Skanda Purana · Verses 3-3
atha brāhmakhaṇḍe prathamaṃ setumāhātmyam // ( ३-१) //
viṣayānukramaṇikā
१ maṅgalācaraṇam, naimiṣāraṇyanivāsināṃ śaunakādimaharṣīṇāṃ samāje paurāṇikasya sūtamaharṣerāgamanam, śaunakādibhirmarhaṣibhiḥ sūtaṃ pratisatkārakaraṇānantaraṃ kṣetratīrtha māhātmyajijñāsayā praśnakaraṇam, sūtena śrīrāmeśvarakṣetramāhātmyavarṇanopakramakaraṇam, tatrādau dakṣiṇodadhisthaśrīrāmanirmitasetubandhayātrāsetubandhadarśanarāmasetusnā narāmeśvaraliṅgadarśanamāhātmyakathanam -- १
२ atha setubandhanavṛttāntaprasaṅgena śrīrāmacandrasya piturājñayā daṇḍakāranyagamanasītā- haraṇasugrīvasakhyasamudratīragamanavibhīṣaṇasamāgamāntarāmāyaṇavṛttāntavarṇanam, atha sarvarākṣasarājye vibhīṣaṇābhiṣecanānantaraṃ samudrataraṇopāyacintayā cakratīrthe sugrīvādibhiḥ saha darbhaśayane sthitvā mantrakaraṇam, tatastrirātraparyantaṃ samudra- taraṇopāyaṃ cintayānena rāmeṇa samudrasyopāsanāpūrvakaṃ pratīkṣaṇam, atha samudrasya svaṃ pratyanāgamanādirūpamanādaraṃ dṛṣṭvā śrīrāmeṇa samudraṃ śoṣayituṃ pratijñāyā kṛtāyāṃ bhayabhītena samudreṇa śrīrāmaṃ prati śaraṇamāgatya śrīrāmasya stutikaraṇam, tatastatstutiprasannena śrīrāmeṇa laṅkāgamanārthaṃ taraṇārthamukte samudreṇa svopari setu- bandhanārthaṃ vijñaptikaraṇam, tataḥ śrīrāmeṇa sarvavānarasāhāyyena viśvakarmasutanala- vānaradvārā samudre setubandhanam darbhaśayanasya setumūlatvavarṇanam, setau sthitānāṃ cakratīrthādicaturviṃśatitīrthānāṃ varṇanam ४
३ atha setumūlākhyacakratīrthaprasiddhivṛttāntavarṇanam, tatra dharmapuṣkariṇītīre gālavākhya-. maharṣitapastuṣṭena bhagavatā gālavāya varapradānapūrvakaṃ dharmasyārādhanasantoṣitahara- prasādalabdhaharavāhanavṛṣabhatvaprāptivṛttāntavarṇanam, athaharibhaktiparāyaṇasya gālava- maharṣeḥ kenacidrākṣasena bhakṣaṇārthaṃ gṛhītasya stutyā bhagavatā preṣitena sudarśanacakreṇa rākṣasasya hananam sū tato nihataṃ rākṣasaṃ dṛṣṭvā gālavena puraḥsthitasya dedīpyamānasya sudarśanacakrasya stutikaraṇam, tataḥ sudarśanacakreṇa gālavamaharṣaye varapradānapūrvakaṃ dharmapuṣkariṇyāṃ sadā sannidhānakaraṇam , tata eva dharmapuṣkariṇyāścakratīrthatvena prasiddhiḥ, dharmatīrthāparaparyāyacakratīrthasya māhātmyavarṇanam...... . ६
४ gālavamaharṣitrāsadāyakarākṣasavṛttāntavarṇanam, tatra viśvāvasugandharvasutasya durdamākhya- sya salilāśaye vivastrasya vivastrābhiḥ strībhiḥ saha krīḍayā madāndhatāmavekṣya mādhyā- hnikavidhānārthe salilāśayaṃ pratyāgatena vasiṣṭhamaharṣiṇā śāpapradānam, vasiṣṭhaśā- pāddurdamasya rākṣasatvaprāptiḥ, tadbhāryābhiḥ prārthitena vasiṣṭhena durdamasya śāpāntāva- dhikaraṇam, tato durdamasya sudarśanacakrakṛtaśiraśchedānantaraṃ divyadehaprāptiḥ, durdamena sudarśanacakrastutikaraṇam , darbhaśayanamārabhya devīpattanaparyantaṃ cakratīrtha- syāyāmavistāravattve satyapi madhyemadhye vicchinnatākāraṇakathanānusāreṇa śakrakṛta- parvatapakṣacchedanavṛttāntavarṇanam......... .... ८
५ atha cakratīrthamāhātmyaprasaṃgena vidhūmākhyavasvalaṃbusāpsarovṛttāntavarṇanam, tatra brahma- loke nijasabhāyāṃ sāvitrīsanakaprabhṛtisamastasuramunisiddhavasugandharvaiḥ saha sthitasya brahmaṇaḥ purastādakhilāpsarasāṃ paryāyanṛtyasamāraṃbhe krameṇālaṃbusākhyāyā apsaraso nṛtyamānāyā līlayā vāyunābhyantaravastre samutkṣipte sati spaṣṭorumūlajaghanadarśanena kāmabāṇanipīḍitasya vidhūmanāmakasya vasornirlajjatāṃ nirīkṣya brahmaṇā tasmai manuṣyatvaprāptirūpaśāpapradānam, alaṃbusāyāśca mānuṣītvaprāptirūpaśāpapradānam, vidhūmaprārthanayā brahmaṇā tacchāpāntāvadhikaraṇam, atha bhūtale śatānīkamahī- paterbhāryāyāṃ vidhūmavasoḥ sahasrānīkanāmnā janma, tasya trayāṇāmanucarāṇāṃ ca tanmantrisenānīvayasyānāṃ gṛheṣu janma, alaṃbuṣākhyāyāḥ svarveśyāyā ayodhyā- dhipateḥ kṛtavarmaṇaḥ kanyātvam ,atha śatānīke nṛpe divi daityena saha yuddhe mṛte sati sahasrānīkasya rājyābhiṣekaḥ, anantaraṃ sanaṃdanamahotsave śakranimantraṇavaśāccha-krabhavanaṃ gatena sahasrānīkena śakravacanānnijaśāpāntavṛttāntamājñāya bhuvamāgatya mṛgāvatīpariṇayanam, mṛgāvatīpariṇayottaraṃ kauśāṃbīṃ nagarīṃ prati prasthitasya sahasrānīkasya madhyemārga śakravacanaṃ dhyātvā'nālokitayā tilottamākhyayā'psa- rasā caturdaśasamāparyaṃtaṃ bhāryayā saha te viyogo bhaviṣyatīti śāpapradānam, atha kālena garbhiṇyāṃ mṛgāvatyāṃ daurhṛdaparipūrtyai kausumbhakusumapūrṇavāpyāṃ nimajjane kriyamāṇe suparṇakulasaṃbhavena vikaṭapakṣiṇā haraṇapūrvakamudayācalaśikharopāre naya- nam, tatra jamadagninā śokākulāyā mṛgāvatyāḥ sāntvanapūrvakaṃ svāśrame sthāpanam, atha tatra prasūtāyā mṛgāvatyāḥ putrasya jamadagninodayanetināmakaraṇam, udayanena svamātṛdattakaṃkaṇaṃ pradāya śabaravyādhato mocitena sadyo manuṣyarūpadhṛtā kiṃnarākhya- nāgena saha pātālaṃ prati gatvā dhṛtarāṣṭranāgakanyayā kiṃnaranāgabhaginyā lalitā- khyayā saha vivāhakaraṇam, lalitāyāṃ tasmātputrotpattiḥ, atha lalitāyāḥ śāpato vimuktiḥ, udayanasya lalitāsakāśātputraṃ tāṃbūlīsrajaṃ ghoṣavatīṃ vīṇāṃ ca gṛhītvā svamātaraṃ prati jamadagnyāśrama āgamanam, śabaravyādhasamīpe sthitaṃ nijamudrāṃkita- kaṃkaṇaṃ dṛṣṭvā sahasrānīkena śabarātkaṃkaṇaprāptivṛttāṃtaṃ śrutvā mantribhiḥ saha jama dagnyāśramaṃ prati gamanam, jamadagnitaḥ svabhāryā mṛgāvatī svaputramudayanaṃ svapautraṃ ca prāpya svapurīṃ pratyāgamanam , tata udayanākhye svaputre rājyabhāraṃ nyasya svaśāpa- nivṛttaye mṛgāvatīpatnyā vasaṃtakarumaṇvadyaugandharāyaṇākhyairnijamantriputrādibhiśca saha dakṣiṇodadhitaṭasthacakratīrthaṃ gatvā tatra snānamātreṇa tasya śāpanivṛttipūrvaka rūpaprāptivarṇanam, tatasteṣāṃ caturṇāmapi pūrvasvarūpāvāptivarṇanam, cakratīrthamāhātmya- varṇanam..... .......... ... १०
६ atha navapāṣāṇasthānasthadevīpattanavṛttāntavarṇanam, tatra devairhataputrayā dityā nija- putrīṃ prati tapaścaraṇārthamājñākaraṇam, dityājñayā tatputryā mahiṣīrūpaṃ dhṛtvā tapo- vanaṃ gatvā paṃcāgnisādhanādighoratapaḥkaraṇama, tattapaḥkṣubdhena supārśvamuninā tāṃ prati devavijayimahiṣamukhanararūpaputraprāptimāśvāsya tāṃ gṛhītvā ca svasthānaṃ prati gama-nam, atha tasyā ditiputryāḥ sakāśānmahiṣāsurotpattiḥ, mahiṣāsureṇa sarvadaitya-rājyādhipatyaprāptyanaṃtaraṃ devaiḥ saha yuddhaṃ kṛtvā sarvadevānāṃ parājayakaraṇam , atha parājitāndevāngṛhītvā brahmaṇo nārāyaṇaśivasamīpaṃ prati gamanam, brahmaniveditamahiṣāsuropadrava vṛttāntamāśrutya kuddhayo rameśvaramaheśvarayormukhataḥ sumahatte-jaso niṣkramaṇam, tadanu sarvadevaśarīrebhyastejaso niṣkramaṇama , teṣāṃ sarveṣāṃ tejasāmekatra samudāyena paramabhāsvarasarvāṅgasundaradurgānāmakanārīsamutpattiḥ, tataḥ sarvadevaistasyai durgādevyai nijāyudhebhya utpāditānāmāyudhānāṃ pradānam , sarvadevaiḥ stutayā devyā siṃhamāruhya mahiṣāsuravadhārthaṃ subhairavāṭṭahāsakaraṇam, atha mahiṣā-surasainyaiḥ saha devānāmatibhayaṃkarayuddham, tatra yuddhe devyā mahiṣāsurasainyavadhakaraṇa-varṇanam . १३
