સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.14-3

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ્નાત્વા ત્વમૃત વાપ્યાં વૈ સેવિત્વૈકાંતરાઘવમ્ ॥
જિતેંદ્રિયો નરઃ સ્નાતું બ્રહ્મકુંડં તતો વ્રજેત્

સેતુમધ્યે મહાતીર્થં ગંધમાદનપર્વતે ॥
બ્રહ્મકુંડમિતિ ખ્યાતં સર્વ દારિદ્ર્યભેષજમ્

વિદ્યતે બ્રહ્મહત્યાનામયુતાયુતનાશનમ્ ॥
દર્શનં બ્રહ્મકુંડસ્ય સર્વપાપૌઘનાશનમ્

કિં તસ્ય બહુભિસ્તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ ॥
મહાદાનૈશ્ચ કિં તસ્ય બ્રહ્મકુંડવિલોકિનઃ

બ્રહ્મકુંડે સકૃત્સ્નાનં વૈકુંઠપ્રાપ્તિકારણમ્ ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતં ભસ્મ યેન ધૃતં દ્વિજાઃ॥

તસ્યાનુગાસ્ત્રયો દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતભસ્મના યસ્ત્રિપુંડ્રકમ્

કરોતિ તસ્ય કૈવલ્યં કરસ્થં નાત્ર સંશયઃ ॥
તદ્ભસ્મપરમાણુર્વા યો લલાટે ધૃતો ભવેત્

તાવદેવાસ્ય મુક્તિઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
તત્કુંડભસ્મના મર્ત્યઃ કુર્યાદુદ્ધૂલનં તુ યઃ

તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું શંકરો વેત્તિ વા ન વા ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતં ભસ્મ યો નૈવ ધારયેત્

રૌરવે નરકે સોઽયં પતેદાચંદ્રતારકમ્ ॥
ઉદ્ધૂલનં ત્રિપુંડ્રં વા બ્રહ્મકુંડસ્થભસ્મના

નરાધમો ન કુર્યાદ્યઃ સુખં નાસ્ય કદાચન ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતભસ્મનિંદારતસ્તુ યઃ

ઉત્પત્તૌ તસ્ય સાંકર્યમનુમેયં વિપશ્ચિતા ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતં ભસ્મૈતલ્લોકપાવનમ્

અન્યભસ્મસમં યસ્તુ ન્યૂનં વા વક્તિ માનવઃ ॥
ઉત્પત્તૌ તસ્ય સાંકર્ય મનુમેયં વિપશ્ચિતા

બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતેઽપ્યસ્મિન્ભસ્મનિ જાગ્રતિ ॥
ભસ્માંતરેણ મનુજો ધારયેદ્યસ્ત્રિપુંડ્રકમ્

ઉત્પત્તૌ તસ્ય સાંક ર્યમનુમેયં વિપશ્ચિતા ॥
કદાચિદપિ યો મર્ત્યો ભસ્મૈતત્તુ ન ધારયેત્

ઉત્પત્તૌ તસ્ય સાંકર્યમનુમેયં વિપશ્ચિતા ॥
બ્રહ્મકુંડસમુદ્ભૂતં ભસ્મ દદ્યાદ્દ્વિજાય યઃ

ચતુરર્ણવપર્યંતા તેન દત્તા વસુન્ધરા ॥
સંદેહો નાત્ર કર્તવ્યસ્ત્રિર્વા શપથયામ્યહમ્

સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યમુદ્ધૃત્ય ભુજમુચ્યતે ॥
બ્રહ્મકુંડોદ્ભવં ભસ્મ ધારયધ્વં દ્વિજોત્તમાઃ

એતદ્ધિ પાવનં ભસ્મ બ્રહ્મયજ્ઞસમુદ્ભવમ્ ॥
પુરા હિ ભગવાન્બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ

સન્નિધૌ સર્વદેવાનાં પર્વતે ગંધમાદને ॥
ઈશશાપનિવૃત્ત્યર્થં ક્રતૂન્સર્વાન્સમાતનોત્

વિધાય વિધિવત્સર્વાનધ્વરાન્બહુદક્ષિણાન્ ॥
મુમુચે સહસા બ્રહ્મા શંભુશાપાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

તદેતત્તીર્થમાસાદ્ય સ્નાનં કુર્વંતિ યે નરાઃ ॥
તે મહાદેવસાયુજ્યં પ્રાપ્નુવંતિ ન સંશયઃ

॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
વ્યાસશિષ્ય મહાપ્રાજ્ઞ પુરાણાર્થવિશારદ ॥
ચતુર્દશાનાં લોકાનાં સ્રષ્ટારં ચતુરાનનમ્

