāṃ saṃti pārthiva

viṣṇośca devadevasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ //
kārttikeyasya vīrasya gajavaktrasya cānagha

dharmasya kṣetrapālasya durgāyāśca mahāmate //
gokarṇe śivaliṃgāni vidyaṃte koṭikoṭiśaḥ //

asaṃkhyātāni tīrthāni tiṣṭhaṃti ca padepade //
bahunātra kimuktena gokarṇasthāni pārthiva

sarvāṇyaśmāni liṃgāni tīrthānyaṃbhāṃsi sarvaśaḥ //
gokarṇe śivaliṃgānāṃ tīrthānāmapi bhūriśaḥ

gīyate mahimā rājanpurāṇeṣu maharṣibhiḥ //
gokarṇe koṭitīrthaṃ ca tīrthānāṃ mukhyatāṃ gatam

sarveṣāṃ śivaliṃgānāṃ sārvabhaumo mahābalaḥ //
kṛte mahābalaḥ śvetastretāyāmatilohitaḥ

dvāpare pīta varṇaśca kalau śyāmo bhaviṣyati //
ākrāṃtaṃ saptapātālaṃ kurvannapi mahābalaḥ

prāpte kaliyuge ghore mṛdutāmupayāsyati //
paścimāṃbudhitīrasthaṃ gokarṇakṣetramuttamam

brahmahatyādipāpāni dahatīti kimadbhutam //
ye cātra brahmahaṃtāro ye ca bhūtadruhaḥ śaṭhāḥ

ye sarvaguṇahīnāśca paradāraratāśca ye //
ye durvṛttā durācārā duḥśīlāḥ kṛpaṇāśca ye

lubdhāḥ krūrāḥ khalā mūḍhāḥ ste nāścaivātikāminaḥ //
te sarve prāpya gokarṇaṃ snātvā tīrthajaleṣu ca

devaṃ mahābalaṃ dṛṣṭvā prayātāḥ śāṃkaraṃ padam //
tatra puṇyāsu tithiṣu puṇya rkṣe puṇyavāsare

ye'rcayaṃti maheśānaṃ te rudrāḥ syurna saṃśayaḥ //
yadā kadācidgokarṇaṃ yo vā ko vāpi mānavaḥ

praviśya pūjayedīśaṃ sa gacchedbrahmaṇaḥ padam //
ravīṃdusaumyavāreṣu yadā darśo bhaviṣyati

tadā jalanidhau snānaṃ dānaṃ ca pitṛtarpaṇam //
śivapūjā japo homo vratacaryā dvijārcanam

yatkiṃcidvā kṛtaṃ karma tadanaṃtaphalapradam //
vyatīpātādiyogeṣu ravisaṃkramaṇeṣu ca

mahāpradoṣavelāsu śiva pūjā vimuktidā //
athaikāṃ te pravakṣyāmi tithiṃ pārthiva muktidām

yasyāṃ kila mahāvyādho lebhe śaṃbhoḥ paraṃ padam //
māghamāse mahāpuṇyā yā sā kṛṣṇacaturdaśī

śivaliṃgaṃ bilvapatraṃ durlabhaṃ hi catuṣṭayam //
aho balavatī māyā yayā śaivī mahātithiḥ

nopoṣyate janairmūḍhairmahāmūkairiva trayī //
upavāso jāgaraṇaṃ sannidhiḥ parameśituḥ

gokarṇaṃ śivalokasya nṛṇāṃ sopānapaddhatiḥ //
śṛṇu rājannahamapi gokarṇā dadhunāgataḥ

upāsyaināṃ śivatithiṃ vilokya ca mahotsavam //
asyāṃ śivatithau sarve mahotsavadidṛkṣavaḥ

āgatāḥ sarvadeśebhyaścāturvarṇā mahājanāḥ //
striyo vṛddhāśca bālāśca caturāśramavāsinaḥ

āgatya dṛṣṭvā deveśaṃ lebhire kṛtakṛtyatām //
athāhamapyamī śiṣyā ṛṣayaśca tathā'pare

rājarṣayaśca rājeṃdra sanakādyāḥ surarṣayaḥ //
snātvā sarveṣu tīrtheṣu samupāsya mahābalam

labdhvā ca janmasāphalyaṃ prayātāḥ sarvatodiśam //
amunādya nareṃdreṇa janakena yiyakṣuṇā

nimaṃtrito'haṃ saṃprāpto gokarṇācchivamaṃdirāt //
pratyāgamaṃ kimapyaṃga dṛṣṭvāścaryamahaṃ pathi //
mahānaṃdena manasā kṛtārtho'smi mahīpate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottara khaṃḍe gokarṇamahimānuvarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