Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Verses 3-2

3-2.1

atha brāhmakhaṇḍe tṛtīyaṃ brāhmottarakhaṇḍam // ( ३-३) //
१ atha naimiṣāraṇye śaunakādimaharṣīṇāṃ sūtamaharṣiṃ prati śrīśaṃkaramāhātmyajijñāsayā praśnakaraṇam, tatra śrīsūtamaharṣiṇādau śaunakādimaharṣīnprati śrīśaṃkarasya pañcākṣara- mantramāhātmyavarṇanam, sadguroḥ sakāśānmantragrahaṇādividhivarṇanam. tatprasaṃgena mathurādhipatidāśārharājavṛttāntavarṇanam, tatra dāśārhabhūpena kāśirājatanayāṃ vivāhya tato vratavaśādratamanicchaṃtyā tayā saha riraṃsayā tāṃ balādākṛṣya rājñā tadaṃge spṛṣṭamātre taptāyogolavadatitaptatamaṃ tadaṃgaṃ tatkṣaṇameva samutsṛjya bhayaṃ prāpya taptāṃgatākāraṇe pṛṣṭe tayā tasmai rājñe svānuṣṭhitaśivapañcākṣarīmantra- prabhāvānuvarṇanam, rājñaśca sadguroḥ sakāśācchivapañcākṣarīmantragrahaṇārthaṃ vijñaptikaraṇam, tatastadvacanamākarṇya rājñā gargaguroḥ sakāśātkālindītīre puṇyataro- mūle śrīśivamaṃtropadeśe gṛhīte sati tasya rājñaḥ śarīrarandhrebhyaḥ śatakoṭyavadhi- kākarūpeṇa pātakānāṃ nirgamanapūrvakaṃ bhasmabhavanam, tataḥ pavitradehasya tasya dāśārhabhūpasya guruśubhāśīrvacanena candanaśītalāṃgyā tayā nijapalyā saha svagṛhamāgatya sukhopabhogapūrvakaṃ rājyakaraṇam, śivapañcākṣarīmantramāhātmyam.. १७२

3-2.2

२ atha māghakṛṣṇacaturdaśīmahāśivarātrimāhātmyavarṇanam, tatropavāsaśivaliṅgapūjana- bilvapatrasamarpaṇamāhātmyam, tatprasaṃgenekṣvākuvaṃśajamitrasahākhyarājavṛttāntavarṇa- nam, tatra mitrasahena rājñā mṛgayāyāṃ gatvā kasmiṃścidrākṣase nihate sati tasya rākṣasasyānujabhrātrā chadmanā bhṛtyaveṣaṃ dhṛtvā chidrānveṣaṇapratīkṣaṇāya rājānaṃ prati vinītarūpeṇāgamanam, rājñā tasya rākṣasasya nijamahānasādhyakṣatāyāṃ niyoja- nam, tatastena rājñā kadācinnijakulagurau vasiṣṭhe bhojanārthaṃ nimantrite sati tadbhojanapātre chadmaveṣadhāriṇā rākṣasena manuṣyamāṃsapariveṣaṇam, tadamedhyaṃ bhojanaṃ nirīkṣya kruddhena vasiṣṭhamaharṣiṇā rājñe dvādaśavarṣaparyaṃtarākṣasatvarūpaśāpapradānam, tato niṣkāraṇaśāpaṃ śrutvā kruddhena rājñā svagurave vasiṣṭhāya pratiśāpaṃ pradātuṃ haste jalagrahaṇam, tato rājñyā madayantyā gurave śāpaṃ pradātumudyatasya tasya rājñaḥ prārthanāṃ kṛtvā nivartanam, tatastena rājñā gurave śāpapradānāya haste gṛhītasya jalasya nijapādayoḥ prakṣepaṇam, tena tatpādayoḥ kalmāṣatāpattyā tasya rājñaḥ kalmāṣapādanāmatvena prasiddhiḥ, atha rākṣasatvaprāptyanantaraṃ vane vicaratā kalmāṣa pādarājñā kasyacinmunikumārasya bhakṣaṇe kṛte tatra tena saha caraṃtyā tasya munikumārasya palyā tasmai rākṣasatvaṃ prāptāya kalmāṣapādarājñe 'strīsaṃge sati te mṛtyurbhaviṣyati' iti śāpaṃ pradāyāgnau praveśakaraṇam, atha śāpakālāvadhyanaṃtaraṃ śāpanirmu- ktsya tasya svasvarūpaṃ prāpya svagṛhaṃ pratyāgamanam, tatastatpalyā madayantyā viprapatnī- śāpaṃ śrutvā nijavaidhavyabhītyā ratiṃ yācamānasya patyurnivāraṇam, atha rājya- bhoganirāśe rājñi vanaṃ prayāte sati sūryavaṃśasya pratiṣṭhāyai vasiṣṭhena muninā tadrāja- patnyāṃ madayantyāṃ sutotpādanam, atha vanaṃ prati gatasya tasya kalmāṣapādarājñaḥ paścādghorāyā brahmahatyāyānudravaṇam brahmahatyopadrutasya rājño mithilodyāne gautamamaharṣiṃ prati gamanam, tato gautamamaharṣiṇā rājñe vrahmahatyādoṣanivāraṇāya gokarṇakṣetre śivaliṅgadarśanaṃ kartuṃ gamanāyopadeśakaraṇam, tatprasaṃgena gokarṇeśvara- māhātmyavarṇanam .. ....... .-१७३

3-2.2

३ atha gautamena gokarṇeśvaramāhātmyavarṇanaprasaṃgena kasyāścidvṛddhāyāścāṃḍālyāḥ śivalokaṃ prati nayanāya samāgataiḥ śivadūtaiḥ saha svasya saṃvādavarṇanam, tatra śivadūtānprati gautamena cāṇḍālyāḥ śivalokaṃ prati nayanakāraṇe pṛṣṭe śivadūtaistasyāścāṃḍālyāḥ pūrvajanmavṛttāntavarṇanama, tatra tasyāḥ pūrvajanmani brāhmaṇavidhavāyāḥ kāma- vaśena jātibhraṣṭatāṃ prāpya śūdraratāyā hastena rātrāvajñānādgovatsasya vadhe jāte sati taṃ prakāśe dṛṣṭvā govatsaṃ jñātvā paścāttāpena 'śivaśiva' ityuccāraṇam , atha tasyāḥ kālena mṛtyuṃ prāptāyāścāṃḍālītvaprāptipūrvakadaivadurvipākavarṇanam, asyāścāṃḍālyā annādibhikṣāyācanārthaṃ gokarṇakṣetraṃ prati gamane madhyemārgaṃ mṛtyūpasthitau tatkṛtaśivanāmasaṃkīrtanaprabhāveṇa śivena tasyāḥ smaraṇāttasyāḥ śivadūtairjīvaleśaṃ samākṛṣya divyatejoṃśena yojayitvā śivalokaṃ prati nayanavarṇanam, atha tatprasaṃgena rājñā gautamāya śivalokasvarūpe pṛṣṭe sati gautama maharṣiṇā kalmāṣapādāparaparyāyāya mitrasahāya rājñe śivalokasvarūpavarṇanama, atha gautamopadeśena rājño gokarṇakṣetraṃ gatvā śrīgokarṇeśvaramahādevadarśanapūjanādiprabhāvena vimuktabrahmahatyādipāpatāpūrvakaṃ śivalokāvāptivarṇanam ... १७६

3-2.2

४ atha śrīśivapūjāmāhātmyavarṇanam, tatprasaṅgena kirātadeśasthavimardanākhyarājavṛttānta-
varṇanam, tasya rājño niraṃtaramadharmaparatve'pi śivabhaktiparatvam, athaikadaikānte tasya patnyā kumudvatyā taṃ rājānaṃ prati sutarāṃ durācāraparatve'pi śivabhaktitatpara-
tvakāraṇajijñāsayā praśnakaraṇam, tato vimardanabhūpena nijapūrvajanmavṛttāṃtavarṇanam, pūrvajanmani paṃpānagare sārameyena mahāśivarātryāṃ śrīśivamandire mahāpūjāyāṃ pravartamānāyāṃ śrīśivamaṃdirasya pradakṣiṇākaraṇam, tatratyairjanairdvāradeśe tasya sārameyasya śaraprahāreṇa hananātprāṇe gate sati śrīśivasaṃnidhiprabhāvādrājajanmaprāptivarṇanam, śvayonau bhakṣyalipsāvāsanāvaśātsarvabhakṣatānairghṛṇyādidurācārapravṛttivarṇanaṃ ca, tato rājñā rājñyai tasyā rājñyāḥ pūrvajanmavṛttāntavarṇanam, tatra tasyāḥ prāgjanmani kapotyā māṃsapiṇḍamādāya śivamandiraśikharamārūḍhāyā māṃsapiṇḍajighṛkṣayā tīkṣṇatuṇḍena gṛdhreṇa pātanānmaraṇe sati śrīśaṅkarasyāgre maraṇasya prabhāvādrājapatnītvaprāptivarṇanam, atha rājñīpṛṣṭena rājñobhayorapi bhaviṣyatsaptajanmavṛttāntavarṇanapūrvakaṃ mahāśivarātryāṃ śrīśivapūjanaprabhāveṇa śivapadaprāptirbhaviṣyatīti varṇanam.... १७९

