Skanda Purana · Verses 2.8-2

// nārada uvāca // //
bhūyaḥ kathaya tṛptirhi nāsti me kamalāsana //
tvadvāgamṛtapānena tṛṣā bhūyaḥ pravardhate

// brahmovāca // //
prātaḥ snātvā śucirbhūtvā kārtike viṣṇutatparaḥ //
devaṃ dāmodaraṃ pūjya komalaistulasīdalaiḥ //
sa tu mokṣamavāpnoti nā'tra kāryā vicāraṇā

bhaktyā virahito yastu suvarṇādibhirarcayet //
tasya pūjāṃ na gṛhṇāti nā'tra kāryā vicāraṇā

sarveṣāmapi varṇānāṃ bhaktireṣā parā smṛtā //
bhaktyā virahitaṃ karma na viṣṇoḥ priyakāraṇam

bhaktyā saṃpūjito nityaṃ tulasyāstu dalārdhataḥ //
svayaṃ pratyakṣamāyāti bhagavānharirīśvaraḥ

viṣṇudāsaḥ purā bhaktyā tulasīpūjanena ca //
viṣṇulokaṃ gataḥ śīghraṃ colo gauṇatvamāgataḥ

tulasyāḥ śṛṇu māhātmyaṃ pāpaghnaṃ puṇyavarddhanam //
yatpurā viṣṇunā proktaṃ ramāyai tadvadāmyaham

saṃprāpte kārtike māsi tulasyāḥ pūjanaṃ hareḥ//
ye kurvaṃti narā bhaktyā te yāṃti paramaṃ padam

tasmātsarvaprayatnena tulasyāḥ komalairdalaiḥ //
pūjanīyo mahābhaktyā sarvakleśavināśanaḥ

ropitā tulasī yāvatkurute mūlavistaram //
tāvadyugasahasrāṇi brahmaloke mahīyate

tulasīpatrasaṃyuktajale snānaṃ caredyadi //
sarvapāpavinirmukto modate viṣṇumaṃdire

vṛndāvanaṃ ca kurute ropaṇārthaṃ mahāmune //
tāvataiva vimuktā'gho brahmabhūyāya kalpate

tulasīkānanaṃ brahmangṛhe yasyā'vatiṣṭhate //
tadgṛhaṃ tīrthabhūtaṃ tu na yāṃti yamakiṃkarāḥ

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ kāmadaṃ tulasīvanam //
ropayaṃti narāḥ śreṣṭhāste na paśyaṃti bhāskarim

tulasīkāṣṭhasaṃyuktaṃ gandhaṃ yo dhārayennaraḥ //
taddehaṃ na spṛśetpāpaṃ kriyamāṇaṃ tathaiva ca //

tulasīvipinacchāyā yatra caiva bhaveddvija //
tatra śrāddhaṃ prakartavyaṃ pitṝṇāṃ tṛptihetave

yatkṛte tulasīpatraṃ karṇe śirasi dṛśyate //
yamastaṃ nekṣituṃ śaktaḥ kimu dūtā bhayaṃkarāḥ

tulasyā mahimāṃ yastu śṛṇuyānnityamādṛtaḥ //
sarva pāpavimuktātmā brahmalokaṃ sa gacchati

atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam //
tulasyā viṣaye brahmañcchravaṇātpāpanāśanam

purā kāśmīradeśe tu brāhmaṇau saṃbabhūvatuḥ //
harimedhaḥsumedhākhyau viṣṇubhaktiparāyaṇau

sarvabhūtadayāyuktau sarvatattvārthavedinau //
kadācittau dvijavarau tīrthayātrāparāyaṇau

gacchatāvekato viprau kāṃtāre śramavihvalau //
tulasīkānanaṃ tatra dadarśaturariṃdamau

tayoḥ sumedhāstaddṛṣṭvā tulasīkānanaṃ mahat //
pradakṣiṇīkṛtya tadā vavaṃde bhaktisaṃyutaḥ

dṛṣṭvaitaddharimedhāstu uvāca parayā mudā //
jñātuṃ tulasyā māhātmyaṃ tatphalaṃ ca punaḥpunaḥ

//
// harimedhā uvāca // //
kimarthaṃ vipra deveṣu tīrtheṣu ca vrateṣu ca //
sthiteṣu vipramukhyeṣu praṇāmaṃ kṛtavānasi

// sumedhā uvāca // //
śṛṇu vipra mahābhāga sādhu vākyamudīritam //
ātapo bādhate hyāvāṃ gatvaitadvaṭasannidhau

tasyacchāyāṃ samāśritya vakṣyāmi te yathārthataḥ //
evamuktaḥ sumedhāstu harimedhena saṃyutaḥ

vaṭaṃ jagāma dharmajño mahatkoṭarasaṃyutam //
tatra viśrāmya viprosau harimedhamuvāca ha

