Skanda Purana · Verses 3.10-2

// sūta uvāca // //
vicitraṃ śivanirmāṇaṃ vicitra śivaceṣṭitam //
vicitraṃ śivamāhātmyaṃ vicitraṃ śivabhāṣitam

vicitraṃ śivabhaktānāṃ caritaṃ pāpanāśanam //
svargāpavargayoḥ satyaṃ sādhanaṃ tadbravīmyaham

avaṃtīviṣaye kaścidbrāhmaṇo maṃdarāhvayaḥ //
babhūva viṣayārāmaḥ strījito dhanasaṃgrahī

saṃdhyāsnāparityakto gaṃdhamālyāṃbarapriyaḥ //
kustrīsaktaḥ kumārgastho yathā pūrvamajāmilaḥ

sa veśyāṃ piṃgalāṃ nāma ramamāṇo divāniśam //
tasyā eva gṛhe nityamāsīdavijiteṃdriyaḥ

kadācitsadane tasyāstasminnivasati dvije //
ṛṣabho nāma dharmātmā śivayogī samāyayau //

tamāgatamabhiprekṣya matvā svaṃ puṇyamūrjitam //
sā veśyā sa ca vipraśca paryapūjayatāmubhau

tamāropya mahāpīṭhe kaṃbalāṃbarasaṃbhṛte //
prakṣālya caraṇau bhaktyā tajjalaṃ dadhatuḥ śiraḥ

svāgatārghyanamaskārairgaṃdhapuṣpākṣatādibhiḥ //
upacāraiḥ samabhyarcya bhojayāmāsaturmudā

taṃ bhuktavaṃtamācāṃtaṃ paryaṃke sukhasaṃstare //
upaveśya mudā yuktau tāṃbūlaṃ pratyayacchatām

pādasaṃvāhanaṃ bhaktyā kurvaṃtau daivaco ditau //
kalpayitvā tu śuśrūṣāṃ prīṇayāmāsatuściram

evaṃ samarcitastābhyāṃ śivayogī mahādyutiḥ //
ativāhya niśāmekāṃ yayau prātastadādṛtaḥ

evaṃ kāle gataprāye sa vipro nidhanaṃ gataḥ //
sā ca veśyā mṛtā kāle yayau karmārjitāṃ gatim

sa vipraḥ karmaṇā nīto daśārṇadharaṇīpateḥ //
vajrabāhukuṭuṃbinyāḥ sumatyā garbhamāsthitaḥ

tāṃ jyeṣṭhapatnīṃ nṛpatergarbhasaṃpadamāśritām //
avekṣya tasyai garalaṃ sapatnyaśchadmanā daduḥ

sā bhuktvā garalaṃ ghoraṃ na mṛtā daivayogataḥ //
kleśameva paraṃ prāpa maraṇādatiduḥsaham

atha kāle samāyāte putrame kamajījanat //
kleśena mahatā sādhvī pīḍitā varavarṇinī

sa nirdaśo rājaputraḥ spṛṣṭapūrvo gareṇa yat //
tenāvāpa mahākleśaṃ kraṃdamāno divāniśam

tasya bālasya mātā ca sarvāṃgavraṇapīḍitā //
babhūvaturatikliṣṭau garayogaprabhāvataḥ

tau rājñā ca samānītau vaidyaiśca kṛtabheṣajau //
na svāsthyamāpaturyatnairanekairyojitairapi

na rātrau labhate nidrāṃ sā rājñī vipulavyathā //
svaputrasya ca duḥkhena duḥkhitā nitarāṃ kṛśā

nītvaivaṃ katicinmāsānsa rājā mātṛputrakau //
jīvaṃtau ca mṛtaprāyau vilokyātmanyaciṃtayat

etau me gṛhiṇīputrau nirayādāgatāviha //
aśrāṃtarogau kraṃdaṃtau nidrābhaṃgavidhāyinau

atropāyaṃ kariṣyāmi pāpayordhruvametayoḥ //
martuṃ vā jīvituṃ vāpi na kṣamau pāpabhoginau

