Skanda Purana · Verses 3.17-3

// śrīsūta uvāca // //
punarityāha kakṣīvānpitaraṃ taṃ munīśvarāḥ //
yathodaṃkena guruṇā preṣito'hamihā dhunā

samāgatosmi tīrthe'sminnāgastye munisattama //
svanayasya sutodvāhasiddhyarthaṃ gurucoditaḥ

upāyaṃ tannigaditamatra kurva nnyavartiṣam //
varṣatrayāvasāne māmudvāhopāyasaṃyutam

svanayotraiva tiṣṭhantamāsasāda yadṛcchayā //
sa ca māmetya kanyāṃ te dāsyāmīti vaco'bravīt

tatosmadanurodhena tvāmāhvayadayaṃ nṛpaḥ //
itīrayitvā pitaraṃ kakṣīvānvirarāma saḥ

sudarśano'tha vipreṃdraḥ purodhāḥ svana yasya saḥ //
prayayau rājasavidhaṃ svanayāya niveditum

rājānaṃ taṃ samāsādya svanayaṃ sa sudarśanaḥ //
prāptaṃ nivedayāmāsa taṃ dīrghatamasaṃ munim// ७ !/
tataḥ sa rājā svanayo muniṃ prāptaṃ purohitāt //
śrutvā viniryayau draṣṭuṃ mahasā paṭamaṇḍapāt

agastyatīrthatīre taṃ saputramṛṣi sattamam//
dadarśa rājā svanayo brahmāṇamiva devarāṭ

vavaṃde dīrghatamasaścaraṇau lokamaṃgalau //
utthāpya nṛpatiṃ viprāstadā dīrghatamā muniḥ //

āśiṣaṃ prayuyojātha svanayāya nṛpāya saḥ //
atrāṃtare samāyāta udaṃko'pi mahānṛṣiḥ

rāmasetau dhanuṣkoṭau snātuṃ śiṣyagaṇairvṛtaḥ //
lakṣasaṃkhyo munigaṇastena sākaṃ munīśvaraḥ

udaṃko'gastyatīrthesminsnātuṃ saṃprāptavānmuniḥ //
udaṃkamāgataṃ dṛṣṭvā kakṣīvānpraṇanāma tam

akarodāśiṣaṃ vipraḥ śiṣyāyātha gurustadā //
atha dīrghatamā viprastamudaṃkaṃ mahāmunim

kuśalaṃ paripapraccha so'pi taṃ muni puṃgamam //
ubhau tau muniśārdūlau sarvalokeṣu viśrutau

kathayāmāsatustatra kathāḥ pāpapraṇāśinīḥ //
atha rājāpyudaṃkaṃ taṃ praṇanāma munīśva ram

udaṃkopyāśiṣaṃ tasmai prāyuṃkta svanayāya vai //
rājātha svanayaḥ prītastatra vākyamabhāṣata

muniṃ taṃ dīrghatamasaṃ vivāhaḥ kriya tāmiti //
tathāstvityavadatso'pi tadā dīrghatamā muniḥ

śva eva kriyatāṃ rājansumuhūrte mahāmate //
atraiva pāṇigrahaṇaṃ kriyatāṃ gandhamā dane

tasmādihānaya kṣipraṃ kanyāmaṃtaḥpuraṃ tathā //
ityuktaḥ svanayo rājā gatvā svapaṭamaṇḍapam

āhūya śatasaṃkhyākānvṛddhānvarṣa varāṃstadā //
ānetuṃ preṣayāmāsa kanyāmaṃtaḥpuraṃ tathā

te varṣavaramukhyāstu svanayena pracoditāḥ //
manojavānsamāruhya vājino madhurāṃ yayuḥ

gatvā cāṃtaḥpuraṃ tūrṇaṃ vṛttaṃ sarvaṃ nivedyaca //
kanyayāṃtaḥpureṇāpi sahitāḥ punarāyayuḥ

tataḥ parasmindivase śubhe dīrghatamā ṛṣiḥ //
godānādīni putrasya vidhivanniravartayat

nirvṛtteṣvatha kakṣīvāngodānādiṣu karmasu //
udvoḍhuṃ rājatanayāṃ pitrā ca guruṇā saha //

caturdaṃtaṃ mahākāyaṃ gajaṃ sarvāṃgapāṃḍuram //
āruhya harṣasaṃyukto dvitīya iva devarāṭ

manoramāyāḥ kanyāyāḥ pūrayaṃśca manoratham //
brāhmaṇairbahusāhasraiḥ sahitaḥ svastivācakaiḥ

toraṇālaṃkṛtadvāraṃ rājarṣe paṭamaṇḍapam //
kṛtamaṃgalakṛtyo'sau kakṣīvānmudito yayau

tataḥ svanayakanyā sā kṛtamaṃgalabhūṣaṇā //
caturdaṃtamahākāyaśvetadaṃtāvalasthitam

kakṣīvaṃtaṃ samāyāṃtaṃ dṛṣṭvā svodvāhanotsukam //
pratijñā matkṛte dānīṃ nirvṛtteti mudaṃ yayau

