Skanda Purana · Chapter 3.13

// vyāsa uvāca // //
śaṃbhośca paścime bhāge sthāpitaḥ kaśyapātmajaḥ //
tatrāsti tanmahābhāga ravikṣetraṃ taducyate

tatrotpannau mahādivyau rūpayauvanasaṃyutau //
nāsatyāvaśvinau devau vikhyātau gadanāśanau

// yudhiṣṭhira uvāca // //
pitāmaha mahābhāga kathayasva prasādataḥ //
utpattiraśvinoścaiva mṛtyuloke ca tatkatham

ravilokātkathaṃ sūryo dharāyāmavatāritaḥ //
etatsarvaṃ prayatnena kathayasva prasādataḥ

yacchrutvā hi mahābhāga sarvapāpaiḥ pramucyate

// vyāsa uvāca // //
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhūpa ūrdhvalokakathānakam //
yacchrutvā naraśārdūla sarvarogātpramucyate //
viśvakarmmasutā saṃjñā aṃśumadraviṇā vṛtā

sūryaṃ dṛṣṭvā sadā saṃjñā svākṣisaṃyamanaṃ vyadhāt //
yatastataḥ saroṣo'rkaḥ saṃjñāṃ vacanamabravīt

// sūrya uvāca // //
mayi dṛṣṭe sadā yasmātkuruṣe svākṣisaṃyamam //
tasmājjaniṣyate mūḍhe prajāsaṃyamano yamaḥ //

tataḥ sā capalaṃ devī dadarśa ca bhayākulam //
vilolitadṛśaṃ dṛṣṭvā punarāha ca tāṃ raviḥ

yasmādvilolitā dṛṣṭirmayi dṛṣṭe tvayā dhunā //
tasmādvilolitāṃ saṃjñe tanayāṃ prasaviṣyasi

// vyāsa uvāca // //
tatastasyāstu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai //
yamaśca yamunā yeyaṃ vikhyātā sumahānadī

sā ca saṃjñā ravestejo mahadduḥkhena bhāminī //
asahaṃtīva sā citte ciṃtayāmāsa vai tadā

kiṃ karomi kva gacchāmi kva gatāyāśca nirvṛtiḥ //
bhavenmama kathaṃ bhartuḥ kopamarkasya naśyati

iti saṃciṃtya bahudhā prajāpatisutā tadā //
sādhu mene mahābhāgā pitṛsaṃśrayamāpasā

tataḥ pitṛgṛhaṃ gaṃtuṃ kṛtabuddhiryaśasvinī //
chāyāmāhūyātmanastu sā devī dayitā raveḥ

tāṃ covāca tvayā stheyamatra bhānoryathā mayā //
tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ tathā ravau

duṣṭamapi na vācyaṃ te yathā bahumataṃ mama //
saivāsmi saṃjñāhamiti vācyamevaṃ tvayānaghe

// chāyāsaṃjñovāca // //
ākeśagrahaṇāccāhamāśāpācca vacastathā //
kariṣye kathayiṣyāmi yāvatkeśāpakarṣaṇā t

ityuktā sā tadā devī jagāma bhavanaṃ pituḥ //
dadarśa tatra tvaṣṭāraṃ tapasā dhūtakilbiṣam

bahumānācca tenāpi pūjitā viśva karmmaṇā //
tatsthau pitṛgṛhe sā tu kiṃcitkālamaniṃditā

tataḥ prāha sa dharmajñaḥ pitā nāticiroṣitām //
viśvakarmā sutāṃ premṇā bahumā napurassaram

tvāṃ tu me paśyato vatse dināni subahūnyapi //
muhūrtena samāni syuḥ kiṃtu dharmo vilupyate

bāṃdhaveṣu ciraṃ vāso na nārīṇāṃ yaśaskaraḥ //
manoratho bāṃdhavānāṃ bhāryā pitṛgṛhe sthitā

sa tvaṃ trailokyanāthena bhartrā sūryeṇa saṃgatā //
piturgṛhe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike

ato bhartṛgṛhaṃ gaccha dṛṣṭo'haṃ pūjitā ca me //
punarāgamanaṃ kāryaṃ darśanāya śubhekṣaṇe

// vyāsa uvāca // //
ityuktā sā tadā kṣipraṃ tathetyuktā ca vai mune //
pūjayitvā tu pitaraṃ sā jagāmottarānkurūn

sūryatāpamanicchatī tejasastasya bibhyatī //
tapaścacāra tatrāpi vaḍavārūpadhāriṇī

saṃjñāmityeva manvāno dvitīyāyāṃ divaspatiḥ //
janayāmāsa tanayau kanyāṃ caikāṃ manoramām

chāyā svatanayeṣveva yathā preṣṇādhyavartata //
tathā na saṃjñākanyāyāṃ putrayoścāpyavartata //
lālanāsu ca bhojyeṣu viśeṣamanuvāsaram

manustatkṣāṃtavānasyā yamastasyā na cākṣamat //
tāḍanāya tataḥ kopātpādastena samudyataḥ //
tasyāḥ punaḥ kṣāṃtamanā na tu dehe nyapātayat

tataḥ śaśāpa taṃ kopācchāyāsaṃjñā yamaṃ nṛpa //
kiṃcitprasphuramāṇoṣṭhī vicalatpāṇipallavā

patnyāṃ piturmayi yadi pādamudyacchase balāt //
bhuvi tasmādayaṃ pādastavādyaiva bhaviṣyati

ityākarṇya yamaḥ śāpaṃ mātaryativiśaṃkitaḥ //
abhyetya pitaraṃ prāha praṇipātapurassaram

tātaitanmahadāścaryamadṛṣṭamiti ca kvacit //
mātā vātsalyarūpeṇa śāpaṃ putre prayacchati

yathā mātā mamācaṣṭa neyaṃ mātā tathā mama //
nirguṇeṣvapi putreṣu na mātā nirguṇā bhavet

yamasyaitadvacaḥ śrutvā bhagavāṃstimirāpahaḥ //
chāyāsaṃjñāmathāhūya papraccha kvagateti ca

sā cāha tanayā tvaṣṭurahaṃ saṃjñā vibhāvaso //
patnī tava tvayāpatyānyetāni janitāni me

itthaṃ vivasvatastāṃ tu bahuśaḥ pṛcchato yadā //
nācacakṣe tadā kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ

tataḥ sā kathayāmāsa yathāvṛttaṃ vivasvate //
viditārthaśca bhagavāñjagāma tvaṣṭu rālayam

tataḥ saṃpūjayāmāsa tvaṣṭā trailokyapūjitam //
bhāsvankiṃ rahitā śaktyā nijagehamupāgataḥ

saṃjñāṃ papraccha taṃ tasmai kathayāmāsa tattvavit //
āgatā seha me veśma bhavataḥ preṣitā rave

divākaraḥ samādhistho vaḍavārūpadhāriṇīm //
tapaścaraṃtīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣvatha

asahyamānā sūryasya tejastenātipīḍitā //
vahnyābhanijarūpaṃ tu cchāyārūpaṃ vimucya ca

dharmāraṇye samāgatya tapa stepe suduṣkaram//
chāyāputraṃ śaniṃ dṛṣṭvā yamaṃ cānyaṃ ca bhūpate

tadaiva vismitaḥ sūryo duṣṭaputrau samīkṣya ca //
jñātuṃ dadhyau kṣaṇaṃ dhyātvā viditvā tacca kāraṇam

ghṛṇyauṣṇyāddagdhadehā sā tapastepe pativratā //
yena māṃ tejasā sahyaṃ draṣṭuṃ naiva śaśāka ha

pañcāśaddhāyanetīte gatvā kau tapa ācarat //
pradyotano vicāryaivaṃ gatvā śīghraṃ manojavaḥ

dharmāraṇye vare puṇye yatra saṃjñāsthitā tapaḥ //
āgataṃ taṃ raviṃ dṛṣṭvā vaḍavā samajāyata

sūryapatnī sadā saṃjñā sūryaścāśvastato'bhavat //
tābhyāṃ sahābhūtsaṃyogo ghrāṇe liṃgaṃ niveśya ca

tadā tau ca samutpannau yugalāvaśvinau bhuvi //
prādurbhūtaṃ jalaṃ tatra dakṣiṇena khureṇa ca

vidalite bhūmibhāge tatra kuṃḍaṃ samudbabhau //
dvitīyaṃ tu punaḥ kuṃḍaṃ paścārdhacaraṇodbhavam

uttaravāhinyāḥ kāśyā kurukṣetrādi vai tathā //
gaṃgāpurīsamaphalaṃ kuṇḍe'tra muninoditam

tatphalaṃ samavāpnoti taptakuṇḍe na saṃśayaḥ //
snānaṃ vidhāya tatraiva sarvapāpaiḥ pramucyate

na punarjāyate dehaḥ kuṣṭhādivyādhipīḍitaḥ //
etatte kathitaṃ bhūpa dasrāṃśotpattikāraṇam

tadā brahmādayo devā āgatāstatra bhūpate //
dattvā saṃjñāvaraṃ śubhraṃ ciṃtitādadhikaṃ hi taiḥ

sthāpayitvā raviṃ tatra bakulākhyavanādhipam //
ānarcuste tadā saṃjñāṃ pūrvarūpā'bhavattadā

sthāpitā tatra rājñī ca kumārau yugalau tadā //
etattīrthaphalaṃ vakṣye śṛṇu rājanmahāmate