itthaṃ viniścitya ca bhūmipālaḥ saktaḥ sapatnīṣu tadātmajeṣu //
āhūya sūtaṃ nijadāraputrau nirvāpayāmāsa rathena dūram

tau sūtena parityaktau kutracidvijane vane //
avāpatuḥ parāṃ pīḍāṃ kṣuttṛḍbhyāṃ bhṛśavihvalau

sodvahaṃtī nijaṃ bālaṃ nipataṃtī pade pade //
niḥśvasaṃtī nijaṃ karma niṃdaṃtī cakitā bhṛśam

kvacitkaṃṭakabhinnāṃgī muktakeśī bhayāturā //
kvacidvyāghrasvanairbhītā kvacidvyālairanudrutā

bhartsyamānā piśācaiśca vetālairbrahmarākṣasaiḥ //
mahāgulmeṣu dhāvaṃtī bhinnapādā kṣurāśmabhiḥ

saivaṃ ghore mahāraṇye bhramaṃtī nṛpage hinī //
daivātprāptā vaṇiṅmārgaṃ govājinarasevitam

gacchaṃtī tena mārgeṇa sudūramatiyatnataḥ //
dadarśa vaiśyanagaraṃ vahustrīnarasevitam

tasya goptā mahāvaiśyo nagarasya mahājanaḥ //
asti padmākaro nāma rājarāja ivāparaḥ

tasya vaiśyapateḥ kācidgṛhadāsī nṛpāṃganām //
āyāṃtī dūrato dṛṣṭvā tadaṃtikamupāyayau

sā dāsī nṛpateḥ kāṃtāṃ saputrāṃ bhṛśapīḍitām //
svayaṃ viditavṛttāṃtā svāmine pratyadarśayat //

sa tāṃ dṛṣṭvā viśāṃ nātho rujārttāṃ kliṣṭaputrakām //
nītvā rahasi suvyaktaṃ tadvṛttāṃtamapṛcchata

tayā niveditāśeṣavṛttāṃtaḥ sa vaṇikpatiḥ //
ahokaṣṭamiti jñātvā niśaśvāsa muhurmuhuḥ

tāmaṃtike svagehasya saṃniveśya rahogṛhe //
vāsonnapānaśayanairmātṛsāmyamapūjayat //

tasmingṛhe nṛpavadhūrnivasaṃtī surakṣitā //
vraṇayakṣmādirogāṇāṃ na śāṃtiṃ pratyapadyata

tato dinaiḥ katipayaiḥ sa bālo vraṇapīḍitaḥ //
vilaṃghitabhiṣaksattvo mamāra ca vidhervaśāt

mṛte svatanaye rājñī śokena mahatāvṛtā //
mūrcchitā cāpatadbhūmau gajabhagneva vallarī

daivātsaṃjñāmavāpyātha vāṣpaklinnapayodharā //
sāṃtvitā'pi vaṇikstrībhirvilalāpa suduḥkhitā

hā tātatāta hā putra hā mama prāṇarakṣaka //
hā rājakulapūrṇendo hā mamānaṃdavardhana

imāmanāthāṃ kṛpaṇāṃ tvatprāṇāṃ tyaktavabāṃdhavām //
mātaraṃ te parityajya kva yāto'si nṛpātmaja //

ityebhiruditairvākyaiḥ śokaciṃtāvivardhakaiḥ //
vilapaṃtīṃ mṛtāpatyāṃ ko nu sāṃtvayituṃ kṣamaḥ

etasminsamaye tasyā duḥkhaśokacikitsakaḥ//
ṛṣabhaḥ pūrvamākhyātaḥ śivayogī samāyayau

sa yogī vaiśyanāthena sārghahastena pūjitaḥ//
tasyāḥ sakāśamagamacchocantyā idamabravīt

// ṛṣabha uvāca // //
akasmātkimaho vatse roravīṣi vimūḍhadhīḥ //
ko jātaḥ katamo loke ko mṛto vada sāṃpratam //

amī dehādayo bhāvāstoyaphenasadharmakāḥ //
kvacidbhrāṃtiḥ kvacicchāṃtiḥ sthitirbhavati vā punaḥ

ato'sminphenasadṛśe dehe pañcatvamāgate //
śokasyānavakāśatvānna śocaṃti vipaścitaḥ

guṇairbhūtāni sṛjyaṃte bhrāmyaṃte nijakarmabhiḥ //
kālenātha vikṛṣyaṃte vāsanāyāṃ ca śerate

māyayotpattimāyāṃti guṇāḥ sattvādayastrayaḥ //
taireva dehā jāyaṃte jātāstallakṣaṇāśrayāḥ

devatvaṃ yāni sattvena rajasā ca manuṣyatām //
tiryaktvaṃ tamasā jaṃturvāsanānugatovaśaḥ

saṃsāre vartamānesmiñjaṃtuḥ karmānubandhanāt //
durvibhāvyāṃ gatiṃ yāti sukhaduḥkhamayīṃ muhuḥ

api kalpāyuṣāṃ teṣāṃ devānāṃ tu viparyayaḥ //
anekāmayabaddhānāṃ kā kathā naradehinām

kecidvadaṃti dehasya kālameva hi kāraṇam //
karma kecidguṇānkeciddehaḥ sādhāraṇo hyayam

kālakarmaguṇādhānaṃ pañcātmakamidaṃ vapuḥ //
jātaṃ dṛṣṭvā na hṛṣyaṃti na śocaṃti mṛtaṃ budhāḥ

avyakte jāyate jaṃturavyakte ca pralīyate //
madhye vyaktavadābhāti jalabudbudasannibhaḥ

yadā garbhagato dehī vināśaḥ kalpitastadā //
daivājjīvati vā jāto mriyate sahasaiva vā

garbhasthā eva naśyaṃti jātamātrāstathā pare //
kvacidyuvāno naśyaṃti mriyaṃte kepi vārdhake

yādṛśaṃ prāktanaṃ karma tādṛśaṃ viṃdate vapuḥ //
bhuṃkte tadanurūpāṇi sukhaduḥkhāni vai hyasau

māyānubhāveritayoḥ pitroḥ suratasaṃbhramāt //
deha utpadyate kopi puṃyoṣitklībalakṣaṇaḥ

āyuḥ sukhaṃ ca duḥkha ca puṇyaṃ pāpaṃ śrutaṃ dhanam //
lalāṭe likhitaṃ dhātrā vahañjaṃtuḥ prajāyate

karmaṇāmavilaṃghyatvātkālasyāpyanatikramāt //
anityatvācca bhāvānāṃ na śokaṃ kartumarhasi

kva svapne niyataṃ sthairyamiṃdrajāle kva satyatā //
kva nityatā śaranmeghe kva śaśvattvaṃ kalevare

tava janmānyatītāni śatakoṭyayutāni ca //
ajānaṃtyāḥ paraṃ tattvaṃ saṃprāpto'yaṃ mahāśramaḥ

kasyakasyāsi tanayā jananī kasyakasya vā //
kasyakasyāsi gṛhiṇī bhavakoṭiṣu varttinī //

pañcabhūtātmako dehastvagasṛṅmāṃsabandhanaḥ //
medomajjāsthinicito viṇmūtraśleṣmabhājanam

śarīrāṃtaramapyetannijadehodbhavaṃ malam //
mattvā svatanayaṃ mūḍhe mā śokaṃ kartumarhasi

yadi nāma janaḥ kaścinmṛtyuṃ tarati yatnataḥ //
kathaṃ tarhi vipadyeransarve pūrve vipaścitaḥ//

tapasā vidyayā buddhyā mantrauṣadhirasāyanaiḥ //
atiyāti paraṃ mṛtyuṃ na kaścidapi paṃḍitaḥ

ekasyādya mṛtirjaṃtoḥ śvaścānyasya varānane //
tasmādanityāvayave na tvaṃ śocitumarhasi

nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kiṃ sukhaṃ vada dehinām //
vyāghre puraḥ sthite grāsaḥ paśūnāṃ kiṃ nu rocate

ato janmajarāṃ jetuṃ yadīcchasi varānane //
śaraṇaṃ vraja sarveśaṃ mṛtyuṃjayamumāpatim

tāvanmṛtyubhayaṃ ghoraṃ tāvajjanmajarābhayam //
yāvanno yāti śaraṇaṃ dehī śivapadāṃbujam

anubhūyeha duḥkhāni saṃsāre bhṛśadāruṇe //
mano yadā viyujyeta tadā dhyeyo maheśvaraḥ

manasā pibataḥ puṃsaḥ śivadhyānarasāmṛtam //
bhūyastṛṣṇā na jāyeta saṃsāraviṣayāsave

vimuktaṃ sarvasaṃgaiśca mano vairāgyayaṃtritam //
yadā śivapade magnaṃ tadā nāsti punarbhavaḥ

tasmādidaṃ mano bhadre śivadhyānaikasādhanam //
śokamohasamāviṣṭaṃ mā kuruṣva śivaṃ bhaja

// sūta uvāca // //
itthaṃ sānunayaṃ rājñī bodhitā śivayoginā //
pratyācaṣṭa gurostasya praṇamya caraṇāṃ bujam

// rājñyuvāca // //
bhagavanmṛtaputrāyāstyaktāyāḥ priyabandhubhiḥ //
mahārogāturāyā me kā gatirmaraṇaṃ vinā

ato'haṃ martumicchāmi sahaiva śiśunā'munā //
kṛtārthāhaṃ yadadya tvāmapaśyaṃ maraṇonmukhī

// sūta uvāca // //
iti tasyā vacaḥ śrutvā śivayogī dayānidhiḥ //
pūrvopakāraṃ saṃsmṛtya mṛtasyāṃtikamāyayau

sa tadā bhasma saṃgṛhya śivamantrābhimaṃtritam //
vidīrṇe tanmukhe kṣiptvā mṛtaṃ prāṇairayojayat

sa bālaḥ saṃgataḥ prāṇaiḥ śanairunmīlya locane //
prāptapūrvendriyabalo ruroda stanyakāṃkṣayā

mṛtasya punarutthānaṃ vīkṣya bālasya vismitāḥ //
janā mumudire sarve nagareṣu purogamāḥ

athānaṃdabharā rājñī vihvalonmattalocanā //
jagrāha tanayaṃ śīghraṃ bāṣpavyākulalocanā

upaguhya tadā tanvī paramānaṃdanirvṛtā //
na vedātmānamanyaṃ vā suṣupteva pariśramāt

punaśca ṛṣabho yogī tayormātṛkumārayoḥ //
viṣavraṇayutaṃ dehaṃ bhasmanaiva parāmṛśat

tau ca tadbhasmanā spṛṣṭau prāptadivyakalevarau //
devānāṃ sadṛśaṃ rūpaṃ dadhatuḥ kāṃtibhūṣitam

saṃprāpte tridivaiśvarye yatsukhaṃ puṇyakarmaṇām //
tasmācchataguṇaṃ prāpa sā rājñī sukhamuttamam

tāṃ pādayornipatitāmṛṣabhaḥ premavihvalaḥ //
utthāpyāśvāsayāmāsa duḥkhairmuktāmuvāca ha

ayi vatse mahārājñi jīvatvaṃ śāśvatīḥ samāḥ //
yāvajjīvasi lokesminna tāvatprāpsyase jarām

eṣa te tanayaḥ sādhvi bhadrāyuriti nāmataḥ //
khyātiṃ yāsyati lokeṣu nijaṃ rājyamavāpsyati //

asya vaiśyasya sadane tāvattiṣṭha śucismite //
yāvadeṣa kumāraste prāptavidyo bhaviṣyati

sūta uvāca// // //
iti tāmṛṣabho yogī taṃ ca rājakumārakam //
saṃjīvya bhasmavīryeṇa yayau deśānyathepsitān

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe bhadrāyvākhyāne ṛṣabhayoginā bhadrāyujīvanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ //