Skanda Purana · Chapter 3.14

yudhiṣṭhira uvāca // //
kṛpāsiṃdho mahābhāga sarvavyāpinsureśvara //
kadā hyatra tapastaptaṃ viṣṇunāmitatejasā

skaṃdāya kathitaṃ caiva śarveṇa ca mahātmanā //
ānupūrvyeṇa sarvaṃ hi kathayasva tvameva hi

// vyāsa uvāca // //
śṛṇu vatsa pravakṣyāmi dharmmāraṇye nṛpottama //
ekadātra tapastaptaṃ viṣṇunā'mitatejasā //

// skaṃda uvāca // //
kathaṃ devasaronāma paṃpā caṃpā gayā tathā //
vārāṇasyadhikā caiva kathamaśvamukho hariḥ

// īśvara uvāca // //
atra nārāyaṇo devastapastepe suduṣkaram //
divyavarṣaśataṃ trīṇi jātaḥ suṣṭhvānanaśca saḥ

tapastepe mahāviṣṇuḥ surūpārthaṃ ca putraka //
vājimukho haristatra siddhasthāne mahādyute

// skaṃda uvāca // //
kāraṇaṃ brūhi nodya tvamaśvānanaḥ kathaṃ hariḥ //
mahāripośca haṃtā ca devadevo jagatpatiḥ //

yasya nāmnā mahābhāga pātakāni bahūnyapi //
vilīyaṃte tu vegena tamaḥ sūryodaye yathā

śrūyaṃte yasya karmāṇi adbhutānyadbhutāni vai //
sarveṣāmeva jīvānāṃ kāraṇaṃ parameśvaraḥ

prāṇarūpeṇa yo devo hayarūpaḥ kadhaṃ bhavet //
sarveṣāmapi taṃtrāṇāmekarūpaḥ prakīrtitaḥ

bhaktigamyo dharmabhājāṃ sukharūpaḥ sadā śuciḥ //
guṇātīto'pi nityo'sau sarvago nirguṇastathā

sraṣṭāsau pālako haṃtā avyaktaḥ sarvadehinām //
anukūlo mahātejāḥ kasmādaśvamukho'bhavat

yasya romodbhavā devā vṛkṣādyāḥ pannagā nagāḥ //
kalpekalpe jagatsarvaṃ jāyate yasya dehataḥ //

sa eva viśvaprabhavaḥ sa evātyaṃtakāraṇam //
yenānītāḥ punarvidyā yajñāśca pralayaṃ gatāḥ

ghātito duṣṭadaityo'sau vedārthaṃ kṛta udyamaḥ //
evamāsīnmahāviṣṇuḥ kathamaśvamukho'bhavat

ratnagarbhā dhṛtā yena pṛṣṭhadeśe ca līlayā //
kṛtyā vyavasthitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam //

sa devo viśvarūpo vai kathaṃ vājimukho'bhavat //
hiraṇyākṣasya haṃtā yo rūpaṃ kṛtvā varāhajam

supavitraṃ mahātejāḥ praviśya jalasā gare //
uddhṛtā ca mahī sarvā sasāgaramahīdharā

uddhṛtā ca mahī nūnaṃ daṃṣṭrāgre yena līlayā //
kṛtvā rūpaṃ varāhaṃ ca kapilaṃ śokanāśanam //

sa devaḥ kathamīśāno hayagrīvatvamāgataḥ //
prahlādārthe sa ceśāno rūpaṃ kṛtvā bhayāvaham

nārasiṃhaṃ mahādevaṃ sarvaduṣṭanivāraṇam //
parvatāgnisamudrasthaṃ rarakṣa bhaktasattamam

hiraṇyakaśipuṃ duṣṭaṃ jaghāna rajanīmukhe //
iṃdrāsane ca saṃsthāpya prahlādasya sukhapradam

prahlādārthe ca vai nūnaṃ nṛsiṃhatvamupāgataḥ //
virocanasutasyāgre yācako'sau bhavettadā

yajñe caivāśvamedhe vai balinā yaḥ samarcitaḥ //
hṛtā vasumatī tasya tripadīkṛtarodasī

viśvarūpeṇa vai yena pātāle kṣapito baliḥ //
triḥsaptavāraṃ yenaiva kṣatriyānavanītale

hatvā'dadācca viprebhyo mahīmatimahaujasā //
ghātito haihayo rājā yenaiva jananī hatā

yena vai śiśunorvyāṃ hi ghātitā duṣṭacāriṇī //
rākṣasī tāḍakā nāmnī kauśikasya prasādataḥ

viśvāmitrasya yajñe tu yena līlānṛdehinā //
caturdaśasahasrāṇi ghātitā rākṣasā valāt

hatā śūrpaṇakhā yena triśirāśca nipātitaḥ //
sugrīvaṃ vālinaṃ hatvā sugrīveṇa sahāyavān

kṛtvā setuṃ samudrasya raṇe hatvā daśānanam //
dharmmāraṇyaṃ samāsādya brāhmaṇānanvapūjayat