ādisthānaṃ kuruśreṣṭha devairapi sudurlabham //
ravikuṇḍe naraḥ snātvā śraddhāyukto jiteṃdriyaḥ

tārayetsa pitṝnsarvānmahānarakagānapi //
śraddhayā yaḥ pibettoyaṃ saṃtarpya pitṛdevatāḥ

svalpaṃ vāpi bahuvāpi sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet //
saptamyāṃ ravivāreṇa grahaṇaṃ caṃdrasūryayoḥ

ravikuṇḍe ca ye snātāḥ na te vai garbhagāminaḥ //
sakrāṃtau ca vyatīpāte vaidhṛteṣu ca parvasu

pūrṇamāsyāmamāvāsyāṃ caturddaśyāṃ sitāsite //
ravikuṃḍe ca yaḥ snātaḥ kratukoṭiphalaṃ labhet

pūjayedbakulārkaṃ ca ekacittena mānavaḥ //
sa yāti paramaṃ dhāma sa yāvattapate raviḥ

tasya lakṣmīḥ sthirā nūnaṃ labhate saṃtatiṃ sukham //
arivargaḥ kṣayaṃ yāti prasādācca divaspateḥ

nāgnerbhayaṃ hi tasya syānna vyāghrānna ca daṃtinaḥ //
na ca sarppabhayaṃ kvāpi bhūtapretādibhīrnahi

bālagrahāśca sarve'pi revatī vṛddharevatī //
te sarve nāśamāyāṃti bakulārka namostu te

gāvastasya vivarddhaṃte dhanaṃ dhānyaṃ tathaiva ca //
avicchedo bhavedvaṃśo bakulārke namaskṛte

kākavandhyā ca yā nārī anapatyā mṛtaprajā //
vandhyā virūpitā caiva viṣakanyāśca yāḥ striyaḥ

evaṃ doṣaiḥ pramucyaṃte snātvā kuṇḍe ca bhūpate //
saubhāgyastrīsutāṃścaiva rūpaṃ cāpnoti sarvaśaḥ //

vyādhigrastopi yo martyaḥ ṣaṇmāsāccaiva mānavaḥ //
ravikuṇḍe ca susnātaḥ sarvarogātpramucyate

nīlotsargavidhiṃ yastu ravikṣetre karoti vai //
pitarastṛptimāyāṃti yāvadābhūtasaṃplavam

kanyādānaṃ ca yaḥ kuryādasminkṣetre ca putraka //
udvāhaparipūtātmā brahmaloke mahīyate

dhenudānaṃ ca śayyāṃ ca vidrumaṃ ca hayaṃ tathā //
dāsīmahiṣīghaṇṭāśca tilaṃ kāṃcanasaṃyutam

dhenuṃ tilamayīṃ dadyādasmi nkṣetre ca bhārata //
upānahau ca chatraṃ ca śītatrāṇādikaṃ tathā

lakṣahomaṃ tathā rudraṃ rudrātirudrameva ca //
tasminsthāne ca yatkiṃciddadāti śraddhayānvitaḥ

ekaikasya phalaṃ tāta vakṣyāmi śṛṇu tattvataḥ //
dānena labhate bhogāniha loke paratra ca

rājyaṃ ca labhate martyaḥ kṛtvodvāhaṃ tu mānuṣāḥ //
jāyāto dharmakāmārthāḥ prāpyaṃte nātra saṃśayaḥ

pūjāyā labhate saukhyaṃ bhavejjanmanijanmani //
saptamyāṃ raviyuktāyāṃ bakulārkaṃ smarettu yaḥ

jvarādeḥ śatrutaścaiva vyādhestasya bhayaṃ nahi

// yudhiṣṭhira uvāca // //
bakulārketi vai nāma kathaṃ jātaṃ ravermune //
etanme vadatāṃ śreṣṭha tattvamākhyātumarhasi

// vyāsa uvāca // //
yadā saṃjñā ca rājeṃdra sūryārthaṃṃ caikacetasā //
tepe bakulavṛkṣādhaḥ patyustejaḥ praśāṃ taye

prādurbhāvaṃ raverdṛṣṭvā vaḍavā samajāyata //
atyaṃtaṃ gopatiḥ śāṃto bakulasya samīpataḥ

suṣuve ca tadā rājñī sutau divyau manoharau //
tenāsya prathitaṃ nāma bakulārketi vai raveḥ

yastatra kurute snānaṃ vyādhistasya na pīḍayet //
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ

ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti mokṣaṃ ca labhate naraḥ //
etaduktaṃ mahārāja bakulārkasya vaibhavam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyopākhyāne bakulārkamāhātmyakathanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