Skanda Purana · Verses 3.10-3

// śrīsūta uvāca // //
vetālavarade tīrthe naraḥ snātvā dvijottamāḥ //
tataḥ śanaiḥśanairgacchedgandhamādanaparvatam

yoṃ'budhau seturūpeṇa vartate gandhamādanaḥ //
sa mārgo brahmalokasya viśvakartrā vinirmitaḥ

lakṣakoṭisahasrāṇi sarāṃsi saritastathā //
samudrāśca mahāpuṇyā vanānyapyāśramāṇi ca

puṇyāni kṣetrajātāni vedāraṇyā dikāni ca //
munayaśca vasiṣṭhādyā siddhacāraṇakinnarāḥ

lakṣmyā saha dharaṇyā ca bhagavānmadhusūdanaḥ //
sāvitryā ca sarasvatyā sahaiva caturānanaḥ

heraṃbaḥ ṣaṇmukhaścaiva devāśceṃdrapurogamāḥ //
ādityādigrahāścaiva tathāṣṭau vasavo dvijāḥ

pitaro lokapālāśca tathānye devatā gaṇāḥ //
mahāpātakasaṃghānāṃ nāśane lokapāvane

divāniśaṃ vasaṃtyatra parvate gaṃdhamādane //
atra gaurī sadā tuṣṭā hareṇa saha vartate // //
atra kinnarakāṃtānāṃ krīḍā jāgarti nityaśaḥ //
tasya darśanamātreṇa buddhisaukhyaṃ nṛṇāṃ bhavet

tanmūrdhani kṛtāvāsāḥ siddhacāraṇayoṣitaḥ //
pūjayaṃti sadā kālaṃ śaṃkaraṃ girijāpatim

koṭayo brahmahatyānāmagamyāgamakoṭayaḥ //
aṃgalagnairvinaśyaṃti gandhamādanamārutaiḥ

asāvullolakallole tiṣṭhanmadhye mahāṃbudhau //
āsīnmunigaṇaiḥ sevyaḥ purā vai gandhamādanaḥ

tato nalena setau tu baddhe tanmadhyagocaraḥ //
rāmājñayākhilaiḥ sevyo babhūva manujairapi

seturūpaṃ giriṃ taṃ tu prārthayedgaṃdhamādanam //
kṣamādhara mahāpuṇya sarvadevanamaskṛta

viṣṇvā dayo'pi ye devāssevaṃte śraddhayā saha //
taṃ bhavaṃtamahaṃ padbhyāmākramāmi nagottama

kṣamasva pādaghātaṃ me dayayā pāpacetasaḥ //
tvanmūrddhani kṛtāvāsaṃ śaṃkaraṃ darśayasva me

prārthayitvā narastvevaṃ seturūpaṃ nagottamam //
tato mṛdupadaṃ gacchetpāvanaṃ gandhamādanam

abdhau tatra naraḥ snātvā parvate gandhamādane //
piṃḍadānaṃ tataḥ kuryādapi sarṣapamātrakam

tṛptiṃ prayāṃti pitarastasya yāvadyugakṣayaḥ //
śamīdalasamānānvā dadyātpiṃḍānpitṝnprati

svargasthā mokṣamāyāṃti svargaṃ narakavāsinaḥ //
tatastasyopari mahātīrthaṃ lokeṣu viśrutam

/
sarvatīrthottamaṃ puṇyaṃ nāmnā pāpavināśanam //
asti puṇyatamaṃ viprāḥ pavitre gandhamādane

yasya saṃsmaraṇādeva garbhavāso na vidyate //
tatprāpya tu naraḥ snāyātsvade hamalanāśanam //
tatra snānānnaro yāti vaikuṇṭhaṃ nātra saṃśayaḥ

// ṛṣaya ūcuḥ // //
sūta pāpavināśākhya tīrthasya brūhi vaibhavam //
vyāsena bodhitastvaṃ hi vetsi sarvaṃ mahāmune

//śrīsūta uvāca// //
brahmāśramapade vṛttāṃ pārśve himavataḥ śubhe//
vakṣyāmi brāhmaṇaśreṣṭhā yuṣmākaṃ tu kathāṃ śubhām

asyāśramapadaṃ puṇyaṃ brahmāśramapade śubhe //
nānāvṛkṣagaṇākīrṇaṃ pārśve himavataḥ śubhe

vahugulmalatākīrṇaṃ mṛgadvipaniṣevitam //
siddhacāraṇasaṃghuṣṭaṃ ramyaṃ puṣpitakānanam

vṛtibhirbahubhiḥ kīrṇaṃ tāpasairuśobhitam //
brāhmaṇaiśca mahābhāgaiḥ sūryajvalanasaṃnibhaiḥ

niyamavratasaṃ pannaiḥ samākīrṇaṃ tapasvibhiḥ //
dīkṣitairyāgahetośca yatāhāraiḥ kṛtātmabhiḥ

vedādhyayanasaṃpannairvaidikaiḥ pariveṣṭitam //
varṇibhiśca gṛhasthaiśca vānaprasthaiśca bhikṣubhiḥ

svāśramācāranirataiḥ svavarṇoktavidhāyibhiḥ //
vālakhilyaiśca munibhiḥ saṃprāptaiśca marīcibhiḥ

tatrāśrame purā kaścicchūdro dṛḍhamatirdvijāḥ //
sāhasī brāhmaṇābhyāśamājagāma mudānvitaḥ

āgato hyāśramapadaṃ pūjitaśca tapasvibhiḥ //
nāmnā dṛḍhamatiḥ śūdraḥ sāṣṭāṃgaṃ praṇanāma vai

tānsa dṛṣṭvā munigaṇāndevakalpānmahaujasaḥ //
kurvato vividhānyajñānsaṃprahṛṣya sa śūdrakaḥ

athāsya buddhirabhavattapaḥkartumanuttamam //
tato'bravītkulapatiṃ munimāgatya tāpasam

// dṛḍhamatiruvāca // //
tapodhana namaste'stu rakṣa māṃ karuṇānidhe //
tava prasādādicchāmi dharmaṃ cartuṃ dvijarṣabha

tasmādabhigataṃ māṃ tvaṃ yāge dīkṣaya suvrata //
brahmannavaravarṇo'haṃ śūdro jātyāsmi sattama

śuśrūṣāṃ kartumicchāmi prapannāya prasīda me //
evamukte tu śūdreṇa tamāha brāhmaṇastadā

// kulapatiruvāca //
yāge dīkṣayituṃ śakyo na śūdro hīnajanmabhāk //
śrūyatāṃ yadi te buddhiḥ śuśrūṣānirato bhava

upadeśo na kartavyo jātihīnasya karhicit //
upadeśe mahāndoṣa upādhyāyasya vidyate

nādhyāpayedbudhaḥ śūdraṃ tathā naiva ca yājayet //
na pāṭhayettathā śūdraṃ śāstraṃ vyākaraṇādikam

kāvyaṃ vā nāṭakaṃ vāpi tathālaṃkārameva ca //
purāṇamitihāsaṃ ca śūdraṃ naiva tu pāṭhayet

yadi copadiśedvipraḥ śūdraṃ caitāni karhicit //
tyajeyurbrāhmaṇā vipraṃ taṃ grāmādbrahmasaṃkulāt

śūdrāya copadeṣṭāraṃ dvijaṃ caṃḍālavattyajet //
śūdraṃ cākṣarasaṃyuktaṃ dūrataḥ parivarjayet

ataḥ śuśrūṣa bhadraṃ te brāhmaṇāñchraddhayā saha//
śūdrasya dvijaśuśrūṣā manvādibhirudīritā

nahi naisargikaṃ karma parityaktuṃ tvamarhasi //
evamuktastu muninā sa śūdro'ciṃtayattadā

kiṃ kartavyaṃ mayā tvadya vrate śraddhā hi me purā //
yathā syānmama vijñānaṃ yatiṣye'haṃ tathādya vai

iti niścitya manasā śūdro dṛḍhamatistadā //
gatvāśramapadāddūraṃ kṛtavānuṭajaṃ śubham

tatra vai devatāgāraṃ puṇyānyāyatanānica //
puṣpārāmādikaṃ cāpi taṭākakhananādikam

śraddhayā kārayāmāsa tapaḥsiddhyarthamātmanaḥ //
abhiṣekāṃśca niyamānupavāsādikānapi

baliṃ ca kṛtvā hutvā ca daivatānyabhyapūjayat //
saṃkalpaniyamopetaḥ phalāhāro jiteṃdriyaḥ

nityaṃ kaṃdaiśca mūlaiśca puṣpairapi tathā phalaiḥ //
atithīnpūjayāmāsa yathāvatsamupāgatān

evaṃ hi sumahānkālo vyaticakrāma tasya vai //
athāśramamagāttasya sumatirnāma nāmataḥ

dvijo gargakulodbhūtaḥ satyavādī jiteṃdriyaḥ //
svāgatena muniṃ pūjya toṣayitvā phalādikaiḥ

kathayanvai kathāḥ puṇyāḥ kuśalaṃ paryapṛcchata //
itthaṃ sapraṇipātādyairupacāraistu pūjitaḥ

āśīrbhirabhinaṃdyainaṃ pratigṛhya ca satkriyām //
tamāpṛchya prahṛṣṭāpmā svāśramaṃ punarāyayau

evaṃ dinedine vipraḥ śūdresminpakṣapātavān //
āgacchadāśramaṃ tasya draṣṭuṃ taṃ śūdrayonijam

bahukālaṃ dvijasyābhūtsaṃsargaḥ śūdrayoninā//
snehasya vaśamāpannaḥ śūdroktaṃ nāticakrame

athāgataṃ dvijaṃ śūdraḥ prāha snehavaśīkṛtam //
havyakavyavidhānaṃ me kṛtsnaṃ brūhi munīśvara

pitṛkāryavidhānārthaṃ devakāryārthameva ca //
maṃtrānupadiśa tvaṃ me mahālayavidhiṃ tathā

aṣṭakāśrāddhakṛtyaṃ ca vaidikaṃ yacca kiṃcana //
sarvametadrahasyaṃ me brūhi tvaṃ vai gururmataḥ

evamuktaḥ sa śūdreṇa sarvametadupādiśat //
kārayāmāsa tasyāyaṃ pitṛkāryādikaṃ tathā

pitṛkārye kṛte tena visṛṣṭaḥ sa dvijo gataḥ //
atha dīrgheṇa kālena poṣitaḥ śūdrayoninā

tyakto vipragaṇaiḥ so'yaṃ paṃcatvamagamaddvijaḥ
vaivasvatabhaṭairnītvā pātito narakeṣvapi

kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca //
bhuktvā krameṇa narakāṃstadaṃte sthā varo'bhavat

gardabhastu tato jajñe viḍvarāhastataḥ param //
jajñe'tha sārameyo'sau paścādvāyasatāṃ gataḥ

atha caṃḍālatāṃ prāpa śūdrayonimagāttataḥ //
gatavānvaiśyatāṃ paścātkṣatriyastadanaṃtaram

prabalairbādhyamāno'sau brāhmaṇo vai tadā'bhavat //
upanītaḥ sa pitrā tu varṣe garbhāṣṭame dvijaḥ

vartamānaḥ piturgehe svācārābhyāsatatparaḥ //
gacchankadācidgahane gṛhīto brahmarakṣasā

rudanbhramanskhala nmūḍhaḥ prahasanvilapannasau //
śaśvaddhāheti ca vadanvaidikaṃ karma so'tyajat

dṛṣṭvā sutaṃ tathābhūtaṃ pitā duḥkhena pīḍitaḥ //
sutamādāya ca snehā dagastyaṃ śaraṇaṃ yayau

bhaktyā muniṃ praṇamyāsau pitā tasya sutasya vai //
tasmai nivedayāmāsa svaputrasya viceṣṭitam

abravīcca tadā vipraḥ kumbhajaṃ munipuṃgavam//
eṣa me tanayo brahmangṛhīto brahmarakṣasā

sukhaṃ na bhajate brahmanrakṣa taṃ karuṇādṛśā //
nāsti me tanayo' pyanyaḥ pitṝṇāmṛṇamuktaye

asya pīḍāvināśārthamupāyaṃ brūhi kumbhaja //
tvatsamastriṣu lokeṣu tapaḥśīlo na vidyate

agraṇīḥ śivabhaktānāmuktastvaṃ hi maharṣibhiḥ //
tvāṃ vināsya paritrāṇaṃ na meputrasya vidyate

pitre kṛpāṃ kuruṣva tvaṃ dayāśīlā hi sādhavaḥ // //
// śrīsūta uvāca // //
evamuktastadā tena kumbhajo dhyānamāsthitaḥ

