Skanda Purana · Verses 2.9-6

// atha vasunāmakaniṣādavṛttāṃtaḥ //
// dharaṇyuvāca // //
kalau yuge bhūmidhara kena tvaṃ drakṣyase priya //
vimānaṃ kena te deva kāryate'sminmahīdhare

śrīnivāso'pi kenaiva drakṣyate subhagākṛtiḥ //
etadbrūhi mama prītyā śrotuṃ kautūhalaṃ vibho

// śrīvarāha uvāca // //
vakṣyāmi śṛṇu he devi bhaviṣyadyadvadāmi te //
asminmahīdhare puṇye niṣādo vasunāmakaḥ

śyāmākavanapālo'bhūdbhaktimānpuruṣottame //
śyāmākataṃḍulānpaktvā madhunā pariṣicya ca

nivedya devadevāya śrībhūmi sahitāya ca //
evaṃ bhaktimatastasya bhāryā citravatī śubhā

asūta tanayaṃ bālā vīranāmānamuttamam //
vasuḥ putreṇa sahito bhāryayā patibhaktayā

kasmiṃściddivase putraṃ śyāmākaṃ pālayeti ca //
visṛjya patnyā sahito madhvanveṣaṇatatparaḥ

gato vanāntaraṃ śīghraṃ madhucchatradidṛkṣayā //
bālaḥ śyāmākapakvāni gṛhītvāgnau nidhāya ca

piṣṭvā nivedayāmāsa vṛkṣamūle śriyaḥ pateḥ //
naivedyaṃ bhakṣayitvaiva vīrastvāsa sukhena vai

tadantare vasuścāpi madhvādāya samāgataḥ //
śyāmākānbhakṣitāndṛṣṭvā saṃtarjya sutamātmanaḥ

khaḍgamādāya taṃ hantuṃ tvarayā hastamuddadhau

// atha sutahananodyuktaṃ vasuṃ prati bhagavaduktiḥ // //
tadvṛkṣasthastadā viṣṇuḥ khaḍgaṃ jagrāha pāṇinā //
khaḍgo gṛhītaḥ keneti paśyanvṛkṣaṃ dadarśa saḥ

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ vṛkṣārūḍhārdhavigraham //
muktvā vasuśca taṃ khaḍgaṃ praṇamyovāca keśavam

kimidaṃ devadeveśa ceṣṭitaṃ kriyate tvayā

// śrībhagavānuvāca // //
vaso śṛṇu vaco me tvaṃ putraste bhaktimānmayi //
tvatto'pi me priyatamastasmātpratyakṣamāgataḥ

asya sarvatra tiṣṭhāmi tava svāmisarastaṭe //
iti devavacaḥ śrutvā prītimānabhavadvasuḥ

etasminneva kāle tu pāṃḍyadeśātsamāgataḥ //
bālyātprabhṛti śūdro'pi viṣṇubhaktisamanvitaḥ

// atha raṃgadāsasya śrīnivāsasevārthaṃ śrīśeṣācalāgamanam // //
nārāyaṇapurīṃ prāpya śrīvarāhaṃ praṇamya ca //
tatra śrutvā śrīnivāsaṃ veṃkaṭādrinivāsinam

svayaṃbhuvaṃ devadevasevitaṃ prayayau tataḥ //
suvarṇamukharīṃ prāpya snātvā cottīrya tattaṭe

kamalākhye sarasi ca snātvā puṇyapradāyini //
tattīravāsinaṃ devaṃ kṛṣṇaṃ rāmeṇa saṃvṛtam

namaskṛtya tataḥ prāyādvanaṃ gajaghaṭāyutam //
śanaiḥ saṃprāpya śeṣādriṃ nirjharaṃ saṃdadarśa ha

tatsamīpaṃ samāsādya kapilāpūjitaṃ śivam //
tatpuraścakratīrthaṃ tadagādhaṃ pāpanāśanam