७ atha devyā mahiṣāsuraprahitacaṇḍakopākhyāsurahananānantaraṃ yuddhārthaṃ svayamupasthitena mahiṣāsureṇa saha tumulayuddhakaraṇama, tato devyā mahiṣāsuravadhakaraṇam, mahiṣāsura-vadhena saṃtuṣṭairdevairdevyāḥ stutikaraṇam, tato deveṣu svasvādhikārasthāneṣu gateṣu satsu jaganmātrā devyā dakṣiṇodadhitīre dharmapuṣkariṇītīrthadevīpattanayornirmāṇapūrvakaṃ varapradānam , śrīrāmacandreṇa navagrahasvarūpanavapāṣāṇasthāpanapūrvakaṃ naladvārā setu-nirmāpaṇam, setvārambhasīmāsthānavarṇanam, setunāthaharimāhātmyam , cakratīrthapra-śaṃsā, darbhaśayanasthānamārabhya setuyātrārambhakathanam...... .... १५
८ atha vetālavaradatīrthavṛttāntavarṇanam , tatra gālavamaharṣikanyāyāḥ kāntimatīnāmnyāḥ sudarśanākhyena vidyādharakumāreṇa madanavihvalatayā keśeṣu grahaṇam, gālavena suda-rśanākhyavidyādharāya manuṣyatvaprāptipūrvakavetālatvaprāptiśāpapradānama, tadanumodaka-sya tatkaniṣṭhabandhoḥ sukarṇakākhyasya ca kevalamanuṣyatvaprāptirūpaśāpapradānam, tata-stayoḥ sudarśanasukarṇakayoryamunātīranivāsigovindasvāmino gṛhe vijayadattāśo-kadattanāmakatanayatvaprāptiḥ, atha svadeśe durbhikṣavaśādvārāṇasīṃ prati gatena goviṃ- dasvāminā kapālamālābharaṇākhyayatimukhādvijayadattanāmakaputrabhaviṣyadviyogaśra- vaṇam, vijayadattasyākasmātkapālasphoṭanāmakavetālatvaprāptivṛttāntavarṇanam १६
९ atha putraśokavyākulasya goviṃdasvāminaḥ svagṛhaṃ pratyāgatya bhāryayā saha vilāpakara- ṇam, aśokadattanāmnā goviṃdasvāmidvitīyaputreṇa pratāpamukuṭākhyanarapateranujñayā dākṣiṇātyamahāmallasya nipātanapūrvakaṃ hananam, atha pratāpamukuṭanṛpaterāśrayeṇā- śokadattasya sthitiḥ, atha kadācidvijane'raṇye nṛpeṇa saha paribhramatā dhairyavatā'śo- kadattena smaśānaṃ gatvā māyikāyā vidyutkeśākhyāyā rākṣasyāḥ pādatalaṃ nigṛhyaikaṃ ratnanūpuraṃ gṛhītvā rājasamīpamāgatya rājñe ratnanūpurasamarpaṇam , tatastaddhairyasantuṣṭena pratāpamukuṭākhyena rājñā'śokadattāya vaivāhikena vidhinā madanalekhākhyanijasutāpradānam, tato nṛpecchāṃ vijñāya dvitīyanūpuraprāptaye'śoka dattasya mahāmāṃsaṃ gṛhītvā smaśāne gamanam, tatra mantrairbhūtānāmāmantraṇe kriya- māṇe rakṣaḥkanyāsamāvṛtāyā viyutkeśākhyarākṣasyāstatsamīpaṃ prati māṃsabhakṣaṇa- lālasayā''gamanam, tatastaddhairyasantuṣṭayā vidyutkeśākhyayā rākṣasyā'śokadattā- khyāya dvijasūnave svapādasthitadvitīyaratnanūpurapradānapūrvakaṃ vidyutprabhākhyanija- kanyāpradānam, tasmā eva ca jāmātre kanyāpradānaprābhṛtatvarūpeṇa suvarṇakamala- pradānam, tatsarvaṃ guhītvā'śokadattasya pratāpamukuṭākhyanṛpasamīpa āgamanam, pratāpamukuṭenāśokadattasya praśaṃsākaraṇam, atha kadācidekānte vidyutprabhāṃ prati tanmātṛdattasuvarṇapaṅkajotpattisthale pṛṣṭe tayā kapālavisphoṭakanāmakavetālabhūpati- divyasarovṛttāntavarṇanam ,atha tayā vidyatprabhayāsahāśokadattasyakapālavisphoṭaka- vetālarakṣitakāñcanakamalasaraḥ prati gamanam, tatra vighnakāriṇo vetālānhatvā kapālavisphoṭakākhyaṃ vetālaṃ hantukāmenāśokadattena vimānārūḍhavijñaptikautukanā- makavidyādharapatidarśanam, taddarśanamātreṇāśokadattasya gālavamaharṣidattamanuṣyatvarūpa-śāpānmuktipūrvakaṃsukarṇākhyasvasvarūpaprāptiḥ,atho vijñaptakautukavidyādharapativacanena vetālatvaṃ prāptasya nijabhrāturuddhārārthaṃ tena saha dakṣiṇodadhitīrasthitacakratīrthaṃ gatvā snānakaraṇam, tattīrthajalakaṇasparśamātreṇa vetālasyavetālatvanivṛttipūrvakaṃ punarvija-yadattākhyadvijaputratvaprāptiḥ, tena vijayadattena punaḥ saṃkalpapūrvakaṃ snāne kṛte sati tatastasya manuṣyatvarūpaśāpanivṛttipūrvakaṃ sudarśanākhyavidyādharatvaprāptivarṇanam, vetālatvamocakatvena tattīrthasya vetālavaradanāmnā prakhyātivarṇanam ..... १८
१० atha dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvatamāhātsyavarṇanam, gandhamādanaparvatasthapāpavinā- / śanatīrthamāhātmyam, tatra dṛḍhamatyākhyaśūdravṛttāntavarṇanam, tatprasaṃgena śūdradharma-varṇanam, yāgadīkṣānarhasya dṛḍhamatyākhyaśūdrasya devāyatanādidharmakṛtyakaraṇapūrvakaṃ tapaḥ kartuṃ munivṛttyā sthitasya sumatyākhyavipreṇa vaidikakarmopadeśakaraṇam, tenāyā-jyayājanadoṣeṇa sumatyākhyaviprasya narakādiprāptipūrvakavividhagardabhādiyoniprāpti-rūpadurgativarṇanam, atha katipayajanmānantaratasya brāhmaṇajanmaprāptau brahmarākṣasagraha-gṛhītatayā vaidikakarmaparibhraṣṭatvam , atha tatpitrā taṃ gṛhītvāgastyaṃ prati śaraṇagamanam
tato'gastyopadeśena dakṣiṇodadhitīrasthapāpavināśākhyatīrthe tatpitrā nītasya tasya saṃkalpapūrvakasnānamātreṇa brahmarākṣasagrahamuktiḥ, sakalabhogāvāptipūrvakamokṣāvāptiśca, tadupadiṣṭavaidikakarmācaraṇatatparasya dṛḍhamatyākhyaśūdrasya narakaprāptipūrvakānekatirya-gyonijanmaprāptiḥ, tataḥ krameṇa gṛdhrajanmaprāptau dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvatavarti-pāpavināśanākhyatīrthajalaprāśanātsvargalokāvāptiḥ, pāpavināśanatīrthaprabhāvavarṇanam २०
११ atha sītāsarastīrthamāhātmyavarṇanam ,tatprasaṃgena puraṃdarabrahmahatyāvimukti vṛttānta varṇanam, tatra sasainyasya kapālābharaṇākhyarākṣasasya śakrādidevaiḥ saha yuddham, tasminyuddhe śakreṇa kapālābharaṇarākṣasavadhakaraṇam , tadvadhajanitayā brahmahatyayā śakrasyopadrava-ṇam , kapālābharaṇākhyarākṣasasyabrāhmaṇatvakāraṇavarṇanaprasaṃgena trivakrarākṣasabhāryāyāḥ suśīlānāmnyāḥ patyājñayā śucināmakabrāhmaṇasakāśātputrotpādanātkapālābharaṇasya brāhmaṇavīryotpannatvavṛttāntaḥ, atha brahmahatyayopadrutasya śakrasya brahmopadeśena dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvatavartisītākuṇḍe snānena yajñaiḥ sadāśivasaṃtoṣaṇena ca brahmahatyāto vimuktivarṇanam , sītāsaromāhātmyapraśaṃsāvarṇanam २२
१२ atha maṅgalākhyatīrthamāhātmyavarṇanam tatprasaṃgena manojavākhyarājavṛttāntavarṇanam, ahaṃkāravato manojavanṛpasya brāhmaṇebhyaḥ karagrahaṇajanyapāpena golabhākhyena taccha-trubhūpena rājyaharaṇapūrvakaṃ rājyānnirvāsanam , atha patnīputrābhyāṃ saha manojavasya vane gamanam , ttra putrasya kṣutparītatāṃ vilokya manojavasya duḥkhenātipaścāttāpaka-raṇapūrvakaṃ mūrchayā patanam, tatpatnyāḥ sumitrākhyāyā vilāpakaraṇam, putrasyāpi rodanam , atha tasminnavasare tatra teṣāṃ samīpe parāśaramaharṣerāgamanam, parāśa-reṇa rājopari maṃtrapūtajalasecanena tasya mūrchāpanayanam , tato rājñā vijñāpitena parāśaramuninā rājānaṃ prati śrīrāmasetusthamaṃgalākhyatīrthayātropāyakathanapūrvakamekā- kṣararāmamaṃtropadeśakaraṇam, munyājñayā bhāryāputrābhyāṃ saha maṃgalatīrthaṃ gatvā catvā-riṃśaddinaparyaṃrtaṃ maṃtropāsanānuṣṭhānaṃ kṛtavato manojavanṛpasya purato maṃgalākhyatī-rthāddhanurniṣaṅgakhaṅgacarmagadāmusalaśaṅkhavājiyuktasasārathisapatākarathakāṃcanamayakava- cādisarvarājālaṃkārādivastuprādurbhāvaḥ, tato manojavena parāśaramunaye teṣāṃ sarva- vastūnāṃ nivedanam, atha parāśareṇa muninā manojavabhūpasya mantrābhiṣekakaraṇam, brahmāstrādyastravidyāpradānapūrvakāśīḥpradānaṃ ca, atha manojavanṛpeṇa svapuraṃ pratyāga- tya brahmāstreṇa golabhanṛpaṃ vināśya nijarājyaṃ prāpya dharmeṇa vartanam, aṃte maṅga- latīrthamāsādya tanutyāgānantaraṃ manojavabhūpasya śivalokāvāptivarṇanam... २३