kakṣīvāndīrghatamasā tathodaṃkena saṃyutaḥ //
paṭākārabahirdvāraṃ kramādrājñaḥ samāyayau

svanayastu tato dṛṣṭvā kakṣīvaṃtaṃ samāgatam //
pratyujjagāma sahitaḥ sudarśanapurodhasā

kakṣīvato varasyātha kanyakāparicārikāḥ //
rājataiḥ svarṇapātraiśca cakru rnīrājanāvidhim

svanayena samāhūto brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ //
praviveśātha lakṣmīvānkakṣīvānrājamaṃdiram

tato vareṇa sahitaṃ taṃ dīrghatamasaṃ munim //
sodaṃkamanayadrājā svagṛhaṃ vinayānvitaḥ

udaṃkadīrghatamasorarghyaṃ ca pradadau nṛpaḥ //
alaṃkṛte prapāmadhye vastracāmaratoraṇaiḥ

varo dīrghatamāścānye sodaṃkā munayastadā //
nyaṣīdansvanayaścāpi sāmātyaḥ sapurohitaḥ

tato duhitaraṃ kanyāṃ sukeśīṃ tāṃ mano ramām //
bhūṣaṇālaṃkṛtāṃ gātre divyavastradharāṃ śubhām

biṃboṣṭhīṃ cārusarvāṃgīṃ pīnonnatapayodharām //
prapāyāmadhyamanayanmahājanasamākulam //

tato varasya kaṃṭhe sā mālāṃ caṃpakanirmitām //
niveśayāmāsa śubhā janamadhye manoramā

udaṃkastata āgatya pratiṣṭhāpyānalaṃ sthale //
kṛtvāgnimukhaparyaṃtaṃ lājāhomādikaṃ tathā

pāṇimagrāhayattasyāḥ kanyāyāśca vareṇa tu //
udaṃkaḥ sarvakarmāṇi kārayāmāsa tatra vai //

varavadhvostadā viprāḥ prāyuṃjata tadāśiṣaḥ //
tataḥ sa rājā svanayo varaṃ dīrghatamomunim

udaṃkaṃ varapakṣīyānsvapakṣīyāṃstathādvijāḥ //
trilakṣaṃ brāhmaṇānannairbhojayāmāsa ṣaḍrasaiḥ

tataḥ saṃbhāvayāmāsa tāṃbūlādyairanekadhā //
athāmaṃtrya muniśreṣṭhamudaṃkaḥ svāśramaṃ yayau

anye ca brāhmaṇāḥ sarve svadeśānprayayustadā //
evaṃ vivāhe nirvṛtte kakṣīvadrājakanyayoḥ

praviśyāgastyatīrthaṃ sa tirodhatta gajottamaḥ //
tato dīrghatamā viprāḥ putreṇa snuṣayā saha

agastyasya mahātīrthe snānaṃ kṛtveṣṭadāyini //
ślāghamānaśca tattīrthaṃ sarvalokeṣu viśrutam

prayātuṃ svā śramaṃ puṇyaṃ vedāraṇyaṃ mano dadhe //
rājānaṃ ca tamāgaṃtumāpṛcchanmunisattamaḥ

svanayo'pi tadā rājā svaduhitre mudānvitaḥ //
dadau śatasahasrāṇi svarṇāni strīdhanaṃ tadā

gavāṃ sahasraṃ pradadau dāsīnāṃ ca sahasrakam //
grāmaṃ paṃcaśataṃ cāpi dadau duhitṛvatsalaḥ

divyavastrā yutaṃ cāpi śataṃ bhūṣaṇapeṭikāḥ //
hāramālāsahasraṃ ca dadau duhitṛsauhṛdāt

etatsarvaṃ samādāya sa putraḥ sasnuṣo muniḥ //
rājñā ca samanujñātaḥ prayayau vedakānanam

vedāraṇyaṃ samāsādya tadā dīrghatamā muniḥ //
uvāsa sasukhaṃ viprāḥ putreṇa snuṣayā saha

sevanvedāṭavīnāthaṃ bhuktimuktiphalapradam //
nyavasattu ciraṃ kālaṃ kakṣīvānapi bhāryayā

svanayopi sa rājarṣiḥ snātvā kuṃbhajanirmite //
tatra tīrthe mahāpuṇye sahitaḥ sarvasainikaiḥ

ataḥpuraṃ samādāya muditaḥ svapuraṃ yayau //
agastyatīrthamāhātmyādevaṃ kakṣīvato muneḥ //
ananyasulabho viprā vivāhaḥ samajāyata

// śrīsūta uvāca // //
itihāsastvayaṃ puṇyo vedasiddho munīśvarāḥ

dhanyo yaśasya āyuṣyaḥ kīrtisaubhāgya varddhanaḥ //
śrotavyaḥ paṭhitavyo'yaṃ sarvathā mānavairdvijāḥ

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cemamitihāsaṃ purātanam //
nehāmutrāpi vā kleśo dāridyaṃ cāpi no bhavet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye kakṣīvadvivāhaniṣpattivarṇanaṃnāma sapta daśo'dhyāyaḥ