Skanda Purana · Verses 2.9-7

// // maithila uvāca // //
tasya dagdhasya kāmasya kasmājjanmā'bhavadvibho //
kiṃ duḥkhamabhavattasminkarmaṇaḥ saha laṃghanāt

etadācakṣva me brahmañcchrotu kautūhalaṃ hi me //
// śrutadeva uvāca // //
kumārajanma vakṣyāmi śravaṇātpāpanāśanam

yaśasyaṃ putradaṃ dharmyaṃ sarvarogavināśanam //
śaṃbhunā tu hate kāme tatpatnī ratisaṃjñikā

mumoha purato dṛṣṭvā patiṃ bhasmāvaśeṣitam//
jātasaṃjñā muhūrtena vilalāpa ca citradhā

yadvilāpādvanaṃ cāpi samaduḥkhamabhūttadā //
taccitāgnau svakāyaṃ tu tyaktukāmā ca mādhavam

patyuḥ sakhāyaṃ sasmāra kartuṃ tātkālikīṃ kriyām //
sa āgataścitiṃ karttuṃ vīrapatnyā mahāprabhuḥ

sa tu trastaḥ sakhīṃ dṛṣṭvā kṣaṇaṃ mūrcchāparo'bhavat //
ratiṃ tu sāntvayāmāsa sāntvairbahuvidhairapi

putratulyo'smi te bhadre sthite mayi ca nā'rhasi //
kāyaṃ tyaktuṃ dharmahetumityādyairbahudhā'pi sā

naiva sthātuṃ manaścakre tena saṃstabhitā ratiḥ //
dṛṣṭvā dārḍhyaṃ vasanto'pi citiṃ cakre sarittaṭe

sā'vagāhya dyunadyāṃ ca kṛtvā kāryāṇi sarvaśaḥ //
sanniyamyendriyagrāmaṃ niveśyātmani vai manaḥ

citimāroḍhumārebhe tato jātā'śarīravāk //
mā praveśaya kalyāṇi vahniṃ patiparāyaṇā //

bhaviṣyati ca te patyurharādviṣṇośca yādavāt //
janmadvayaṃ krameṇaiva tatra cottarajanmani

bhaiṣmyāṃ kṛṣṇānmahāviṣṇoḥ pradyumnākhyo bhaviṣyati //
vasiṣyasi tvaṃ ca śāpādbrahmaṇaḥ śaṃbarālaye

pradyumnākhyena te patyā saṃgatiśca bhaviṣyati //
ityuktvā virarāmā'tha vāṇī cā''kāśagocarā

śrutvā tāṃ tu nivṛttā'bhūnmaraṇe kṛtaniścayā //
tato devāḥ samājagmuḥ svārthe kāme hate harāt

ratyā kṛtaṃ prapaśyanto gurvindrāgnipurogamāḥ //
tāṃ te nivartayāmāsurvareṇa mahatā satīm

anaṃgo'pi bhavetsā'ṅgo mṛta evā'kṣigo bhavet //
iti tāṃ tu vinirvartya dharmaṃ copadideśire

pūrvakalpe tvayaṃ rājā suṃdarākhyo mahāprabhuḥ //
tvameva patnī tatrā'pi rajaḥsaṃkarakāriṇī

teneyañca daśābhūtte kurvidānīṃ ca niṣkṛtīm //
maṃdākinyāṃ tu vaiśākhe prātaḥsnānaṃ tadā kuru

madhusūdanamabhyarcya kathāṃ divyāṃ tathā śṛṇu //
aśūnyaśayanaṃ nāma vratamārabha bhāmini

dharmeṇā'nena te bhadre vratenā'pi ca mādhave //
nūnaṃ ta bhavitā patyurupalabdhirna saṃśayaḥ

iti tasyai varaṃ dattvā devā jagmuryathā''gatāḥ //
tathā kṛcchrānnivṛttā sā devī kāmasatī tathā

gaṃgā'vagāhanaṃ cakre meṣasaṃsthe divākare //
aśūnyaśayanaṃ nāma vrataṃ cā'pi mahāmanāḥ

tena puṇyaprabhāvena sadyaḥ kāmo'kṣigocaraḥ //
abhūttasyai mahārāja loke cāvārya vīryavān

pūrvakalpe'pyayamapi rājā dharmaparāyaṇaḥ //
vaiśākhoktānmahādharmānnākarottena vai smaraḥ

dehahāniṃ prapede'sau putro'pi paramātmanaḥ //
vṛthā nīte tu vaiśākhe meṣasaṃsthe divākare

avastheyaṃ ca devānāṃ manuṣyāṇāṃ tu kā kathā //
tryaṃbakeṃ'tarhite paścānnirāśā girikanyakā

tūṣṇīṃ sthitāṃ tadā bhrāṃtāṃ tāṃ dṛṣṭvā himavāngiriḥ //
cakitaḥ svagṛhaṃ ninye dorbhyāṃ tāṃ parirabhya ca

rūpaudāryaguṇāndṛṣṭvā harasyaiva mahātmanaḥ //
sa eva me patirbhūyāditi tanniṣṭhamānasā

gaṃgopakūlamāpede tapastaptuṃ dhṛtavratā //
nivāritā'pi sā devī pitrā mātrā svakairjanaiḥ

arcayantī mahāliṃgaṃ nirāhārā jaṭādharā //
divyavarṣasahasrānte pratyakṣo'bhūnmaheśvaraḥ

bhūtvā varṇyapi sāyāhne parṇaśālāmukhe vibhuḥ //
svaniṣṭhamanaso dārḍhyaṃ vākyairnānāvidhairapi

jñātvā varādaraṃ bhadre varayeti mahāprabhuḥ //
sā vavre'tha patiṃ rudraṃ tvaṃ bhaveti varānanā

sa tathaiva varaṃ dattvā ṛṣīnsasmāra sapta ca //
ājagmuste'pi munayaḥ sthitāḥ prāñjalayaḥ puraḥ

ṛṣīṇāṃ jñāpayāmāsa kanyāṃ praṣṭuṃ himālayam //
tathā''diṣṭā bhagavatā kanyārthaṃ himavadgṛham

prāpurvihāyasā sarve dyotayanto diśo daśa //
pratyujjagāma sa giriḥ saptaitānbrahmavittamān

saṃpūjya vidhivatsarvānsukhāsīnānapṛcchata //
dhanyo'smi kṛtakṛtyo'smi yadbhavato gṛhā''gatāḥ

bhavadāgamanaṃ manye mama janmaphalaṃ tviti //
na kṛtyaṃ vidyate'smābhiḥ pūrṇārthānāṃ mahātmanām

tathā'pi brūta kāryaṃ vo yatkartavyaṃ mayā'dhunā //
ityuktāste tathā procurhimavaṃtaṃ mahāgirim

tvayā svasadṛśaṃ vākyamuktaṃ giripate dṛḍham //
asmadāgamane hetuṃ vakṣyāmaste mahodaye

kanyā te pārvatī nāma pūrvaṃ dakṣātmajā satī //
jātā tava kumārī yā yajñe tyaktakalevarā

asyāḥ pāṇigrahe dakṣaḥ śaṃbhurnā'nyo jagattraye //
deyā sā śaṃbhave devī bhavatā''naṃtyamicchatā

pūrvajanmasahasreṣu bhavatā sukṛtaṃ kṛtam //
idānīṃ tava diṣṭyā tu paripākamupāgatam

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā saṃhṛṣṭā''tmā mahāgiriḥ //
vyājahāra punarvākyaṃ putrī valkaladhāriṇī

gaṃgātīre nirāhārā tapastapati duścaram//
kāṅkṣamāṇā patiṃ śaṃbhuṃ tasyā iṣṭamidaṃ tviti

dattā kanyā mayā tasmai tryaṃbakāya mahātmane //
śīghraṃ gatvā bhavaṃtastu yatra śambhurmahāprabhuḥ

prītyā himavatā dattāṃ gṛhāṇeti nivedya ca //
bhavaṃta eva kurvaṃtu caitadvaivāhikīṃ kriyām

ityuktāste himavatā tamāmaṃtrya śivaṃ yayuḥ //
lakṣmyādyā yoṣitaḥ sarvā viṣṇvādyā devatā api