3-2.1

५ atha śibabhaktimāhātmyavarṇanam, tatprasaṅgenojjayanīstha candrasenarājavṛttāntavarṇanam, tatra candrasenasya rājñaḥ sarvadā śivabhaktiparāyaṇatāṃ nirīkṣya maṇibhadrākhyena śivagaṇena mitratāṃ kṛtvā tasmai rājñe cintāmaṇiratnapradānam ,taṃ ciṃtāmaṇiṃ kaṃṭhe dhṛtvā rājyaṃ kṛtavataścaṃdrasenasya mahīpateraiśvaryamasahamānaistaccintāmaṇiratnaṃ taṃ prati yācamānairanyabhūpālairyuddhārtha saṃnyahyāvantīpurīṃ pratyāgatyāsamantato'vantīpuranirodhakaraṇam, tasminnavasare rājñaścaṃdrasenasya śrīmahākālaṃ maheśvaraṃ prati śaraṇaṃ gatvā'harniśaṃ śrīśaṃkarasya mahāpūjākaraṇam, tamminnavasare śrīśivamadiraṃ samāgatayā paccahāyananijabālakasametayā kayācidvidhavayā gopāṃganayā rājñā kṛtaṃ pūjotsavaṃ dṛṣṭvā svaśibiraṃ prati gamane kṛte sati pañcahāyanena tasyā bālakena svaśibiranikaṭa ekāntaśūnyasthāne pāṣāṇarūpaṃ śivaliṅgaṃ saṃsthāpya yathālabdhāni puṣpāṇi gṛhītvā kṛtrimāngandhādyupacārānkalpayitvā'nanyamānasena śivapūjākaraṇam, atha tāvattatra tayā gopāṅganayā samāgatya roṣeṇa tasyāḥ svabālakakṛtāyāḥ śivapūjāyā vināśa- nam, tataḥ śaṃbhupūjāvināśaṃ dṛṣṭvā bālakasyātiśokenākrośena mūrchāprāptiḥ, tataḥ ki- yatā kālena labdhasaṃjñena tena bālakena tatraiva sthāne divyahiraṇmayaśivamandiraratnama- yaśivaliṅgadarśanam, tatastena prasannena bālakena śrīśaṅkarasya purataḥ svamātuḥ śiva- pūjābhaṅgajanitāparādhakṣamāpaṇam, atha sāyaṃ rātrerāgame śrīśivaprasādāttasya sarvasya gopagaṇaśibirasya divyakāṃcanamayatvaṃ dṛṣṭvā tatra divyarūpadharāṃ suptāṃ nijamā- taramantike gatvā prabodhya sarvaśibirasya kāñcanamayatvakathanam, atha tayā gopyā tadāścaryaṃ dṛṣṭvā rājñaḥ samīpamāgatya tasmai sarvavṛttanivedanam, tato rājñā nijamaṃtryādibhiḥ saha tacchibiramāgatya ratnakāṃcanamayaṃ taddṛṣṭvā tasya pañcahāyanasya gopabālakasyāliṅganam, evamānandena tasyāṃ rātryāṃ vyuṣṭāyāṃ prabhāte cāravacanairāsa- maṃtātpurīṃ sthitaiḥ sarvaiḥ pararājabhistadadbhutagopasutacaritaṃ śrutvā vismayamāpadya rājñā saha vairabhāvaṃ tyaktvā paramamaitrīṃ kṛtvā tāṃ purīṃ praviśya rājñā kṛtaṃ satkāramupalabhya śrīmahākālaṃ dṛṣṭvā gopaśibiraṃ gatvā tatra gopasūnoḥ prasādāya prādurbhūtaṃ śivamaṃdiraṃ dṛṣṭvā hṛṣṭamānasaistaiḥ sarvairbhūpaistasmai gopasūnave vāsohiraṇyaratnādipradānaṃ kṛtvā sarvadeśasthitagopānāṃ rājyapradānam, etasminnevāvasare tatra vāna reśvareṇa śrīhanumatā prādurbhūya sarveṣāṃ bhūpānāṃ pūjāsatkāraṃ gṛhītvā teṣāṃ sarveṣāṃ madhye taṃ gopabālakaṃ samāśliṣya sarvānbhūpānprati śivaśanipradoṣamāhātmyaṃ varṇa- yitvā tasya gopakumārasya śrīkara iti nāma kṛtvā śivācāraṃ samupadiśyāntardhānam, candrasenabhūpateḥ śrīkarākhyagopakumārasya ca śivārādhanaprabhāvācchivalo- kāvāptivarṇanam.. ....... १८१

3-2.2

६ atha pradoṣapūjāmāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgena vidarbhadeśasthasatyarathākhyanṛpati- vṛttāntavarṇanam, tatra satyarathākhyabhūpasya śālvabhūpaiḥ saha yuddhe maraṇam, tada- nantaraṃ tasya garbhiṇyāḥ patnyā yatnena nagarādvinirgatya durgame'raṇye gamanam, tatra kasyacittarormūle tasyāḥ prasave putrasya janma, tadā'titṛṣākrāntāyāstasyāḥ samīpavartini sarasi jalaprāśanārthaṃ praveśe grāheṇa grasanānmaraṇam, tasminnavasare jātamātrasya tatkumārasya krandanadhvaniṃ śrutvā tatra pradeśe vicaraṃtyaikahāyanabālakavatyā kayācidvidhavayomānāmnyā viprapatnyā tamanāthamacchinnanābhinālaṃ bālakaṃ dṛṣṭvā dayāviṣṭacetaskatayā tatpoṣaṇārthaṃ tamādāya svagṛhaṃ pratyānetuṃ saśaṃkamānasayā bhikṣurūpadhāriṇaḥ śaṃkarasya vacanādviśvāsaṃ prāpya tasya bālakasya poṣaṇaṃ kartuṃ svagṛhaṃ pratyānayanam, athaikacakrāhaye grāme nivasaṃtyā tayomākhyayā viprapantyā tasya bālakasya svasutena sahāviśeṣabuddhyā bhaikṣyaṃ saṃpādya pālanaṃ poṣaṇaṃ ca, atha kadācittasyāṃ vipravanitāyāṃ tābhyāṃ bālakābhyāṃ saha kaṃciddevālayaṃ devaṃ draṣṭuṃ praviṣṭāyāṃ satyāṃ tatra devālaye sthitena śāṇḍilyamaharṣiṇā tau bālakau dṛṣṭvā tanmadhye taṃ rājaputraṃ samuddiśya daivagatervicitratvakathanam, tadvacaḥ kṛtvā tayā vipravanitayā tasya svānītasya bālakasya kulavaśādijijñāsayā praśne kṛte sati śrīśāṇḍilyamaharṣiṇā tasya bālakasya savistarasakalapūrvajanmakarmavṛttāntakathanam, tatra pūrvajanmani pāṇḍyanṛpateḥ śivapradoṣapūjābhaṅgadoṣeṇa janmāntare śatruhastato maraṇam, tatputrasyāpi pradoṣe śivapūtrāvyatikramadoṣeṇa janmāntare dāridryaprāptiḥ, tasya mātuśca pūrvajanmani cchadmanā svasapatnīhananadoṣeṇa janmāntare grāheṇa grasanānmaraṇavarṇanam, viprāṃganātanayasya ca pūrvajanmani kevalaṃ pratigrahamātraparāyaṇatvādyajñayā- gadānādyabhāvājjanmāntare dāridryaprāptivarṇanam, atha pradoṣe śivapūjanasya māhātmyaṃ kathayitvobhayorapi tayorbālakayoḥ pradoṣe śivapūjanāyopadeśa- karaṇam ..... .. १८२