tatra snātvā tato'gacchadveṃkaṭādriṃ śanaiḥśanaiḥ //
ārāddhuṃ gacchatā mārge yukto vaikhānasena ca

raṃgadāsastvāruroha bālo dvādaśavārṣikaḥ //
svāmipuṣkariṇīṃ prāya snātvā bhaktisamanvitaḥ

vaikhānasena muninā gopīnāthena pūjitam //
vanamadhye tarormūle svāmipuṣkariṇītaṭe

tiṣṭhantaṃ puṇḍarīkākṣaṃ śrībhūmisahitaṃ harim //
ākāśasthaṃ saṃdadarśa pītanīlākṛtiṃ śubham

pārśvasthaśaṃkhacakrābhyāṃ gadāsibhyāṃ niṣevitam//
pakṣau vistārya cākāśe devamūrdhni vitānavat

sthitaṃ ca garuḍeśānaṃ paścācchārṅgaṃ śaraṃ tathā

//
atha śrīnivāsārthaṃ raṃgadāsakṛtadivyodyānamaṇḍapādinirmāṇāni // //
evaṃ dṛṣṭvā śrīnivāsaṃ vismito raṃgadāsakaḥ //
asya devasya cārāmaṃ kariṣyāmītyacintayat

niścitya manasā sarvaṃ tarumūle'vasatsudhīḥ //
kṛtvā vaikhānasādviṣṇornaivedyaṃ ca dinedine

śanaiśchittvā vanaṃ ghoraṃ vṛkṣāṃściccheda pārśvagān //
āsthānaciñcāṃ devasya ramāyāścampakaṃ tarum

devājñapto varjayitvā tāvubhau devasevitau //
devasyaparito bhūmau śilākuḍyaṃ tadākarot

tatkuḍyasyaiva paritaḥ puṣpārāmāṃścakāra ha //
mallikākaravīrābjakundamaṃdāramālatīḥ

tulasīcampakānāṃ tu vanānyeva cakāra ha //
khanitvā tatra kūpaṃ tu vardhayaṃstajjalairvanam

ārāmapuṣpāṇyādāya svayaṃ dāmānyathākarot //
vicitrāṇi tadā baddhvā pūjakasya kare dadau

ādāya pūjakastāni skandhe mūrdhni babandha ca //
śrīnivāsasya devasya śrībhūmisahitasya ca

evaṃ devasya kaiṃkaryaṃ kurvaṃstasthāvudāradhīḥ //
tasyaivaṃ vartamānasya samāstvā saptatergatāḥ

kurvāṇe puṣpāvacayaṃ raṃgadāse mahātmani

// atha raṃgadāsasya gandharvakrīḍādarśanena bhagavatkaiṃkaryavismṛtiḥ // //
ārāme sarasi snātuṃ gandharvaḥ kaścidāyayau //
gandharvarājakanyābhistaruṇībhiḥ samanvitaḥ

jalakrīḍāṃ karoti sma divi sthāpya vimānakam//
surūpābhiśca sahitaṃ krīḍantaṃ kamalākare

paśyañchrīraṃgadāso'yaṃ vyasmaranmālyasañcayam //
jitendriyo'pi tatkakrīḍāṃ paśyanretaḥ sasarja ha

paśyatastasya sarasaḥ samuttīrya manoharam //
divyavastrāṇi cācchādya kāntābhiḥ saha sasmitam //

adhiruhya vimānaṃ tu yayau sa dhanadālayam //
gate gandharvarāje tu raṃgadāso vimohitaḥ

tyaktvā ca tāni mālyāni snātvā sarasi lajjitaḥ //
punarāhṛtya puṣpāṇi śanairdevālayaṃ yayau

vaikhānasastu taṃ dṛṣṭvā pūjākālamatītya ca //
āgataṃ kimiti prāha sakhe'tikramya cāgataḥ

na baddhā mālikāścāpi tvayā''rāme ca kiṃ kṛtam

// śrīvarāhauvāca // //
itthaṃ pṛṣṭo raṃgadāso nāvadallajjayā tataḥ //
lajjitaṃ raṃgadāsaṃ taṃ provāca madhusūdanaḥ