śrūyatāṃ vipraśārdūla tulasyāstūttamāṃ kathām //
parameśaprasādena saṃjātā yā payonidhau

purā durvāsasaḥ śāpādgataiśvarye puraṃdare //
mamaṃthuḥ kṣīrajaladhiṃ brahmādyāḥ sasurā'surāḥ

airāvataḥ kalpataruścandramāḥ kamalā tathā //
uccaiḥśravā kaustubhaśca tathā dhanvantarirhariḥ

harītakyādayaścā'pi divyā oṣadhayastathā //
ajāyanta dvijaśreṣṭha lokaśreyovidhāyakāḥ

tataḥ pīyūṣakalaśamajarāmaradāyakam //
karābhyāṃ kalaśaṃ viṣṇurdhārayansutalaṃ param //
avekṣya manasā sadyaḥ parāṃ nirvṛtimāpa ha

tasminpīyūṣakalaśa ānandāsrodabindavaḥ //
vyapataṃstulasī sadyaḥ samajāyata maṇḍalā

sarva lakṣaṇasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā

tatrotpannāṃ tathā lakṣmīṃ tulasīṃ ca dadurhareḥ //
devā brahmādayaste hi jagṛhe bhagavānhariḥ

tato'tīva priyakarā tulasī jagatāṃ pateḥ

sā tu devagaṇaiḥ sarvairviṣṇuvatpūjyate priyā //
nārāyaṇo jagattrātā tulasī tasya vallabhā

tasmāttasyā namaskāro mayā vipra kṛtastataḥ //
ityevaṃ vadatastasya sumedhasya mahātmanaḥ

ārādadṛśyata mahadvimānaṃ sūryavarcasam //
tadānīṃ vaṭavṛkṣastu papāta purato mune

tathaiva tasmādvṛkṣācca puruṣau dvau vinirgatau //
dyotayaṃtau diśaḥ sarvāstejasā sūryasannibhau

praṇāmaṃ cakratustau hi harimedhasumedhayoḥ //
harimedhasumedhau tau tau dṛṣṭvā bhayavihvalau

ūcaturvismayāviṣṭau tāvubhau devasannibhau

harimedhasumedhasāvūcatuḥ //
yuvāṃ kau devasaṃkāśau bhavaṃtau sarvamaṃgalau //
maṃdāramālāṃ taruṇāṃ dhārayaṃtau tathā'marau //
namaskāryau tathā''vābhyāṃ pūjyau ca surarūpiṇau

ityuktau brāhmaṇābhyāṃ tāvūcaturvṛkṣanirgatau //
yuvāmeva pitā mātā āvayośca tathā guruḥ

baṃdhvādayastathā caiva yuvāmeva na saṃśayaḥ //
jyeṣṭha uvāca // //
ahaṃ tu devalokasya āstīkonāma nāmataḥ

apsarogaṇasaṃvītaḥ kadācinnaṃdana vanam //
krīḍārthamagamaṃ cādrau viṣayāsakta cetanaḥ

remire devavanitā yathākāmaṃ mayā saha //
muktāmallikamālyāni nipetustāni yoṣitām

tapato romaśasyaiva taddṛṣṭvā kupito muniḥ //
yoṣitāṃ nā'parādhoyaṃ yāsāṃ vai parataṃtratā

ayameva durācāraḥ śāpārha iti cā'bravīt //
tvaṃ brahmarākṣaso bhūtvā vaṭavṛkṣe careti mām

prasādito mayā so'tha viśāpamapi dattavān //
tulasīpatramāhātmyaṃ viṣṇornāma tathā dvijāt //

yadā śṛṇoṣi sadyastvaṃ vimuktiṃ yāsyase parām//
iti śaptastu muninā cirakālaṃ suduḥkhitaḥ

vasāmyatra vaṭe daivādbhavaddarśanato dhruvam //
muktirjātā vipraśāpāddvitīyasya kathāṃ śṛṇu

ayaṃ munivaraḥ pūrvaṃ guruśuśrūṣaṇe rataḥ //
gurorājñāmanādṛtya brahmarākṣasatāṃ gataḥ //

yuṣmatprasādādadhunā brahmaśāpādvimocitaḥ //
tīrthayātrāphalaṃ caiva yuvābhyāmiha sādhitam

uttarottarapuṇyāni vardhaṃte ca dinedine //
ityuktvā tau munivarau praṇamya ca punaḥpunaḥ

tāvanujñāpya tau dhāma jagmatuḥ parayā mudā //
tatastau tīrthayātrārthaṃ paramau munipuṃgavau //

śaṃsaṃtau tulasīṃ puṇyāṃ jagmaturmunipuṃgava //
evaṃ nārada māhātmyaṃ tulasyāḥ ko nu varṇayet

tasmānnārada māse'sminkārtike harituṣṭide //
kartavyā tulasīpūjā nā'tra kāryā vicāraṇā

evamaṃga vratānyeva proktāni munisattama //
upāṃgāni pravakṣyāmi vālakhilyoditāni ca

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye tulasīmāhātmyavarṇanaṃ nāmā'ṣṭamo'dhyāyaḥ