3-2.2

७ atha tayomākhyayā vipravanitayā pṛṣṭena śrīśāṇḍilyamaharṣiṇā pradoṣavrataprasaṃgena savistarayathāsāṃgaśrīśivapūjāvidhānavarṇanam, atha tena śāṇḍilyamaharṣiṇā tayorbrāhmaṇakumārarājakumārayormadhye brāhmaṇakumārasya śucivrataiti nāmakaraṇaṃ rājakumārasya ca dharmagupta iti nāmakaraṇaṃ ca kṛtvā tayoḥ śivapūjāvidhānāya śivamantropadeśakaraṇam, tatastasyā dvijāṃganāyāstābhyāṃ kumārābhyāṃ saha śāṃḍi- lyamuniṃ natvā samāmantrya gamanam, tataḥ prabhṛti tābhyāṃ dvijarājabālakābhyāṃ pradoṣe śivapūjākaraṇapūrvakaṃ nijamāturājñāyāṃ vartanam, aya kadāciddvijaputrasya nadītīre vicarato nidhānasuvarṇakalaśīprāptau mātrā tayorbālakayoḥ samaṃ vibhajya grahaṇāyājñākaraṇam, tadā rājakumāreṇa dvijakumāralabdhasya dhanasya svena grahaṇe svasyānicchāpradarśanapūrvarkaṃ svabhāgyalabdhenaiva svasantoṣapradarśanam, athaikadā vanāṃ- tare vicaradbhyāṃ dvijarājakumārābhyāṃ krīḍantīnāṃ gandharvakanyānāṃ darśanam, tā dṛṣṭvā tatsaṃnidhau gamanāya dvijakumoraṇa niṣiddhenāpi tena rājakumāreṇa tāsāṃ gandharva- kanyānāṃ samīpe gamanam , taṃ sundarāṃgaṃ yuvānaṃ rājakumāraṃ dṛṣṭvā tatsamīpa ekākinyā dravikanāmakagandharvarājakanyāyā aṃśumatyākhyāyā āgamanam, ubhayoḥ parasparāvalokanena kāmaśaranipīḍitayoḥ parasparasaṃvāde gandharvarājakanyayā tasmai dharmaguptāya rājaputrāya nijakaṃṭhasthamuktāhāraṃ samarpya paraśvastvayā sahāhaṃ vivāhaṃ kariṣyāmi' iti pratijñāṃ kṛtvā svasakhībhiḥ saha svapituraṃtikaṃ prati gamanam, tato dharmaguptena rājakumāreṇa śucivratākhyena dvijakumāreṇa saha svabhavana gatvā svamātre viprabhāryā- yai vane saṃjāyamānasya vṛttasya nivedanam, atha paraśvodine prāpte tena dharmaguptākhyena rājaputreṇa dvijaputreṇa saha tasminvane gamanam, samāgatayostayoḥ kumārayorgandharva- patinā saṃmānaṃ kṛtvā śrīśaṃkarasya svaṃ prati jātāmājñāṃ nivedya tasmai dharmaguptāya rājakumārāya svakanyāyāḥ pāṇigrahaṇavidhānapūrvakaṃ samarpaṇam, vivāhe vividharatnagajāśva- rathaśastrāstrasauvarṇavarmadāsadāsyādivaibhavapāribarhaṃ pradāya svayaṃ vimānena gandharvalokaṃ pratigamanam, tayāṃśumatyā gandharvakanyayā saha kṛtodvāhena tena dharmaguptākhyena rājakumāreṇa tayā śvaśureṇa pāribarhe dattayā śūragaṃdharvāṇāṃ senayā saha nijapitṛrājadhā- nīvidarbhanagaramāgatya sarvaśatrūnhatvā nijapitṛpaitāmaharājyapade rājyābhiṣekapūrvakama- dhirohaṇam, tasyāṃ viprabanitāyāṃ mātṛtvasammānaṃ tasminviprakumārake ca bhrātṛtva- sanmānaṃ kṛtvā tayā gandharvatanayayā nijabhāryayā saha tasya dharmaguptākhyasya rājakumārasya vidarbhanagare pradoṣavrataprabhāveṇa śrīśaṅkaraprasādānmahatā saukhyena rājyakaraṇavarṇanam. pradoṣavrataśivapūjāmāhātmyavarṇanam...... ... १८४

3-2.2

८ atha somapradoṣavratamāhātmyavarṇanam, tatprasaṃgenāryāvartasthacitravarmanṛpatikanyāyāḥ sīmantinyā ākhyānavarṇanam, tatra tasyāḥ sīmantinyāḥ svapituḥ samīpe samā- gatābhyāṃ sāmudrikavedibhyāṃ brāhmaṇābhyāṃ sakāśādātmano bhāvimahābhāgyaṃ bhāvivaidhavyaṃ ca pṛthakpṛthakchrutvā vaidhavyaprāptibhītyā maitreyyākhyāyā yājñavalkyamaharṣipatnyāḥ sakāśātsaubhāgyavardhanāyopāyaśravaṇārthaṃ śaraṇagamanam, am tasyai maitreyyā somavāre śivagaurīpūjanavidhikathanam, atha tayā sīmantinyā rājakanyayā maitreyyu- padiṣṭamārgeṇa yathāsāṃgasomavāravratārambhaṇam, indrasenaputreṇa citrāṅgadena saha sīmantinyā vivāhaḥ, atha śvaśurālaye nivasatastasya citrāṅgadasya kadācidyamunāṃ nadīṃ tartuṃ tarīmārūḍhasya taryā madhyepravāhamakasmānnimajjanam, taryāmārūḍhānāṃ sarveṣāṃ maraṇam, tasya citrāṅgadasya rājaputrasya tarīnimajjanena maraṇaṃ vijñāya citra- varmādīnāṃ śokakaraṇam, evaṃ sīmantinyā vaidhavyadaśāprāptiḥ, prāptāyāmapi vaidha- vyadaśāyāṃ sīmantinyā yathāvadvarṣatrayaparyaṃtaṃ somavāravratānuṣṭhānakaraṇam, atha yamunājale'dho'dho nimajyamānasya citrāṅgadasya krīḍantībhirnāgakanyābhiḥ pātāle takṣakapuraṃ prati nītvā takṣakarājaṃ prati nivedanam, takṣakeṇa tasya citrāṅgadasya
satkārapūrvakamupāsyadevatāviṣayakapraśnādikaraṇam, citrāmagadena svopāsyabhagava- cchrīśaṅkarabhaktikathanam, tadvacanaṃ śrutvā prasannena takṣakeṇa tasya citrāṅgadasya bahu- satkārakaraṇam, tataścitrāṅgadasya svagehaṃ prati gaṃtuṃ prārthanāṃ śrutvā takṣakeṇa taṃ tatra- tyakalpavṛkṣarasānnabhojanenāpyāyayitvā bahudhanaṃ dattvā tathaikaṃ rākṣasamekaṃ pannagaṃ ca sāhāyyārthaṃ dattvā kāmagamamavyāhatagatimaśvaṃ ca vāhanāya pradāyāśīrbhira- bhiyujya citrāṃgadasya svasadanaṃ prati gantumājñādānam, tataścitrāṅgadasya takṣakarājaṃ praṇamyājñāṃ gṛhītvā hayamāruhya dhanaṃ gṛhītvā sāhāyyārthaṃ dattābhyāṃ tābhyāṃ rākṣasapannagābhyāṃ saha tataḥ pātālātprasthāya yamunājalāttūrṇamunmajjya yamunātīre vājinamāruhya vihārakaraṇam, athaitasminneva samaye svasakhībhiḥ saha yamunāyāṃ snātumāgatayā sīmantinyā tasya darśanam, tataḥ sakhīmukhātsīma- ntinīvṛttāntaśravaṇaṃ kṛtvā svayaṃ tāṃ sīmaṃtinīṃ prati 'asmābhistava patirdṛṣṭastvāṃ prati sa śīghramevāgamiṣyati tvaṃ samāhitamanā bhava śokaṃ mā kārṣīrvayaṃ kāmagamāḥ siddhānāma devāḥ' ityāśvāsya tasya citrāṅgadasya svapiturnagaraṃ prati gamanam, tatra naṣṭaputrasyendrasenasya piturdāyādaiḥ kṛtaṃ rājyapadabhraṃśaṃ śrutvā citrāṃgadena nāgaputradvārā dāyādānprati rājyapadatyāgāya saṃdeśapreṣaṇam, nāgaputraproktaṃ citrāṅgadasadeśaṃ śrutvā sarvairdāyādairiṃdrasenāya rājyapadaṃ dattvā putrāgamanavṛttāntaṃ śrāvayitvā nijāparādhakṣamāpaṇāya prārthanāṃ kṛtvā prasādanam, tataścitrāṃgadena nijamaṃdiraṃ gatvā svapitrorvandanam, pitroḥ putrasya prāptyā'tyānandāvāptiḥ, athendrasenena rājñā nijaputrasya pātālātsukhāgamanarūpamaṅgalamayavṛttāntanivedanāya citravarmanṛpatiṃ prati dūtapreṣaṇam, dūtamukhānnijajāmātrāgamanavārtāṃ śrutvā citravarmanṛpateratyānandamaṅgalāvāptiḥ, tato rājñā nijakanyāyai sīmantinyai saharṣa tayā patyurmaṅgalamayavārtānivedanam, tataścitravarmaṇendrasenasutaṃ citrāṅgadaṃ samāhūya punaḥ savistaravivāhavidhiṃ vidhāya tasmai citrāṃgadāya nijakanyāyāḥ sīmantinyā mahatā samārambheṇa pradānam, atha pātālānītabhūṣaṇādivastu- bhiścitrāṃgadena svapatnyāḥ saṃtoṣakaraṇapūrvakaṃ tāṃ samādāya svanagarīmāgatya mahatā''nandena rājyasukhopabhogakaraṇam, evaṃ somavāre śivagaurīpūjana- vrataprabhāvāccitrāṅgadasīmantinyoḥ sarvābhīpsitasukhāvāptivarṇanam-. .... १८७

