Skanda Purana · Verses 3.14-3

// śrīsūta uvāca // //
snātvā tvamṛta vāpyāṃ vai sevitvaikāṃtarāghavam //
jiteṃdriyo naraḥ snātuṃ brahmakuṃḍaṃ tato vrajet

setumadhye mahātīrthaṃ gaṃdhamādanaparvate //
brahmakuṃḍamiti khyātaṃ sarva dāridryabheṣajam

vidyate brahmahatyānāmayutāyutanāśanam //
darśanaṃ brahmakuṃḍasya sarvapāpaughanāśanam

kiṃ tasya bahubhistīrthaiḥ kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ //
mahādānaiśca kiṃ tasya brahmakuṃḍavilokinaḥ

brahmakuṃḍe sakṛtsnānaṃ vaikuṃṭhaprāptikāraṇam //
brahmakuṃḍasamudbhūtaṃ bhasma yena dhṛtaṃ dvijāḥ//

tasyānugāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ //
brahmakuṃḍasamudbhūtabhasmanā yastripuṃḍrakam

karoti tasya kaivalyaṃ karasthaṃ nātra saṃśayaḥ //
tadbhasmaparamāṇurvā yo lalāṭe dhṛto bhavet

tāvadevāsya muktiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā //
tatkuṃḍabhasmanā martyaḥ kuryāduddhūlanaṃ tu yaḥ

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ śaṃkaro vetti vā na vā //
brahmakuṃḍasamudbhūtaṃ bhasma yo naiva dhārayet

raurave narake so'yaṃ patedācaṃdratārakam //
uddhūlanaṃ tripuṃḍraṃ vā brahmakuṃḍasthabhasmanā

narādhamo na kuryādyaḥ sukhaṃ nāsya kadācana //
brahmakuṃḍasamudbhūtabhasmaniṃdāratastu yaḥ

utpattau tasya sāṃkaryamanumeyaṃ vipaścitā //
brahmakuṃḍasamudbhūtaṃ bhasmaitallokapāvanam

anyabhasmasamaṃ yastu nyūnaṃ vā vakti mānavaḥ //
utpattau tasya sāṃkarya manumeyaṃ vipaścitā

brahmakuṃḍasamudbhūte'pyasminbhasmani jāgrati //
bhasmāṃtareṇa manujo dhārayedyastripuṃḍrakam

utpattau tasya sāṃka ryamanumeyaṃ vipaścitā //
kadācidapi yo martyo bhasmaitattu na dhārayet

utpattau tasya sāṃkaryamanumeyaṃ vipaścitā //
brahmakuṃḍasamudbhūtaṃ bhasma dadyāddvijāya yaḥ

caturarṇavaparyaṃtā tena dattā vasundharā //
saṃdeho nātra kartavyastrirvā śapathayāmyaham

satyaṃsatyaṃ punaḥ satyamuddhṛtya bhujamucyate //
brahmakuṃḍodbhavaṃ bhasma dhārayadhvaṃ dvijottamāḥ

etaddhi pāvanaṃ bhasma brahmayajñasamudbhavam //
purā hi bhagavānbrahmā sarvalokapitāmahaḥ

sannidhau sarvadevānāṃ parvate gaṃdhamādane //
īśaśāpanivṛttyarthaṃ kratūnsarvānsamātanot

vidhāya vidhivatsarvānadhvarānbahudakṣiṇān //
mumuce sahasā brahmā śaṃbhuśāpāddvijottamāḥ

tadetattīrthamāsādya snānaṃ kurvaṃti ye narāḥ //
te mahādevasāyujyaṃ prāpnuvaṃti na saṃśayaḥ

//
// ṛṣaya ūcuḥ // //
vyāsaśiṣya mahāprājña purāṇārthaviśārada //
caturdaśānāṃ lokānāṃ sraṣṭāraṃ caturānanam

śaṃbhuḥ kenāparādhena śaptavānbhāratīpatim //
śāpaśca kīdṛśastasya purā datto hareṇa vai //
etatsarvaṃ mune brūhi tattvato'smākamādarāt

// śrīsūta uvāca //
purā babhūva kalaho brahmaviṣṇvoḥ parasparam

kaṃciddhetuṃ samuddiśya spardhayā ślāghamānayoḥ //
ahaṃ karttā na matto'nyaḥ karttāsti jagatītale //

evamāha hariṃ brahmā brahmāṇaṃ ca haristathā //
evaṃ vivādaḥ sumahānprāvarttata purā tayoḥ

etasminnaṃtare viprāḥ kurvatoḥ kalahaṃ mithaḥ //
tayorgarvavināśāya prabodhārthaṃ ca devayoḥ

madhye prādurabhūlliṃgaṃ svayaṃjyotiranāmayam //
tau dṛṣṭvā vismitau liṃgaṃ brahmaviṣṇu parasparam

samayaṃ cakraturviprā devānāṃ sannidhau purā //
anādyaṃtaṃ mahāliṃgaṃ yadetaddṛśyate puraḥ

anaṃtādityasaṃkā śamanaṃtāgnisamaprabham //
āvayorasya liṃgasya yoṃ'tamādiṃ ca drakṣyati

sa bhavedadhiko loke lokakartā ca sa prabhuḥ //
ahamūrdhvaṃ gamiṣyāmi liṃgasyātaṃ gaveṣayan

gaveṣaṇāya mūlasya tvamadhastāddhare vraja //
iti tasya vacaḥ śrutvā tathe tyāha ramāpatiḥ

evaṃ tau samayaṃ kṛtvā mārgaṇāya vinirgatau //
viṣṇurvarāharūpeṇa gato'dhastādgaveṣitum

haṃsatāṃ bhāratījāniḥ svīkṛtyopari niryayau //
adho lokānvicityātho viṣṇurvarṣagaṇānbahūn //
yathāsthānaṃ samāgatya vabhāṣe devasannidhau

