Skanda Purana · Verses 3.13-2

// sūta uvāca // //
daśārṇādhipatestasya vajrabāhormahābhujaḥ //
babhūva śatrurbalavānrājā magadharāṭ tataḥ

sa vai hemaratho nāma bāhuśālī raṇotkaṭaḥ //
balena mahatāvṛtya daśārṇaṃ nyarudhadbalī

camūpāstasya durdharṣāḥ prāpya deśaṃ daśārṇakam //
vyaluṃpanvasuratnāni gṛhāṇi dadahuḥ pare

keciddhanāni jagṛhuḥ kecidbālānstriyo'pare //
godhanānyapare'gṛhṇankeciddhānyaparicchadān //
kecidārāmasasyāni gṛhodyānānyanāśayat

evaṃ vināśya tadrājyaṃ strīgodhanajighṛkṣavaḥ //
āvṛtya tasya nagarīṃ vajrabāhostu māgadhaḥ

evaṃ paryākulaṃ vīkṣya rājā nagarameva ca //
yuddhāya nirjagāmāśu vajrabāhuḥ sasai nikaḥ

vajrabāhuśca bhūpālastathā maṃtripuraḥsarāḥ //
yuyudhurmāgadhaiḥ sārdhaṃ nijaghnuḥ śatruvāhinīm

vajrabāhurmaheṣvāso daṃśito rathamāsthitaḥ//
vikiranbāṇavarṣāṇi cakāra kadanaṃ mahat

daśārṇarājaṃ yudhyaṃtaṃ dṛṣṭvā yuddhe suduḥsaham //
tameva tarasā vavruḥ sarve māgadhasainikāḥ

kṛtvā tu suciraṃ yuddhaṃ māgadhā dṛḍhavikramāḥ //
tatsainyaṃ nāśayāmāsurlebhire ca jayaśriyam

kecittasya rathaṃ jaghnuḥ kecittaddhanurācchinam //
sūtaṃ tasya jaghānaikastvaparaḥ khaḍgamācchinat

saṃchinnakhaḍgadhanvānaṃ virathaṃ hatasārathim //
balādgṛhītvā balino babaṃdhurnṛpatiṃ ruṣā

tasya maṃtrigaṇaṃ sarvaṃ tatsainyaṃ ca vijitya te //
māgadhāstasya nagarīṃ viviśurjayakāśinaḥ

aśvānnarāngajānuṣṭrānpaśūṃścaiva dhanāni ca //
jagṛhuryuvatīḥ sarvāścārvaṃgīścaiva kanyakāḥ

rājño babaṃdhurmahiṣīrdāsīścaiva sahasraśaḥ //
kośaṃ ca ratnasaṃpūrṇaṃ jahruste'pyātatāyinaḥ

evaṃ vināśya nagarīṃ hṛtvā strīgodhanādikam //
vajrabāhuṃ balādbaddhvā rathe sthāpya viniryayuḥ

evaṃ kolāhale jāte rāṣṭranāśe ca dāruṇe //
rājaputro'tha bhadrāyustadvārtāmaśṛṇodbalī

pitaraṃ śatrunirbaddhaṃ pitṛpatnīstathā hṛtāḥ //
naṣṭaṃ daśārṇarāṣṭraṃ ca śrutvā cukrośa siṃhavat

sa khaḍgaśaṃkhāvādāya vaiśyaputrasahāyavān //
daṃśito hayamāruhya kumāro vijigīṣayā

javenāgatya taṃ deśaṃ māgadhairabhipūritam //
dahyamānaṃ kraṃdamānaṃ hṛtastrīsutagodhanam

dṛṣṭvā rājajanaṃ sarvaṃ rājyaṃ śūnyaṃ bhayākulam //
krodhādhmātamanāstūrṇaṃ praviśya ripuvāhinīm //
ākarṇākṛṣṭakodaṃḍo vavarṣa śarasaṃtatīḥ

te hanyamānā ripavo rājaputreṇa sāyakaiḥ //
tamabhidrutya vegena śarairvivyadhurulbaṇaiḥ

hanyamāno'strapūgena ripubhiryuddhadurmadaiḥ //
na cacāla raṇe dhīraḥ śivavarmābhirakṣitaḥ

so'strakarṣaṃ prasahyāśu praviśya gajalīlayā //
jaghānāśu rathānnāgānpadātīnapi bhūriśaḥ

tatraikaṃ rathinaṃ hatvā sasūtaṃ nṛpanaṃdanaḥ //
tameva rathamāsthāya vaiśyanaṃdanasārathiḥ //
vicacāra raṇe dhīraḥ siṃho mṛgakulaṃ yathā

atha sarve susaṃrabdhāḥ śūrāḥ prodyatakārmukāḥ //
abhisasrustamevaikaṃ camūpā balaśālinaḥ

teṣāmāpatatāmagre khaḍgamudyamya dāruṇam //
abhyudyayau mahāvīrāndarśayanniva pauruṣam