१३ athaikāntarāmanāthākhyakṣetravarṇanam, tatrāmṛtavāpikātīrthamāhātmyam, tatprasaṃgenāga-styānujavṛttāntavarṇanam, himavatparvate'gastyānujena tapakaraṇam, tattapastuṣṭasya śaṃkarasya prādurbhāve'gastyānujena śivastutikaraṇam, tatastuṣṭasya śivasya vacanā-dagastyānujasya dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvatoparyekāntarāmanāthakṣetravartini tīrthe snānaṃ kṛtvā samādhiyogena muktiprāptyā'maratvāttasya tīrthasyāmṛtavāpītināmaprathā varṇanam, athaikāntarāmanāthakṣetraprathākāraṇakathanaprasaṅgena śrīrāmacandrasya lakṣmaṇena sahaikāntasthitipūrvakaṃ samudrataraṇopāyavicintanavṛttāntavarṇanam, ekāntarāghava-māhātmyam................. २६
१४ atha dakṣiṇodadhisthagandhamādanavartibrahmakuṇḍamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgenabrahmakuṇḍastha-bhasmanā tripuṇḍradhāraṇasya māhātmyam, brahmakuṇḍotpattivṛttāntaḥ, tatra brahmaviṣṇvo-rmadhye śraiṣṭhayaviṣaye parasparaṃ vivāde samutpanne tayormadhye bhagavato'nādyantaliṅga- prādurbhāvaḥ, tadūrdhvādho'ntaparyantaśodhanārthaṃ brahmaviṣṇvorhaṃsavarāharūpadhāraṇapūrvakaṃ gamanam, liṅgasyādhaḥparyantamadṛṣṭvā svapūrvasthānaṃ pratyāgatena viṣṇunā satyavācā liṅgaparyantādarśanakathanam, brahmaṇordhvaparyantamadṛṣṭvā pratyāgatenāpi cchadmanā mithyā liṅgaparyantadarśanakathanam, atha tanmithyābhāṣaṇaprakupitena śaṃkareṇa liṅgamadhyā-tprādurbhūya brahmaṇe'pūjyatvaprāptirūpaśāpapradānam, tato brahmaṇā stutena śaṅkareṇa brahmaṇe mithyādoṣapraśāṃtyartha dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvate yāgārthamājñākaraṇam, śaṃkarājñayā brahmaṇo gandhamādanaparvate śivamuddiśya yāgakaraṇam, tatra prādurbhūtene-śvareṇa brahmaṇe śrautasmārtakarmapūjyatvarūpavarapradānapūrvaka brahmakuṇḍābhidhatīrthāya vara-pradānam , brahmakuṇḍamāhātmyam..... २७
१५ atha hanumatkuṃḍamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena dharmasakhākhyarājacaritavarṇanam, dharma-sakhanṛpatiputrasya sucandrasya vṛścikadaṃśavṛttāṃtaḥ, atha bahuputratvamākāṃkṣamāṇena dharmasakhākhyamahīpatinā nijartvigvacanato yajñasāmagrīṃ saṃpādya svapatnībhiḥ sarva-parijanairṛtvigbhiśca saha dakṣiṇodadhitīrastha gandhamādanaparvatavarti hanumatkuṇḍaṃ pratigamanam, tatra snātvā putrīyeṣṭiṃ ca kṛtvā hutocchiṣṭaṃ prāśya brāhmaṇebhyo grāmā-grahārādikaṃ dattvā bhāryāśatena sahāvabhṛthasnānaṃ kṛtvā svapurīṃ prati pratyā-gamanam, tatra hanumatkuṇḍaprabhāvāttasya dharmasakhasya śatabhāryāsu śataputraprāptiḥ, athāntakāle hanumatkuṇḍamabhyetya dharmasakhena rājñā tapaḥkaraṇam, tatastasya vaikuṇṭhalokāvāptiḥ, tatputreṇa sucandreṇa pituraurdhvadaihikakarmakaraṇam, sucandrādīnāṃ sarveṣāṃ putrāṇāṃ saubhrātrapūrvakaṃ rājyasukhabhogavarṇanam, hanūmatkuṇḍamāhātmyam... २८
१६ athāgastitīrthamāhātmyavarṇanam, tanmāhātmyaprasaṃgena dīrghatamomuniputrasya kakṣīvataśca-ritravarṇanam tatrodaṃkākhyasya gurorgṛhe kakṣīvatā ṣaṣṭivarṣaparyantaṃ vidyābhyāsaṃ kṛtvā gṛhaṃ pratyāgantuṃ guroḥ prārthanākaraṇam , tatastadguruṇā tasyodvāhāyopāyakathanam, gurvājñayā kakṣīvatā'gastyatīrthe snātvā tasmāttīrthādudgataṃ caturdantaṃ śubhraṃ gajendra-māruhya madhyemārgameva militena svanayākhyena rājñā saha tasya puraṃ prati gamanam, tataḥ svanayena rājñā kakṣīvate svakanyāyāḥ pradānāya tadvacanāttatpiturdīrghatamasaḥ sudarśanākhyapurodhodvārā''mantraṇaṃ kṛtvā satkārapūrvakaṃ svapuraṃ pratyānayanam, dīrgha-tamasaṃ pitaraṃ prati kakṣīvatā'bhivādanam, nijavidyādhyayanavṛttāntanivedanaṃ ca.... ३०
१७ atha tasminnagastitīrthe svanayena rājñā dīrghatamāmuneḥ satkārakaraṇam atrāṃtara eva tatrāgastitīrthe snātuṃ saśiṣyasamūhasyodaṅkamaharṣerāgamanam , udaṅkadīrghatamasoḥ samā-gamaḥ, athedaṅkadarśanārthaṃ svanayena rājñā''gatya nijoddeśanivedanam, athodaṅkena saha dīrghatamaso svanayasya rājñā kakṣīvate nijakanyāpradānasyānumodanam, tataḥ svanayena rājñā madhurāpurītaḥ svaparicārakaiḥ kanyāmānīya vivāhavidhinā kakṣīvate kanyādānakaraṇam, tataḥ svarṇagodāsīgrāmādivipulavaivāhikaprābhṛtapradānam, atha dīrghatamaso munestatsarvamādāya putreṇa snuṣayā ca saha vedāraṇyasthita svāśramaṃ pratyāgamanam, svanayena rājñā'ntaḥpuraiḥ sahāgastitīrthe snātvā svapuraṃ prati gamanam, agastitīrthamāhātmyam........... ३२
१८ atha rāmakuṇḍākhyatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgenāgastyaśiṣyasutīkṣṇamunītihāsa-varṇanam, rāmacandrasarastīrthe tapastapatā sutīkṣṇena śrīrāmacandrastutikaraṇam, evaṃ tapastapataḥ sutīkṣṇasyālaukikatapaḥsiddhivarṇanaprasaṃgena rāmakuṇḍamāhātmyavarṇanam, rāmakuṇḍatīre rāmasthāpitaśrīśivaliṅgamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena dharmaputrasya yudhiṣṭhirasyāsatyabhāṣaṇadoṣanivṛttivṛttāntavarṇanam, tatra bhāratayuddhe droṇaṃ jetuṃ keśavena bhīmadvārā 'aśvatthāmā yuddhe hataḥ iti mṛṣā pravādaprasaraṇam, taṃ pravāda-mākarṇya droṇena yudhiṣṭhirādapi tathaiveti śrutvā satyaṃ matvā yogena svatanutyāga-karaṇam, tasminkāle sadaiva satyabhāṣiṇo yudhiṣṭhirasya mṛṣāpravādajanitapātaka-prāptiḥ, tasya ca yuddhasamāptyanantaraṃ rājyābhiṣekasamaye nabhovāṇyā cchadmanā'-satyabhāṣaṇajanitapātakena rājyābhiṣekānarhatākathanam, yudhiṣṭhireṇa paścāttāpakara-ṇam, tasminnavasare samāgatena vyāsamaharṣiṇā yudhiṣṭhiraṃ prati dakṣiṇodadhitīrastha-rāmatīrthe snānārthamupadeśakaraṇam, tato yudhiṣṭhireṇa nijakaniṣṭhabandhuṃ sahadevaṃ rājye pratiṣṭhāpya dhaumyenopādhyāyena bhīmādibhirnijānujaiśca saha rāmasetuṃ samuddiśya vāhanārohaṇaṃ vinā yātrāvidhinā rāmatīrtha samāsādya purohitoktamārgeṇa snāna- karaṇam, tena rāmatīrthasnānadānaśrāddhamāsopavāsādiprabhāveṇa nabhovāṇyā yudhi-ṣṭhirasyāsatyabhāṣaṇajanita pātakanivṛttipūrvaka rājyārohaṇayogyatāvarṇanam rāmaku-ṇḍākhyatīrthamāhātmyam . ३३
