Skanda Purana · Verses 3.19-3

// śrīsūta uvāca // //
tārakabrahmaṇastasya tīrthe snātvā dvijottamāḥ //
lakṣmaṇasya tatastīrthamabhigacchetsamāhitaḥ

śrīlakṣmaṇasya tīrthe tu snātvā pāpairvimocitāḥ //
muktiṃ prayāṃti vimalāmapunarbhavalakṣaṇām

snānāllakṣmaṇatīrthe tu dāridryaṃ naśyatekhilam //
āyuṣmānguṇavānvidvānputraścaivāsya jāyate

kūle lakṣmaṇatīrthasya tanmantraṃ japate tu yaḥ //
sa sarvaśāstravettā syāccaturvedavidapyasau

tasya kūle mahalliṃgaṃ sthāpayāmāsa lakṣmaṇaḥ //
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā sevate lakṣmaṇeśvaram

iha dāridryarogābhyāṃ saṃsārācca vimucyate //
snātvā lakṣmaṇatīrthe tu sevitvā lakṣmaṇeśvaram //
balabhadraḥ purā viprā mumuce brahmahatyayā

//
// ṛṣaya ūcuḥ // //
brahmahatyā kathamabhūdrauhiṇeyasya sūtaja //
kathaṃ cātra vinaṣṭā sā tanno brūhi mahāmune

// śrīsūta uvāca // //
śeṣāvatāro bhagavānbalabhadraḥ purā dvijāḥ

kurūṇāṃ pāṃḍavānāṃ ca yuddhodyogaṃ vilokya tu //
baṃdhūnāṃ sa vadhaṃ soḍhumasamartho halāyudhaḥ

vicāramevamakarodbalabhadro mahāmatiḥ //
yadyahaṃ kururājasya kariṣyāmi sahāyatām

kopaḥ syātpāṃḍuputrāṇāṃ mayyavāryaḥ sudāruṇaḥ //
upakāraṃ kariṣyāmi pāṃḍavānāmahaṃ yadi

duryodhanasya kopaḥ syāditi buddhvā halāyudhaḥ //
tīrthayātrācchalenāsau madhyasthaḥ prayayau tadā

prabhāsamabhigamyātha snātvā saṃkalpapūrvakam//
devānṛṣīnpitṛgaṇāṃstarpayāmāsa vāriṇā

sarasvatīṃ tataḥ prāyātpratīcyabhimukhāṃ halī //
pṛthūdakaṃ biṃdusaro muktidaṃ brahmatīrthakam

gaṃgāṃ ca yamunāṃ siṃdhuṃ śatadrūṃ ca sudarśanam //
saṃprāpya balabhadro'yaṃ snātvā tīrtheṣu dharmataḥ

prapede naimiṣāraṇyaṃ munīṃdrairabhisevitam //
āgataṃ taṃ vilokyātha naimiṣīyāstapasvinaḥ

dīrghasatre sthitāḥ samyaṅniyatā dharmatatparāḥ //
abhyudgamya yaduśreṣṭhaṃ praṇamyotthāya cāsanāt

apūjayanviṣṭarādyaiḥ kaṃdamūlaphalaistadā //
āsanaṃ parigṛhyāyaṃ pūjitaḥ sapuraḥsaraḥ

uccāsane sthitaṃ sūtamanamaṃtamanutthitam //
akṛtāṃjalimāsīnaṃ vyāsaśiṣyaṃ vilokya saḥ

viprāṃścānamato dṛṣṭvā vilokyātmānamāgatam //
cukrodha rohiṇīsūnuḥ sūtaṃ paurāṇikottamam

madhye munīnāṃ sūto'yaṃ kasmānniṃdyo'nulomajaḥ //
uccāsane samadhyāste na yuktamidamaṃjasā //

avamatya bhṛśaṃ cāsmāndharmasaṃrakṣakānayam //
āste'nutthāya nirbhītirna ca praṇamate tathā

paṭhitvāyaṃ purāṇāni dvaipāyanasakāśataḥ //
setihāsāni sarvāṇi dharmaśāstrāṇyanekaśaḥ

na māṃ dṛṣṭvā praṇamate naiva tyajati cāsanam //
dvaipāyanasya mahataḥ śiṣyāḥ pailādayo dvijāḥ

evaṃvidhamadharmaṃ te naiva kuryuryathā tvayam //
tasmādenaṃ vadhiṣyāmi durātmānamacetanam

