Skanda Purana · Verses 2.8-3

// jaiminiruvāca // //
ityuktastena vipreṇa śabaraściṃtayākulaḥ //
asmākamupajīvyo'sau rahasyastho janārdanaḥ

upasthitaṃ no durdaivaṃ yena syātsārvalaukikaḥ //
na darśayāmi cedvipraṃ śāpaṃ me'sau pradāsyati

sarveṣāṃ brāhmaṇo mānyo viśeṣādatithistvayam //
yasminviphalakāme tu dvau lokau viphalau mama

evaṃ vicārayanviśvāvasuḥ śabarapuṃgavaḥ //
janapravādaṃ sasmāra purāṇaṃ śabarālaye

asminnaṃtarhite deve bhūmyaṃtarlīnamādhave //
indradyumno narapatiḥ śakratulyaparākramaḥ

manuṣyavapuṣā yo vai brahmalokaṃ vrajedapi //
so'sminprajābhirāgatya vājimedhaśatena ca

iṣṭvā dārumayaṃ viṣṇuṃ caturddhā sthāpayiṣyati //
asya cedbhāgyamutpannaṃ brāhmaṇasyātitherbhṛśam

aṃtarddhānaṃ bhagavataḥ sannidhānamatho bhavet //
tadenaṃ darśayiṣyāmi nīleṃdramaṇimacyutam

na pauruṣeyaṃ kasyāpi kartavye devanirmite //
itthaṃ vicārya manasā śabaraśca punaḥpunaḥ

uvāca vipraṃ purato dhyāyaṃtaṃ viṣṇumavyayam

// śabara uvāca // //
asmābhiḥ pūrvato'pyeṣa udaṃtaḥ śruta eva hi //
iṃdradyumno narapatiratra vāsaṃ kariṣyati

tato'pi bhāgyavāṃstvaṃ hi yadagre nīlamādhavam //
cakṣuṣā paśyase brahmannehi yāmo hyadhityakām

ityuktvā taṃ kare dhṛtvā vartmanā gahanaṃ yayau //
uparyuparyupāruhya śilāviṣamavartmani

ekaikanaragamye ca kaṃṭakācitadurgame //
tamaḥprāye pathi gataṃ bodhayanvacasā dvijam

muhūrtābhyāṃ rauhiṇasya kuṃḍasyāviśatāṃ taṭe //
taṃ dṛṣṭvā so'bravīdvipraṃ kuṃḍametaddvijottama

rauhiṇākhyaṃ mahattīrthaṃ kāraṇaṃ sarvapāthasām //
atra snātvā naro yāti vaikuṃṭhabhavanaṃ dvija

etasya pūrvabhāge'so kalpacchāyāvaṭo mahān //
chāyāṃ yasya samākramya brahmahatyāṃ vyapohati

etayoraṃtare brahmannikuṃjābhyaṃtare sthitam //
paśya sākṣājagannāthaṃ vedāṃtapratipāditam

dṛṣṭvā jahīhi sakalaṃ vividhaṃ pāpasaṃcayam //
ita ūrdhvaṃ na śocasva patito bhavasāgare

//
// jaiminiruvāca // //
sa tu kuṃḍe dvijaḥ snātvā saṃpradṛṣṭamanāḥ sudhī //
dūrātpraṇamya śirasā manasā vacasā harim

tuṣṭāva caikāgramanā harṣagadgadayā girā

// vidyāpatiruvāca // //
pradhānapuruṣātīta sarvavyāpinparātpara //
carācaraparīṇāma paramārtha namo'stu te //

śrutismṛtipurāṇetihāsa saṃpratipāditaiḥ //
karmabhistvaṃ samārādhya eka eva jagatpate

tvatta etajjagatsarvaṃ sṛṣṭau saṃpadyate vibho //
tvadādhāramidaṃ deva tvayaiva paripālyate

kalpāṃte saṃhṛtaṃ sarvaṃ tvatkukṣau sāvakāśakam //
sukhaṃ vasati sarvātmannaṃtaryāminnamo'stu te

namaste devadevāya trayīrūpāya te namaḥ //
caṃdrasūryādirupeṇa jagadbhāsayate sadā

sarvatīrthamayī gaṃgā yasya pādābjasaṃgamāt //
punāti sakalām̐llokāṃstasmai pāvayate namaḥ

havīṃṣi maṃtrapūtāni samyagdattāni vahniṣu //
pariṇāmakṛte tubhyaṃ .jagajjīvayate namaḥ

yadaṃśamupajīvaṃti jagaṃtyānaṃdarūpiṇaḥ //
sarvakalmaṣahīnāya tasmai brahmātmane namaḥ

nirmalāya svarūpāya śubharūpāya māyine //
sarvasaṃgavihīnāya namaste viśvasākṣiṇe

bahupādākṣiśīrṣāsyabāhave sarvajiṣṇave //
sarvajīvasvarūpāya namaste sarvarūpiṇe

namaste kamalākāṃta namaste kamalāsana //
namaḥ kamalapatrākṣa trāhi māṃ puruṣottama

asārasaṃsāraparibhrameṇa nipīḍyamānaṃ khalu rogaśokaiḥ //
māmuddharāsmādbhavaduḥkhajātātpādābjayoste śaraṇaṃ prapannam