3-2.2

९ atha sīmantinīkṛtasomavāravrataprabhāvakathanaprasaṅgena sumedhaḥ sāmavadākhyayordvayorveda- mitrasārasvatākhyabrāhmaṇadvayasya ṣutrayorvṛttāntavarṇanam, tatra sumedhaḥsāmavatorbrāhma- ṇaputrayorgurukule sāṃgavidyādhyayanānantaraṃ pitrājñayā nijavivāhārthaṃ dhanasaṃpādanāya vidarbhādhipateḥ samīpe gamanam, atha vidarbhādhipatinā yācamānau tau dvijasutau ni rīkṣya kiñcitprahasya-yuvāṃ dvayormadhya ekaṃ strīveṣeṇa veṣayitvā vipradaṃpatī bhūtvā sī- maṃtinyāḥ satkāramupalabhya matsamīpamāgacchataṃ tadāhaṃ yuvābhyāṃ bahu dhanaṃ dāsyāmi' ityukte sati rājājñāyā alaṃghanīyatāṃ manyamānābhyāṃ tābhyāṃ dvijakumārābhyāṃ sāmavantaṃ prati kṛtrimastrīveṣeṇa veṣayitvā dvijadaṃpatisvarūpeṇa naiṣadhadeśaṃ prati gamanam, tataśca somavāradine sīmantinyā tayormadhye puruṣasya mahādevabuddhyā striyāśca pārvatībuddhyā pūjākaraṇam, tayā sīmantinyā pārvatībuddhyā pūjitasya strīveṣadhāriṇaḥ sāmavadākhyasya dvijaputrasya tatkṣaṇameva satyatayā strītvaprāptiḥ, tataśca sīmantinīdattaṃ ratnasragvastrabhūṣaṇādi gṛhītvā prayātayordvijakumārayormadhye sāmavataḥ strītvaprāptyā kāmavikārotpattiḥ, tatastayā sāmavatyā jātayā kāmavihārārthaṃ sumedhasaḥ prārthanākaraṇam tataḥ sumedhasā nijamitrasya strītvaprāpti lakṣaṇairekānte svarūpeṇa ca dṛṣṭvā suratārthaṃ prārthayānāṃ tāṃ vivekavacanaiḥ kathaṃkāraṃ sāntvayitvā tāṃ sāmavatīṃ samādāya svagṛhaṃ samānīya svapitre tatpitre ca sarvavṛttāntanivedanam, atha śokākulābhyāṃ tatpitṛbhyāṃ tau nijaputrau samādāya vaidarbhabhūpaṃ prati gatvā tasmai 'tvaddoṣeṇa sāmavataḥ strītvaprāptiḥ' iti kathanam, tatastena mahībhṛtā tasya dvijaputrasya svītvanivṛttipūrvakapuṃstvaprāptaye bharadvājamunerupadeśena bharadvājamuninā tābhyāṃ dvijakumārābhyāṃ ca sahāmbikābhavanaṃ gatvā śrījagadambāyā upāsanākaraṇam, tatḥ prasannayā jagadambayā prādurbhūya svabhakta- kṛtasyānyathākartumaśakyatāṃ kathayitvā sāmavatyāḥ sumedhasā saha patnītvena kāmasukhopabhogārthamājñāṃ kṛtvā tatpituḥ sārasvatabrāhmaṇasya pūrvasutapekṣayā'dhika- guṇavatsuto bhaviṣyatīti varapradānam, tatastena sārasvatabrāhmaṇena tasyāḥ sāma- vatyākhyāyā nijasutāyāstasmai sumedhase vivāhavidhinā pradānakaraṇam, tayoḥ sumedhaḥsāmavatyorgārhasthyadharmasevanapūrvakaṃ kāmasukhopabhogakaraṇavarṇanam, itthaṃ sīmaṃtinīkṛtaśivabhaktimāhātmyavarṇanam ..... .... १९१

3-2.2

१० atha śivamāhātmyavarṇanaprasaṃgenāvantīviṣayastha mandarāhvayabrāhmaṇavṛttāntavarṇanam, tatra tasya mandarākhyabrāhmaṇasya viṣayāsaktiparāyaṇatayā piṅgalākhyaveśyāsadmani nityaṃ nivāsakaraṇam, athaikadā tasyā veśyāyāḥ sadmani tasmindvije nivasati sati dharmātmana ṛṣabhanāmnaḥ śivayogina āgamanam, tasyarṣabhayoginastābhyāṃ mandaradvijapiṃgalāveśyābhyāṃ pādaprakṣālanādipādasaṃvāhanāntasamyakchuśrūṣākaraṇenai- karātraparyaṃtamatisantoṣasamutpādanam, atha dvitīye'hni yātrāprasaṃgenāgatasya tasya- rṣabhayogino gamanam, tataḥ kālāntareṇa mandaradvijasya maraṇānantaraṃ daśārṇādhi- patervajrabāhorbhūpālasya bhāryāyāṃ janma, tatrādau garbhāvasthāyāmeva tasyā nṛpabhāryāyā maraṇārthaṃ sapatnībhiśchadmanā viṣe datte'pi daivayogānna maraṇam, paraṃtu viṣajanyadā- hādatyantakleśāvāptiḥ, tasyāṃ nṛpabhāryāyāṃ samutpannasya bālakasya viṣotpannadāhe- nātikleśaprāptiḥ, ubhayorapi mātāputrayorgarayogaprabhāveṇātikleśaṃ samavekṣya rājñā vaidyadvārā bheṣaje kṛte'pyasvāsthyaṃ dṛṣṭvā ' nūnametau narakādāgatau ' iti svabuddhyā niścitya nijasārathidvārā rathena vijaneraṇye tayoḥ parityāgakaraṇam ,atha tena śiśunā bālakena saha vane vicaraṃtyā tayā rājyapatnyā daivayogātsudūre labdhena vaṇik mārgeṇa vaiśyanagaraṃ prati gamanam, atha tannagarasvāminaḥ padmākarākhyavaiśyasya dāsyā
tāṃ nṛpāganāṃ viditvā svasvāminaḥ padmākaravaiśyasya samīpe tasyānayana, tataḥ padmākaravaiśyena tasyā rājapatnyāḥ sāṃtvanaṃ kṛtvā satkārapūrvakaṃ svagṛhe sthāpanam, atha tatra vaiśyasadmani tasyāṃ rājapatnyāṃ nivasantyāṃ satyāṃ kadāciddaivayogena tasyā bālakasya vraṇādirogeṇa maraṇam, tadānīṃ tayā rājapatnyātivilāpakaraṇam, daiva- yogāttasminneva dine tasyaiva padmākaravaiśyasya gṛhe pūrvoktasyarṣabhākhyaśivayogino yātrāprasaṃgenāgamanam, tenarṣabhaśivayoginā vaiśyakṛtaṃ pūjāsatkāraṃ gṛhītvā putra- maraṇena bhṛśaṃ śocantyāstasyā rājapatnyāḥ samīpaṃ gatvā tāṃ prati paramārthayodhopadeśena śivabhaktikaraṇāyājñākaraṇapūrvakaṃ tasyā mṛtasya putrasya samīpaṃ gatvā śivamantrābhimantritabhasmanā tasya prāṇasaṃjīvanakaraṇam, tato bālake saṃjīvite sati rājñyāḥ sarvajanānāṃ cātyānandaprāptiḥ, tata ṛṣabhaśivayoginā tayormātāputrayordehayoḥ śivamantrābhimantritena bhasmanā sparśanam, tadbhasmasparśamātreṇa tayo- rmātāputrayordivyadehatvaprāptiḥ, tatastasya bālakasyarṣabhaśivayoginā bhadrāyuriti nāmakaraṇapūrvakamubhayorapi bhāvibhāgyodayaṃ varṇayitvā śiśorvidyāprāptiparyantaṃ padmākaravaiśyasya gṛhe nivāsāyājñāṃ kṛtvā yātrākaraṇārthaṃ sthānāṃtaraṃ prati gamanama १९३ २.
११ atha piṅgalāveśyāyāḥ śrīśivabhaktarṣabhākhyaśivayogipūjanasatkāraprabhāveṇa janmā- ntare citrāṅgadarājapatnyāṃ sīmantinyākhyāyāṃ janmavarṇanam, atha bhadrāyoḥ padmākaravaiśyagṛhe tasya padmākaravaiśyasya putreṇa sunayena saha bālyattaḥ sakhyapūrvakaṃ vṛddhiḥ sahakrīḍādikaṃ ca, atha tayorvaiśyakumārarājakumārayoḥ padmākaravaiśyena brāhma- ṇadvāropanayanādisaṃskārakaraṇapūrvakavidyādhyayanasaṃpannatākaraṇam, atha bhadrāyo rājakumārasya ṣoḍaśe varṣe saṃprāpte tatsamīpe pūrvoktasyarṣabhayogīśasyāgamanam, tasya- rṣabhayogino bhadrāyumātrā svaputreṇa saha vandanakaraṇaṃ bhadrāyoḥ sanmārgopadeśāya prārthanākaraṇaṃ ca, tata ṛṣabhaśivayoginā bhadrāyuṣe rājaputrāya śrutismṛtipurāṇaprokta sanātanavarṇāśramānurūpadharmopadeśakaraṇam, atha sarvasaṃkaṭavimuktaye śrīśivasevo-
padeśakaraṇam...... १९५