duṣṭānāṃ nigrahārthaṃ hi bhūrlokamahamāgamam //
mayā hato hi duṣṭātmā śuddhimeṣyatyasaṃśayam

ityuktvā bhagavānrāmo musalī prabalo halī //
pāṇisthena kuśāgreṇa tacchiraḥ prācchinadruṣā

tatratyā munayaḥ sarve hā kaṣṭamiti cukruśuḥ //
avādiṣustadā rāmaṃ munayo brahmavādinaḥ

rāmādharmaḥ kṛtaḥ kaṣṭastvayā saṃkarṣaṇa prabho //
asya sūtasya cāsmābhirdattaṃ brahmāsanaṃ mahat

akṣayaṃ cāyurasmābhirasya dattaṃ halāyudha //
bhavatā''jānataivādya kṛto brahmavadho mahān

yogeśvarasya bhavato nāsti kaścinniyāmakaḥ //
asyāstu brahmahatyāyā yatkarttavyaṃ vicārya tat

prāyaścittaṃ bhavāneva lokasaṃgrahaṇāya tu //
kuruṣva bhagavanrāma nānyena preritaḥ kuru //
ityukto bhagavānrāmastānuvāca munīnprati

// rāma uvāca // //
prāyaścittaṃ cariṣyābhi pāpaśodhakamāstikāḥ

lokasaṃgrahaṇārthāya nānyakāmanayā'dhunā //
yādṛśo niyamo'smābhiḥ kartavyaḥ pāpaśāṃtaye

tādṛśaṃ niyamaṃ tvadya bhavataḥ prabruvaṃtu naḥ //
bhavadbhirasya sūtasya yadāyurdattamakṣayam //
iṃdriyāṇi ca sattvaṃ ca kariṣye yogamāyayā

// munaya ūcuḥ // //
parākramasya testrasya mṛtyornaśca yathā prabho //
syātsatyavacanaṃ rāma tadbhavānkartumarhati

//
// rāma uvāca // //
ātmā vai putrarūpeṇa bhavatīti śrutissadā

udghoṣayati vipreṃdrāstasmādasya śarīrataḥ //
putro bhavatu dīrghāyuḥ sattveṃdriya balorjitaḥ

kathayiṣyati yuṣmākaṃ purāṇādīni so'nvaham //
saṃbhaviṣyati sarvajño yogamāyābalānmama

ityuktvā rauhiṇeyastānpunaḥ praśritamabravīt //
manobhilaṣitaṃ kiṃ vā yuṣmākaṃ karavāṇyaham

tadbrūta munayo yūyaṃ kariṣyāmi na saṃśayaḥ //
ajñānānmatkṛtasyāsya pāpasyāpi nivartakam //
prāyaścittaṃ bhavanto me prabrūta munisattamāḥ

// munaya ūcuḥ // //
ilvalasyātmajaḥ kaściddānavo balvalābhidhaḥ

sa dūṣayati no yāgaṃ rāmehāgatya parvaṇi //
duṣṭaṃ taṃ dānavaṃ pāpaṃ jahi lokaikakaṇṭakam

anena pūjā hyasmākaṃ kṛtā syādbhavatādhunā //
asthiviṇmūtraraktāni surāmāṃsāni ca kratau

sadābhivarṣate'smākamatrāgatya sa dānavaḥ //
asminbhāratabhūbhāge yāni tīrthāni saṃti hi

teṣu snāhyabdamekaṃ tvaṃ sarveṣu susamāhitaḥ //
tena te pāpaśāṃtiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā

// śrīsūta uvāca // //
parvakāle tu vipreṃdrāḥ samāvṛtte munikratau //
mahābhīmo rajovarṣo jhaṃjhāvātaśca bhīṣaṇaḥ

prādurbabhūva vipreṃdrāḥ pūyaraktaiśca varṣaṇam //
tato viṣṭhāmayā vṛṣṭirbalvalena kṛtāpyabhūt

asuraṃ yajñaśālāyāṃ śūlapāṇimatha kṣaṇāt //
apaśyadbalabhadro'sau mahābalaparākramam

tamālokya mahādehaṃ dagdhādripratimaṃ tadā //
prataptatāmrasaṃkāśaśmaśrudaṃṣṭrotkaṭānanam

ciṃtayāmāsa musalaṃ rāmaḥ paravidāraṇam//
sīraṃ ca dānavaharaṃ gadāṃ daityavidāriṇīm