શંભુઃ કેનાપરાધેન શપ્તવાન્ભારતીપતિમ્ ॥
શાપશ્ચ કીદૃશસ્તસ્ય પુરા દત્તો હરેણ વૈ ॥
એતત્સર્વં મુને બ્રૂહિ તત્ત્વતોઽસ્માકમાદરાત્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥
પુરા બભૂવ કલહો બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પરસ્પરમ્

કંચિદ્ધેતું સમુદ્દિશ્ય સ્પર્ધયા શ્લાઘમાનયોઃ ॥
અહં કર્ત્તા ન મત્તોઽન્યઃ કર્ત્તાસ્તિ જગતીતલે ॥

એવમાહ હરિં બ્રહ્મા બ્રહ્માણં ચ હરિસ્તથા ॥
એવં વિવાદઃ સુમહાન્પ્રાવર્ત્તત પુરા તયોઃ

એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રાઃ કુર્વતોઃ કલહં મિથઃ ॥
તયોર્ગર્વવિનાશાય પ્રબોધાર્થં ચ દેવયોઃ

મધ્યે પ્રાદુરભૂલ્લિંગં સ્વયંજ્યોતિરનામયમ્ ॥
તૌ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતૌ લિંગં બ્રહ્મવિષ્ણુ પરસ્પરમ્

સમયં ચક્રતુર્વિપ્રા દેવાનાં સન્નિધૌ પુરા ॥
અનાદ્યંતં મહાલિંગં યદેતદ્દૃશ્યતે પુરઃ

અનંતાદિત્યસંકા શમનંતાગ્નિસમપ્રભમ્ ॥
આવયોરસ્ય લિંગસ્ય યોંઽતમાદિં ચ દ્રક્ષ્યતિ

સ ભવેદધિકો લોકે લોકકર્તા ચ સ પ્રભુઃ ॥
અહમૂર્ધ્વં ગમિષ્યામિ લિંગસ્યાતં ગવેષયન્

ગવેષણાય મૂલસ્ય ત્વમધસ્તાદ્ધરે વ્રજ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તથે ત્યાહ રમાપતિઃ

એવં તૌ સમયં કૃત્વા માર્ગણાય વિનિર્ગતૌ ॥
વિષ્ણુર્વરાહરૂપેણ ગતોઽધસ્તાદ્ગવેષિતુમ્

હંસતાં ભારતીજાનિઃ સ્વીકૃત્યોપરિ નિર્યયૌ ॥
અધો લોકાન્વિચિત્યાથો વિષ્ણુર્વર્ષગણાન્બહૂન્ ॥
યથાસ્થાનં સમાગત્ય વભાષે દેવસન્નિધૌ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
અહં લિંગસ્ય નાદ્રાક્ષમાદિમસ્યેતિ સત્યવાક્

ઊર્ધ્વં ગવેષયિત્વાથ બ્રહ્માપ્યાગચ્છદત્ર સઃ ॥
આગત્ય ચ વચઃ પ્રાહ છદ્મના ચતુરાનનઃ ॥

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અહમદ્રાક્ષમસ્યાંતં લિંગસ્યેતિ મૃષા પુનઃ ॥
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા વ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્મહેશ્વરઃ ॥
મિથ્યાવાદિનમાહેદં પ્રહસ્ય ચતુરાનનમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અસત્યં યદવોચસ્ત્વં ચતુરાનન મત્પુરઃ

તસ્માત્પૂજા ન તે ભૂયાલ્લોકે સર્વત્ર સર્વદા ॥
અથ વિષ્ણું પુનઃ પ્રાહ ભગવાન્પરમેશ્વરઃ

યસ્માત્સત્યમવોચસ્ત્વં કમલાયાઃ પતે હરે ॥
તસ્માત્તે મત્સમા પૂજા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તતો બ્રહ્મા વિષણ્ણઃ સઞ્છંકરં પ્રત્યભાષત ॥
સ્વામિન્મમાપરાધં ત્વં ક્ષમસ્વ કરુણાનિધે

એકોપરાધઃ ક્ષંતવ્યઃ સ્વામિ ભિર્જગદીશ્વરૈઃ ॥
તતો મહેશ્વરોઽવાદીદ્બ્રહ્માણં પરિસાંત્વયન્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ન મિથ્યાવચનં મે સ્યાદ્બ્રહ્મન્વક્ષ્યામિ તે શૃણુ ॥
ગચ્છ ત્વં સહસા વત્સ ગન્ધમાદનપર્વતમ્