3-2.2

१२ atha śrīmatarṣabhaśivayoginā sarvarakṣākaraśrīśivakavacastotropadeśaṃ kṛtvā tasmai bhadrā-
yunāmne rājaputrāya vijayakaraṃ sarvaśatruvināśakaṃ śaṃkhaṃ pradāya śivamantramantritena
bhasmanā tadaṃgaṃ spṛṣṭvā tasmai dvādaśasahasragajabalaṃ dattvā darśanamātrācchatruvijayakaraṃ
khaṅgaṃ pradāya karaṇīyakṛtyopadeśaṃ kṛtvā śubhāśīrvacanena samanuśāsya tābhyāṃ pūjā-
satkāramavāpyābhīṣṭadeśaṃ prati gamanam..... १९६

3-2.1

१३ atha tataḥ kadācitsvalpīyasaiva samayena tasya śivabhaktiṃ prakurvato bhadrāyoḥ
piturvajrabāhunāmakasya daśārṇadeśabhūpālasya śatruṇā magadharājena mahatā sainyena saha yuddhāyāgamanam, tato magadharājena daśārṇadeśabhūpena saha yuddhaṃ kṛtvā yuddhe taṃ nirjitya tasya sarvaṃ sainyaṃ nirṇāśya daśārṇadeśarāṣṭraṃ svāyattīkṛtya taṃ rathe baddhvā svadeśaṃ prati gamanam, itthaṃ vaiśyanagare nivasatā bhadrāyurājaputreṇa janamukhānnija-
pitṛrāṣṭraviplavavārtāṃ śrutvā padmākaravaiśyaputreṇa sunayena sahāyena hayamadhiruhya mahatā javena nijapitṛpālitaṃ daśārṇadeśaṃ magadheśvarākhyaśatrubhūpasainikairvidhvastaṃ nirīkṣya tataḥ krodhāveśena tūrṇameva śatrusenāṃ praviśya śivayogidattavijayaśaṃkhamādhmāya vijayakhaḍgaṃ codyamya sarvāñchatrugaṇānmūrcchanayā vimohya bahuśaḥ śatrūnhatvā śatrubhī rathe nibaddhasyātmanaḥ piturbandhānmokṣayitvā śatruvaśagāḥ sarvāḥ svapitṛpatnīḥ puravāsijanānāṃ patnīśca kanyāśca godhanādīni ca mocayitvā svapitrādīnsarvānāśvāsya svapuryāṃ saṃpreṣaṇam, tato'risainye praveśaṃ kṛtvā teṣāṃ strīgajāśvarathadāsadāsyādisarvasaṃpattiṃ hṛtvā magadheśaṃ parājitya samantryādiparijanaṃ taṃ nirbadhya ca svapurīṃ pratyāgamanam, atha tena bhadrāyunā suvyaktasvanāmādyakathayitvaiva
sāmānyataḥ kṣatriyaputratvakathanapūrvakaṃ svapituḥ pādābhivandanakaraṇam, atha piturnamanānaṃtaraṃ tena sunayākhyena vaiśyaputreṇa saha bhadrāyuṇā vaiśyapuraṃ pratyāgatya nijamātre tasmai padmākarākhyāya vaiśyavaryāya ca sarvayuddhādivṛttāntanivedanam, atha dvitīye'hni candrāṃgadāparaparyāyaṃ citrāṅgadaṃ nṛpaṃ prati tasya pūrvoktasyarṣa- bhākhyaśivayogina āgamanaṃ citrāṃgadaṃ prati bhadrāyuṣe rājaputrāya kanyāpradā- nārthamupadeśapūrvakamājñākaraṇaṃ ca, tata ṛṣabhayogivacanāccitrāṅgadena bhūpena bhadrā- yuṣamāhūya tasmai kīrtimālinyākhyāṃ nijakanyāṃ pradāya vaivāhikavidhikaraṇāya samārambhakaraṇam, atha tatpiturvajrabāhoḥ samīpe dūtaṃ preṣayitvā putrasyodvāhārthaṃ satkārapūrvakaṃ nimantraṇam, vajrabāhoḥ saparivārasya tatra niṣadheśarājadhānyāmāga- manam, tasyāgatasya piturvajravāhorbhadrāyunā putreṇābhivādanam, tathāpyavijñātatatku- lanāmnā vajrabāhunā tasya bhadrāyorjijñāsayā praśne kṛte sati niṣadheśvareṇa vajrabāhuṃ prati 'ayaṃ tvayā mātrā saha vane tyaktastavaiva putro bhadrāyunāmāsti iti tasya vṛtte kathite sati vajrabāhornijakarmaṇaḥ sasutapatnītyāgarūpasya lajjayā garhaṇānantaraṃ pratāpaśālinijaputraprāptyā'tyantānandaprāptiḥ, atha citrāṅgadena bhūpena kṛtaṃ pūjāsa- tkāramādāyātmano'gramahiṣīṃ tāṃ bhadrāyormātaraṃ svasnuṣayā sametaṃ bhadrāyuṣaṃ svaputraṃ ca gṛhītvā vajrabāhornijaparivārajanaiḥ saha mahatā samārambheṇa sānandaṃ svapurīṃ pratyāgamanam, tato bhadrāyunā pūrvaṃ piturājñayā yauvarājyaṃ kṛtvā pituḥ svargā- rohaṇānantaraṃ sarvabhūmaṇḍalarājyakaraṇam, rājyādhirohaṇānantaraṃ bhadrāyunā pūrvaṃ nibaddhasya hemarathākhyamāgadhabhūpasya maitrīṃ saṃdhāya bandhanānmocanam, tato bhadrāyunā svapatnyā kīrtimālinyā saha sukhopabhogapūrvakarājyakaraṇam, itthaṃ pūrvajanma- kṛtaśivayogipūjāsatkāraprabhāvavarṇanam ..... ..... १९८

