Skanda Purana · Verses 3.19-2

// sūta uvāca // //
evaṃ mahāvrataṃ tasyāścaraṃtyā gurusannidhau //
saṃvatsaro vyatīyāya niyamāsaktacetasaḥ

saṃvatsarāṃte sā bālā tatraiva pitṛmaṃdire //
cakārodyāpanaṃ samyagviprabhojanapūrvakam

dattvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo brāhmaṇebhyo yathārhataḥ //
visṛjya tānnamaskṛtya pitṛbhyāmabhinaṃditā

upoṣitā svayaṃ tasmindine niyamamāśritā //
jajāpa paramaṃ maṃtramupadiṣṭaṃ mahātmanā

atha pradoṣasamaye prāpte saṃpūjya śaṃkaram //
tasmingṛhāṃtikamaṭhe gurostasya ca sannidhau

japārcanaratā sādhvī dhyāyatī parameśvaram //
tasmiñjāgaraṇe rātrāvupaviṣṭā śivāṃtike

yugmam //
tasyāṃ rātrau tayā sārdhaṃ sa munirjagadaṃbikām //
japadhyāna tapobhiśca toṣayāmāsa pārvatīm

tasyāśca bhaktyā vratabhāvitāyā munestapoyogasamādhinā ca //
tuṣṭā bhavānī jagadekamātā prādurbabhūvā kṛtasāṃdramūrtiḥ

prādurbhūtā yadā gaurī tayoragre jaganmayī //
andho'pi tatkṣaṇādeva muniḥ prāpa dṛśordvayam

tāṃ vīkṣya jagatāṃ dhātrīmāvirbhūtāṃ puraḥsthitām //
nipetatustatpadayoḥ sa muniḥ sā ca kanyakā

tau bhaktibhāvocchvasitāmalāśayāvānaṃdabāṣpokṣita sarvagātrau //
utthāpya devī kṛpayā pariplutā premṇā babhāṣe mṛduvalgubhāṣiṇī

// devyuvāca // //
prītāsmi te muniśreṣṭha vatse prītāsmi te'naghe //
kiṃ vā dadāmyabhimataṃ devānāmapi durlabham

// muniruvāca // //
eṣā tu śāradā nāma kanyā tu gatabhatṛkā //
mayā pratiśrutaṃ cāsyai tuṣṭena gatacakṣuṣā

saha bhartrā ciraṃ kālaṃ vihṛtya sutamuttamam //
labhasveti mayā proktaṃ satyaṃ kuru namo'stu te

// śrīdevyuvāca // //
eṣā pūrvabhave bālā drāviḍasya dvijanmanaḥ //
āsīddvitīyā dayitā bhāminī nāma viśrutā

sā bhartṛpreyasī nityaṃ rūpamādhuryapeśalā //
bhartāraṃ vaśamāninye rūpavaśyādikaitavaiḥ / १६ //
asyāṃ cāsaktahṛdayaḥ sa vipro mohayaṃtritaḥ //
kadācidapi naivāgājjyeṣṭhapatnīṃ pativratām

anabhyāgamanādbhartuḥ sā nārī putravarjitā //
sadā śokena saṃtaptā kālena nidhanaṃ gatā

asyā gṛhasamīpastho yaḥ kaścidbrāhmaṇo yuvā //
imāṃ vīkṣyātha cārvaṃgīṃ kāmārtaḥ karamagrahīt

anayā roṣatāmrākṣyā sa viprastu nivāritaḥ //
imāṃ smarandivānaktaṃ nidhanaṃ pratyapadyata

eṣā saṃmohya bhartāraṃ jyeṣṭhapatnyāṃ parāṅmukham //
cakāra tena pāpena bhavesminvidhavā'bhavat

yāḥ kurvaṃti striyo loke jāyāpatyośca vipriyam //
tāsāṃ kaumāravaidhavyamekaviṃśatijanmasu

yadetayā pūrvabhave matpūjā mahatī kṛtā //
tena puṇyena tatpāpaṃ naṣṭaṃ sarvaṃ tadaiva hi

yo vipro virahārtaḥ sanmṛtaḥ kāmavimohitaḥ //
so'syāḥ pāṇigrahaṃ kṛtvā bhavesminnidhanaṃ gataḥ

prāgjanmapatiretasyāḥ pāṃḍyarāṣṭreṣu so'dhunā //
jāto vipravaraḥ śrīmānsadāraḥ saparicchadaḥ

tena bhartrā pratiniśaṃ saiṣā premṇābhisaṃgatā //
svapne ratisukhaṃ yātu śreṣṭhaṃ jāgaraṇādapi