// atha svarūpānusandhānena lajjitaṃ raṃgadāsaṃ prati śrīnivāsavacanam//
// śrībhagavānuvāca // //
lajjayā kiṃ raṃgadāsa mayā tvaṃ mohito hyasi //
tvaṃ tāvajjitakāmo'si dhīro bhava mahāmate

gandharvarājavadrājā bhavitāsi mahītale //
tatra bhuktvā mahābhogānbhaktimānmayi sarvadā

prākāraṃ ca vimānaṃ ca kārayiṣyasi me tadā //
tatra muktiṃ pradāsyāmi prītyā paramayā yutaḥ

atraiva kuru sevāṃ tvamāśarīravimokṣaṇāt //
madbhaktānāṃ sakāmānāmevaṃ muktirbhaviṣyati

ityuktvā bhagavānviṣṇuḥ punarnovāca kiṃcana //
śrutvā tadraṃgadāso'pi cakārārāmamuttamam //

// atha toṇḍamānnāmakanṛpavṛttāntaḥ // //
sāgraṃ śatābdaṃ sevitvā gataḥ svargamamandadhīḥ //
jātaḥ somakule tuṃge toṇḍamāniti viśrutaḥ

suvīratanayo vīro nandinīgarbhasaṃbhavaḥ //
sa paṃcavarṣādudbhūtaviṣṇubhaktiḥ svayaṃ sudhīḥ //
sauśīlyaśauryavīryādiguṇānāmākaro mahān

pāṇḍyasya tanayāṃ padmāmupayeme manoharām //
tato rājā śataṃ kanyā nānādeśyāḥ svayaṃvarāḥ

reme deveṃdravadbhūmau nārāyaṇapure vasan//
anujñāṃ prāpya pitṛtaḥ putraḥ paṃcāsyavikramaḥ

uddiśya mṛgayāṃ vīro veṅkaṭādreḥ samīpataḥ

// atha toṇḍamānnṛpasya mṛgayārthaṃ śrīśeṣācalagamanam // //
pādacāreṇa vicaranparivāraiḥ samanvitaḥ //
madadhārāṃ vimuṃcaṃtaṃ dadarśa gajayūthapam

taṃ dṛṣṭvā vismito bhūtvā grahītuṃ tamanudrutaḥ //
suvarṇamukharīṃ tīrtvā brahmāṣa śukamuttamam

namaskṛtyābhyanujñātastato'gacchadvanādvanam //
dadarśa reṇukāṃ devīṃ valmīkākārasaṃsthitām

iṣṭadāmiṣṭabhaktānāṃ divyārāmanivāsinīm//
parivāraiḥ sadopetāṃ pūjitāṃ tridaśairapi

toṇḍamānapi tāṃ natvā tataḥ paścānmukho yayau

// atha śrīnivāsasamīpasthapaṃcavarṇaśukavṛttāṃtaḥ // //
paṃcavarṇaṃ śukaṃ dṛṣṭvā taṃ jighṛkṣuranudrutaḥ //
sa vadañchrīnivāseti giriṃ śīghrataraṃ yayau

anudravansa rājāpi girirājaṃ samāruhat //
darīśca vividhāḥ paśyañchikharāṇi samaṃtataḥ//

śukamanveṣamāṇo'sau śyāmākavanameyivān //
tamadṛṣṭvā śukavaraṃ vanapālaṃ dadarśa ha

taṃ tu rājānamāyāṃtaṃ pratyudgacchansa satvaraḥ //
praṇamya vinayopetaḥ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ

toṇḍamānapi saṃpūjya taṃ papraccha vanecaram//
paṃcavarṇaḥ śukaḥ kaściddṛṣṭaścātrāgatastvayā