3-2.1

१४ atha prāptarājyasiṃhāsanasya bhadrāyoḥ kadācinnijabhāryayā saha vanaṃ gatvā svacchanda- vihārakaraṇam, tasminneva samaye tasminvane kayościddvijadampatyormadhye vyāghre- ṇānugatyopadrave kriyamāṇe tābhyāṃ nijarakṣaṇārthamuccaiḥ śabdena rājñaḥ prārthanākaraṇam, tadaiva vyāghreṇāgatya dvijapatnyā grahaṇam, tasyopari bhadrāyuṇā vṛte'pi śastraprahāre sarvaśastrāṇāṃ vyarthībhāvaḥ, vyāghreṇa ca dvijapatnyāṃ hṛtāyāṃ dvijena śokapūrvakaṃ rājño dhikkārakaraṇam atha rājñā bhadrāyuṇā vyāghranāśitapatnīkasya tasya dvijasya sāntvanāya vahuvidhaprārthanākaraṇam, tato dvijena rājānaṃ prati nijakāmopabho- gaśāntyarthaṃ rājapatnīṃ prati yācanākaraṇam, tato bhadrāyuṇā tasmai brāhmaṇāya nijapatnīṃ dattvāgniṃ prajvālya śivaṃ dhyātvā'gnau patanāyodyamanam, tasminnevāvasare tadbhaktiparīkṣārthaṃ dvijarūpadhāriṇā tenaiva śrīśaṃkareṇa svasvarūpeṇa prādurbhavanam tasya śrīśaṃkarasya bhadrāyuṇā stutikaraṇam, tatstutiprasannena bhagavatā śrīśaṃkareṇa sapa- tnīkāya bhadrāyuṣe varapradānam, bhadrāyuṣaḥ śivaprasādādrājyasukhopabhogaprāptivarṇa- nam, ante ca putreṣu rājyaṃ vinyasya bhadrāyuṣaḥ śivasāyujyaprāptiḥ, bhadrāyuśvaśu- rasya citrāṅgadasya nijapatnyā sīmantinyā saha śāmbhavapadāvāptivarṇanam, itthaṃ śivabhaktimāhātmyavarṇanam... ....... ..... २००

3-2.2

१५ atha bhasmamāhātmyavarṇanam tatprasaṅgena vāmadevākhyaśivayogino vṛttāntavarṇanam, tatraikadā krauñcāraṇye vicaraṃtaṃ taṃ vāmadevaśivayoginaṃ prati bhakṣituṃ samāgacchatā brahmarākṣasena nijadorbhyāṃ dṛḍhanipīḍane kṛte tadaṃgasparśamātrādeva tasya sadyo vidhva- stakalmaṣatāprāptiḥ, tato nijapūrvaduṣkarmasmaraṇena nirviṇṇamānasena tena brahmarākṣa- sena vāmadevaśivayoginaṃ prati nijapūrvapañcaviṃśatitamajanmācaritaduṣkarmatatpari- pākayāmyayātanābrahmarākṣasatvaprāptyādivarṇanam, tataśca vāmadevaṃ prati 'tvaddeha- sparśamātreṇa me pūrvasahasrajanmasmṛtijātāsti, mama cittaṃ ca suprasannaṃ vartate'ta etādṛśaḥ prabhāvastvayā kathaṃ labdhaḥ' iti praśne kṛte vāmadevaśivayoginā nijadeha- liptasya bhasmano'yaṃ prabhāva iti kathayitvā bhasmasāmarthyavarṇanam, tatprasaṃgena ca draviḍadeśasthadurācāravartibrāhmaṇasya pretopari bhasmaliptapādasya śunoṃ'ghrilagnabhasma- sparśanamātreṇa tasya brāhmaṇasya śivalokāvāptivṛttāntavarṇanam, itthaṃ vāmadevoktaṃ
bhasmamāhātmyaṃ śrutvā brahmarākṣasena punarvistareṇa bhasmamāhātmyaṃ śrotuṃ vāmadevaṃ
prati praśnakaraṇam..... - ...... .... - - २०१

3-2.1

१६ atha vāmadevena savistaraṃ bhasmamāhātmyaṃ varṇayitumupakrame kriyamāṇe mandaraśailendre śrīmaheśaṃ prati śakrādisarvadevānāmāgamanavarṇanam, tatra mahotsave sarvadevai ratnasiṃhāsa-
nopari sthitasya bhagavato maheśvarasyopāsanāpūrvakaṃ stutikaraṇam, tataśca suprasannaṃ
śrorudradevaṃ prati sanatkumāreṇa maharṣiṇā vedaśāstroktadharmaviṣayapraśnaprasaṅgena tripu-
ṇḍradhāraṇavidhijijñāsayā praśnakaraṇam, tatkṛtaṃ praśnamākarṇya bhagavatā śrorudradevena
savistarabhasmatripuṇḍradhāraṇamāhātmyavarṇanam... -..... ... २०३

3-2.2

१७ atha bhasmamāhātmyakathanaprasaṃgena śabaravṛttāntavarṇanam tatra pāṃcāladeśīyarājaputrasya
siṃhaketoḥ kadācinmṛgayārthaṃ vane vicarataḥ sāhāyyārthaṃ gatavatā kenacittadanucareṇa śabareṇa vane kasyacitsthaṃḍilasyopari bhinnapiṇḍikaṃ śivaliṅgaṃ dṛṣṭvā tadgṛhītvā
rājaputrasya savidhe gatvā taṃ pratyeva śivaliṅgapūjāvidhijijñāsayā praśnakaraṇam,
tatastena rājaputreṇa taṃ prati parihāsena nityaṃ citābhasmapūrvakopacāraiḥ śivapūjā-
vidhyupadeśakaraṇam, tena śabareṇa ca svagṛhe talliṃgaṃ nītvā bhaktibhāvapūrvakaṃ rāja-
putroktamārgeṇaiva nityaṃ citābhasmānīya śrīśaṃkarasya yathopacāraiḥ pūjākaraṇam, athaikadā tasya śabarasya śivapūjārtha citābhasmano'lābhāccintāturatve sati tasya patnyā śabaryā svabhartāraṃ sāṃtvayitvā nijagṛhaṃ vahninā sandīpya tanmadhye svayaṃ praviśya svaśarīradahanam, tatastena śabareṇa tasya dagdhasvagṛhasya samīpa eva tena nijapatnīdehadahanaṃjanitena jitābhasmanā śrīśaṃkarasya yathāsāṅgapūjāṃ vidhāya pūjāvasānānte śrīśivaprasādagraṇārthaṃ nijapatnyāḥ śabaryāḥ pratidinavadāhvāne kṛte sati
tadānīmeva tatpṛṣṭhe tasyāḥ śabaryāḥ pratidinavadyathāpūrvamāgatya sthitiḥ, tasya gṛhasya ca yathāpūrvaṃ sthitiḥ, tataścakitena tena bhāryayā saha saṃbhāṣaṇe kriyamāṇe divyavimānaprāptiḥ, tadvimānamāruhya tayoḥ śabaradaṃpatyoḥ śivalokaṃ gatvā śivasārūpyamuktiḥ prātiḥ, itthaṃ dṛḍhaśraddhāmāhātmyavarṇanam... ...... २०४

3-2.1

१८ atha sarvārthasiddhipradomāmaheśvaravratamāhātmyavarṇaṃnam, tatprasaṃgenānartadeśasthitavedarathākhyadvijakanyāyāḥ śāradānāmnyāścaritravarṇanam, tatra tasyāḥ śāradāyāḥ patyuḥ padmanābhadvijasya sarpadaṃśena maraṇe sati prāptavaidhavyāyāḥ śāradāyāḥ svapiturgṛhe nivāse kadācittatra pitṛgṛhe samāgatasya naidhruvākhyamaharṣeḥ samīpe gatvā tayā śāradayā taṃ vṛddhamandhaṃ naidhruvamuniṃ prati namaskāre kṛte sati tena muninā tasyai 'saubhāgyavatī putravatī bhava' iti maṅgalāśīḥpradānam, tato jñātatadvaidhavyavṛttāntena naidhruvamuninā tasyai śāradāyai saubhāgyaprāptaye savistaromāmaheśvaravratavidhānopadeśakaraṇam, tatastayā śāradayā muniproktomāmaheśvaravratagrahaṇam, tatastasyāḥ pitṛmātrādibhiḥ śāradāyā vaidhavyaduḥkhavināśāya naidhruvamaharṣestasyā vratasya yathāsāṃgasamāptiparyantantaṃ
nivāsakaraṇāya prārthanākaraṇam, tatprārthanayā naidhruvamahaṣeḥ śāradākṛtasya
vratasya yathāsāṃgasamāptiparyantaṃ tatraiva maṭhe'vasthitikaraṇam -.... - २०६