// jaiminiruvāca // //
iti stutvā sureśānaṃ devaṃ praṇavarūpiṇam //
praṇataḥ praṇavaṃ maṃtraṃ jajāpa purato hareḥ

japāṃte śāṃtamanasaṃ kṛtāṃjalimupasthitam //
manyamānaṃ kṛtārthaṃ svaṃ provāca śabaro dvijam

// viśvāvasuruvāca // //
kṛtārthastvaṃ prabhuṃ dṛṣṭvā sāṃprataṃ dvijapuṃgava //
dināṃto'bhūdgṛhaṃ yāvaḥ kṣudhito'si śramānvitaḥ

vāso'pyaraṇye hiṃsrāṇāṃ nāsmākamucitā sthitiḥ //
yāvadbhānorbhāti bhāsastāvadyāmo nijālayam

ityuktvā brāhmaṇaṃ pāṇau gṛhītvā śabaraḥ punaḥ //
ājagāma dvijaśreṣṭhāḥ svāśramaṃ tvarayānvitaḥ

brāhmaṇo'pi jagannāthaṃ dhyāyannānaṃdasāgaram //
kṣuttṛṣāśramajātāni duḥkhāni bubudhe na hi

śilāviṣamamārge'pi kaṃṭakotkaradurgame //
vrajanna duḥkhaṃ lebhe'sau śarīrānāsthayā mudā

evaṃ vrajaṃtau tau vipra śabarau śabarālayam //
sāyāhne tamanuprāptau vaiṣṇavāgryau tu bho dvijāḥ

tatrātithimanuprāptaṃ brāhmaṇaṃ śabarottamaḥ //
bhakṣyabhojya vidhānaiśca vividhaiḥ samapūjayat

tato'bhitṛptastaddattairupacārairnṛpocitaiḥ //
vismayaṃ paramaṃ lebhe śabarasya sudurlabhaiḥ

śabaro'yaṃ nivasati viṣame kānanāṃtare //
āraṇyakairvarttamānaḥ kathamasya gṛhāṃtare

rājārhabhakṣyabhojyāni sulabhānyadbhutaṃ mahat //
iti vismayamāpannaṃ brāhmaṇaṃ śabarastadā

provāca snigdhavacasā vinayāvanato bhṛśam

// śabara uvāca // //
bho vipra śramahīno'si kaccitkṣuttṛḍvivarjitaḥ //
āraṇyakānāṃ bhavane nāgarāṇāṃ kutaḥ sukham

ajñātā nāgarī vṛttiḥ śabaraistu viśeṣataḥ //
rājopajīvināṃ śreṣṭhau rājāmātyapurohitau

tayo rājasamaḥ pūjyaḥ purodhāḥ śāstrasaṃmataḥ //
indradyumno narapatiḥ sārvabhaumaḥ pratāpavān

tvayi tuṣṭe sa saṃtuṣṭo dhruvaṃ vipra bhaviṣyati //
ityuktavatyaraṇyasthe sa tu prītataro dvijaḥ //
uvāca śabaraṃ prītyā vinayādbhutavādinam

// vidyāpatiruvāca // //
sādho madupacārāya hṛtānyetāni yāni te //
vastunyamānuṣāṇīha yānyadṛṣṭāni rājabhiḥ

citrametaddivyavastusaṃcayaḥ śabarālaye //
etatkhyātuṃ kautukaṃ me sādho saṃvarddhate mahat

// śabara uvāca // //
etatprakāśituṃ vipra matirnotsahate mama //
tathāpi te dvijaśreṣṭhā'tithibhaktyā vadāmyaham

śakrādayo devagaṇāḥ samāyāntyanvahaṃ dvija //
divyopacārānādāya pūjanāya jagatpateḥ

pūjayitvā jagannāthaṃ stutvā natvā ca bhaktitaḥ //
gītaśavāditranṛtyaiśca saṃtoṣya puruṣottamam

punaḥ prayāṃti satataṃ tridivaṃ surasattamāḥ //
divyānyetāni vastūni nirmālyāni jagatpateḥ

dattāni tubhyaṃ viduṣe kathaṃ vismayate bhavān //
viṣṇornirmālyabhogena kṣīṇarogajarā vayam

saputrabāṃdhavāḥ sarve nivasāmo'yutāyuṣaḥ //
viṣṇunirmālyabhogena kṣīyate pāpasaṃhatiḥ

na taccitraṃ dvijaśreṣṭha yena syānmuktibhājanam //
śrutvaitaddurlabhaṃ karma brāhmaṇo romaharṣaṇaḥ