śrīnivāseti ca vadankva gato'sau vanecara

// vanecara uvāca // //
sa paṃcavarṇo rājeṃdra śrīnivāsapriyaḥ sadā //
pārśvavartī sadā tasya śrībhūmibhyāṃ vivardhitaḥ

svāmipuṣkariṇītīre sadāste devasannidhau //
grahītuṃ sa śukaḥ śrīmānna tu kenāpi śakyate

vihṛtya svecchayā nityamasmingirivare śubhe //
dināṃte devamāsādya tatsamīpe vasatyayam

taṃ devamārādhayituṃ gamiṣyāmi nṛpātmaja //
viśramyatāṃ vṛkṣamūle yāvadāgamanaṃ mama

putreṇānena sahito vihara tvaṃ yathāsukham

// rājovāca // //
tvayā sahāgamiṣyāmi draṣṭuṃ devaṃ janārdanam //
tvaṃ me darśaya deveśaṃ veṃkaṭādrinivāsinam

tasya rājño vacaḥ śrutvā śyāmākaṃ madhumiśritam //
cūtapatrapuṭe kṣiptvā rājñā saha yayau harim

// atha toṇḍamānnṛpasya niṣādena saha śrīnivāsasamīpāgamanam // //
gatvā sudūramadhvānaṃ paśyantau tau śilātalam //
muhūrtādeva saṃprāptau svāmipuṣkariṇīṃ śubhām

snātvā tatra vidhānena rājñā saha niṣādapaḥ //
darśayāmāsa devaśaṃ rājñastasya mahātmanaḥ

svāmipuṣkariṇītīre sthitaṃ śrīvṛkṣamūlake //
atasīpuṣpasaṃkāśamaṃbujāyatalocanam

caturbhujamudārāṅgamīṣatsmitamukhāṃbujam //
divyapītāṃbaradharaṃ kirīṭakaṭakojjvalam

pārśvasthābhyāṃ surūpābhyāṃ śrībhūmibhyāṃ samanvitam //
paritaḥ śaṃkhacakrāsigadāśārṅgeṣusevitam //

anyairdivyāyudhaiścāpi divyamālyairniṣevitam //
skandenārādhyamānaṃ taṃ trisandhyaṃ puruṣottamam

valmīkagūḍhapādābjamājānupuruṣottamam //
tato dṛṣṭvā mudā devaṃ praṇematurubhau tadā

rājā tu prāṃjalirbhūtvā vismayotphullalocanaḥ //
ānaṃdalaharīṃ prāpya na prājñāyata kiṃcana

niṣādo'pi nivedyaiva śyāmākaṃ madhumiśritam //
rājñe tadardhaṃ dattvaiva śiṣṭārdhaṃ bhuktavānsvayam

pītvā puṣkariṇītoyaṃ tena rājñā samanvitaḥ //
sa punaḥ śyāmakavane puṇyāṃ parṇakuṭīṃ yayau

uṣitvā caikarātraṃ tu prātarutthāya bhūmipaḥ //
svasainyena samāyukto nivṛttaḥ svapuraṃ yayau

// atha toṇḍamānnṛpaṃ prati reṇukoktiḥ // //
punardevīvanaṃ gatvā hayādavatatāra ha //
caitraśuddhanavamyāṃ tu pūjayāmāsa reṇukām

haviṣyaṃ paramānnaṃ ca sopaskaramanekaśaḥ //
paśūpahārasahitaṃ dhūpadīpasamanvitam

surāghaṭīśataṃ dattvā jātīkesaravāsitam //
evaṃ saṃpūjitā devī prītā rājñe varaṃ dadau