3-2.2

१९ atha śāradayā tasya svagurornaidhruvamaharṣeḥ saṃnidhau sthitvaikavarṣaparyantaṃ yathāvi-
dhyumāmaheśvaravratācaraṇam, tataḥ saṃvatsarāṃte tasya vratasyodyāpanakaraṇam, udyāpa-
nadinasya rātrau tena naidhruvamaharṣiṇā tayā śāradayā saha japadhyānatapobhiḥ śrījagadambāyāḥ saṃtoṣakaraṇam, tasminnavasare tayorbhaktiprabhāvācchrījagadambāyāḥ prādu-
bhāvaḥ, tadānīmeva śrījagadambāprasādāttasyāndhasya naidhruvamaharṣeścakṣurdvayaprāptiḥ, tato
naidhruvamaharṣiṇā tayā śāradayā saha jagadambāyāḥ stutau kṛtāyāṃ suprasannayā jagadambayā naidhruvamaharṣiprārthanayā śāradāyāḥ pūrvajanmakarmavarṇanapūrvakam 'etasyāḥ svapne svapatinā saha ratisukhaprāptirbhaviṣyati' iti varaṃ pradāya śāradāyai 'nijagarbhajātaputra svapne kṛtabhogasya puruṣasya yadā pratyakṣaṃ darśanaṃ kariṣyasi tadā tasmai dehi' ityājñāṃ kṛtvāntardhānakaraṇam, tataḥ suprasannayā tayā śāradayā bālayā svaguronaidhruvamuneḥ pūjāsatkārakaraṇam, tato naidhruvamuneḥ śāradāpitro rahasi jagadambāvara- pradānādivṛttaṃ saṃśrāvya sarvānāmantrya svecchayā deśāntaraṃ prati gamanam ,atha śāradāyāḥ śrījagadambāyāḥ prasādena svapne svabhartrā saha ratisaṃbhogakaraṇādgarbhadhāraṇam,. tato vidhavāṃ tāṃ śāradāṃ garbhiṇīṃ śrutvā sarvajanairdhikkārakaraṇapūrvakaṃ tasyāḥ svagrāmādbahi- rnirvāsanāya sarvaiḥ sahaikatra militvā mantrakaraṇam, evaṃ tairjanairdurvicāre kriyamāṇe satyākāśavāṇyā tasyāḥ śāradāyā nirdoṣatvakathanam, tacchutvā suprasannaistaiḥ sarvajanaiḥ strījanaiśca śāradāyāḥ sakāśādekānte saharṣaṃ satyavṛttāntaṃ vijñāya tasyāḥ praśaṃsāṃ kṛtvā svasvagṛhaṃ prati gamanam, atha śāradāyāḥ putrasantānotpattiḥ, tasya śārade- yākhyatya śāradāputrasya guruṇopanayane kṛte satyupanayanādanantaraṃ caturbhireva varṣai- ścaturvedādisāṅgopāṅgasamagravidyāpāraṃgatāvarṇanam ,atha kadācidgokarṇeśvaramahādevakṣetraṃ prati kasmiṃścicchivamahāparvaṇi tadgrāmasthitānāṃ yātrārthaṃ prayāṇe sati taiḥ sarvasva- grāmanivāsibhirjanaiḥ saha tasyāḥ śāradāyā api tena svaputreṇa saha gamanam , tatra tayā śāradayā nityaṃ prati svapne ratidāyinaḥ pūrvajanmīyasya viprasya svabhartu- darśanam, tenāpi puruṣeṇa pratidinaṃ svapne ratidāyinyāstasyāḥ śāradāyāḥ svapne dṛṣṭasya svasmādutpannasya tasya putrasya ca pratyakṣadarśanam, tatastena vipreṇa vismayā- viṣṭacittatayā tatsamīpamāgatya śāradāṃ prati tasyā vṛttāntajijñāsayā praśnaka- raṇam, tataḥ śāradayā tasmai sarvasvavṛttāntanivedanama, tatastena vipreṇa taddattaṃ kumāraṃ tāṃ śāradāṃ ca tasyāḥ pitroranujñayā gṛhītvā svagṛhaṃ prati gamanam, tataḥ kālāntare tasya viprasya maraṇottaraṃ citāgnau śāradāyāstena svabhartrā sahānuga- manama, tatastayordaṃpatyoḥ śivalokaṃ prati gamanama. itthamumāmaheśvaravrataprabhāvavarṇanam. ... ... ... २०७

3-2.210

२० atha rudrākṣamāhātmyavarṇanam, tatra rudrākṣadhāraṇapuṇyavarṇanaprasaṃgena kāśmīradeśanṛpati- bhadrasenasutasya sudharmākhyasya rājāmātyasutasya tārakākhyasya cetyubhayo rājaputrāmātyaputrayorbālyata ārabhya paramamaitrībhāvena vartanam, ubhayorapi sadaiva hemaratna- mayālaṅkāraparityāgapūrvakaṃ rudrākṣadhāraṇe'tyantapremāṇaṃ dṛṣṭvā'tivismayāviṣṭena rājñā bhadrasenenekadā svagṛhaṃ pratyāgataṃ parāśaramuniṃ prati pūjāvidhinā satkṛtya tayorbāla- kayo rudrākṣadhāraṇābhirucikāraṇajijñāsayā praśnakaraṇam, tatastena parāśaramaha- rṣiṇā tayo rājaputrāmātyaputrayoḥ pūrvajanmavṛttāntavarṇanam, tatra pūrvaṃ nandigrāma- nivāsinyā mahāvaibhavaśālinyāḥ sadā sadāśivapūjāniratāyā mahānandānāmnyāḥ kasyāścidveśyāyāḥ sadmani nivasatoḥ kukkuṭamarkaṭayo rudrākṣakṛtakarṇa-bāhu-cūḍā- bharaṇayorveśyayā pratidinaṃ kṛtāyāṃ nṛtyaśikṣāyāṃ prāvīṇyaṃ prāptayoḥ pratidinaṃ tasyā veśyāyāḥ śivāgrato nṛtyasamaye nṛtyam, atha kadācittasyā bhavanaṃ kasya- cicchivavratadhāriṇaḥ śivayogino vaiśyasyāgamanam, tatkare divyaratnakaṃkaṇaṃ dṛṣṭvā tallipsayā tayā veśyayā tasmai vaiśyāya svasyā vārāṃganātve satyapi 'tridina- paryantaṃ ' tava patnītvaṃ svīkṛtya sahadharmacāriṇīdharmeṇā'haṃ tvāṃ seviṣye' iti pratijñākaraṇam, tataśca tena śivavrataparāyaṇena vaiśyena tasyā vacanamākarṇya bāḍhamityuktvā tasyā haste nijanityapūjanīyaratnamayaśivaliṅgaṃ dattvaitasya ratnamayaśivaliṅgasya nāśe mama prāṇanāśaḥ syāditi kathayitvā tasya liṅgasyātiprayatnena saṃrakṣaṇāyājñākaraṇam, tayā mahānandāveśyayā tasya vaiśyasyājñāṃ saṃmānya taddattaṃ liṅgamādāya nāṭyamaṇḍapikāstambhopari talliṃgaṃ nidhāya svagṛhaṃ praviśya rātrau tena vaiśyena paryaṃke sukhena saṃgatayā nidrākaraṇam, tato niśīthasamaye'kasmādutthitena vahninā tasyā veśyāyāḥ sarvanāṭyamaṇḍapasya dahanam ,tasminnavasare sadyaḥ prabuddhayā tayā veśyayā tatra satvarametya rajjvā śṛṃkhalayā ca nibaddhayoḥ tayoḥ kukkuṭamarkaṭayoḥ satvaraṃ bandhanato mocanam, mocitayostayoḥ kukkuṭamarkaṭayostasmānmaṇḍapasthalādvahnibhītyā dūre palāyanam, sarvamaṇḍapadāhe sati maṇḍapasthastambhasya tadupari nihitasya vaiśyadattaratnamayaliṅgasya ca dahanena śakalībhavanam, talliṅganāśaṃ dṛṣṭvā tena vaiśyena maraṇāya niścayaṃ kṛtvā citā- nirmāṇāya tāṃ mahānandāveśyāṃ pratyājñākaraṇam, tatastasya vaiśyasya dṛḍhanirbandhaṃ dṛṣṭvā tayā veśyayā grāmādbahiḥ kāṣṭhaiścitāyā nirmāṇam, tataḥ prajvālitāyāṃ tasyāṃ citāyāṃ tena śivabhaktena vaiśyena praveśakaraṇam, taṃ vaiśyaṃ citāṃ praviṣṭaṃ dṛṣṭvā'tikhinnayā tayā mahānandayā veśyayā tena trirātraṃ patnītvapratijñānā- tsahadharmacāriṇīdharmaṃ puraskṛtya śivabhaktebhyaḥ svakīyaṃ sarvasvaṃ pradāya tamagniṃ triḥ parikramya śivaṃ smṛtvā tasminnagnau patyanugamanāya praveśakaraṇāyodyamanam, tadānīṃ sākṣādbhagavatā śaṃkareṇa tatra prādurbhūya tasyā nivāraṇaṃ kṛtvā svasyaiva bhaktiparīkṣaṇāya vaiśyarūpeṇāgamanādi kathayitvā sarvaparivārajanaiḥ saha tasyā mahānandāyā veśyāyāḥ śivalokaṃ prati nayanam, tatparivārajaneṣvavaśiṣṭayorgṛha- dahanasamaye bandhanādvimucya dūraṃ palāyitayostayoḥ kukkuṭamarkaṭayoḥ svasvakālena maraṇe sati markaṭasya rājaputratvaṃ kukkuṭasya cāmātyaputratvaṃ saṃprati saṃprāptamiti parāśareṇa rājaputrāmātyaputrayoḥ pūrvajanmavṛttāntakathanam... ......