તત્ર ક્રતૂન્કુરુષ્વ ત્વં મિથ્યાદોષપ્રશાંતયે ॥
તતો વિધૂતપાપસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ॥

તેન શ્રૌતેષુ તે બ્રહ્મન્સ્માર્તેષ્વપિ ચ કર્મસુ ॥
પૂજા ભવિષ્યતિ સદા ન પૂજા પ્રતિમાસુ તે

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાનીશસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
તતો બ્રહ્મા યયૌ વિપ્રા ગંધમાદનપર્વતમ્

ઈજે ચ ક્રતુકર્તારં ક્રતુભિઃ પાર્વતીપતિમ્ ॥
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણિ મુનિપુંગવાઃ

પૌંડરીકાદિભિઃ સર્વૈરધ્વરૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥
ઇન્દ્રાદિસર્વદેવાનાં સન્નિધાવયજચ્છિવમ્ ॥
તેન તુષ્ટોભવચ્છંભુર્વરમસ્મૈ પ્રદત્તવાન્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
મિથ્યોક્તિદોષસ્તે નષ્ટઃ કૃતૈરેતૈર્મખૈરિહ

ચતુરાનન તે પૂજા શ્રૌતસ્માર્તેષુ કર્મસુ ॥
ભવિષ્યત્યમલા બ્રહ્મન્ન પૂજા પ્રતિમાસુ તે

યાગસ્થલમિદં તેઽદ્ય બ્રહ્મકુણ્ડમિતિ પ્રથામ્ ॥
ગમિષ્યતિ ત્રિલોકેસ્મિન્પુણ્યં પાપવિનાશનમ્

બ્રહ્મકુણ્ડાભિધે તીર્થે સકૃદ્યઃ સ્નાનમા ચરેત્ ॥
મુક્તિદ્વારાર્ગલં તસ્ય ભિદ્યતે તત્ક્ષણાદ્વિધે

બ્રહ્મકુણ્ડસમુદ્ભૂતં લલાટે ભસ્મ ધારયન્ ॥
માયાકપાટં નિર્ભિદ્ય મુક્તિદ્વારં પ્રયા સ્યતિ

બ્રહ્મકુણ્ડોત્થિતં ભસ્મ લલાટે યો ન ધારયેત્ ॥
સ્વપિતુર્બીજસંભૂતો ન માતરિ સુતસ્તુ સઃ

બ્રહ્મકુણ્ડસમુદ્ભૂતભસ્મધારણતો વિધે ॥
બ્રહ્મહત્યાયુતં નશ્યેત્સુરાપાનાયુતં તથા

ગુરુતલ્પાયુતં નશ્યેત્સ્વર્ણસ્તેયાયુતં તથા ॥
તત્સંસર્ગાયુતં નશ્યેત્સત્યમુક્તં મયા વિધે ॥

બ્રહ્મકુણ્ડસમુદ્ભૂતભસ્મધારણવૈભવાત્ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાદ્યા નશ્યંતિ ક્ષણમાત્રતઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાનીશસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
યજ્ઞેષ્વથ સમાપ્તેષુ મુનયશ્ચ જિતેંદ્રિયાઃ

ઇન્દ્રાદિદેવતાશ્ચૈવ સિદ્ધચારણકિન્નરાઃ ॥
અન્યે ચ દેવનિવહા ગંધમાદનપર્વતે

તાં યજ્ઞભૂમિમાશ્રિત્ય સ્વયં રુદ્રેણ સેવિતામ્ ॥
નિરંતરમવર્તંત વિદિત્વા તસ્ય વૈભવમ્

યથાવિધિ તતો યજ્ઞાન્સમાપ્ય બહુદક્ષિણાન્ ॥
સત્યલોકમગાદ્બ્રહ્મા શિવાલ્લબ્ધમનોરથઃ

28અ
તદાપ્રભૃતિ દેવાશ્ચ મુનયશ્ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
બ્રહ્મકુણ્ડં સમાસાદ્ય ચક્રુર્યાગાન્વિધાનતઃ

તસ્માદિયક્ષવો મર્ત્યાઃ કુર્યુર્યજ્ઞાનિહૈવ હિ

મનુજદેવમુનીશ્વરવંદિતં સકલસંસૃતિનાશકરં દ્વિજાઃ ॥
જલજસંભવકુણ્ડમિદં શુભં સકલ પાપહરં સકલાર્થદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે બ્રહ્મકુણ્ડપ્રશંસાયાં બ્રહ્મશાપવિમોક્ષણવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