१९ atha lakṣmaṇatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena balabhadra brahmahatyā vimuktivṛttāntavarṇanam, tatra kauravapāṃḍavavadhaṃ draṣṭumanicchato balabhadrasya tīrthayātrāprasaṃgena naimiṣā-raṇye maharṣisamāje gamanam, tatra balabhadreṇa purāṇakathanāyoccabrahmāsane sthitasya sūtasyāvicārya nijahastotsṛṣṭakuśāgreṇa hananādbrahmahatyāprāptiḥ, atha munīnāṃ vaca-nena lokasaṃgrahāya prāyaścittacikīrṣayā munīnprati prārthanam, munibhirbalabhadrāya balvalākhyarākṣasavadhaṃ kṛtvā varṣaparyantaṃ tīrthayātrākaraṇarūpaprāyaścittakathanam, atha balabhadreṇa balvalanāmakarākṣasahananam, tato varṣaparyantaṃ bhūtalasya sarvatīrtheṣu snāna-pūrvakaṃ yātrākaraṇama, kṛtāyāmapi tīrthayātrāyāṃ brahmahatyāyā nivṛttimadṛṣṭvā muni-vākyena dakṣiṇodadhistha gandhamādanavarti lakṣmaṇatīrthe gatvā snānamātreṇa lakṣmaṇe-śvaraliṃgadarśanena ca brahmahatyāto vimuktivarṇanam , lakṣmaṇatīrthamāhātmyama.... ३५
२० atha jaṭātīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṅgena śukācāryacaritravarṇanam, tatra śukena vyāsaṃ prati cittaśuddhyarthamupāye pṛṣṭe sati vyāsena bhṛguvaruṇetihāsakathanapūrvakaṃ rāmasetustha jaṭātīrthamāhātmyavarṇanam tataḥ śukasya vyāsopadeśaṃ śrutvā jaṭātīrthaṃ gatvā snānamātreṇa manaḥśuddhivarṇanam, jaṭātīrthamāhātmyam .. ३७
२१ atha lakṣmītīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṅgena yudhiṣṭhiravṛttāntavarṇanam, tatrendraprasthe sthitena yudhiṣṭhireṇa śrīkṛṣṇaṃ prati mahaiśvaryaprāpakadharmaviṣayakapṛcchāyāṃ kṛtāyāṃ śrīkṛṣṇena yudhiṣṭhirāyāneketihāsapūrvakaṃ gandhamādanasthalakṣmītīrthamāhātmyakathanam, tato yudhiṣṭhireṇa lakṣmītīrthaṃ gatvā māsaparyantaṃ niyamapūrvakaṃ snānaṃ vidhāya svapuraṃ pratyāgatya tatastatprabhāveṇa saṃprāpta niratiśaya saṃpadaiśvaryavaśānmahatā samārambheṇa śrīkṛṣṇasāhāyyena rājasūyayajñakaraṇam lakṣmītīrthamāhātmyam... .. ३८
२२ athāgnitīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena sītāśuddhivṛttāntavarṇanam, tatra rāmaca-ndreṇa laṃkāyāṃ rāvaṇaṃ hatvā śakrādibhiḥ saha setumārgeṇa gandhamādanaṃ pratyāgatya lakṣmītīrthataṭe sthitvā jānakīśodhanāyāgnerāhvānakaraṇam, tato'gninā tatra same-tya rāmasyāgre sītāyāḥ śuddhatākathanam, agnivacanādrāmacandreṇa jānakyāḥ svīka-raṇam, agnervinirgamasthānasyāgnitīrthābhidhayā prasiddhiḥ, agnitīrthamāhātmyaprasaṃge-na paśumannāmadheyasya vaṇigvarasya caritravaṇarnam, tatra tasya paśumato'ṣṭaputreṣu madhye'-ṣṭamaputrasya duṣpaṇyākhyasya nagarasthabālakamāraṇarūpātiduṣkarmaparasya rājñā tatpituḥ sacchīlaṃ nirīkṣya deśānnirvāsanam , tato vanaṃ prayātenāpi tenograśravomuniputre jale nimajjya mārite satyugraśravasā muninā duṣpaṇyāya jalanimajjanataste mṛtyurbha-viṣyatīti śāpapradānam, atha varṣākāle'tivṛṣṭau satyāṃ duṣpaṇyena mṛtapatita-gajaśarīramadhye praveśe kṛte tasya gajaśarīrasya mahatā payapūrapravāheṇa samudraṃ prati praveśe sati tadantaḥsthitasya duṣpaṇyasya mṛtyuḥ, tadanaṃtaraṃ tasya piśācatvaprāptiḥ, tataḥ piśācarūpiṇā tenāgastyāśramasamīpaṃ pratyabhyetyoccaiḥ svamuktaye maharṣīṇāṃ prārthanākaraṇam, atha tasya vimuktaye'gastyamaharṣiṇā sutīkṣṇākhyaṃ svaśiṣyaṃ prati taduddeśenāgnitīrthe snānārthamājñākaraṇam, sutīkṣṇena piśācasya vimuktyuddeśenā-gnitīrthe snāne kṛte sati duṣpaṇyasya piśācatvavimuktipūrvakaṃ divyaṃ vimānamāruhya maharṣīṃnnamaskṛtya divyalokaṃ prati gamanam , agnitīrthamāhātmyam..... ३९
२३ atha cakratīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgenāhirbudhnyākhyabrāhmaṇakṛta sudarśanopāsanāva-rṇanam , sudarśanacakreṇa tasya brāhmaṇasya tapovighnakāriṇāṃ rākṣasānāṃ nāśanam , sudarśanacakrasaṃnidhānāttīrthasya cakratīrthatvena prasiddhiḥ, brahmadevājñayā rākṣasatrastai-ssarvadevaiścakratīrthasaṃnidhau māheśvarayajñakaraṇam, tasminyajñe prāśitrapātrasparśamātrā-cchinnapāṇeḥ saviturdevasyāṣṭāvakramunivacanāccakratīrthe snānamātreṇa hiraṇmayapāṇya-vāptivṛttāntavarṇanam, cakratīrthamāhātmyam ....... . ४२
२४ atha śivatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena kālabhairavavṛttāntavarṇanam, tatra brahma-viṣṇvoḥ parasparaṃ śraiṣṭhayaviṣaye vivāde samutpanne praṇavena śivasya śraiṣṭhye varṇite'pi durāgrahavaśādbrahmaviṣṇubhyāṃ śivaśraiṣṭhye'nādṛte sati śivena tejomayasvasvarūpa-prakaṭanam, maheśvaraṃ dṛṣṭvā brahmaṇā taṃ pratyapyanādarapūrvakaṃ garvoktisaṃbhāṣaṇam, atha maheśvareṇa brahmāṇaṃ prati kālabhairavākhyapuruṣapreṣaṇam, brahmaṇā saha kālabhairavasya yuddhe kālabhairaveṇa brahmaṇaḥ pañcamaśiraśchedapūrvakaṃ vadhakaraṇam , tato bhagavatā maheśvareṇa brahmaṇaḥ saṃjīvanam, brahmadevena bhagavataḥ śaṅkarasya stutikaraṇam, śaṃkareṇa brahmaṇe'bhayapradānam, atha śivājñayā kālabhairavasya brahmahatyādoṣaviśuddhaye brahma-śiraḥ kare saṃdhārya varṣaparyataṃ samastatīrthayātrākaraṇapūrvakaṃ dakṣiṇāṃbhodhisthagandha-mādanavartiśivatīrthasnānakaraṇādbrahmahatyānivṛttiḥ, tatraiva kālabhairaveṇa kapālasthā-panāttasya śivatīrthasya kapālatīrthatvenābhidhānam, śivatīrthamāhātmyam... ४३
२५ atha śaṅkhatīrthamāhātmyavarṇanam, śaṅkhamuninā tapaḥ kṛtvā prakalpitatvena tasya tīrthasya śaṃṅkhatīrthatvena prasiddhiḥ, tattīrthamāhātmyaprasaṅgena vatsanābhākhyavipravṛttāntaḥ, tatra tapaḥ kartuṃ niścalatayā sthitavato vatsanābhākhyadvijasyopari sañjāte valmīke vāsavena tapovighnārtha vṛṣṭinipātenopadrave kriyamāṇe bhagavatā dharmadevena mahāmahiṣa-rūpaṃ dhṛtvā vālmīkopari sthitvā svapṛṣṭhe vṛṣṭidhārā gṛhītvā muneḥ saṃrakṣaṇakaraṇam, atha tapaḥsamādhito nivṛttena vatsanābhena svasamīpasthasya mahiṣarūpeṇa svarakṣitu- rdharmadevasya pūjā'karaṇahetoḥ punaḥ samādhau manaścāñcalyaṃ niścitya svasya kṛtaghnatā-doṣanivṛttaye prāṇatyāgārthaṃ merorbhṛgoḥ patanārthaṃ prayatnakaraṇam, tadā dharmadevena mahiṣarūpaṃ parityajya svarūpeṇa prādurbhūya vatsanābhadvijasya maraṇaprayatnānnivāra-ṇapūrvakaṃ kṛtaghnatādoṣa nivṛttipuraḥsaraṃ cittaśuddhaye dakṣiṇodadhitīrastha śaṃkhatīrthe snānārthamupadeśakaraṇam, dharmopadeśena vatsanābhadvijasya śaṃkhatīrthe snānamātreṇa kṛtaghnatādoṣanivṛttyanantaraṃ cittaśuddhipūrvakabrahmabhūyatvaprāptivarṇanam, śaṃkhatīrtha-māhātmyam............ .... ४४
२६ atha gaṅgāyamunāgayākhyatīrthatritayamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena jānaśrutirājavṛttānta-varṇanam, tatra janmataḥ paṅgoḥ sayugvāparaparyāyasya raikvamaharṣerdakṣiṇodadhisthagandha-mādanaparvate bahukālaṃ tapastapataḥ pāmarogotpattiḥ, tena yamunāgaṅgāgayākhyatīrtha- trayasnānacikīrṣayā mantroccāraṇapūrvakadhyānena tīrthatrayasyāhvāne kṛtamātre yamunā-gaṅgāgayākhyatīrthatrayasya tatsamīpa upasthitiḥ, tatra maharṣivacanāttasya tīrthatrayasya sadā saṃnidhānam, tasminnavasare kadācitsaudhavātāyanasthasya pautrāyaṇasya jāna-śrutimahīpateḥ samīpe'nugrahārthaṃ niśīthasamaye hṛṃsarūpeṇa maharṣīṇāmāgamanam, teṣvṛṣiṣu madhya ekena haṃsarūpiṇā maharṣiṇā jānaśruterbrahmajñānaprāptaye parokṣeṇa raikvamaharṣipraśaṃsāṃ kṛtvā sarvaiḥ saha brahmalokaṃ prati gamanam, atha gateṣu teṣu maharṣiṣu jānaśruterbrahmavidyopalabdhaye sayugvanaṃ raikvamaharṣiṃ prati śaraṇagamanam , tataḥ sayugvano raikvamaharṣerājñayā yamunāgaṅgāgayākhyatīrthatraye snānaṃ vidhāya cittaśuddheranantaraṃ jānaśrute rājño raikvakṛtabrahmajñānopadeśena brahmabhūyatvaprāpti varṇanam-.. ..... ४६