3-2.2

२१ atha rājñā bhadrasenena tasya rājakumārasya bhaviṣyadbhāgyaviṣaye parāśaramuniṃ prati pṛcchāyāṃ kṛtāyāṃ parāśaramuninā tasya sudharmākhyasya rājaputrasyādyadinātsaptame'hni mṛtyurbhaviṣyatīti bhaviṣyatkathanam, tacchutvā'tiduḥkhitaṃ bhadrasenabhūpaṃ prati bodha- vacanaiḥ samāśvāsya tasya sudharmākhyarājaputrasya mṛtyunivāraṇāya rudrādhyāyajapā- nuṣṭhānakathanam, atha rājñaḥ prārthanayā rudrādhyāyapāṭhapūrvakaṃ tena parāśaramuninā vratatapaḥsadācārasaṃpannairbrāhmaṇaiḥ saha tasya rājakumārasya pratidinamabhiṣeke kriya- māṇe saptame'hnyakasmātkṣaṇamātraṃ mūrchanā prāpya punaḥ sadya eva prabodhanam, tadānīṃ tena kumāreṇa mūrchanāvasthāyāṃ mṛtyoḥ śivadūtasya cāgamanapūrvakaṃ śivadūtakṛta- mṛtyuparābhavakathanam, tataḥ parāśarādibhiḥ sarvairṛṣibhistasya rājakumārasyāśīrvacanaṃ pradāya tatpitre rājñe'bhayaśaṃsanam, tato rājñā sarveṣāṃ brāhmaṇānāṃ vipulaambāyāḥ bhojanapradānādinā satkārakaraṇam, tataḥ svaputreṇa parāśaraguruprabhṛtimaharṣibhiśca
saha siṃhāsana upaviṣṭasya suprasannasya tasya bhadrasenanṛpasya sramīpe mahāyoginaḥ
śrīnāradamaharṣerāgamanam, tato bhadrasenena rājñā kṛtapūjāsatkriyeṇa nāradena rājānaṃ prati 'tava putraṃ netuṃ yamasyātrāgamane sati śaṃkareṇa preṣitena vīrabhadreṇa yamasya śāsanaṃ kṛtam iti varṇanaṃ yamena vīrabhadrasya praṇāmapūrvakaṃ stutikaraṇānaṃtaraṃ vīrabha-
drādyamamocanādivṛttāntavarṇanaṃ ca, 'rudrādhyāyapaṭhanapūrvakābhiṣecanaprabhāvāttava putrasya
mṛtyubhītinivāraṇaṃ jātamasyāyutavarṣaparyaṃtamāyuḥ sakalasaukhyāvāptiśca bhaviṣyati'
ityāśīḥ pradāya nāradasya gamanam, parāśarādimaharṣīṇāṃ ca sahaputrāya rājña āśīḥ
pradāya svasvāśramagamanam, itthaṃ rudrādhyāyaprabhāvavarṇanam... ..... २११

3-2.2

२२ atha śibabhaktimāhātmyapratipādaka puṇyamayapurāṇakathāpaṭhanaśravaṇavidhipūrvaka phalavarṇanam, purāṇaśravaṇamāhātmyavarṇanaprasaṃgena jārakarmapravṛttayorvidurākhya brāhmaṇādhamabindulākhyatatpatnyorvṛttāntavarṇanam, tatra jārakarmaṇā veśyāsaktena vidurākhyabrāhmaṇādhamena nityaṃ jāreṇa saha saṃgatāmapi kasmiṃścidekasmindine jāreṇa saha ratāsaktāṃ jāriṇīṃ svabhāryāṃ dṛṣṭvā tāṃ prati saṃtāḍya 'tvaṃ jārebhyo ratiṃ dattvā tebhyo dhanamādāya mahyaṃ veśyāyai dhanapradānāya dehi tenāhaṃ veśyāyāṃ ramiṣye tvaṃ jārai ramasva' ityuktyā pratidinamubhayorapyadhamayostayordurācāre pravṛttiḥ, itthaṃ kiyatā kālena tasya brāhmaṇādhamasya maraṇānaṃtaraṃ kiṃcidutkrāntayauvanāyāstasyā biṃdulākhyāyā jārotpannairnijaputraiḥ svakīyairbāṃdhavaiśca saha kadācitparvaviśeṣe gokarṇakṣetraṃ prati yātrārthaṃ gamanam, tatra gatvā kasmiściddevālaye paurāṇikena purāṇe vācyamāne tayā biṃdulayā
tasya paurāṇikasya mukhātpurāṇaśravaṇasamaye jārasaktānāṃ nārīṇāṃ smaramandire yamakiṅkarāḥ saṃtaptalohaparighaṃ kṣipanti ' iti yamayātanāvṛttāṃtaṃ śrutvā satatakṛta-
svakīyajāraduṣkarmasmaraṇasaṃtaptahṛdayayā tayā biṃdulayā rahasi taṃ paurāṇikaṃ brāhmaṇaṃ prati gatvā nijaduṣkarmapariśāntaya upāyajijñāsayā praśnakaraṇam, tatastena paurāṇikena tasyāḥ purāṇaśravaṇamātreṇa nijaghoravyabhicārapāpasmaraṇenātyugrayamayātanābhītāyā biṃdulākhyāyāḥ sāṃtvanapūrvakaṃ śivabhaktipuraḥsaraśivanāmamantroccāraṇapūrvaka śivabhaktipratipādaka purāṇakathāśravaṇopadeśakaraṇam, tatastayā bindulayā tasmādeva paurāṇikātsadguroḥ sakāśācchivabhaktivarddhakapurāṇakathāśravaṇam, purāṇaśravaṇaprabhāvāttasyā vindulāyāḥ śanaiḥśanai rajastamomaladhvaṃse jāte sati hṛdaye
śrīśaṅkarasya praveśaḥ, tataḥ pratidinaṃ tayā gurūpadiṣṭamārgeṇa śrīśaṅkarasya bhaktika-
raṇam, śrīśivabhaktiprabhāvāttayā nikhilakarmabaṃdhaṃ samācchidyānte śivalokaṃ prati
gamanam, tatra śivaloke śrīpārvatījagadambāyāḥ samīpe gatāyāstasyāḥ pārvatyā
saṃmānakaraṇam, tataḥ pārvatyāḥ sakāśānnijabhartuḥ piśācatvaprāptiṃ śrutvā tasya nijabhartuḥ piśācayonermokṣāya tayā tuṃbaruṃnāma gandharvaṃ prati viṃdhyaśaile sthitāya nijabhartre purāṇaśrāvaṇārthaṃ prārthanākaraṇam, tayā prārthitena tuṃbaruṇā viṃdhyaśailaṃ gatvā
taṃ piśācaṃ prati śrīgaurīpatikathāyāḥ śrāvaṇe kṛte tasya piśācatvaṃ prāptasya biṃdulā-
pateḥ piśācayonito muktipūrvakaṃ vimānamāruhya śivalokaṃ prati gamanavarṇanam ,
tatastayordaṃpatyoḥ śrīmaheśvarasadguṇagāyanena kaivalyamuktiprāptivarṇanam, śrīśivabha-
ktipratipādakabrāhmottarakhaṇḍapuṇyākhyānavaibhavavarṇanapūrvakaṃ brāhmottarakhaṇḍasamāptiva-
rṇanam. - .. - ... २१३

3-2.3

iti brāhmakhaṇḍe tṛtīyaṃ brāhmottarakhaṇḍaṃ samāptam // ( ३-३) //
iti śrīskānde mahāpurāṇe tṛtīyaṃ brāhmakhaṇḍam

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc