Skanda Purana · Verses 2.6-4

// skaṃda uvāca // //
karādvigalitaṃ yatra kapālaṃ te maheśvara //
tasya tīrthasya māhātmyaṃ kṛpayā vada me pitaḥ

// // śiva uvāca // //
atiguhyamidaṃ tīrthaṃ surāsuranamaskṛtam //
brahmahā'pi naro yatra snānamātreṇa śuddhyati

paṃca tīrthāni tiṣṭhaṃti kapāle pāpamocane //
tatra snānaṃ tapo dānaṃ sarvamakṣayamiṣyate

piṃḍaṃ vidhāya vidhivannarakāttārayetpitṝn //
pitṛtīrthamidaṃ proktaṃ gayāto'ṣṭaguṇādhikam

tilatarppaṇato yāṃti pitaraḥ svargamuttamam

ahorātraṃ sthiro bhūtvā japaniṣṭhaḥ samāhitaḥ //
tasyeṣṭasiddhirmahatī tatkṣaṇādeva jāyate

pāralaukikakarmāṇi sarvāṇyavyāhatāni ca //
kapālamocane tīrthe nādhikaṃ pitṛkarmaṇi

// skaṃda uvāca // //
kutra vā brahmatīrthaṃ vai phalaṃ vā kīdṛśaṃ bhavet //
ke vā tatra vasaṃtīha kṛpayā vada me pitaḥ

śiva uvāca // //
ekadā viṣṇunābhyambhoruhasthasya prajāpateḥ //
vedānmukhāṃbujāddhṛtvā jagmaturmadhukaiṭabhau

tato hyutthāya śayanātsisṛkṣurabjasaṃbhavaḥ //
sraṣṭuṃ vinā'gamaṃ loke na śaśāka hṛtasmṛtiḥ

tadā badarikāmetya hariṇā pratipālitām //
tuṣṭāva praṇato bhūtvā bhagavaṃtaṃ sanātanam

tataḥ kuṃḍātsamudbhūto hayaśīrṣo nijāyudhaḥ //
pītāṃbaradharaḥ śuklaścaturbāhuḥ sudṛptadṛk

atyadbhutaḥ prakaṭakaṭhoralocanaścalacchaṭāvicchuritameghaḍaṃbaraḥ //
svatejasā hatanikhilaprabhākulaḥ kṛpānvito druhiṇapuraḥsaro'bhavat

nirīkṣya taṃ vidhirapi vismayākulaḥ praṇamya ca stutimakarotprasannadṛk

//
// brahmovāca // //
namaḥ kamalanābhāya namaste kamalāśraya //
namaste kamalāvāsaviśālavanamāline

namo vijñānabhātrāya guhāvāsa nivāsine //
hṛṣīkeśāya śāṃtāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ

svabhaktarakṣaṇakṛte dhṛtadehāya śārṅgiṇe //
anaṃtakleśanāśāya gadine brahmaṇe namaḥ //

saṃsāravividhāsāranivṛttikṛtakarmaṇe //
rakṣitre sarvajaṃtūnāṃ viṣṇave jiṣṇave namaḥ

namo viśvaṃbharāśeṣanivṛttaguṇavṛttaye //
surāsuravarastaṃbhanivṛttisthitikīrtaye

itīritaḥ surapatinā maheśvaro hṛdisthito'khilavidaśeṣakarmabhiḥ //
tato'ntaraṃ sapadi gato nibadhya tau suradruhau kila nijaghāna līlayā

tato nigamamādāya brahmaṇoṃ'tikamāyayau//
dattvā svanigamaṃ tasmai svastho'bhūtsa samīḍitaḥ

tataḥ prabhṛti tattīrthaṃ brahmaṇā prakaṭīkṛtam //
brahmakuṃḍamiti khyātaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

yasya darśanamātreṇa mahāpātakino janāḥ //
vimuktakilbiṣāḥ sadyo brahmalokaṃ vrajaṃti te

snānaṃ kurvaṃti ye lokā vratacaryāmathāpi vā //
brahmalokamatikramya viṣṇulokaṃ vrajaṃti te