yānyāyudhāni taṃ rāmaṃ ciṃtitānyupatasthire //
sīrāgreṇa tamākṛṣya balvalaṃ khecaraṃ tadā

musalena nijaghne sa kupito mūrdhni vegataḥ //
papāta bhuvi saṃkṣuṇṇalalāṭo raktamudvaman

balvalo dīnakathano girirvajrahato yathā //
stutvātha munayo rāmaṃ proccārya vimalāśiṣaḥ

abhyaṣiṃcañcchubhaistoyairvṛtraśatruṃ yathā surāḥ //
mālāṃ dadurvaijayantīṃ śrīmadaṃbuja śobhitām

mādhavāya śubhe vastre bhūṣaṇāni śubhāni ca //
dhārayaṃstāni sarvāṇi rauhiṇeyo mahābalaḥ

puṣpitānokahopetaḥ kailāsa iva parvataḥ //
anujñāto'tha munibhiḥ sarvatīrtheṣu sa dvijāḥ

ekamabdaṃ caransasnau niyamācārasaṃyutaḥ //
tataḥ saṃvatsare pūrṇe kāliṃdībhedano balaḥ

samāptatīrthayātraḥ sanpurīṃ gantuṃ pracakrame //
tatastamomayīṃ chāyāṃ pṛṣṭhatonugatāṃ kṛśām

apaśyadbaladevoyaṃ mahānādavirāviṇīm //
atha vārtā sa śuśrāva samudbhūtāṃ tadāṃbare

rāmarāma mahābāho rauhiṇeya sitaprabha //
tīrthābhigamanenādya caritena tvayā'nagha //

na naṣṭā brahmahatyā te niḥśeṣaṃ rohiṇīsuta //
iti vārtāṃ samākarṇya ciṃtayāmāsa vai balaḥ

prāyaścittaṃ mayā cīrṇamekābdaṃ tīrtha sevayā //
tathāpi brahmahatyā sā na naṣṭeti śrutaṃ vacaḥ

kiṃ kurma iti saṃciṃtya naimiṣāraṇyamabhyagāt //
tatra gatvā munīnāṃ tannyavedayadariṃdamaḥ

yacchrutaṃ gagane vākyaṃ yā ca dṛṣṭā tamomayī //
nyavedayata tatsarvaṃ munīnāṃ rohiṇīsutaḥ //
tacchrutvā munayaḥ sarve rāmaṃ vākyamathābruvan

// munaya ūcuḥ // //
yadi rāma na naṣṭā te brahmahatyā tu kṛtsnaśaḥ

tarhi gaccha mahābhāga gaṃdhamādanaparvatam //
mahāduḥkha praśamanaṃ mahārogavināśanam

rāmasetau mahāpuṇye gandhamādanaparvate //
asti lakṣmaṇatīrthākhyaṃ saraḥ pāpavināśanam

snānaṃ kuruṣva tatra tvaṃ talliṃgaṃ ca namaskuru //
niḥśeṣaṃ tena naṣṭā syādbrahmahatyā na saṃśayaḥ

// śrīsūta uvāca // //
evamuktastadā rāmo gandhamādanaparvatam //
gatvā lakṣmaṇatīrthaṃ ca prāptavānmunipuṃgavāḥ

snātvā saṃkalpapūrvaṃ tu tatra tīrthe halāyudhaḥ //
brāhmaṇebhyo dadau vittaṃ dhānyaṃ gāśca vasundharām

tasminnavasare tatra rāmamāhāśarīravāk //
niḥśeṣaṃ rāma naṣṭā te brahmahatyādhunā tviha

saṃdeho nātra kartavyaḥ sukhaṃ yāhi purīṃ nijām //
tacchrutvā balabhadro'tha tattīrthaṃ praśaśaṃsa ha

tatastatratyatīrtheṣu snātvā sarveṣu mādhavaḥ //
dhanuṣkoṭau tathā snātvā rāmanāthaṃ niṣevya ca //
dvārakāṃ svapurīṃ prāyānnaṣṭapātakasaṃcayaḥ

// śrīsūta uvāca // //
evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ śrīlakṣmaṇasaro'malam

puṇyaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ brahmahatyādiśodhakam //
yaḥ paṭhedimamadhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ

sa yāti muktiṃ vipreṃdrāḥ punarāvṛttivarjitām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye lakṣmaṇatīrthapraśaṃsāyāṃ balabhadrabrahmahatyāvimokṣaṇanāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