२७ atha koṭitīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena śrīrāmacandracaritravarṇanam, tatra śrīrāma-caṃdreṇa rāvaṇavadhodbhūtabrahmahatyāpanodāya dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvate rāmanāthā-khyaśivaliṃgaṃ saṃsthāpya tatsnāpanārtha jāhnavīṃ smṛtvā nijadhanuṣkoṭayā dharaṇīṃ vibhidya rasātalādgaṃgā''nayanavṛttāntavarṇanam, tatastasya tīrthasya koṭitīrthatvena prasiddhiḥ, koṭitīrthamāhātmyaprasaṃgena śrīkṛṣṇacaritravarṇanam, tatra vasudevasya vivāhānaṃtaraṃ rathena vasudevasya svapuraṃ prati prasthitasya madhyemārga tadrathasāratheḥ kaṃsa- syākāśavāṇyā bhaviṣyannijahanturmāturdevakyāḥ svasvasurhananāyodyatasya vasudevena sutapradānapratijñayā sāntvanapūrvakaṃ hananānnivartanam, atha vasudevapatnyāṃ devakyāṃ saptamagarbhasyānantasya rohiṇyāṃ yogamāyayā saṃkrāmaṇānaṃtaraṃ bhagavataḥ śrīkṛṣṇasya janma, vasudevena bhagavatstutikaraṇam, bhagavadājñayā vasudevena śrīkṛṣṇasya gokule nayanam, yaśodākanyāyāśca mathurāyāmānayanam, atha kaṃsena nijamṛtyubhītyā kanyāyāḥ śilāyāṃ pothane kriyamāṇa ādimāyāyāstasyāstaddhastānniḥsṛtyā-kāśe bhavyadivyarūpeṇa gamanam, kaṃsaṃ prati tayā devyā mṛtyuste yatrakutrāpi jāta ityuktvā nirbhartsyānekeṣu sthāneṣu pūjāprāptiḥ, gokulasthayoḥ śrīkṛṣṇarāma-yorbālakrīḍāvarṇanam, tato mathurāṃ prati gatvā kaṃsaṃ hatvograsenasya rājyābhiṣekaṃkaraṇam, atha kadācidātmānaṃ draṣṭuṃ samāgatānnāradādīnprati śrīkṛṣṇena mātulavadhajanitadoṣanivṛttaye prāyaścittārthaṃ praśnakaraṇam, tato nāradādivacanā- drāmasetāvāgatya koṭitīrthe snānamātreṇa śrīkṛṣṇasya mātulavadhajanitadoṣani-vṛttiḥ, koṭitīrthamāhātmyam ... ४८
२८ atha sādhyāmṛtatīrthamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena purūravaso rājño vṛttāntavarṇanam, tatra purūravaso rājña urvaśyā'psarasā saha samāgamaḥ, atha kālāntare samaya-pratijñābhaṅgena viyoge'tiśokākulasya tasya kurukṣetre militayorvaśyā samā- gamāpuraḥsaraputraprāptikathanapūrvakamāśvāsanam , athaikavatsarānantaraṃ nṛpasya kurukṣe-trasthapadmataṭāke punarurvaśyā saha samāgamaḥ, urvaśyā nṛpāya svasyāṃ nṛpavīryataḥ samutpannasyāyurnāmakaputrasya samarpaṇam, athaikarātraprasaṃgena tasyāmurvaśyāṃ pañcagarbha-vīryasthāpanam, tatastatsūcanayā nirantaramurvaśīlokaprāptaye purūravasā gandharva prārthanākaraṇam , tatprārthanayā saṃtuṣṭairgandharvaistasmai purūravase'gnisthālīṃ pradāya yajñārthamupadeśakaraṇam, urvaśyaprāptivaśādasaṃtuṣṭena nṛpeṇa madhyevanamevāgnisthālīṃ prakṣipya svapuraṃ prati gamanam, agnisthālīnikṣepasthāne śamīgarbhāśvatthotpattiḥ, tatastasyāśvatthasya caturviśatyāṃgulāmaraṇiṃ kṛtvā tatra nirmanthanādagnitrayaṃ samutpādya bahūnyajñānkṛtvā gandharvalokamāsādyorvaśyā saha purūravaso nṛpasya ramaṇam, atha kadācicchakrasya purato nṛtyatsamāraṃbhe parasparaṃ vīkṣya hā-syatatparayorurvaśīpurūravasostuṃburuṇā devanāṭyācāryeṇa viyogo vāṃ bhaviṣyatīti śāpapradānam, atha purūravasā śakraṃ prārthya taduktopāyacikīrṣayā bhūtalaṃ sametya dakṣiṇodadhisthagandhamādanaparvatavartisādhyāmṛtākhyatīrthe snānamātreṇa śāpānmuktvā punarurvaśīlokaṃ prati gatvorvaśyā saha ramaṇavarṇanam, sādhyāmṛtatīrthamāhātmyam ५०
२९ atha sarvatīrthamāhātmyavarṇanam tatprasaṅgena sucaritākhyavipracaritravarṇanam, tatra sucaritavipreṇa jarāturatayā'śaktena sarvatīrthasnānakāmanayā dakṣiṇāṃbhodhistha gandhamā-danaparvatamāgatya śivadīkṣāṃ gṛhītvā tapaḥkaraṇam, tattapasā śaṅkarasya prādurbhāve sati sucaritākhyavipreṇa śrīśivastutikaraṇam, śrīśivena sucaritehitapūraṇāya suca-ritasamīpe sarvāṇi tīrthānyāvāhyaikatra sarvatīrthasamavāyakaraṇena sarvatīrthābhidhai-katīrtha nirmāya sucaritāya snānārthamājñākaraṇam , sucaritamuninā śivāgre sarva-tīrtheṃ snānakaraṇam, sarvatīrthe snānakaraṇātsucaritākhyaviprasya jarānirmuktipūrvaka-tāruṇyasaundaryādiprāptiḥ, sarvatīrthākhyatīrthamāhātmyam....... ५२
३० atha dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyavarṇanam, dhanuṣkoṭitīrthasyānekavidhapāpavināśanasāma-rthyavarṇanam , dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgena śrīrāmacandreṇa vibhīṣaṇaprārthanayā laṃkāyāmanyalokānāmagamanāya nijadhanuṣkoṭyā rekhākaraṇena svasetubhedakaraṇava-rṇanam , dhanuṣkoṭitīrthe sarvadevatāsāṃnidhyavarṇanam, māghamāsādikāleṣu dhanu-ṣkoṭitīrthasnānamāhātmyavarṇanama.. .......... .... ५३
३१ atha dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgenāśvatthāmnaścaritravarṇanam, tatrāśvatthāmnā pāṇḍava-śibirasthasarvagruptaśūravīrāṇāṃ hananārthaṃ pratijñāṃ kṛtvā rātrisamaye kṛtavarmakṛpābhyāṃ saha śibiradvāramāsādya mahādevamārādhya prasannāttasmādvijayakhaḍgaṃ labdhvā svapi-
tṛghātaka dhṛṣṭadyumnaśibiraṃ prathamataḥ praviśya dhṛṣṭadyumnaṃ prathamato hatvā paścātsarvaśibira-sthadraupadīputrādisarvasainyahananam, śibiradvārato bahirniryātānāṃ sainyānāṃ kṛta-varmakṛpācāryābhyāṃ hananam. tato'śvatthāmādīnāṃ śibirato nirgatya pṛthakpṛtha-gdeśānprati palāyanam, atha narmadātīre maharṣimadhye praviṣṭasyāśvatthāmno brāhmaṇaiḥ pātitya ukte tato lajjayā nirgatyāśvatthāmnā tīrthayātrākaraṇam, atha badarikā-śramasthitaṃ vyāsaṃ prati śaraṇagamanam, tato vyāsopadeśenāśvatthāmnā suptamāraṇa-doṣaśāntaye rāmasetuṃ samāsādya dhanupkoṭitīrthe snānakaraṇapūrvakaṃ rāmanāthaśiva-sevākaraṇam, tataḥ prādurbhūtasya śivasya stutikaraṇam, atha prasannena mahādeve-nāśvatthāmne varapradānam, dhanupkoṭitīrthamāhātmyam... ... ५६
३२ atha punardhanuṣkoṭitīrtha māhātmyavarṇana prasaṃgena somavaṃśasamudbhava nandanāmakanṛpatiputrasya dharmaguptasya caritravarṇanam, tatra nandanṛpe tapasyārthaṃ vanaṃ prayāte sati rājye'bhi-ṣiktasya dharmaguptasya kadācinmṛgayārthaṃ vanaṃ praviṣṭasya rātrau siṃhādiśvāpadabhītyā vṛkṣādhirohaṇam, tatraiva kenacitsiṃhenābhidrutasya kasyacidṛkṣasya nijaprāṇaparirirakṣi-ṣayā vṛkṣastharājasamīpamāgamanam , tato mithaḥ sambhāṣaṇapūrvakaṃ viśvāsaṃ samutpādya rātrau yāmadvayavibhāgena bhūpatyṛkṣābhyāṃ paryāyeṇa nidrājāgṛtivyavasthākaraṇam, atha prathamaṃ rājani supte sati siṃhenarkṣaṃ prati rājānaṃ nīcairnikṣipetyukte'pi tenarkṣeṇa viśvāsadharmaparipālanārthaṃ rājānamanikṣipya siṃhaṃ prati mitradrohapātakapariṇāmaka-thanam, tato nṛpe prabuddhe sati tasminnṛkṣe supte sati siṃhena bhūpaṃ pratyṛkṣaṃ nīcairnikṣi-petyukte rājñarkṣasya nīcaiḥ pātanam , tasminnavasare svanakhāvalaṃbitapādapena tenarkṣeṇa punaḥ pādapamadhiruhya svasya dhyānakāṣṭhābhidhamunitvakathanapūrvakaṃ kāmata ṛkṣarūpadhā-ritvamuktvā bhūpataye tvamunmatto bhaveti śāpaṃ pradāya sihaṃ prati gautamadattaśāpa-vaśātsiṃhatvaprāptirūpapūrvavṛttāntakathanam , dhyānakāṣṭhamunivacaḥśravaṇena siṃhasya tatkṣaṇameva yakṣarūpasvarūpātrāptipūrvakaṃ vimānamāruhya yakṣalokaṃ prati gamanam, tato nijecchayā ṛkṣarūpaṃ dhṛtavato dhyānakāṣṭhamuneḥ svecchayā vanāṃtaraṃ prati gamanam, dhyānakāṣṭhamuniśāpāddharmaguptasyonmattatāprāptyanantaraṃ svapuraṃ pratyāgamanam, tatastaṃ dharmaguptamunmattaṃ dṛṣṭvā tasya mantribhirnarmadātīranivāsinastatpiturnandabhūpasya samīpaṃ prati tasya dharmaguptasya nayanam, atha tatpitrā nandena svaputrasyonmattatādoṣaśāntaye jaiminimaharṣeḥ prārthanākaraṇam, tato jaiminimaharṣerājñayā nandamahībhṛtā dharmaguptaṃ putraṃ gṛhītvā rāmasetusthadhanuṣkoṭitīrthamabhyetya snānakaraṇam, dhanuṣkoṭitīrthe snānamātreṇa dharmaguptasyonmādaśāntiḥ, tato nandasya tapo'rthaṃ punastapovanaṃ prati gamanama, dharmaguptena rāmanāthasya bahuvittadānapūrvakaṃ saparyāṃ kṛtvā mantribhiḥ saha svapuraṃ pratyāgamanam , dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyam ५८
३३ athapunardhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgena parāvasunāmakabrāhmaṇa brahmahatyāvimukti vṛttānta varṇanam, tatra bṛhaddyumnacakravartinaḥ satre raibhyamaharṣiputrayorarvāvasuparāvasunāmnoradhvara karmārthaṃ gatayormadhye parāvasoradhvarakarmaṇastṛtīyasavanānte gṛhakṛtyanirīkṣaṇārthaṃ svāśramaṃ pratyāgamanama , tadā madhyemārgaṃ mṛgājinaṃ paridhāya rātrau carataḥ svapituhiṃsramṛgaśaṃkayā parāvasunā hananam, atha parāvasunā tadantikamabhyetya svapitara- meva taṃ svena hataṃ nirīkṣya mahāṃtaṃ śokaṃ kṛtvā pituḥ pretakāryaṃ samāpya nṛpateḥ satre sametya svānujāyārvāvasave pitṛhananādivṛttanivedanam, tataḥ pitṛhatyādoṣanivṛttaye prāyaścittakaraṇārthaṃ kaniṣṭhaṃ bhrātaramājñāpya parāvasunā svayaṃ vṛhaddyumnasya rājñaḥ satre yajñakarmakaraṇam, athārvāvasau dvādaśavarṣaparyantaṃ vrahmahatyānivṛttaye prāyaścittapūrvakaṃ vrataṃ kṛtvā satre samāgate sati tajjyeṣṭhabandhunā parāvasunā tasminnijakaniṣṭhabandhāvarvāvasāveva brahmahatyādoṣamāropya bṛhaddyumnarājadvārā'- rvāvasoḥ satrasadanādbahirniṣkāsanam, tato vāstavikatayā niraparādhinā'rvāvasunā nirupāyavaśātsatrādviniṣkramya vanaṃ gatvā tapaḥkaraṇam, tattapastuṣṭebhya āditye- ndrādidevebhyo'rvāvasunā nijapitṛsaṃjīvanarūpavarayācanaṃ svabhrātuśca pitṛbrahmahatyā- doṣaśāntirūpavarayācanaṃ ca, tato devoktopāyamāśrutyārvāvasunā kaniṣṭhabandhunā parāvasorjyeṣṭhabandhorbrahmahatyādoṣanivṛttaye parāvasuṃ gṛhītvā dakṣiṇodadhistha- dhanuṣkoṭitīrthe snānakaraṇam, tena snānaprabhāveṇa parāvasoḥ pitṛbrahmahatyādoṣa- nivṛttiḥ, tataḥ svagṛhaṃ pratyāgatayostayorarvāvasuparāvasvoḥ pitū raibhyamuneḥ sañjīvyotthānam, brahmahatyādisamastadoṣavināśaka dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyam... ५९
३४ atha punardhanuṣkoṭimāhātmyaprasaṅgena sṛgālavānarasaṃvādavṛttāntavarṇanam, tatra pūrva jātismarayoḥ kayościtsṛgālavānarayoḥ parasparaṃ saṃvāde'nyonyaṃ nijapūrvajanma- karmavṛttāntakathanam , evaṃ parasparaṃ bhāṣamāṇayoḥ sṛgālavānarayoḥ samīpe sindhudvīpākhyamunerāgamanam , atha tābhyāṃ sṛgālavānarābhyāṃ nijamu- ktyupāyaṃ pṛṣṭena sindhudvīpamaharṣiṇā dhanuṣkoṭitīrthasnānopadeśapūrvakaṃ kirātī- saṃsargisurāpāyisumatināmaka brāhmaṇasamuddhāravṛttāntakathanam, tatra mahārāṣṭrasthayajña- devadvijaputrasya sumatyākhyasya kirātīsaṃgalolupatayā dhanaṃ saṃpādayituṃ cauryāya pravṛttasya hastena kasyacidbrāhmaṇasya hatyayā brahmahatyāprāptiḥ, atha tayā ghorayā brahmahatyayopadrutasya sarvāṃ bhūmiṃ bhrāntvā svagrāmamāgatya pituḥ samīpe śaraṇā-gamanam, brahmahatyayā tatpitustasya rakṣaṇe niṣedhakaraṇam , tatpitrādīnāṃ purataśca tayā brahmahatyayā sumatestāḍane kṛte tatpitrādīnāṃ sarveṣāṃ duḥkhena rodanam, atha tasminnevāvasare tatra samāgatasya durvāsomaharṣestatpitrā yajñadevena svaputrasya doṣa-nivṛttaye prārthanākaraṇam, tato durvāsasā tasmai brahmahatyādoṣanivṛttaye śrīrāma-dhanuṣkoṭitīrthe snānārthamupadeśakaraṇam, dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṅgena durvinī- tākhyaviprasya gurustrīgamanapāpanivṛttivṛttāntavarṇanam........ ६१
३५ atha yajñadevasya durvāsasaṃ prati durvinītavipracaritrajijñāsayā praśne sati durvāsasā yajñadevāya durvinītākhyadvijavṛttāntavarṇanam, tatra pāṇḍyadeśasthedhmavāhābhidhabrāhma-ṇaputrasya durvinītasya piturmaraṇottaraṃ pituraurdhvadaihikaṃ karma kṛtvā vidhavayā nija- mātrā saha svadeśe durbhikṣavaśādgokarṇaṃ samāgatya nivāsakaraṇam , tatra bahukālaṃ nivasatā tena mūḍhabuddhinā durvinītena pūrvaduṣkarmaparipākādakasmādanaṅgaśarapīḍite-na māmetivādinīṃ vidhavāṃ nijāṃbāṃ balādākṛṣya maithunakaraṇam , atha retaḥsekādanantaraṃ durvinītasya bhṛśapaścāttāpaṃ kṛtvā nijadehaviśuddhaye prāyaścittārthaṃ maha-rṣonprati prārthanam, sarvairmaharṣibhirmahāpātakinastasya nirbhartsanapūrvakaṃ niḥsāraṇe kṛte satyapi paramadayālunā vyāsamaharṣiṇā taṃ prati gurvaṅgannāgamanadoṣanivṛttaye dhanuṣkoṭisnānārthamupadeśakaraṇam , vyāsādupadeśaṃ śrutvā durvinītena nijamātrā saha dhanuṣkoṭitīrthe saṃkalpapūrvakaṃ snātvā māsopavāsānte pāraṇāṃ kṛtvā punarvyāsāṃ-tikamāgatyānantarakartavyopadeśārthaṃ prārthanākaraṇam, tato vyāsena durvinītāya sarva- sajjanakartavyasadupadeśakaraṇam, tato durvinītasya vyāsoktaniyamācaraṇapūvarkaṃ dāra-saṃgrahaṃ kṛtvā gārhasthyadharmācaraṇapūvarkaṃ dharmācaraṇenānte muktivarṇanam, itthaṃ durvāsasā proktaṃ dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaṃ śrutvā yajñadevena brāhmaṇena brahmahatyopadrutaṃ nijaputraṃ grahītvā dhanuṣkoṭitīrthaṃ gatvā snānakaraṇam, tatprabhāveṇa tatrākāśa-vāṇyā yajñadevadvijaputrasya sumatyākhyasya brahmahatyādisakalapātakanivṛttiḥ, itthaṃ sindhudvīpoktaṃ dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaṃ śrutvā sṛgālavānarābhyāṃ dhanuṣkoṭitīrthaṃ gatvā snānakaraṇam, tatprabhāveṇa sṛgālavānarayormokṣāvāptivarṇanam, dhanuṣkoṭi- māhātmyam..................... ६३