// viṣṇuruvāca // //
ahaṃ liṃgasya nādrākṣamādimasyeti satyavāk

ūrdhvaṃ gaveṣayitvātha brahmāpyāgacchadatra saḥ //
āgatya ca vacaḥ prāha chadmanā caturānanaḥ //

// brahmovāca // //
ahamadrākṣamasyāṃtaṃ liṃgasyeti mṛṣā punaḥ //
tayostadvacanaṃ śrutvā vrahmaviṣṇvormaheśvaraḥ //
mithyāvādinamāhedaṃ prahasya caturānanam

// īśvara uvāca // //
asatyaṃ yadavocastvaṃ caturānana matpuraḥ

tasmātpūjā na te bhūyālloke sarvatra sarvadā //
atha viṣṇuṃ punaḥ prāha bhagavānparameśvaraḥ

yasmātsatyamavocastvaṃ kamalāyāḥ pate hare //
tasmātte matsamā pūjā bhaviṣyati na saṃśayaḥ

tato brahmā viṣaṇṇaḥ sañchaṃkaraṃ pratyabhāṣata //
svāminmamāparādhaṃ tvaṃ kṣamasva karuṇānidhe

ekoparādhaḥ kṣaṃtavyaḥ svāmi bhirjagadīśvaraiḥ //
tato maheśvaro'vādīdbrahmāṇaṃ parisāṃtvayan

// īśvara uvāca // //
na mithyāvacanaṃ me syādbrahmanvakṣyāmi te śṛṇu //
gaccha tvaṃ sahasā vatsa gandhamādanaparvatam

tatra kratūnkuruṣva tvaṃ mithyādoṣapraśāṃtaye //
tato vidhūtapāpastvaṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ //

tena śrauteṣu te brahmansmārteṣvapi ca karmasu //
pūjā bhaviṣyati sadā na pūjā pratimāsu te

ityuktvā bhagavānīśastatraivāṃtaradhīyata //
tato brahmā yayau viprā gaṃdhamādanaparvatam

īje ca kratukartāraṃ kratubhiḥ pārvatīpatim //
aṣṭāśītisahasrāṇi varṣāṇi munipuṃgavāḥ

pauṃḍarīkādibhiḥ sarvairadhvarairbhūridakṣiṇaiḥ //
indrādisarvadevānāṃ sannidhāvayajacchivam //
tena tuṣṭobhavacchaṃbhurvaramasmai pradattavān

// īśvara uvāca // //
mithyoktidoṣaste naṣṭaḥ kṛtairetairmakhairiha

caturānana te pūjā śrautasmārteṣu karmasu //
bhaviṣyatyamalā brahmanna pūjā pratimāsu te

yāgasthalamidaṃ te'dya brahmakuṇḍamiti prathām //
gamiṣyati trilokesminpuṇyaṃ pāpavināśanam

brahmakuṇḍābhidhe tīrthe sakṛdyaḥ snānamā caret //
muktidvārārgalaṃ tasya bhidyate tatkṣaṇādvidhe

brahmakuṇḍasamudbhūtaṃ lalāṭe bhasma dhārayan //
māyākapāṭaṃ nirbhidya muktidvāraṃ prayā syati

brahmakuṇḍotthitaṃ bhasma lalāṭe yo na dhārayet //
svapiturbījasaṃbhūto na mātari sutastu saḥ

brahmakuṇḍasamudbhūtabhasmadhāraṇato vidhe //
brahmahatyāyutaṃ naśyetsurāpānāyutaṃ tathā

gurutalpāyutaṃ naśyetsvarṇasteyāyutaṃ tathā //
tatsaṃsargāyutaṃ naśyetsatyamuktaṃ mayā vidhe //

brahmakuṇḍasamudbhūtabhasmadhāraṇavaibhavāt //
bhūtapretapiśācādyā naśyaṃti kṣaṇamātrataḥ

ityuktvā bhagavānīśastatraivāṃtaradhīyata //
yajñeṣvatha samāpteṣu munayaśca jiteṃdriyāḥ

indrādidevatāścaiva siddhacāraṇakinnarāḥ //
anye ca devanivahā gaṃdhamādanaparvate

tāṃ yajñabhūmimāśritya svayaṃ rudreṇa sevitām //
niraṃtaramavartaṃta viditvā tasya vaibhavam

yathāvidhi tato yajñānsamāpya bahudakṣiṇān //
satyalokamagādbrahmā śivāllabdhamanorathaḥ

28a
tadāprabhṛti devāśca munayaśca dvijottamāḥ //
brahmakuṇḍaṃ samāsādya cakruryāgānvidhānataḥ

tasmādiyakṣavo martyāḥ kuryuryajñānihaiva hi

manujadevamunīśvaravaṃditaṃ sakalasaṃsṛtināśakaraṃ dvijāḥ //
jalajasaṃbhavakuṇḍamidaṃ śubhaṃ sakala pāpaharaṃ sakalārthadam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye brahmakuṇḍapraśaṃsāyāṃ brahmaśāpavimokṣaṇavarṇanaṃnāma caturdaśo'dhyāyaḥ