ṣaṇmātaro'tha munayo draṣṭuṃ jagmurmahotsavam //
śivaḥ sarvāmaragaṇairmunibhirmātṛbhistathā

anvito vṛṣabhārūḍhaḥ pramathānāṃ gaṇairvṛtaḥ //
bherīśaṃkhamṛdaṃgādyaiḥ kāhalīpaṭahādikaiḥ //

brahmaghoṣairbaṃdibhiśca prāviśaddhimavatpurīm //
sumuhūrte śubhe lagne śubhagrahanirīkṣite

vivāhamakarocchailaḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā //
mahotsavastadā cā''sīttrilokyāṃ prāṇināṃ nṛpa

mahotsave nivṛtte tu śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ //
reme svacchaṃdayā devyā lokadharmānanuvrataḥ//

ṛddhimaddhimavadgehe deveṃdrabhavanopame //
śarvaryāṃ naṃdinītīre vanarājiṣu śaṃkaraḥ

mattālidvijasannādamayūraravamaṃḍite //
divyavarṣasahasrāṇi reme svacchaṃdayā vibhuḥ

strīṇāmiṃdravarābhāvāttasminkāle nṛpottama //
puṃsaḥ saṃgātpunargarbho nārīṇāṃ sravati dhuvam

pratyahaṃ ramaṇāddevyāṃ nābhūdgarbho harādbata //
devānāmabhavaccintā putrālābhādvarādvibho

sarve saṃgatya saṃmaṃtrya mitha evaṃ babhāṣire //
kāmīvā'bhūdratau nityaṃ sakto devyā haraḥ svarāṭ

nā'smākaṃ siddhyate kāryaṃ nityaṃ garbhasya saṃsravāt //
punā ratiryathā nā'bhūttathā'smābhirvidhīyatām

mitha evaṃ tu saṃbhāṣya vyacinvankṣaṇamatra te //
agniṃ kṛtye viniścitya hyūcurmānapuraḥsaram

agne mukhaṃ tvaṃ devānāṃ tvaṃ bandhurgatireva ca //
idānīmapi gaccha tvaṃ ramate yatra vai haraḥ

ratyante darśayā''tmānaṃ punā ratiryathā na vai //
tvāṃ dṛṣṭvā vrīḍitā devī tataścāpasareddhruvam

śiṣyo bhūtvā tu ratyante pṛccha tattvaṃ smarāntakam //
tattvasampraśnavyājena kālaṃ bahu naya prabho

bahukāle gate devī kumāraṃ prasaviṣyati //
devairevaṃ prārthito'gniromityuktvā haraṃ yayau

vīryotsargātpūrvameva gato vahnī ratāṃtare //
taṃ dṛṣṭvā vrīḍitā devī vivastrā vimanā yayau

rati vihāya tvarayā tato rudro'tikopitaḥ //
vahniṃ prāha gṛhāṇedamabhisṛṣṭaṃ tu durmate

madvīryaṃ duḥsahaṃ pāpa ratau vighnastvayā'bhavat //
utsṛjāmi ca madvīryaṃ tvanmukhe havyavāhana

ityuktvotsṛṣṭavānvīryaṃ havyavāhamukhe haraḥ //
taddhṛtvā dahyamānaḥ sansvodare vīryamulbaṇam

ciṃtayāno yayau dhāma devānāṃ yajñapūruṣaḥ //
kathaṃcitprāṇato mukto devebhyastannyavedayat

devā vahnīritaṃ śrutvā harṣaśokau samāyayuḥ //
sthitaṃ vīryamiti hrādaṃ kathaṃ tu prasavo bhavet

iti duḥkhaṃ tadā cā''sīdvahneḥ kukṣau tu śāṃbhavam //
vavṛdhe teja ākṣiptaṃ daśa māsā gatāstadā

nā'paśyatprasavopāyaṃ bahuduḥkhaparāyaṇaḥ //
devānvai śaraṇaṃ prāpa garbhamocanahetave

te devā vahninā sākaṃ prāpurgaṃgāṃ yaśasvinīm //
gaṃgā stotreṇa te stutyā prārthayāmāsuraṃjasā

tvaṃ mātā sarvadevānāṃ tvameva jagatāṃ patiḥ //
devatārthaṃ tu tvaṃ bhadre dhatsva tejastu śāṃbhavam

tadvahnervarddhate garbho nāstrītvātprasavo'sya ca //
tasmādenaṃ ca naḥ sarvānsamuddhara dayāṃ kuru

