Skanda Purana · Verses 3.16-2

// sūta uvāca / //
śṛṇudhvaṃ munayaḥ śreṣṭhā vāmadevasya bhāṣitam

// vāmadeva uvāca // //
purā maṃdaraśaileṃdre nānādhātuvicitrite //
nānāsatvasamākīrṇe nānādrumalatākule

kālāgnirudro bhagavānkadācidviśvavaṃditaḥ //
samāsasāda bhūteśaḥ svecchayā parameśvaraḥ

samaṃtātsamupātiṣṭhanrudrāṇāṃ śatakoṭayaḥ //
teṣāṃ madhye samāsīno devadevastrilocanaḥ

tatrāgacchatsuraśraṣṭho devaiḥ saha puraṃdaraḥ //
tathāgnirvaruṇo vāyuryamo vaivasvatastathā

gaṃdharvāścitrasenādyāḥ khecarāḥ pannagādayaḥ //
vidyādharāḥ kiṃpuruṣāḥ siddhāḥ sādhyāśca guhyakāḥ

brahmarṣayo vasiṣṭhādyā nāradādyāḥ surarṣayaḥ //
pitaraśca mahātmāno dakṣādyāśca prajeśvarāḥ

urvaśyādyāścāpsarasaścaṃḍikādyāśca mātaraḥ //
ādityā vasavo dasrau viśvedevā mahaujasaḥ

athānye bhūtapatayo lokasaṃharaṇe kṣamāḥ //
mahākālaśca naṃdī ca tathā vai śaṃkhapālakau

vīrabhadro mahātejāḥ śaṃkukarṇo mahābalaḥ //
ghaṃṭākarṇaśca durdharṣo maṇibhadro vṛkodaraḥ

kuṃḍodaraśca vikaṭāstathā kubhodaro balī //
maṃdodaraḥ karṇadhāraḥ keturbhṛṃgīriṭistathā

bhūtanāthāstathānye ca mahākāyā mahaujasaḥ //
kṛṣṇavarṇāstathā śvetāḥ kecinmaṃḍūkasaprabhāḥ

haritā dhūsarā dhūmrāḥ karburā pītalohitāḥ//
citravarṇā vicitrāṃgāścitralīlā madotkaṭāḥ

nānāyudhodyatakarā nānāvāhanabhūṣaṇāḥ //
kecidvyāghramukhāḥ kecitsūkarāsyā mṛgā nanāḥ

kecicca nakravadanāḥ sārameyamukhāḥ pare //
sṛgālavadanāścānya uṣṭrābhavadanāḥ pare

keciccharabhabheruṃḍasiṃhāśvoṣṭrabakānanāḥ //
ekavaktrā dvivaktrāśca trimukhāścaiva nirmukhāḥ

ekahastāstrihastāśca paṃcahastāstvahastakāḥ //
apādā bahupādāśca bahukarṇaikakarṇakāḥ

ekanetrāścaturnetrā dīrghāḥ kecana vāmanāḥ //
samaṃtātparivāryeśaṃ bhūtanāthamupāsate

athāgacchanmahātejā munīnāṃ pravaraḥ sudhīḥ //
sanatkumāro dharmātmā taṃ draṣṭuṃ jagadīśvaram

taṃ devadevaṃ viśveśaṃ sūryakoṭisamaprabham //
mahāpralayasaṃkṣubdhasaptārṇavaghanasvanam

saṃvarttāgnisamāṭopaṃ jaṭāmaṃḍalaśobhitam //
akṣīṇabhālanayanaṃ jvālāmlānamukhatviṣam

pradīptacūḍāmaṇinā śaśikhaṃḍena śobhitam //
takṣakaṃ vāmakarṇena dakṣiṇena ca vāsukim

bibhrāṇaṃ kuṃḍalayugaṃ nīlaratnamahāhanum //
nīlagrīvaṃ mahābāhuṃ nāgahāravirājitam

phaṇirājaparibhrājatkaṃka ṇāṃgadamudrikam //
anaṃtaguṇasāhasramaṇiraṃjitamekhalam

vyāghracarmaparīdhānaṃ ghaṃṭādarpaṇabhūṣitam //
karkoṭakamahāpadmadhṛtarāṣṭradhanaṃjayaiḥ

kūjannūpurasaṃghuṣṭapādapadmavirājitam //
prāsatomarakhaṭvāṅgaśūlaṭaṃkadhanurdharam

apradhṛṣyamanirdeśyamaciṃtyākāramīśvaram //
ratnasiṃhāsanārūḍhaṃ praṇa nāma mahāmuniḥ

taṃ bhaktibhārocchvasitāṃtarātmā saṃstūya vāgbhiḥ śrutisaṃmitābhiḥ //
kṛtāṃjaliḥ praśrayanamrakaṃdharaḥ papraccha dharmānakhilāñchu bhapradān

yānyānapṛcchata munistāṃstāndharmānaśeṣataḥ //
provāca bhagavānrudro bhūyo munirapṛcchata

// sanatkumāra uvāca // //
śrutāste bhagavandharmāstvanmukhānmuktihetavaḥ //
yairmuktapāpā manujāstariṣyaṃti bhavārṇavam

athāparaṃ vibho dharmamalpāyāsaṃ mahāphalam //
brūhi kāruṇyato mahyaṃ sadyo muktipradaṃ nṛṇām

abhyāsabahulā dharmāḥ śāstradṛṣṭāḥ sahasraśaḥ //
samyaksaṃsevitāḥ kālātsiddhiṃ yacchaṃti vā na vā

ato lokahitaṃ guhyaṃ bhuktimuktyośca sādhanam //
dharmaṃ vijñātumicchāmi tvatprasādānmaheśvara

// śrīrudra uvāca // //
sarveṣāmapi dharmāṇāmuttamaṃ śruticoditam //
rahasyaṃ sarvajaṃtūnāṃ yattripuṃḍrasya dhāraṇam

// sanatkumāra uvāca// //
tripuṃḍrasya vidhiṃ brūhi bhagavañjagatāṃ pate //
tattvato jñātumicchāmi tvatprasādānmaheśvara

kati sthānāni kiṃ dravyaṃ kā śaktiḥ kā ca devatā //
kiṃ pramāṇaṃ ca kaḥ karttā ke maṃtrāstasya kiṃ phalam

etatsarvamaśeṣeṇa tripuṃḍrasya ca lakṣaṇam //
brūhi me jagatāṃ nātha lokānugrahakāmyayā

// śrīrudra uvāca // //
āgneyamucyate bhasma dagdhagomayasaṃbhavam //
tadeva dravyamityuktaṃ tripuṃḍrasya mahāmune

sadyojātādibhirbrahmamayairmaṃtraiśca paṃcabhiḥ//
parigṛhyāgnirityādimaṃtrairbhasmābhimaṃtrayet

mānastoketi saṃmṛṃjya śiro liṃpecca tryaṃbakam //
triyāyuṣādibhirmaṃtrairlalāṭe ca bhujadvaye //
skaṃdhe ca lepayedbhasma sajalaṃ maṃtrabhāvitam

tisro rekhā bhavaṃtyeṣu sthāneṣu munipuṃgava //
bhruvormadhyaṃ samārabhya yāvadaṃto bhruvorbhavet

madhyamānāmikāṃgulyormadhye tu pratilomataḥ //
aṃguṣṭhena kṛtā rekhā tripuṃḍrasyābhidhīyate

tisṛṇāmapi rekhāṇāṃ pratyekaṃ nava devatāḥ //
akāro gārhapatyaśca ṛgbhūrloko rajastathā

ātmā caiva kriyāśaktiḥ prātaḥ savanameva ca //
mahādevastu rekhāyāḥ prathamāyāstu devatā

ukāro dakṣiṇāgniśca nabhaḥ sattvaṃ yajustathā //
madhyaṃdinaṃ ca savanamicchāśaktyaṃtarātmakau

maheśvaraśca rekhāyā dvitīyāyāśca devatā //
makārāhavanīyau ca paramātmā tamo divaḥ

jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyasavanaṃ tathā //
śivaśceti tṛtīyāyā rekhāyāścādhidevatā

etā nityaṃ namaskṛtya tripuṃḍraṃ dhārayetsudhīḥ //
maheśvaravratamidaṃ sarvavedeṣu kīrtitam

muktikāmairnaraiḥ sevyaṃ punasteṣāṃ na saṃbhavaḥ //
tripuṃḍraṃ kurute yastu bhasmanā vidhipūrvakam

brahmacārī gṛhastho vā vanastho yatireva vā//
mahāpātakasaṃghātairmucyate copapātakaiḥ

tathānyaiḥ kṣatraviṭśūdrastrīgohatyā dipātakaiḥ//
vīrahatyāśvahatyābhyāṃ mucyate nātra saṃśayaḥ

amaṃtreṇāpi yaḥ kuryādajñātvā mahimonnatim//
tripuṃḍraṃ bhālapaṭale mucyate sarvapātakaiḥ

paradravyāpaharaṇaṃ paradārābhimarśanam//
paraniṃdā parakṣetraharaṇaṃ parapīḍanam

sasyārāmādiharaṇaṃ gṛhadāhādikarma ca //
asatyavādaṃ paiśunyaṃ pāruṣyaṃ vedavikra yaḥ//
kūṭasākṣyaṃ vratatyāgaḥ kaitavaṃ nīcasevanam

gobhūhiraṇyamahiṣī tilakaṃbalavāsasām//
annadhānyajalādīnāṃ nīcebhyaśca parigrahaḥ

dāsī veśyābhujaṃgeṣu vṛṣalīṣu naṭīṣu ca //
rajasvalāsu kanyāsu vidhavāsu ca saṃgamaḥ

māṃsacarmarasādīnāṃ lavaṇasya ca vikrayaḥ //
evamādīnya saṃkhyāni pāpāni vividhāni ca

sadya eva vinaśyaṃti tripuṃḍrasya ca dhāraṇāt //
śivadravyāpaharaṇaṃ śivaniṃdā ca kutracit

niṃdā ca śivabhaktānāṃ prāyaścitairna śuddhyati //
rudrākṣā yasya gātreṣu lalāṭe ca tripuṃḍrakam

sa cāṃḍālo'pi saṃpūjyaḥ sarvavarṇottamo bhavet //
yāni tīrthāni loke'smingaṃgāyāḥ saritaśca yāḥ

snāto bhavati sarvatra lalāṭe yastripuṃḍradhṛk //
saptakoṭimahāmaṃtrāḥ paṃcākṣarapuraḥsarāḥ //

tathānye koṭiśo maṃtrāḥ śaivāḥ kaivalyahetavaḥ //
te sarve yena japtāḥ syuryo bibharti tripuṃḍrakam

sahasraṃ pūrvajātānāṃ sahasraṃ ca janiṣyatām //
svavaṃśajānāṃ martyānāmuddharedyastripuṃḍradhṛk

iha bhuktvākhilānbhogāndīrghāyurvyādhivarjitaḥ //
jīvitāṃte ca maraṇaṃ sukhanaivaṃ prapadyate

aṣṭaiśvaryaguṇopetaṃ prāpya divyaṃ vapuḥ śubham //
divyaṃ vimānamāruhya divyastrīśatasevitaḥ

vidyādharāṇāṃ siddhānāṃ gaṃdharvāṇāṃ mahaujasām //
iṃdrādilokapālānāṃ lokeṣu ca yathākramam

bhuktvā bhogānsuvipulānprajeśānāṃ pureṣu ca //
brahmaṇaḥ padamāsādya tatra kalpaśataṃ ramet

viṣṇorloke ca ramate yāvadbrahmaśatatrayam

śivalokaṃ tataḥ prāpya ramate kālamakṣayam //
śivasāyujyamāpnoti na sa bhūyo'bhijāyate

sarvopaniṣadāṃ sāraṃ samālocya muhurmuhuḥ //
idameva hi nirṇītaṃ paraṃ śreyastripuṃḍrakam

etattripuṃḍramāhātmyaṃ samāsātkathitaṃ mayā //
rahasyaṃ sarvabhūtānāṃ gopanīyamidaṃ tvayā

ityuktvā bhagavānrudrastatraivāṃtaradhīyata //
sanatkumāro'pi munirjagāma brahmaṇaḥ padam

tavāpi bhasmasaṃparkātsaṃjātā vimalā matiḥ //
tvamapi śraddhayā puṇyaṃ dhārayasva tripuṃḍrakam

// sūta uvāca // //
ityuktvā vāmadevastu śivayogī mahātapāḥ //
abhimaṃtrya dadau bhasma ghorāya brahmarakṣase

tenāsau bhālapaṭale cakre tirya ktripuṃḍrakam //
brahmarākṣasatāṃ sadyo jahau tasyānubhāvataḥ

sa babhau sūryasaṃkāśastejomaṇḍalamaṃḍitaḥ //
divyāvayarūpaiśca divyamālyāṃbaro jjvalaḥ

bhaktyā pradakṣiṇīkṛtya taṃ guruṃ śivayoginam //
divyaṃ vimānamāruhya puṇyalokāñjagāma saḥ

vāmadevo mahāyogī dattvā tasmai parāṃ gatim //
cacāra loke mūḍhātmā sākṣādiva śivaḥ svayam

ya etadbhasmamāhātmyaṃ tripuṃḍraṃ śṛṇuyānnaraḥ //
śrāvayedvā paṭhedvāpi sa hi yāti parāṃ gatim

kathayati śivakīrtiṃ saṃsṛtermuktihetuṃ praṇamati śivayogidhyeyamīśāṃghripadmam //
racayati śivabhaktodbhāsi bhāle tripuṃḍraṃ na punariha jananyā garbhavāsaṃ bhajetsaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottara khaṇḍe bhasmamāhātmyakathanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