śāsanaṃ dvijavaryebhyo dattvā grāmānbahūṃstathā //
snātvā caiva dharmmavāpyāṃ sudānānyadadādgavām

sādhūnāṃ pālanaṃ kṛtvā nigrahāya durātmanām //
evamanyāni karmmāṇi śrutāni ca dharātale

sa devo līlayā kṛtvā kathaṃ cāśvamukho'bhavat //
yo jāto yādave vaṃśe pūtanāśakaṭādikam

ariṣṭadaityaḥ keśī ca vṛkāsurabakāsurau //
śakaṭāsuro mahāsura stṛṇāvartaśca dhenukaḥ

mallaścaiva tathā kaṃso jarāsaṃdhastathaiva ca //
kālayavanasya haṃtā ca kathaṃ vai sa hayānanaḥ //
tārakāsuraṃ raṇe jitvā ayutaṣaṭpuraṃ tathā

kanyāścodvāhitā yena sahasrāṇi ca ṣaḍ daśa //
amānuṣāṇi kṛtvetthaṃ kathaṃ so'śvamukho'bhavat

trātā yaḥ sarvabhaktānāṃ haṃtā sarvadurātmanām //
dharmasthāpanakṛtso'pi kalkirviṣṇupade sthitaḥ

etadvai mahadāścaryyaṃ bhavatā yatprakāśitam //
etadācakṣva me sarvaṃ kāraṇaṃ tripurāṃtaka

// śrīrudra uvāca // //
sādhupṛṣṭaṃ mahābāho kāraṇaṃ tasya vacmyaham //
hayagrīvasya kṛṣṇasya śṛṇuṣve kāgramānasaḥ

// vyāsa uvāca // //
purā devaiḥ samārabdho yajño nūnaṃ dharātale //
vedamaṃtrairāhvayituṃ sarve rudrapurogamāḥ

vaikuṇṭhe ca gatāḥ sarve kṣīrābdhau ca nijālaye //
pātāle'pi punargatvā na viduḥ kṛṣṇadarśanam

mohāviṣṭāstataḥ sarve itaścetaśca dhāvitāḥ //
naiva dṛṣṭastadā taistu brahmarūpo janārdanaḥ

vicārayaṃti te sarve devā indrapurogamāḥ //
kva gato'sau mahāviṣṇuḥ kenopāyena dṛśyate

praṇamya śirasā devaṃ vāgīśaṃ procurādarāt //
devadeva mahāviṣṇuṃ kathayasva prasādataḥ

// bṛhaspatiruvāca // //
na jāne kena kāryeṇa yogārūḍho mahātmavān //
yogarūpo'bhavadviṣṇuryogīśo hariracyutaḥ

kṣaṇaṃ dhyātvā svamātmānaṃ dhiṣaṇena khyāpito hariḥ //
tatra sarve gatā devā yatra devo jagatpatiḥ

tadā dṛṣṭo mahāviṣṇurdhyānastho'sau janārdanaḥ //
dhyātvā kṛtyasamākāraṃ saśaraṃ daityasūdanam

samāsthānaṃ tato dṛṣṭvā bodhopāyaṃ pracakrame //
āha tāṃśca tadā vamryo dhanurguṇaṃ prayatnataḥ //
chetsyaṃti cettacchabdena prabudhyeta hariḥ svayam

// devā ūcuḥ // //
guṇabhakṣaṃ kurudhvaṃ vai yenāsau budhyate hariḥ //
kratvarthino vayaṃ vamryaḥ prabhuṃ vijñāpayāmahe

// vamryaḥ ūcuḥ // //
nidrābhaṃgaṃ kathācchedaṃ dampatyormaitrabhedanam //
śiśumātṛvibhedaṃ vā kurvāṇo narakaṃ vrajet

yogārūḍho jagannāthaḥ samādhistho mahābalaḥ //
tasya śrījagadīśasya vighnaṃ naiva tu kurmahe

// brahmovāca // //
bhavatāṃ sarvabhakṣatvaṃ devakāryaṃ kriyeta cet //
karttavyaṃ ca tato vamryo yajñasiddhiryathā bhavet //
vamrīśā sā tadā vatsa punarevamuvāca ha

// vamryuvāca // //
duḥkhasādhyo jagannātho malayānilasaṃnibhaḥ //
kathaṃ vā bodhyatāṃ bahmannasmābhiḥ surapūjitaḥ

naiva yajñena me kāryaṃ suraiścaiva tathaiva ca //
sarveṣu yajñakāryeṣu bhāgaṃ dadatu me surāḥ

//
// devā ūcuḥ // //
pradāsyāmo vayaṃ vamryai bhāgaṃ yajñeṣu sarvadā //
yajñāya dattamasmābhiḥ kuruṣvaivaṃ vaco hi naḥ

tatheti vidhināpyuktaṃ vamrī codyamamāśritā //
guṇabhakṣādikaṃ karma tayā sarvaṃ kṛtaṃ nṛpa

// yudhiṣṭhira uvāca // //
asya vā bodhane devā guṇabhaṃge samādhiṣu //
etadāścaryaṃ viprarṣe satyaṃ satyavatīsuta

// vyāsa uvāca // //
vyagracittāḥ surāḥ sarve ākṛṣṭaṃ harikārmu kam //
na jāne kena kāryeṇa viṣṇumāyāvimohitāḥ

muditāstāḥ pramuñcaṃti valmīkaṃ cāgrato hareḥ //
koṭipārśve tato nītaṃ valmīkaṃ parvatopamam

guṇe ca bhakṣite tasmiṃstakṣaṇādeva dūṣite //
jyāghātakoṭibhiḥ sārddhaṃ śīrṣaṃ chittvā divaṃ gatam

gate śīrṣe ca te devā bhṛśamu dvignamānasāḥ //
dhāvaṃti sarvataḥ sarve śiraālokanāya te

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrva bhāge dharmāraṇyamāhātmye viṣṇuśironāśonāma caturdaśo'dhyāyaḥ