ānaṃdāśruviluptākṣaḥ svaṃ kṛtārthamamanyata //
aho śabarajanmāsau paśyatyavyayamīśvaram

taducchiṣṭaṃ divyabhogamupabhuṃkte divāniśam //
nānyo'sya sadṛśo loke pṛthivyāṃ sacarācare

yādṛśo viṣṇubhakto'yaṃ śabaro nīlaparvate //
kiṃ gatvā svagṛhe me'dya kuṭuṃbenā'sukhātmanā

anena sakhyaṃ niṣpādya sthāsyāmyatra vanāṃtare //
cintayitvā ciraṃ vipraḥ śrīkṛṣṇāsaktamānasaḥ

punaḥ provāca śabaraṃ mayi te cedanugrahaḥ //
sādho sakhyaṃ tvayā kāryamiti me niścayo mahān

kiṃ gatvā sevayā rājñaḥ paratrāsukhahetunā //
atra sthitvā tvayā sārdhamupāsya madhusūdanam

yathā punardehabaṃdho yatiṣye na bhavenmama //
sādhu mitra tvayā sārddhaṃ bhāgyānme saṃgamo'bhavat

dustāraṃ bhavasaṃsāraṃ tariṣye tvatprasādataḥ //
sārametatpraśaṃsaṃti saṃsāre bhavasāgare

yadvaiṣṇavena mitratvaṃ duḥkhasaṃsārapāradam //
mitrasya sahavāsena punaḥ pratyakṣameṣyati

bhagavānpuṇḍarīkākṣaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ //
iṃdradyumno narapatirmayi pratyāgate sakhe

bhagavaṃtaṃ samārāddhumihaiva sa nivatsyati //
prāsādaṃ vipulaṃ cātra cikīrṣurbhagavatpriyam

sahasramupacārāṇāṃ pūjanāya jagatpateḥ //
racayiṣyāmīti mahatpratijñāsīnmahīpateḥ

pratiśrutaṃ tatpurataḥ prītastanme'numanyatām

//
// śabara uvāca // //
sakhe purātanī vārttā prasiddhaivātra tādṛśī

tvayā yathaiva kathitaṃ indradyumnasamāgamaḥ //
kevalaṃ mādhavaṃ tatra na drakṣyati mahīpatiḥ

acirādeva bhagavānsvarṇavālukayāvṛtaḥ //
pratijajñe yamāyaitadantarddhānaṃ gamiṣyati

mahābhāgyaparīpākātpratyakṣo'yaṃ tvayā kṛtaḥ //
indradyumnāgamābhyāse dhruvaṃ sa vyavadhāsyati

eṣo'rthastu tvayā mitra na vaktavyo nṛpāgrataḥ //
āgatya so'tra nṛpatiradṛṣṭvā parameśvaram

prāyopaveśavratavānsvapne dṛṣṭvā gadādharam //
tadādeśāddārumayaṃ prabhorliṃgacatuṣṭayam

pūjayiṣyati bhaktyā ca pratiṣṭhāya svayaṃbhuvā //
sthitiratra hareryāvadāvayorvaṃśasaṃsthitiḥ

anugrahādbhagavato nātra kāryā vicāraṇā //
tadatrārthe sakhe khedaṃ mā vraja kṣiprameva hi

nirvartsyate'cirādeva mitredānīṃ sukhaṃ svapa //
prātardṛṣṭvā punardevaṃ nīlendrāśmamayaṃ vibhum

siṃdhau snātvā tasya taṭe nivāsāya mahīpateḥ //
drakṣyāmaḥ sādhu saṃsthānaṃ yathābhilaṣitaṃ sakhe

ityanyāśca kathāḥ puṇyāḥ kṛtvā tau ca parasparam //
śubhasthāne cāsvapatāṃ śayane pallavāstṛte

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ tīrtharājodakena tau //
snānaṃ nirvartya vidhivanmādhavaṃ praṇipatya ca

rājārhasthānaṃ nirṇīya nivāsāya gatau punaḥ //
tatra mitreṇābhimantrya rājño nirdeśakāraṇāt

rathamāruhya vipraḥ sa tvavaṃtīpuramāyayau

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde'ṣṭamo'dhyāyaḥ