āviṣṭaḥ puruṣaḥ kaścidavadannṛpasattamam //
śṛṇu rājanbhaviṣyaṃ te rājyaṃ nihatakaṃṭakam

rājaṃstavaiva nāmnātra rājadhānī bhaviṣyati //
matsamīpe mahārāja ciraṃ rājyaṃ kariṣyasi

devadevaprasādaśca bhaviṣyati tavānagha //
iti dattvā varaṃ tasmā āviṣṭaḥ prakṛtiṃ yayau

tato labdhavaro rājā yayau śukamuniṃ punaḥ

// atha śukavarṇitapadmasarovaramāhātmyam // //
abhivādya muniṃ tena pūjito mudito'bhavat //
māhātmyaṃ saraso brūhi kamalākhyasya me mune

// śrīśuka uvāca // //
purā durvāsasaḥ śāpādavatīrṇā surālayāt //
padmā padmākṣadayitā viṣṇunā sahitā nṛpa

saraḥ kāṃcanapadmāḍhyamidaṃ prāpya maheśvarī //
tapaścakāra varṣāṇāṃ divyānāmayutaṃ ramā

tato devā vicinvantaḥ śriyaṃ viṣṇusamanvitām //
puraṃdareṇa saṃyuktā rājannasminsarovare

sthitā suvarṇakamale puṇḍarīkākṣasaṃyutām //
dṛṣṭvā prītisamāyuktāḥ praṇamyāṃbujadhāriṇīm //
kṛtāñjalipuṭāḥ sendrāstuṣṭuvurlokamātaram //

// atha devādikṛtaśrīlakṣmīstutiḥ //
// devā ūcuḥ // //
namaḥ śriyai lokadhātryai brahmamātre namonamaḥ //
namaste padmanetrāyai padmamukhyai namonamaḥ

prasannamukhapadmāyai padmakāntyai namonamaḥ //
namo bilvavanasthāyai viṣṇupatnyai namonamaḥ

vicitrakṣaumadhāriṇyai pṛthuśroṇyai namonamaḥ //
pakvabilvaphalāpīnatuṃgastanyai namonamaḥ

suraktapadmapatrābhakarapādatale śubhe //
suratnāṃgadakeyūrakāṃcīnūpuraśobhite //
yakṣakardamasaṃliptasarvāṃge kaṭakojjvale

māṃgalyābharaṇaiścitrairmuktāhārairvibhūṣite //
tāṭaṃkairavataṃsaiśca śobhamānamukhāṃbuje

padmahaste namastubhyaṃ prasīda harivallabhe //
ṛgyajuḥsāmarūpāyai vidyāyai te namonamaḥ

prasīdāsmānkṛpādṛṣṭipātairālokayābdhije //
ye dṛṣṭāste tvayā brahmarudreṃdratvaṃ samāpnuyuḥ

// atha iṃdrādīnprati stutiprasannalakṣmīvacanam //
// śrīśuka uvāca // //
iti stutā tadā daivairviṣṇuvakṣaḥsthalālayā //
viṣṇunā saha saṃdṛśyā ramā prītāvadatsurān

// śrīruvāca // //
surārīnsahasā hatvā svapadāni gamiṣyatha //
ye sthānahīnāḥ svasthānādbhraṃśitā ye narā bhuvi

te māmanena stotreṇa stutvā sthānamavāpnuyuḥ //
akhaṃḍairbilvapatrairmāmarcayaṃti narā bhuvi

stotreṇānena ye devā narā yuṣmatkṛtena vai //
dharmārthakāmamokṣāṇāmākarāste bhavanti vai

idaṃ padmasaro devā ye kecana narā bhuvi //
prāpya snānaṃ kariṣyanti māṃ stutvā viṣṇuvallabhām

te'pi śriyaṃ dīrghamāyurvidyāṃ putrānsuvarcasaḥ //
labdhvā bhogāṃśca bhuktvā'nte narā mokṣamavāpnuyuḥ

iti dattvā varaṃ devī devena saha viṣṇunā //
āruhya garuḍeśānaṃ vaikuṇṭhasthānamāyayau //

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde vasu nāmaka niṣādavṛttāntapadmasaromāhātmyādivarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