ityevaṃ prārthitā devī tathāstviti vaco'bravīt //
devāstu vahnaye prāhurmaṃtraṃ garbhavimocanam

tanmaṃtrādgarbhamākṛṣya vyasṛjaddhavyavāhanaḥ //
gaṃgāyāṃ śāṃbhavaṃ tejo bhāsvallokasuduḥsaham

sā coḍhvā katicinmāsānna śaśāka tataḥ param //
nirjalā tatprabhāveṇa sphuṭadraktakalevarā

bahuduḥkhā''kulā devī pātivratyaprabhāvataḥ //
ujjahāra svodarasthaṃ garbhaṃ lokaikapāvanī

śarakāṃḍe tu cikṣepa dahyamānaṃ samantataḥ //
śarakāṃḍaistu saṃbhinnaḥ ṣoḍhā bhinno babhūva ha

ṣaṭkṛ'ttikāḥ samājagmurbrahmaṇā coditāstadā //
śarakāṃḍe vinirbhinnaṃ ṣoḍhā saṃdhāya śāṃbhavam

ṣaṇmukhaṃ puruṣaṃ kṛtvā tvekadehamiti sphuṭam //
kṛttikā vidhinā''jñaptāstaṃ tathā cakrire dṛḍham

taddehaṃ puruṣākāraṃ ṣaṇmukhaṃ śarakāṃḍagam //
arakṣyamāṇamevāsīccharakāṃḍeṣu vai ciram

ekadā vṛṣabhā'rūḍhau pārvatīparameśvarau //
śrīśailaṃ gaṃtumanasau tatsthalaṃ parijagmatuḥ

tadāsītpārvatī devī sadyaḥ snutapayodharā //
vismitā cāvadadrudraṃ snutau kasmātpayodharau

kāraṇaṃ brūhi viśvātmannityuktastu haro'bravīt //
śṛṇu devi pravakṣyāmi putro'dho vartate tava

tvayi vīryamanutsṛṣṭaṃ prāgevā''gāddhavirvahaḥ //
taṃ dṛṣṭvā vrīḍitā tvaṃ vai praviṣṭā ca sthalāntaram

mayā kopādvahni mukhe visṛṣṭaṃ vīryamulbaṇam //
devānāṃ ca prasādena gaṃgāyāṃ vyasṛjadvibhuḥ

gaṃgā ca dahyamānā sā vyakṣipañca śarāntaraṃ //
tatra ṣoḍhā prabhinnaṃ tu mātṛbhiśca dṛḍhīkṛtam

puruṣākṛtimāpede taṃ dṛṣṭvā te stanau sutau //
pālanīyaṃ mahāvīryaṃ viṣṇunā samavikramam

ayame vaurasaḥ putrastava bhāti viniścitam //
tasmādgṛhāṇa śīghraṃ tvaṃ tenā''khyātiratīva te

ityā''jñaptā śaṃbhunā sā tamādāyā'rbhakaṃ drutam //
aṃkamāropya taṃ devī pāyayāmāsa sā stanau

devena mohitā devī putrasnehaparā'bhavat //
punaḥ kailāsamagamatprabhuṇā saha śāṃkarī

lālayaṃtī sutaṃ devī saṃtoṣaṃ paramaṃ yayau //
evaṃ kumārajananaṃ varṇitaṃ te mayā'dbhutam

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ kumārajananaṃ śubham //
putrapautrābhivṛddhiṃ tu labhate nā'tra saṃśayaḥ

mahadduḥkhaṃ tu janane harasyā'pi yato'bhavat //
prītyānuśrutavaiśākhadharmo'pyapratimo bhavet

tasmādvaiśākhadharmo hi sarvāghaughavināśanaḥ //
avaidhavyapradaḥ puṇyaḥ sarvasaṃpadvidhāyakaḥ

anaṃgopi hi sāṃgatvaṃ yatprabhāvātsamāptavān //
asnātvā cāpyadattvā ca vaiśākho yasya vai gataḥ

api dharmakṛto vā'pi bhavedduḥkhaparaṃparā //
sarvadharmo hitaḥ syācca yadyeko'yamanuṣṭhitaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāṃbarīṣasaṃvāde kumārotpattikathanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