dhyātvā tu suciraṃ kālamabravīdbrāhmaṇaṃ tataḥ //
// agastya uvāca // //
pūrvajanmani te putro brāhmaṇo'yaṃ mahāmate

sumatirnāma vipro'yaṃ matiṃ śūdrāya vai dadau //
karmāṇi vaidikānyeṣa sarvāṇyupadi deśa vai

ato'yaṃ narakānbhuktvā kalpakoṭisahasrakam //
jāto bhuvi tadaṃteṣu sthāvarādiṣu yoniṣu

idānīṃ brāhmaṇo jātaḥ karmaśeṣeṇa te sutaḥ //
yamena preṣitenātra gṛhīto brahmarakṣasā

krūreṇa pātakenāddhā pūvajanmakṛtena vai //
upāyaṃ te pravakṣyāmi brahmarakṣovināśane

śṛṇuṣva śraddhayā yuktaḥ samādhāya ca mānasam //
dakṣiṇāṃbhonidhau vipra seturūpo mahāgiriḥ

vartate daivataiḥ sevyaḥ pāvano gandhamādanaḥ //
tasyopari mahātīrthaṃ nāmnā pāpavināśanam

asti puṇyaṃ prasiddhaṃ ca mahāpātakanāśanam //
bhūtapretapiśācānāṃ vetālabrahma rakṣasām

mahatāṃ caiva rogāṇāṃ tīrthaṃ tannāśakaṃ smṛtam //
sutamādāya gaccha tvaṃ tattīrthaṃ setumadhyagam

prayataḥ snāpaya sutaṃ tīrthe pāpavināśane //
snānena tridinaṃ tatra brahmarakṣo vinaśyati

naivopāyāṃtaraṃ tasya vināśe vidyate bhuvi //
tasmācchīghraṃ prayāhi tvaṃ rāmasetuṃ vimuktidam

tatra pāpavināśākhyatīrthe snāpaya te sutam //
mā vilaṃbaṃ kuruṣvātra tvarayā yāhi vai dvija

ityuktaḥ sa dvijo'gastyaṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat//
anujñātaśca tenāsau prayayau gaṃdhamādanam

sutena sākaṃ vipreṃdro gatvā pāpavināśanam //
saṃkalpapūrvaṃ saṃsnāpya dinatrayamasausutam

/
sasnau svayaṃ ca vipreṃdrāḥ pitā pāpavināśane //
atha tasya sutastatra vimukto brahmarakṣasā

samajāyata nīrogaḥ svasthaḥ sundararūpadhṛk //
sarvasaṃpatsamṛddho'sau bhuktvā bhogānanekaśaḥ

dehāṃte prayayau muktiṃ snānātpāpavināśane //
pitāpi tatra snānena dehāṃte muktimāptavān

tenopadiṣṭo yaḥ śūdraḥ sa bhuktvā narakānkramāt //
anekāsu janitvā ca kutsitāsvapiyoniṣu

gṛdhrajanmā bhavatpaścādgaṃdhamādanaparvate //
sa kadācijjalaṃ pātuṃ tīrthe pāpavināśane

samāgataḥ papau toyaṃ siṣice cātmanastanum //
tadaiva divyadehaḥ sansarvābharaṇabhūṣitaḥ

divyamālyāṃbaradharo raktacaṃdanarūṣitaḥ //
divyaṃ vimānamāruhya śobhitaśchatracāmaraiḥ

uttamastrīparivṛtaḥ prayayāvamarālayam

śrīsūta uvāca // //
evaṃ prabhāvametadvai tīrthaṃ pāpavināśanam //
svargadaṃ mokṣadaṃ puṇyaṃ prāyaścittakaraṃ tathā //
brahmaviṣṇumahe śānaiḥ sevitaṃ surasevitam

pāpānāṃ nāśanādviprāḥ pāpanāśābhidhaṃ hi tat //
śreyorthī puruṣastasmātsnāyātpāpavināśane

//
itthaṃ rahasyaṃ kathitaṃ munīṃdrāstadvaibhavaṃ pāpavināśanasya //
yatrābhiṣekātsahasā vimuktau dvijaśca śūdraśca viniṃdyakṛtyau

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setu māhātmye gaṃdhamādanapraśaṃsāyāṃ pāpavināśaprabhāvakathanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