ṣaṣṭyuttaratriśatayojanadūrasaṃstho deśādito dvijavaraḥ sa ca karmagatyā //
enāṃ vadhūṃ pratiniśaṃ manasobhirāmāṃ svapneṣu paśyati ciraṃ ratimādadhānaḥ

saiṣā vai svapnasaṃgatyā patyuḥ pratiniśaṃ satī //
kālena lapsyate putraṃ vedavedāṃgapāragam

etasyāṃ tanayaṃ jātamātmanaścirasaṃgamāt //
so'pi vipro'niśaṃ svapne drakṣyati premabhāvitam

anayārādhitā pūrve bhave sāhaṃ mahāmune //
asyaiva varadānāya prādurbhūtāsmi sāṃpratam

// sūta uvāca // //
athovāca mahādevī tāṃ bālāṃ prati sādaram //
ayi vatse mahābhāge śṛṇu me paramaṃ vacaḥ

yadā kadāpi bharttāraṃ kvāpi deśe purātanam //
drakṣyasi svapnadṛṣṭaṃ prākjñāsyase tvaṃ vicakṣaṇā

tvāṃ drakṣyati sa vipropi sunayāṃ svapnalakṣaṇām //
tadā parasparālāpo yuvayoḥ saṃbhaviṣyati

tadā svatanayaṃ bhadre tasmai dehi bahuśrutam //
phalamasya vratasyāgryaṃ tasya haste samarpaya

tataḥ prabhṛti tasyaiva vaśe tiṣṭha sumadhyame //
yuvayodaihikaḥ saṃgo mābhūtsvapnaratādṛte

kālātpaṃcatvamāpanne tasminbrāhmaṇasattame //
agniṃ praviśya tenaiva saha yāsyasi matpadam

putraste bhavitā subhru sarvalokamanoramaḥ //
saṃpadaśca bhaviṣyaṃti prāpsyate paramaṃ padam

// sūta uvāca // //
ityuktvā trijaganmātā dattvā tasyai manoratham //
tayoḥ saṃpaśyatoreva kṣaṇenādarśanaṃ gatā

sāpi bālā varaṃ labdhvā pārvatyāḥ karuṇānidheḥ //
avāpa paramānaṃdaṃ pūjayāmāsa taṃ gurum

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ sa munirlabdhalocanaḥ //
tasyāḥ pitrośca tatsarvaṃ rahasyācaṣṭa dharmavit

atha sarvānupāmaṃtrya śāradāṃ ca yaśasvinīm //
vidhāyānugrahaṃ teṣāṃ yayau svairagatirmuniḥ

evaṃ dineṣu gacchatsu sā bālā ca pratikṣaṇam //
bhartuḥ samāgamaṃ lebhe svapne sukha vivardhanam

gauryā varapradānena śāradā viśadavratā //
dadhāra garbhaṃ svapnepi bhartuḥ saṃgānubhāvataḥ

tāṃ śrutvā bhartṛrahitāṃ śāradāṃ garbhiṇī satīm//
sarve dhigiti procustāṃ jāriṇīti jagurjanāḥ

saṃparetasya tadbharturye jātikulavabāṃdhavāḥ //
tāṃ vārtāṃ duḥsahāṃ śrutvā yayustatpitṛmaṃdiram

atha sarve samāyātā grāmavṛddhāśca paṃḍitāḥ //
samājaṃ cakrire tatra kulavṛddhaiḥ samanvitam

antarvatnīṃ samāhūya śāradāṃ vinatānanām //
atarjayansusaṃkruddhāḥ kecidāsanparāṅmukhāḥ

ayi jāriṇi durbuddhe kimetatte viceṣṭitam //
asmatkule suduṣkīrttiṃ kṛtavatyasi bāliśe

iti saṃtarjayaṃtaste grāmavṛddhā manīṣiṇaḥ //
sarve saṃmaṃtrayāmāsuḥ kiṃ kurma iti bhāṣiṇaḥ

tatrocuḥ ke ca vṛddhāstāṃ bālāṃ prati vinirdayāḥ //
eṣā pāpamatirbālā kuladvayavināśinī/

kṛtvāsyāḥ keśavapanaṃ chittvā karṇau ca nāsikām //
nirvāsyatāṃ bahirgrāmātparityajya svagotrataḥ

iti sarve samālocya tāṃ tathā kartumudyatāḥ //
athāṃtarikṣe saṃbhūtā śuśruve vāgagocarā

anayā na kṛtaṃ pāpaṃ na caiva kuladūṣaṇam //
vratabhaṃgo na caitasyāssucaritreyamaṃganā

itaḥ paramiyaṃ nārī jāriṇīti vadaṃti ye //
teṣāṃ doṣavimūḍhānāṃ sadyo jihvā vidīryate

ityaṃtarikṣe janitāṃ vāṇīṃ śrutvā'śarīriṇīm //
sarve prajahṛṣustasyā jananījanakādayaḥ

tataḥ sasaṃbhramāḥ sarve grāmavṛddhāḥ sabhājanāḥ //
muhūrttaṃ maunamālaṃbya bhītāstasthuradhomukhāḥ

tatra kecidaviśvastā mithyāvāṇītyavādiṣuḥ//
teṣāṃ jihvā dvidhā bhinnā vavamuste kṛmīnkṣaṇāt

tataḥ saṃpūjayāmāsustāṃ bālāṃ jñātibāṃdhavāḥ //
bāṃdhavāśca striyo vṛddhāḥ śaśaṃsuḥ sādhusādhviti

mumucuḥ kecidānaṃdabāṣpabiṃdūnkulottamāḥ//
kulastriyaḥ pramuditāstāmuddiśya samāśvasan

atha tatrāpare procurdevo vadati nānṛtam //
kathameṣāṃ dadhau garbhaṃ śīlānna calitā dhruvam

iti sarvānsabhyajanā nsaṃśayāviṣṭacetasaḥ //
vilokya vṛddhastatraiko sarvajño lokatattvavit

māyāmayamidaṃ viśvaṃ dṛśyate śrūyate ca yat //
kiṃ bhāvyaṃ kimabhāvyaṃ vā saṃsāre'sminkṣaṇātmake

anirūpyamabhūtārthaṃ māyayā jāyate sphuṭam //
īśvarasya vaśe māyā tasya ko veda ceṣṭitam

yūpaketośca rājarṣeḥ śukraṃ nipatitaṃ jale //
saśukraṃ tajjalaṃ pītvā veśyā garbhaṃ dadhau kila

munervibhāṃḍakasyāpi śukraṃ pītvā sahāṃbhasā //
hariṇī garbhiṇī bhūtvā ṛṣyaśṛṃgamasūyata

surāṣṭrasya tathā rājñaḥ karaṃ spṛṣṭvā mṛgāṃganā//
tatkṣaṇādgarbhiṇī bhūtvā muniṃ prāsūta tāpasam

tathā satyavatī nārī śapharīgarbhasaṃbhavā //
tathaiva mahiṣīgarbho jātaśca mahiṣāsuraḥ

tathā saṃti purā nāryaḥ kāruṇyādgarbhasaṃbhavāḥ//
tathā hi vasudevena rohiṇyā stanayo'bhavat

devatānāṃ maharṣīṇāṃ śāpena ca vareṇa ca //
ayuktamapi yatkarma yujyate nātra saṃśayaḥ

sāṃbasya jaṭharājjātaṃ musalaṃ muniśāpataḥ //
yuvanāśvasya garbho'bhūnmunīnāṃ maṃtragauravāt

nūnameṣāpi kalyāṇī maharṣeḥ pādasevanāt //
mahāvratānubhāvācca dhatte garbhamaniṃ ditā

asminnarthe rahasyenāṃ satyaṃ pṛcchaṃtu yoṣitaḥ //
tato nivṛttasaṃdeho bhaviṣyati mahājanaḥ

tatastadvacanādeva tāmapṛcchanstriyo mithaḥ //
tābhyaḥ śaśaṃsa tatsarvaṃ sā svavṛttaṃ mahādbhutam

vijānaṃtastataḥ sarve mānayitvā ca tāṃ satīm //
modamānāḥ praśaṃsaṃtaḥ prayayuḥ svaṃ svamālayam

atha kāle śubhe prāpte śāradā vimalāśayā //
asūta tanayaṃ bālā bālārkasamatejasam

sa kumāro mahodāralakṣaṇaḥ kamalekṣaṇaḥ //
avāpya mahatīṃ vidyāṃ bālya eva mahāmatiḥ

athopanīto guruṇā kāle lokamanoramaḥ //
sa śāradeya eveti loke khyāti mavāpa ha

ṛgvedamaṣṭame varṣe navame yajuṣāṃ gaṇam /
daśame sāmavedaṃ ca līlayādhyagamatsudhīḥ

atha trilokamahite saṃprāpte śivaparvaṇi //
gokarṇaṃ prayayuḥ sarve janāḥ sarvanivāsinaḥ

śāradāpi svaputreṇa gokarṇaṃ prayayau satī

tatrāpaśyatsamāyātaṃ sadā svapneṣu lakṣitam //
pūrvajanmani bharttāraṃ dvijabaṃdhujanāvṛtam

taṃ dṛṣṭvā premanirviṇṇā pulakāṃkitavigrahā //
niruddhabāṣpaprasarā tasthau tannyastalocanā

sa ca vipro'pi tāṃ dṛṣṭvā rūpalakṣaṇalakṣitām//
svapne sadā bhujyamānāmātmano ratidāyinīm / ८३ //
taṃ kumāramapi svapne dṛṣṭvā cātma śarīrajam //
vilokya vismayāviṣṭastadaṃtikamupāyayau

bhadre tvāṃ praṣṭumicchāmi yatkiṃcinmanasi sthitam //
iti prathamamābhāṣya rahaḥ sthānaṃ nināya tām

kā tvaṃ kathaya vāmoru kasya bhāryāsi suvrate //
ko deśaḥ kasya vā putrī kinnāmetyabravīcca tām

iti tena samāpṛṣṭā sā nārī bāṣpalocanā //
vyājahārātmanovṛttaṃ bālye vaidhavyakāraṇam

punaḥ papraccha tāṃ bālāṃ putraḥ kasyāyamuttamaḥ //
kathaṃ dhṛto vā jaṭhare bālo'yaṃ caṃdrasannibhaḥ

/ śāradovāca // //
eṣa me tanayaḥ svāminsarvavidyāviśāradaḥ//
śāradeya iti prokto mama nāmnaiva kalpitaḥ

iti tasyā vacaḥ śrutvā vihasya brāhmaṇottamaḥ //
provāca kaṣṭātkaṣṭaṃ hi caritaṃ tava bhāmini

pāṇigrahaṇamātraṃ te kṛtvā bharttā mṛtaḥ kila //
kathaṃ cāyaṃ suto jātastasya kāraṇamucyatām

iti tenoditāṃ vāṇīmākarṇyātīva lajjitā //
kṣaṇaṃ cāśrumukhī bhūtvā dhairyāditthamabhāṣata

// śāradovāca // //
tadalaṃ parihāsoktyā tvaṃ māṃ vetsi mahāmate //
tvāmahaṃ vedmi cārthe'sminpramāṇaṃ mana āvayoḥ

ityuktvā sarvamāvedya devyā dattaṃ varādikam //
vratasyārdhaṃ kumāraṃ taṃ dadau tasmai dhṛtavratam

so'pi pramudito vipraḥ kumāraṃ pratigṛhya tam//
pitroranumatenaiva tāṃ nināya nijālayam

sāpi sthitvā bahūnmāsāṃstasya viprasya maṃdire //
tasminkālavaśaṃ prāpte praviśyāgniṃ tamanvagāt

tatastau daṃpatī bhūtvā vimānaṃ divyamāsthitau //
divyabhogasamāyuktau jagmatuḥ śivamaṃdiram

ityetatatpuṇyamākhyānaṃ mayā samanuvarṇitam //
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ samyagbhuktimuktiphalapradam

āyurārogyasaṃpattidhanadhatyavivarddhanam //
strīṇāṃ maṃgalasaubhāgyasaṃtānasukhasādhanam

etanmahākhyānamaghaughanāśanaṃ gaurīmaheśavratapuṇyakīrtanam //
bhaktyā sakṛdyaḥ śṛṇuyācca kīrttayedbhuktvā sa bhogānpadameti śāśvatam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe śāradākhyānavarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