karālāṃtakajihvābhaṃ tasya khaḍgaṃ mahojjvalam //
dṛṣṭvaiva sahasā mamruśca mūpāstatprabhāvataḥ

yeye paśyaṃti taṃ khaḍgaṃ prasphuraṃtaṃ raṇāṃgaṇe //
te sarve nidhanaṃ jagmurvajraṃ prāpyeva kīṭakaḥ

athāsau sarvasainyānāṃ vināśāya mahābhujaḥ //
śaṃkhaṃ dadhmau mahārāvaṃ pūrayanniva rodasī

tena śaṃkhaninādena viṣāktenaiva bhūyasā //
śrutamātreṇa ripavo mūrcchitāḥ patitā bhuvi

ye'śvapṛṣṭhe rathe ye ca ye ca daṃtiṣu saṃsthitāḥ//
te visaṃjñāḥ kṣaṇātpetuḥ śaṃkhanādahataujasaḥ

tānbhūmau patitānsarvānnaṣṭasaṃjñā nnirāyudhān//
vigaṇayya śavaprāyānanāvadhīddharmaśāstravit

ātmanaḥ pitaraṃ baddhaṃ mocayitvā raṇājire//
tatpatnīḥ śatruvaśagāḥ sarvāḥ sadyo vyamocayat

patnīśca maṃtrimukhyānāṃ tathānyeṣāṃ puraukasām //
striyo bālāṃśca kanyāśca godhanādīnyanekaśaḥ

mocayitvā ripubhayāttamāśvāsayadākulaḥ //
athārisainyeṣu caraṃsteṣāṃ jagrāha yoṣitaḥ

marunmanojavānaśvānmātaṃgāngirisannibhān //
syaṃdanāni ca raukmāṇi dāsīśca rucirānanāḥ

yugmam //
sarvamāhṛtya vegena gṛhītvā taddhanaṃ bahu //
māgadheśaṃ hemarathaṃ nirbabaṃdha parājitam

tanmaṃtriṇaśca bhūpāṃśca tatra mukhyāṃśca nāyakān//
gṛhītvā tarasā baddhvā purīṃ prāveśayaddrutam

pūrvaṃ ye samare bhagnā vivṛttāḥ sarvatodiśam //
te maṃtrimukhyā viśvastā nāyakāśca samāyayuḥ

kumāravikramaṃ dṛṣṭvā sarve vismitamānasāḥ //
taṃ menire suraśreṣṭhaṃ kāraṇādāgataṃ bhuvam //

aho naḥ sumahābhāgyamaho nastapasaḥ phalam //
kenāpyanena vīreṇa mṛtāḥ saṃjīvitāḥ khalu

eṣa kiṃ yogasiddho vā tapaḥsiddho 'thavā'maraḥ //
amānuṣamida karma yadanena kṛtaṃ mahat

nūnamasya bhavenmātā sā gaurīti śivaḥ pitā //
akṣauhiṇīnāṃ navakaṃ jigāyānaṃtaśaktidhṛk

ityāścaryayutairhṛṣṭaiḥ praśaṃsadbhiḥ parasparam //
pṛṣṭo'mātyajanenāsāvātmānaṃ prāha tattvataḥ

samāgataṃ svapitaraṃ vismayāhlādaviplutam //
muṃcaṃtamānaṃdajalaṃ vavaṃde premavihvalaḥ

sa rājā nijaputreṇa praṇayādabhivaṃditaḥ //
āśliṣya gāḍhaṃ tarasā babhāṣe premakātaraḥ

kastvaṃ devo manuṣyo vā gandharvo vā mahāmate //
kā mātā janakaḥ ko vā ko deśastava nāma kim

kasmānna śatrubhirbaddhānmṛtāniva hataujasaḥ //
kāruṇyādiha saṃprāpya sapatnīkānmumoca yaḥ

kuto labdhamidaṃ śauryaṃ dhairyaṃ tejo balonnatiḥ //
jigīṣasīva lokāṃstrīnsadevāsuramānuṣān

api janmasahasreṇa tavānṛṇyaṃ mahaujasaḥ //
kartuṃ nāhaṃ samarthosmi sahaibhirdārabāṃdhavaiḥ

imānputrānimāḥ patnīridaṃ rājyamidaṃ puram //
sarvaṃ vihāya maccittaṃ tvayyeva premabaṃdhanam

sarvaṃ kathaya me tāta matprāṇaparirakṣaka //
etāsāṃ mama patnīnāṃ tvadadhīnaṃ hi jīvitam

