Skanda Purana · Chapter 2.9

// agastya uvāca // //
jaṭākuṇḍata āgneyadigdala saṃśritaṃ mahat //
gayākūpamiti khyātaṃ sarvābhīṣṭaphalapradam

yatra snātvā ca dattvā ca yathāśaktyā jiteṃdriyaḥ //
sarvakāmamavāpnoti śrāddhaṃ kṛtvā dvijottamaḥ

narakasthāśca ye kecitpitaraśca pitāmahāḥ //
viṣṇuloke tu gacchanti tasmiñcchrāddhe kṛte tu vai

tasmiñchrāddhe kṛte vipra pitṝṇāmanṛṇo bhavet //
śaktibhiḥ piṃḍadānaṃ tu sayavaiḥ pāyasena ca

karttavyamṛṣinirdiṣṭaṃ piṇyākena guḍena vā //
śrāddhaṃ tattīrthake proktaṃ pitṝṇāṃ tuṣṭikārakam

tatra śrāddhaṃ prakarttavyaṃ naraiḥ śraddhāsamanvitaiḥ //
tuṣyaṃti pitarasteṣāṃ tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ

tuṣṭeṣu pitṛṣu śrīmāñjāyateputravām̐stathā //
śrāddhena pitarastuṣṭāḥ prayacchaṃti sutānbahūn

śriyaṃ ca vipulānbhogāñchrāddhakṛdbhayo na saṃśayaḥ //
tasmādatra vidhānena vidhātavyaṃ prayatnataḥ

śrāddhaṃ śraddhāyutaiḥ samyagabhīṣṭaphalakāṃkṣibhiḥ //
gayākūpe viśeṣeṇa pitṝṇāṃ dattamakṣayam

somavāreṇa saṃyuktā amāvāsyā yadā bhavet //
tatrānaṃtaphalaṃ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam

anyadā somavāreṇa tatra śrāddhaṃ vidhānataḥ //
pitṛsaṃtoṣadaṃ nityaṃ tatra dattākṣayo bhavet

tatra pūrvadiśābhāge tīrthaṃ sarvottamottamam //
piśācamocanaṃnāma vidyate ca phalapradam

tatra snātvā ca dattvā ca piśāco naiva jāyate //
tatra snānaṃ tathā dānaṃ śrāddhaṃ caiva viśeṣataḥ //
karttavyaṃ ca prayatnena naraiḥ śraddhāsamanvitaiḥ

mārgaśīrṣe śuklapakṣe caturdaśyāṃ viśeṣataḥ //
snānaṃ tatra prakarttavyaṃ piśācatvavimuktaye

tatsaṃnidhau pūrvabhāge mānasaṃnāma nāmataḥ //
tīrthaṃ puṇyanivāsāgryaṃ snātavyaṃ ca viśeṣataḥ //
tatra snānena dānena sarvānkāmānavāpnuyāt

nānāvidhāni pāpāni merutulyāni vai punaḥ //
tatra snānātkṣayaṃ yāṃti nātra kāryā vicāraṇā

yatkiñcidvidyate pāpaṃ mānasaṃ kāyikaṃ tathā //
vācikaṃ ca tathā pāpaṃ snānato vilayaṃ vrajet

prauṣṭhapadyāṃ sadā kāryyā paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ //
yātrā tasya nṛbhirvipra puṇyavadbhiḥ kriyāparaiḥ

tasmāddakṣiṇadigbhāge varttate sukṛtaikabhūḥ //
tamasānāma taṭinī mahāpātakanāśinī

yatra snānaṃ tathā dānaṃ sarvapāpaharaṃ sadā //
yasyāstaṭe tathā ramye sarvadā phaladāyake

nānāvidhāni sthānāni munīnāṃ bhāvitātmanām //
māṇḍavyasya muneḥ sthānaṃ varttate pāpanāśanam

yasyāstīre muniśreṣṭha sarvatra sumanoharam //
tasyāśramapadaṃ ramyaṃ nānāvṛkṣamanoharam

yasmātsthānātsamudbhūtā tamasā sutaraṃgiṇī //
tadvanaṃ puṇyamadhikaṃ pāvanaṃ padamuttamam

yasya darśanato nṝṇāṃ sarvapāpakṣayo bhavet

praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānāvanataṃ manoharam //
virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṃgubhiḥ suṣuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiśca ketakaiḥ

tamālagulmairnicitaṃ sugaṃdhibhiḥ sakarṇikārairbakulaiśca sarvataḥ //
aśokapunnāgavaraiḥ supuṣpitairdvirephamālākula puṣpasaṃcayaiḥ

kvacitpraphullāṃbujareṇubhūṣitairvihaṃgamaiścāruphalapracāribhiḥ //
vināditaṃ sārasamutkulādibhiḥ pramattadātyūhakulaiśca valgubhiḥ //

kvacicca cakrāhvaravopanāditaṃ kvacicca kādambakadambakairyutam //
kvacicca kāraṇḍavanādanāditaṃ kvacicca mattālikulākulīkṛtam

madākulābhirbhramarībhirārānniṣevitaṃ cārusugaṃdhipuṣpavat //
kvacicca puṣpaiḥ sahakāravṛkṣairlatopagūḍhaistilakadrumaiśca

prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitaṃ pramattahārītakulopanāditam //
samaṃtataḥ sundaradarśanīyatāṃ samudvahattadvanamullasanmahat

nibiḍaniculanīlaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ madamuditavihaṃgīvṛndanādābhirāmam//
kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃnavakisalayaśobhāśobhitaṃ satphalāḍhyam

ityādibahuśobhāḍhyaṃ sarvadikṣu manoharam //
yatra māṃḍavyamuninā tapastaptaṃ mahatkila //
yatprabhāvādabhūttīrthaṃ pāvanaṃ tatsadā mahat

tatpūrvaṃ gautamasyarṣerāśramaṃ pāvanaṃ mahat //
tatpūrvaṃ cyavanasyarṣeḥ parāśaramuneridam //
prathamaṃ te muniśreṣṭha pituḥ kila taponidheḥ

nānāvidhāni tīrthāni cāśramāścaiva sarvaśaḥ //
vartaṃte tāpasānāṃ ca yasyāstīre samaṃtataḥ

tamasānāma sā jñeyā vartate taṭinī śubhā //
yajñayūpānsamutkhāya śobhitā bahuśo'bhitaḥ

tatra snānena dānena śrāddhena ca viśeṣataḥ //
sarvakāmārthasiddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā

mārgaśīrṣe śuklapakṣe pañcadaśyāṃ viśeṣataḥ //
snānaṃ tasya phalaprāptidāyakaṃ sarvadā nṛṇām

tasmādatra prakartavyaṃ snānaṃ nirmalamānasaiḥ //
prayatnato muniśreṣṭha sarvakāmārthasiddhidam

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tamasāparamaṃ śubham//
sītākuṃḍamitikhyātaṃ śrīdugdheśvarasannidhau

bhādre śuklacaturthyāṃ tu tasya yātrā śubhāvahā //
sarvakāmārthasiddhyarthaṃ pūjyo vipreśvarastathā //
tasya smaraṇamātreṇa sarvavighnavināśanam

tasmāddakṣiṇadigbhāge bhairavo nāma nāmataḥ //
yaṃ dṛṣṭvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

rakṣito vāsudevena kṣetrarakṣārthamādarāt //
tasya pūjā vidhātavyā prayatnena yathāvidhi //
manobhīṣṭaphalaprāptirbhairavasya sadā''darāt

mārgaśīrṣasya kṛṣṇāyāmaṣṭamyāṃ tasya nirmitā //
yātrā sāṃvatsarī tatra sarvakāmārthasiddhaye

paśūpahārasaṃbhūti kartavyaṃ pūjanaṃ janaiḥ //
sarvakāmaphalaprāptirjāyate nātra saṃśayaḥ

nirvighnaṃ tīrthavasatirbhairavasya prasādataḥ //
jāyate tena kartavyā pūjā tasya prayatnataḥ

etasminnuttare bhāge ramyaṃ bharatakuṇḍakam //
yatra snātvā naraḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ

tatra snānaṃ tathā dānaṃ sarvamakṣayatāṃ vrajet //
annaṃ bahuvidhaṃ deyaṃ vāsāṃsi vividhānyapi

yatnato devatāḥ pūjyā vastrādibhiralaṃkṛtaiḥ //
naṃdigrāme vasanpūrvaṃ bharato raghuvaṃśajaḥ

rāmacandraṃ hṛdi dhyāyannirmalātmā jitendriyaḥ //
tataḥ sthitvā prajāḥ sarvā rarakṣa kṣitivallabhaḥ

tatra cakre mahatkuṇḍaṃ bharato nāma bhūpatiḥ //
rāmamūrtiṃ ca saṃsthāpya cacāra vijitendriyaḥ

tatkuṃḍe sumahatpuṇyaṃ nānāpuṇyasamanvitam //
kumudotpalakahlārapuṇḍarīkasamanvitam

haṃsasārasacakrāhva vihaṃgamavirājitam //
udyānapādapacchāyāsacchāyamamalaṃ sadā

tatra snānaṃ mahāpuṇyaṃ pramodānandanirmalam //
tatra snānaṃ tathā śrāddhaṃ pitṝnuddiśya kurvataḥ //
pitarastasya tuṣyaṃti tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ

svarṇaṃ cānnaṃ vidhānena dātavyaṃ ca dvijanmane //
śraddhāpūrvakametattu kartavyaṃ prayatairnaraiḥ

tatpaścimadiśābhāge jaṭākuṇḍamanuttamam //
yatra rāmādibhiḥ sarvairjaṭāḥ parihṛtā nijāḥ

jaṭākuṇḍamiti khyātaṃ sarvatīrthottamottamam//
yatra snānena dānena sarvānkāmānavāpnuyāt

pūrvakuṇḍeṣu saṃpūjyo bharataḥ śrīsamanvitaḥ //
jaṭākuṇḍeṣu saṃpūjyau sasītau rāmalakṣmaṇau //
caitrakṛṣṇacaturdaśyāṃ yātrā sāṃvatsarī bhavet

iti paramavidhānaiḥ pūjayedrāmasīte tadanu bharatakuṇḍe lakṣmaṇaṃ ca prapūjya //
vidhivadamṛtakuṇḍe dvaṃdvaṃsamajjanena vasati sukṛtimūrtirvaiṣṇave tatra loke

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmye gayākūpa piśācamocana mānasatīrtha tamasānadī māṇḍavyādyāśrama sītākuṇḍa dugdheśvara bhairavabhāratakuṇḍa jaṭākuṇḍa māhātmyavarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