Skanda Purana · Verses 2.9-3

// jaiminiruvāca // //
pratyāgate tato vipre sāyāhne surasaṃkule //
mādhavārcanavelāyāṃ vātaścaṃḍagatirvavau

suvarṇavālukāścāsau vicakāra ca sarvaśaḥ //
tenākuladṛśo devā na śekuravalokane

śrīkāṃtasya tadā viprā dadhyuste puruṣottamam //
yāvaddhyānasthiradṛśo muhūrtaṃ te divaukasaḥ

dhyānāṃte vālukārāśiṃ dadṛśuste na mādhavam //
rauhiṇaṃ ca tathā kuṃḍaṃ babhūvurvyākulendriyāḥ

ciṃtāmavāpurmahatīṃ hāheti rurudurbhṛśam //
kimetanno hi durdaivamekadā samupasthitam

dṛśāṃ secanakaḥ śrīśaḥ kṣaṇādyannopalabhyate //
aparādhaṃ kimasmākaṃ lakṣitaṃ puruṣottama

yugapatsevakānsarvānapahāya na dṛśyase //
yeṣāmarthe jagannātha svīcakartha kalevaram

tānanāthānparityajya kānane kimupekṣase //
svaśarīravibhūtīrno vihāya kamalekṣaṇa

kimakāṃḍaṃ racayasi kathāśeṣāndivaukasaḥ //
tavāṃśabhūtānnaḥ sarvānyajvānaḥ prayajaṃti vai

tvatprītyai yajñapuruṣa tvadādiṣṭaphalapradān//
tvadahaṃkāravarṣmāṇastvadanugrahajīvanāḥ

kāṃdiśīkā kutra yāmaḥ sāṃprataṃ tvadupekṣitāḥ//
divi sthānaiśca kiṃ kāryaṃ tvāmanālokya mādhava

akṛtārthāstvayā hīnā bhaviṣyāmo vanecarāḥ //
niṣkalaṃkasudhābhānuṃ suṣamāparibhāvukam

tvadāsyaṃ cenna paśyāmo na yāsyāmaḥ surālayam //
tapa āsthāya paramamatraiva saṃśitavratāḥ

vartāmahe vanyavṛttyā jaṭāvalkaladhāriṇaḥ //
yāvattvāṃ puṃḍarīkākṣa vilokiṣyāmahe vayam

nisargakaruṇāṃbhodhe dīnānnastrātumarhasi //
anāthāndīnahadayāṃstvāmeva śaraṇaṃ gatān

tvadanālokaśokaikapārāvāre nimajjataḥ //
śubhadṛṣṭitaraṇyā naḥ samuddhara jagatpate

evaṃ pralapatāṃ tatra sarveṣāṃ tridivaukasām //
aśarīrā tadā vāṇī punaḥ prādurbabhūva ha

atrārthe bhoḥ surā yatnaṃ kartumarhatha no vṛthā //
adyaprabhṛti devasya darśanaṃ durlabhaṃ bhuvi

atra sthāne'pi taṃ natvā taddarśanaphalaṃ labhet //
svayaṃbhuvoṃ'tikaṃ gatvā hetuṃ jñāsyatha niścitam

tacchrutvā tridaśāḥ sarve brahmaṇoṃ'tikamāgatāḥ //
yamānugrahavṛttāṃtamavatāraṃ ca dāruṇaḥ

śrutvā saṃtuṣṭamanasaḥ sarve te tridivaṃ gatāḥ //
sa tu vidyāpatirvipro rathārūḍho'bhyaciṃtayat

mama kāryaṃ tu niṣpannaṃ yaddṛṣṭo nīlamādhavaḥ //
āsamaṃtātkṣetramidaṃ paribhramyāvalokaye

adṛṣṭapūrvaṃ paramaṃ supuṇyaṃ saṃkīrtanaṃ yasya malāpahāri //
kṣetrottamaṃ śrīpuruṣottamākhyaṃ pradakṣiṇīkṛtya vrajāmi tūrṇam