// sūta uvāca // //
iti pṛṣṭaḥ sa bhadrāyuḥ svapitrā tamabhāṣata //
eṣa vaiśyasuto rājansunayo nāma matsakhā

ahamasya gṛhe ramye vasāmi sahamātṛkaḥ //
bhadrāyurnāma madvṛttaṃ paścādvijñāpayāmi te

puraṃ praviśya bhadraṃ te sadāraḥ sasuhṛjjanaḥ //
tyaktvā bhayamarātibhyo viharasva yathāsukham

naitānmuṃca ripūṃstāvadyāvadāgamanaṃ mama //
ahamadya gamiṣyāmi śīghramātmaniveśanam

ityuktvā nṛpamāmaṃtrya bhadrāyurnṛpanaṃdanaḥ //
ājagāma svabhavanaṃ mātre sarvaṃ nyavedayat

sāpi hṛṣṭā svatanayaṃ parirebhe'śrulocanā //
sa ca vaiśyapatiḥ premṇā pariṣvajyābhyapūjayat

vajrabāhuśca rājeṃdraḥ praviṣṭo nijamaṃdiram //
strīputrāmātya sahitaḥ praharṣamatulaṃ yayau

tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāmṛṣabho yogināṃ varaḥ //
caṃdrāṃgadaṃ samāgatya sīmaṃtinyāḥ patiṃ nṛpam

bhadrāyuṣaḥ samutpattiṃ tasya karmāpyamānuṣam //
āvedya rahasi premṇā tvatsutāṃ kīrtimālinīm

bhadrāyuṣe prayaccheti bodhayitvā ca naiṣadham //
ṛṣabho nirjagāmātha deśakālārthatattvavit

viśeṣakam //
atha caṃdrāṃgado rājā muhūrtte maṃgalocite //
bhadrāyuṣaṃ samāhūya prāyacchatkīrttimālinīm

kṛtodvāhaḥ sa rājeṃdratanayaḥ saha bhāryayā //
hemāsanasthaḥ śuśubhe rohiṇyeva niśākaraḥ

vajrabāhuṃ tatpitaraṃ samāhūya sa naiṣadhaḥ //
puraṃ praveśya sāmātyaḥ pratyudgamyābhyapūjayat

tatrāpaśyatkṛtodvāhaṃ bhadrāyuṣamariṃdamam //
pādayoḥ patitaṃ premṇā harṣāttaṃ pariṣasvaje //

eṣa me prāṇado vīra eṣa śatruniṣūdanaḥ //
athāpyajñātavaṃśo'yaṃ mayānaṃtaparākramaḥ

eṣa te nṛpa jāmātā caṃdrāṃgada mahābalaḥ //
asya vaṃśamathotpattiṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

itthaṃ daśārṇarājena prārthito niṣadhādhipaḥ //
vivikta upasaṃgamya prahasannidamabravīt

eṣa te tanayo rājañchaiśave rogapīḍitaḥ //
tvayā vane parityaktaḥ saha mātrā rujārtayā

paribhramaṃtī vipine sā nārī śiśunāmunā //
daivādvaiśyagṛhaṃ prāptā tena vaiśyena rakṣitā

athāsau bahurogārto mṛtastava kumārakaḥ //
kenāpi yogirājena mṛtaḥ saṃjīvitaḥ punaḥ

ṛṣabhākhyasya tasyaiva prabhāvācchivayoginaḥ //
rūpaṃ ca devasadṛśaṃ prāptau mātṛkumārakau

tena dattena khaḍgena śaṃkhena ripughātinā //
jigāya samare śatrūñchivavarmābhirakṣitaḥ

dviṣaṭsahasranāgānāṃ balameko bibhartyasau //
sarvavidyāsu niṣṇāto mama jāmātṛtāṃ gataḥ

ata enaṃ samādāya mātaraṃ cāsya suvratām//
gacchasva nagarīṃ rājanprāpsyasi śreya uttamam

iti caṃdrāṃgadaḥ sarvamākhyāyāṃtargṛhe sthitām //
tasyāgra patnīmāhūya darśayāmāsa bhūṣitām

ityādi sarvamākarṇya dṛṣṭvā ca sa mahīpatiḥ //
vrīḍito nitarāṃ mauḍhyātsvakṛtaṃ karma garhayan // ७९ !/
prāptaśca paramānandaṃ tayordarśanakautukāt //
pulakāṃkitasarvāṃgastāvubhau pariṣasvaje

yugmam //
evaṃ niṣadharājena pūjitaścābhinanditaḥ //
sa bhojayitvā taṃ samyaksvayaṃ ca saha maṃtribhiḥ

tāmātmanogramahiṣīṃ putraṃ tamapi tāṃ snuṣām //
ādāya saparīvāro vajrabāhuḥ purīṃ yayau

sa saṃbhrameṇa mahatā bhadrāyuḥ pitṛmaṃdiram//
saṃprāpya paramānaṃdaṃ cakre sarvapuraukasām

kālena divamārūḍhe pitari prāptayauvanaḥ//
bhadrāyuḥ pṛthivīṃ sarvāṃ śaśāsādbhutavikramaḥ

māgadheśaṃ hemarathaṃ mocayāmāsa baṃdhanāt //
saṃdhāya maitrīṃ paramāṃ brahmarṣīṇāṃ ca sannidhau

itthaṃ trilokamahitāṃ śivayogipūjāṃ kṛtvā purātanabhave'pi sa rājasūnuḥ //
nistīrya duḥsahavipadgaṇamāptarājyaścaṃdrāṃgadasya sutayā saha sādhu reme

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṃḍe bhadrāyuvivāhakathanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