३६ atha punardhanuṣkoṭitīrthamāhātmyaprasaṃgena durācārābhidhavipravṛttāṃtavarṇanam , tatra gauta-mītīrasthasya durācārākhyasya dvijasya mahāpātakibhirjanaiḥ saha saṃsargeṇa niḥśeṣa-brāhmaṇyavināśe vetālena gṛhītvā gautamīpradeśāddhanuṣkoṭitīrthe nītvā dhanuṣkoṭi- tīrthajale nimajjanam, tattīrthasnānamātrādvetālagrahānmuktasya durācāramya śrīdattā-treyaṃ prati gatvā nijavṛttāntajijñāsayā prārthanāyāṃ kṛtāyāṃ dattātreyeṇa tasmai vetālagrahagrahaṇādivetālamuktiparyantavṛttakathanapūrvakaṃ dhanuṣkoṭitīrthamāhātmyakatha- nama, tatprasaṃgena vetālasya pūrvajanmani brāhmaṇasya bhādrapadakṛṣṇapakṣe pitṛśrāddhā-karaṇādvetālatvaprāptivarṇanam, tatprasaṃgena mahālayapakṣasthapratitithiśrāddhaphalavarṇanam, mahālayaśrāddhakaraṇaprabhāvāddhariścandrādīnāṃ rājarṣīṇāmatryādibrahmarṣīṇāṃ ca sarva- duḥkhanistārapūrvakasarvāṇimādisiddhiphalāvāptivarṇanam , śrīdattātreyāddhanuṣkoṭi-tīrthamāhātmyaṃ mahālayapakṣīyādiśrāddhamāhātmyaphalāni ca śrutvā tyaktadurācārasya durācārākhyaviprasya dattātreyoktamārgeṇa svagṛhaṃ pratyāgatya svadharmācaraṇena dehāṃte mokṣavarṇanam , sarvapāpanivṛttikaradhanuṣkoṭitīrthapraśaṃsā...... .... ६४
३७ atha phullagrāmasthakṣīrakuṇḍamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena mudgalabrāhmaṇacaritravarṇanam , tatra mudgalena yajñe kriyamāṇe tatra yajñe prādurbhūtasya mahāviṣṇormudgalena stutyā prasādanam, atha mudgalamunimanoṣitapūraṇāya bhagavatā viṣṇunā viśvakarmadvārā mudgalāśrame vistīrṇaṃ kuṇḍaṃ khānayitvā surabhīṃ prati payaḥpūraṇāyājñāpya surabhyā 'khaṇḍapayasā pūrite tasminkuṇḍe bhagavatā mudgalāya sāyaṃprātarhomārthaṃ tatkuṇḍaṃ dattvā tasya kṣīrasara iti nāma kṛtvā mudgalāya varaṃ pradāyāntardhānakaraṇam, mudgalasya maharṣerbhagavatprītaye homādisvadharmācaraṇapūrvakaṃ dehānte mokṣaprāptiḥ, kṣīra-kuṇḍamāhātmyaprasaṃgena svasapatnyāśchalakāriṇyāḥ kadrvākhyāyāḥ kaśyapapatnyā-śchalajanyapātakanivṛttivṛttāntavarṇanam, kṣīrakuṇḍamāhātmyavarṇanam. ... ६८
३८ vinatākadrvorbhaginyorapi sapatnyoḥ kadācitsūryāśvapucchavarṇakathanapaṇena dāsībhāve niścite vinatayā sūryāśvapucche yathārthatayā śvetavarṇe prokte satyapi kadrvā chalena nija-putrāṇāṃ nāgānāṃ sūryāśvapucchasya nijagātraveṣṭanenācchādya nīlatvavidhānāyājñā- karaṇam, nāgaistadvacasyanaṃgīkṛte kadrvā nāgebhyaḥ śāpapradānam, atha karkoṭakā-khyanāgena mātrarthe sūryāśvapucchasya svabhogenācchādya nīlīkaraṇam, atha kadrūvi-natābhyāṃ saha militvā kṛṣṇapucchasūryahayadarśanam , kṛpṇapucchaṃ taṃ sūryahayaṃ dṛṣṭvā chalena nirjitayā'ta eva duḥkhitayā vinatayā kadrvāśceṭītvaṃ svīkṛtya svasutena garuḍena saha kadrvāstatputrāṇāṃ nāgānāṃ ca vahanam, atha garuḍena mātṛtaśceṭītvakā-raṇaṃ vijñāya tasyāḥ kadrvāḥ sakāśātsvamāturdāsyavimuktaye sudhāharaṇārtha gamanā-ya mātuḥ samīpe bhakṣyaprārthanam, mātrā garuḍāya samudramadhyasthitaśabarabhakṣaṇā-rthamājñākaraṇam, garuḍena śabarānbhakṣayitvā tanmadhya āgatasya viprasya tadbhārya-yā kirātyā saha mukhānnirudgiraṇam, atha śabarānbhakṣayitvāpyatṛptena garuḍena nijapituḥ kaśyapasya samīpametya taṃ prati kṣudbādhānivṛttaye bhakṣyaprārthanam, kaśya-pena vibhāvasusupratīkayorbhrātroḥ parasparaṃ śāpato gajakacchapatvaṃ prāptayorbhakṣaṇārthaṃ garuḍaṃ pratyājñākaraṇam , tato garuḍena nijanakhābhyāṃ tau gajakacchapau gṛhītvā tadbhakṣaṇārthamavasthitaye vilaṃbākhyatīrthatīrastharohiṇākhyataruśākhādhirohaṇam, ta- sminnārūḍhamātre tacchākhābhaṅge tacchākhāyāmavalaṃbamānānāṃ vālakhilyamaharṣīṇāṃ patanabhītyā garuḍena tacchākhāyā uccairuttolya madhye sāntarāle kasmiṃścinnirjana-pradeśe nidhānapūrvakaṃ gajakacchapabhakṣaṇam, atha garuḍe sudhāmāhartuṃ svargalokaṃ prati prasthātukāme sati svargaloke'niṣṭotpātāndṛṣṭvā bṛhaspatiṃ pratīndreṇotpāta-kāraṇapraśnakaraṇam , bṛhaspatinendrāya vālakhilyadattaśāpodayakālakathanam , tato garuḍena svargaṃ pratyāgamanam , garuḍasya devaiḥ saha yuddhavarṇanam, tasminyuddhe varadāna-cchalena viṣṇunā garuḍasya nijavāhanatvena prārthanam, athatasmai śakreṇa varapradānam, garuḍena sudhāmānīya nāgānāṃ saṃnidhau kuśeṣu sthāpayitvā svasya māturdāsyānmokṣa-ṇam , atha snānaṃ kṛtvā samāgacchatsu nāgeṣu śakreṇa sudhākalaśasya haraṇam, snātvā samāgatairnāgaiḥ sudhāśaṃkayā kuśeṣu lihyamāneṣu nāgānāṃ jihvāpāṭanena dvijihva tvaprāptiḥ, atha nijamātaramuddiśya cchalakāriṇyai kadrvai garuḍena bhartṛparicaryānarha-tārūpaśāpapradānam , atha tadbhartrā kaśyapena kadrvā nirbhartsanam , atha sādhvyāḥ sacchī-lāyā vinatāyāḥ prārthanayā kaśyapena kadrvai cchaladoṣaśāntaye dakṣiṇodadhitīrastha-phullagrāmavartikṣīrasarasi snānārthamājñākaraṇam, kṣīrakuṃḍe snānena kadrvāśchalajanya-doṣaśāntiḥ, kṣīrasaromāhātmyam.... ........ ७०
३९ atha kapitīrthamāhātmyavarṇanam , tatra rāvaṇādirākṣasahananānaṃtaraṃ sarvakapibhi-stīrthaṃ nirmāya snānakaraṇam, kapitīrthasya śrīrāmacandreṇa varapradānam, kapitīrtha-māhātmyaprasaṃgena viśvāmitracaritravarṇanam , tatra brāhmaṇyaprāptaye tapaḥ kurvato viśvā-mitrasya tapovighnārtha samāgatāyā raṃbhāyā viśvāmitraśāpācchilātvaprāptiḥ, śvetamuninā nijopadravārthamāgatāyā rākṣasyā upari tadvidrāvaṇāya śilāyāḥ prakṣepaṇam, tasyāḥ śilāyāstāṃ rākṣasīṃ prahṛtya hatvā kapitīrthe patitāyāstattīrtha-prabhāveṇa punā rambhātvaprāptiḥ, tasyā rākṣasyā api śāpamuktipūrvakaṃ ghṛtācyapsara-stvaprāptiḥ, kīpatīrthaṃmāhātmyam......... ... ७३
४० atha gāyatrīsarasvatītīrdhadvayamāhātmyavarṇanam , tatprasaṃgena nijaduhitaraṃ prati kāmu-kasya brahmaṇaḥ śivena hananam, gāyatrīsarasvatīprārthanayā śivena brahmaṇaḥ saṃjīva-nama , brahmaṇā śivastutikaraṇam, śivājñayā gāyatrīsarasvatyorgandhamādane kuṇḍa-dvayanirmāṇapūrvakaṃ saṃnidhānam, gāyatrīsarasvatīkuṇḍadvayamāhātmyam . . ७४
४१ atha gāyatrīsarasvatīkuṇḍamāhātmyaprasaṃgena kāśyapākhyavipravṛttāntavarṇanam, tatra śamīkamuniputraśaptasya parīkṣidbhūpasya bhaviṣyatsarpadaṃśajanyamṛtyunivāraṇārthaṃ gacchato viṣāpaharavidyānipuṇasya kāśyapabrāhmaṇasya madhyemārgameva takṣakāddhanamādāya parāvṛttau rājajīvitasyārakṣaṇātsakalajananindyatāprāptiḥ, tataḥ śākalyamunernija-lokanindyatākāraṇaṃ jñātvā taddoṣaparihārārthaṃ śākalyopadeśena dakṣiṇodadhitīrastha-gāyatrīsarasvatīkuṇḍadvayaṃ gatvā snānakaraṇam, tadānīṃ prādurbhūtayorgāyatrīsara-svatyoḥ kāśyapena stutikaraṇām , tasmai tābhyāṃ varapradānam , tatprasādena kāśyapa-brāhmaṇasya muktakilbiṣatvavarṇanam, gāyatrīsarasvatīkuṇḍadvayamāhātmyam .. ७५
४२ atharṇamocanatīrtha paṃcapāṇḍavatīrtha devatīrtha sugrīvatīrtha nalatīrtha gavākṣatīrthāṅgadatīrtha gajagava-yaśarabhakumudaharapanasanirmitatīrtha vibhīṣaṇatīrtha vibhīṣaṇasacivavinirmita tīrthacatuṣṭaya-māhātmyavarṇanapūrvakaṃ gandhamādanastha sarayūnadī rāmanātha mahādevādi māhātmyavarṇanam. ७८
४३ atha śrīrāmacandrasthāpitarāmanāthaliṅgamāhātmyavarṇanam, tatra śrīrāmeśvaramahāliṃga-darśanādibhaktipūrvakapūjanādisavistarapraśaṃsāmāhātmyavarṇanam- .... ७९
४४ śrīrāmeśvaraliṅgamāhātmyaprasaṃgena śrīrāmacandracaritravarṇanam, tatra śrīrāmacandreṇa sāgare setuṃ baddhvā laṃkāyāṃ yuddhe rāvaṇaṃ hatvā sītāṃ saṃśodhya dakṣiṇodadhitīre gandhamādana-parvate'vasthānam, athāgastyādimunibhirāgatya śrīrāmasya stutikaraṇam, atha śrīrāmeṇa rāvaṇahananajanyabrahmahatyādoṣāpanuttaye munīnāmupadeśena śrīmaheśvarasya liṅgaṃ sthāpayituṃ munibhiḥ sumuhūrtaṃ niścitya kailāsācchivaliṅgamānetuṃ hanumantaṃ pratyājñākaraṇam, kailāsaṃ prati śivaliṅgamānetuṃ gatasya hanumato liṅgamādāyā-gamane vilaṃbaṃ dṛṣṭvā munīnāṃ saṃmatyā sumuhūrtātikramabhītyā śrīrāmeṇa jānakī-kṛtabālukāmayaśivaliṅgasya sthāpanapūrvakaṃ pūjākaraṇam , tato liṅgasthitena śrīsāṃ-basadāśivena liṅgamadhyātprādurbhūya śrīrāmacandrāya varapradānam, rāmacandreṇa śrīrāmeśvarāgrato nadikeśvaraṃ saṃsthāpyeśvarasyābhiṣekārthaṃ nijadhanuṣkoṭyā koṭi- tīrthākhyakūpanirmāṇam, liṅgapratiṣṭhākaraṇam. ८२
४५ śrīrāmeṇa sumuhūrte saikataśrīśivaliṅgapratiṣṭhākaraṇānantaraṃ hanumatā kailāsaparvatācchi-valiṅgānayanam , rāmeṇa svāgamanātpūrvameva sthāpitaṃ śivaliṅgaṃ dṛṣṭvā māruteḥ krodhapūrvakaśokākulatvadaśāvarṇanam, śrīraghunāthena mārutisāntvanam, tato rāmā-jñayā hanumatā hanumadīśvarasthāpanam , evaṃ tatra rāmeśvarādyekādaśaśivaliṅgavarṇa-
nam, atha hanumatā rāmasthāpitasītāvinirmitasaikataliṅgotpāṭanāya sāhasena prayatne kṛte'pi prayatnanaiṣphalyato mārutermūrchāprāptipūrvakaṃ patanam, atha śrīsītārāma-candrābhyāṃ māruteḥ svāsthyāya prayatnakaraṇam....... ८४
४६ śrīrāmacandreṇa mūrchāpannasya māruteḥ kṛte śokakaraṇam , atha mārutermūrchānivṛttyanantaraṃ mārutinā śrīrāmajānakyoḥ stutikaraṇam, śrīrāmacandreṇa mārutaye śivabhaktyu-padeśaṃ kṛtvā mārutipatanasthānasamutpanna gaṅgāyamunāsarasvatīnadītrayarūpa hanumatkuṇḍa-rūpatīrthasnānāyājñākaraṇam, rāmanāthasamīpe hanumatā svānītaliṅgasthāpanam ८६
४७ atha śrariāmacandrasya brahmahatyotpattihetuvarṇanaprasaṃgena rāvaṇādīnāṃ kaikasyāṃ sumāli-rākṣasakanyāyāṃ viśravaso muneḥ sakāśādutpattivṛttāntavarṇanam , evaṃ rāvaṇakumbha-karṇayorbrāhmaṇatvena rāmacandrasya taddhananādbrahmahatyāprāptau tannivṛttaye rāmacandreṇa setubandhe rāmeśvaraliṅgasthāpanam, brahmahatyāvimocanākhyatīrthaṃ nirmāya tatsamīpava-rtini bile brahmahatyāṃ prāpayya tadbilasyopari bhairavasthāpanam, rāmanāthamahāliṃgasya dakṣiṇabhāge girijāyāḥ sthitiḥ, āsamaṃtātparivāradigdevatānāṃ ca sthāpanam, rāmeśvaraliṅgapūjāsevārtha rāmacaṃdreṇa brāhmaṇānāmagrahārādivṛttipradānam. ८८
४८ atha rāmanāthamāhātmyaprasaṅgena pāṇḍyadeśādhipaśaṃkararājavṛttāntavarṇanam kadāci- nmṛgayārthaṃ vane vicaratā śaṃkarabhūpena vyāghracarmāvṛtasya kasyacicchākalyamunestathā-vidhāyā eva vyāghracarmāvṛtāyāstatpatnyāśca vyāghraśaṃkayā hananam svapitarau hatau dṛṣṭvā tayorbālakasya rodanam, tadrodanaṃ śrutvā śaṃkaranṛpasya tatsamīpaṃ pratyāgamanam, tatratyairmunibhirbālakasamīpaṃ pratyetya dhanurdharaṃ rājānaṃ mṛtau pitarau rudantaṃ bālakaṃ ca nirīkṣya bālakasya tattvajñānopadeśena sāntvanakaraṇapūrvakaṃ mātāpitroraurdhvadai-hikārthamājñākaraṇam, munīnāmājñayā tena muniputreṇa pitroraurdhvadaihikaṃ kṛtvā hālāsyatīrthe rāmeśvarasthale pitrorasthinidhānapūrvakaṃ śrāddhādividhikaraṇam, tatprabhā-vena tatpitrormuktivarṇanam, atha brāhmaṇaiḥ śaṃkarabhūpasya dhikkārapūrvakaṃ brahmahatyāpano-dāya vahnipraveśārthamājñākaraṇam, tato brāhmaṇājñayā śaṃkarabhūpena svamaṃtriṇo nijarājye svaputrasyābhiṣekārthamājñāpyāgniṃ prajvālya tasminpatituṃ prayatne kṛte satyākāśa-vāṇyā śaṃkarabhūpasya vahnipatanato nivāraṇapūrvakaṃ strīhatyābrahmahatyādoṣanivṛttaye rāmanāthadarśanārthamājñākaraṇam, tato brāhmaṇānāmapi tathaivānumodane sati śaṃkara-bhūpenaikavarṣaparyantaṃ śrīrāmeśvaraliṅgasevanam , tatstutiprabhāveṇa śaṅkarabhūpasya mukhato vinirgatāyāḥ strīhatyāsamanvitabrahmahatyāyā bhairaveṇa śivājñayā hananam, atha pavitrasya śaṃkarasya śrīrāmanāthena bhagavatā''virbhūya varapradānam, śrīrāmanāthaprasā-dācchaṃkarabhūpasya śivasāyujyaprāptivarṇanam .. .......... ८९
४९ atha śrīrāmacandralakṣmaṇasītāhanumadādisamastavānarasamastamunisamastadevādibhiḥ śrīrāmeśvarabhagavataḥ stutikaraṇam, tataḥ prasannena śrīrāmeśvareṇa śrīrāmacandrādibhyo varapradānavarṇanama. . ९२
५० atha setumādhavavaibhavavarṇanam, tatprasaṅgena puṇyanidhināmakarājavṛttāntavarṇanam, tatra kadācinmadhurāpurīnareśasya puṇyanidhe rāmadhanuṣkoṭau snātvā tulāpuruṣādi-dānāni dattvā svapurīṃ prati prasthātukāmasya kanyārūpadhāriṇyā lakṣmyā darśanam, tayā kanyayā puṇyanidhibhūpatiṃ pratyahaṃ te kanyā bhūtvā tava gṛhe nivatsyāmīti svābhiprāyakathanam, tataḥ puṇyanidhinā tasyāḥ kanyārūpadhāriṇyā lakṣmyāḥ svagṛhaṃ pratyānīya vindhyāvalyākhyāyāḥ svabhāryāyāḥ samīpe pradānaṃ putravatpo-ṣaṇapūrvakaṃ vardhanaṃ ca, atha tasyā lakṣmyā anveṣaṇārthaṃ vipraveṣadhāriṇā viṣṇunā tatrāgamanaṃ tatrodyāne puṣpāṇi vicinvantyāḥ kanyārūpadhāriṇyā lakṣmyā haṭhā-tkaragrahaṇaṃ ca, tataḥ kanyārodanaṃ śrutvā puṇyanidhinā nijadūtadvārā tasya viprarūpa-dhāriṇo viṣṇoḥ śrīrāmanāthamandiraṃ nītvā nigaḍairbandhanam, atha rātrau svapne puṇya-nidhinā tasya viprasya bhagavadviṣṇurūpeṇa nijakanyāyāśca lakṣmīrūpeṇa darśanam, tataḥ prabhāte svakanyāṃ gṛhītvā rāmanāthālayaṃ gatvā taṃ vipraṃ svapnadṛṣṭabhagavadrūpa-vantaṃ dṛṣṭvā taṃ viṣṇuṃ vijñāya stutikaraṇapūrvakaṃ svāparādhakṣamāpaṇam, nijakanyā-rūpāyāśca tasyā lakṣmyāḥ stutikaraṇam, tatprārthanayā prasannena salakṣmīkeṇa bhaga-vatā puṇyanidhaye varapradānam, tasya bhaktasya puṇyanidherbhūpasya nirantarakīrtaye bhagavatā setumādhavasaṃjñayā nigaḍabaddhamūrtidhāraṇapūrvakameva tatrāvasthitikaraṇam , tataḥ puṇyanidhibhūpena setumādhavabhagavatsevākaraṇam , puṇyanidherdehānte muktiprāptiḥ, setumādhavamāhātmyavarṇanam...... .. .... .
५१ atha setuyātrāvidhikramavarṇanam, svagṛhe snānapūrvakaṃ saṃkalpaṃ vidhāya yātroddeśena yātrikanityaniyamadhāraṇapūrvakaṃ savistarayātrāvidhānavarṇanam... ९६
५२ atha viśeṣataḥ setuvaibhavavarṇanapuraḥsaraṃ dhanuṣkoṭitīrthasnānadānādimāhātmyavarṇanam , śrīrāmacandreṇa dhanuṣkoṭitīrthasya varapradānavṛttāntavarṇanam, dānaprasaṃgena pātra-vicāre prastūyamāne vasiṣṭhadilīpasaṃvāde satpātrapraśaṃsā, rāmasetau dhanuṣkoṭi-tīrthe snānādikarmasvardhodayādikālapraśaṃsāpūrvakaṃ pūjārghyavratādisatkarmapraśaṃsanam , setumāhātmyapaṭhanaśravaṇadānamāhātmyavarṇanama , setumāhātmyasyopasaṃhārapūrvakasamā-ptivarṇanam........... ९८
iti brāhmakhaṇḍe prathamaṃ setumāhātmyam // ( ३-१) //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0