pṛthvīpradakṣiṇaphalaṃ śatadhā bhajaṃte paryaṃti ye sakalakalmaṣadāryaraṇyam //
nīlādrimaṇḍimidaṃ purupottamākhyaṃ mitraṃ mamopadiśati sma samudratīre

viciṃtyetthaṃ dvijaśreṣṭhaḥ paribabhrāma vai tadā //
kṣetraṃ paśyanvanaṃ caiva nānādrumagaṇānvitam

nānāpakṣigaṇāghuṣṭaṃ kūjadbhramaraguṃphitam //
apraviṣṭārkakiraṇaṃ chāyātarugaṇāvṛtam

sarvartukusumopetaṃ latāgulmopaśobhitam//
nānājalāśayādhārakūjatsārasasaṃkulam

padmakahlārakumudavikacotpalarājitam //
na jalaṃ tatra kusumaparihīnaṃ latādikam

parītya vegāttatkṣetraṃ jagāmātha dvijottamaḥ //
dhyāyanniraśanaḥ prājñaḥ prāpyāvantīṃ dinātyaye

dūtairāveditaṃ pūrvaṃ dūrasthasyāgataṃ dvijāḥ //
śrutveṃdradyumno nṛpatiḥ praharṣaṃ paramaṃ yayau

tadāgamanamākāṃkṣanpūjayitvā janārddanam//
vidvadbhirbrāhmaṇaiḥ sārddhaṃ tasthau saṃhṛṣṭamānasaḥ

etasminnaṃtare viprāḥ sa tu vidyāpatirdvijaḥ//
prāveśikairvetrahastairdauvārikapuraḥsaraiḥ

nirdiṣṭamārgaḥ pauraiścā'numataḥ kautukānvitaiḥ//
nirmālyamālāṃ nīlākhya mādhavasya suśobhanām

nidhāya pāṇau rājāgre praviveśa tvarānvitaḥ//
taṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ so'tha samutthāya varāsanāt //
prasīda jagadīśeti vadannaṃtikamabhyagāt

adya me jīvitaṃ jātaṃ saphalaṃ janmakarmaṇā //
nirmālyamālāvapuṣaṃ yatpaśyāmīhamādhavam

mālāṃ mukundaśiraso'nupamapramodalābhādharīkṛtasuradrumakāṃtagandhām //
andhīkṛtālinicayāṃ pavanaprasārigandhapraṇāśitajagatkaluṣāṃ namāmi

yatpādapaṃkajagaladrajasonuṣaṃgā brahmādayaḥ paramasaṃpadamāpurasya //
viṣṇoḥ kalevarasamujjvalitāṃgarāgasaṃsaktapuṣpanilayāṃ praṇatosmi mālām

padmāṃ hṛtpadmavasatiṃ sapatnīṃ yā hasatyasau //
vikasvaraiḥ sukusumairviṣṇvaṃkasthitirgarvitām

kutra sthiteyamāhārṣīnmahimānaṃ sragujvalā //
yā śrīnidheḥ śarīre''bhūtsarvāṃgavyāpinī ciram

jaya nīlādriśikharabhūṣaṇāghapradṣaṇa //
praṇatārttihara śrīmaṃstrāhi māṃ śaraṇāgatam

iti bruvāṇaḥ kṣitipo bāṣpagadgadayā girā //
jagāma śirasā bhūmiṃ sphuradromāṃcakaṃcukaḥ

so'pi vidyāpatirvipraḥ kṣapitāśeṣakalmaṣaḥ //
divyadeho nṛpasyāgre dhyāyanmādhavamāsthitaḥ

tejasā sarvalokānāṃ pāpāni kṣālayansudhīḥ //
anugṛhṇātu devastvāṃ nīlādriśikharālayaḥ

śrīpateriyamājñā te mālārūpā prakāśitā //
draṣṭuṃ kṣetrottamagataṃ svaṃ sākṣānmuktidāyakam //

ityuccarannarapaterāmumoca gale srajam //
so'pyutthāya kṣitipatirmālāṃ hṛdayalaṃbinīm

dṛṣṭvā mene śriyaḥ kāṃtaṃ sākṣāddhṛdayagāminam //
nidhāya pāṇī śirasi daramīlitalocanaḥ

ānaṃdāśrujalaklinnavadanastuṣṭuve harim

// indradyumna uvāca // //
jayākhilajagatsṛṣṭisthitisaṃhāraśilpakṛt //
līlāviśvavapurlomasaṃkhyabrahmāṃḍabhārabhṛt

aṃtaryāminnaśeṣāṇāṃ praṇatārtihara prabho //
brahmeṃdra rudramukuṭakirmīritapadāṃbuja

dīnānāthavipannaikasatatatrāṇatatpara //
nirvyājakaruṇāvāripārāvāra parātpara

tvadekaśaraṇaṃ dīnamanādibhramanirbharam //
paritrāhi jagannātha bhaktāviratavatsala

iti stuvannarapatiḥ svāsane samupāviśat //
gṛhamedhibrahmacāriyativaikhānasairvṛtaḥ //

aṣṭādaśasu vidyāsu kuśalairyajvabhirdvijaiḥ //
mīnaiḥ sthavirabhṛtyaiśca sārddhaṃ maṃtripuraḥsaraiḥ

vidyāpati pūjayitvā bahumānapuraḥsaram //
upaveśyāgrataḥ pīṭhe pṛṣṭvā kuśalamāditaḥ

puruṣottamakṣetrasya viṣṇornīlāśmavarṣmaṇaḥ //
mahimānaṃ svarūpaṃ ca papracchāvahito mudā

brāhmaṇaḥ kṣatriyeṇāsau pṛṣṭonubhavamātmanaḥ //
bhilladvīpapraveśādimajjanāṃtaṃ saritpateḥ

kṣetrottamasya vṛttāṃtaṃ kathayāmāsa vistarāt //
nīlādrirohaṇaṃ nīlamādhavasya ca darśanam

snānaṃ ca rauhiṇe kuṇḍe mahimānaṃ vaṭasya ca //
nṛsiṃhādyaṣṭaśaṃbhūna śaktīnāmaṣṭasaṃsthitim

rathenākramaṇāddṛṣṭau kṣetrasyāyāmavistarau //
tatsarvaṃ varṇayāmāsa yathāvadanupūrvaśaḥ

tacchrutvā citramatulaṃ tairthikāveditaṃ purā //
saṃpratīto hṛṣṭamanāḥ punastaṃ kṣitipo'bravīt

// indradyumna uvāca // //
śrutapūrvaṃ tu bhagavaṃstvatto'śrauṣaṃ sudurlabham / /
kṣetrottamaṃ dvijaśreṣṭha sāṃprataṃ varṇayasva me

nīlendramaṇimūrtestu viṣṇo rūpaṃ yathātatham //
// vidyāpatiruvāca // //
haṃta te kathayiṣyāmi divyāṃ mūrtiṃ jagatpateḥ

yāṃ carmacakṣuṣā dṛṣṭvā jāyate muktibhājanam //
nīlendramaṇipāṣāṇamayī mūrtiḥ purātanī

yānvahaṃ brahmarudreṃdrapurogairarcitā suraiḥ //
āropiteyaṃ divyā srakpūjāyāṃ hi suparvabhiḥ

seyaṃ na mlāyati nṛpa na ca gandhena ricyate //
dine bahutithe yāte'pīdṛśī sragdharodbhavā

divyopahāraḥ nirmālyabhakṣaṇātkṣīṇakalmaṣam //
māṃ na paśyasi kiṃ rājannatimānuṣavarcasam

sakṛdapyaśanādyasya kṣutpipāsābalakṣayāḥ //
na bādhante nṛpaśreṣṭha dṛṣṭenādṛṣṭakalpanam

bhuktirmuktiśca vai rājann tatra yugapatsthite //
na jarārogaśokādiduḥkhaṃ tatra hi vidyate

yatra sākṣājjagannāthaḥ prasannavadano vibhuḥ //
phulleṃdīvarapatrākṣaḥ prapannāmṛtamuktidaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekaśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīpuruṣottamamāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde navamo'dhyāyaḥ