// skaṃda uvāca // //
tataḥ kimakaroddhātā labdhvā vedāñjanārddanāt //
etadanyacca sarvaṃ me kṛpayā vada sāṃpratam

// mahādeva uvāca // //
caturṇāmapi vedānāṃ dṛṣṭvā badarikāśramam //
matirna jāyate gaṃtuṃ brahmaṇā saha putraka

tatastu vikalaṃ dṛṣṭvā brahmāṇaṃ janavāsinaḥ //
siddhāstu vidhivatstutvā praṇipatyedamabruvan

// siddhā ūcuḥ // //
ājñā bhagavataḥ kāryā sarvaiḥ sthāvarajaṃgamaiḥ //
bhagavānsarvajaṃtūnāṃ karttā hartā pitā guruḥ

sthitirbrahmāṃtike vaśca hariṇaivānukalpitā //
nivṛttirvartate caiṣā tathāpyetannirāmayam

ekāṃte dravarūpeṇa mūrtirvo'trāvatiṣṭhatām //
dvitīyā brahmaṇā sārddhaṃ brahmalokaṃ vrajetpunaḥ

tataḥ sahṛdayā vedā dvaidhīkṛtātmarūpakāḥ //
brahmaṇā brahmalokaṃ te yayuḥ sārddhaṃ praharṣitāḥ

tatastrilokaṃ vidhivatsasarja caturānanaḥ //
dravarūpeṣu vedeṣu snānadānatapaḥkriyāḥ //
kṛtā viccheditā na syuryāvadābhūtasaṃplavam

phalamuddiśya kurvaṃti upavāsatrayaṃ narāḥ //
caturṇāmapi vedānāṃ vyākhyātāro na saṃśayaḥ

anukrameṇa tiṣṭhaṃti vedāścatvāra eva ca //
ṛgyajuḥsāmātharvākhyā bhagavatpārśvavartinaḥ

ye puṇyavaṃto'kaluṣā vedavedāṃgapāragāḥ //
te vedaghoṣaṃ viralāḥ śṛṇvaṃtyapi kalau yuge

caturṇāmapi vedānāmudagasti sarasvatī //
japtātha sā nṛṇāṃ haṃti jaḍatāṃ jalarūpiṇī

sarasvatyā jale sthitvā japaṃ kṛtvā samāhitaḥ //
manostasya na vicchedaḥ kadācidapi jāyate

vedavyāso'pi bhagavānyatprasādādudāradhīḥ //
purāṇasaṃhitārthajño'bhavadatra na saṃśayaḥ

trayāṇāmapi lokānāṃ hitāya jagatāṃ patiḥ //
sthāpayāmāsa vidhinā vāṇīṃ vāgvibhavapradām

darśanasparśanasnānapūjāstutyabhivandanaiḥ //
sarasvatyā na vicchedaḥ kule tasya kadācana

mantrasiddhirviśeṣeṇa sarasvatyāstaṭe nṛṇām //
japatāmaciraṇaiva jāyate nātra saṃśayaḥ

bahunā kimihoktena vāṇī vāgvibhavapradā //
dravarūpadharā nṛṇāṃ darśanātpūtirujjvalā

tato'rvāgdakṣiṇe bhāge dravadhāreti viśrutam //
tīrthamiṃdrapadaṃ yatra tapaścakre puraṃdaraḥ

sudāruṇaṃ tapaḥ kṛtvā paritoṣya janārddanam //
padamaiṃdraṃ samālebhe surāsuranamaskṛtam

tapo dānaṃ japo homo vratāni niyamā yamāḥ //
tatrānantaguṇaṃ proktaṃ tattīrthamatidurlabham

pratimāse trayodaśyāṃ śuklāyāṃ haritoṣaṇe //
snātvā sutīrthe sutrāmācchandaṃ copetya saṃgataḥ

upavāsadvayaṃ kṛtvā pūjayitvā janārddanam //
sarvapāpavinirmuktaḥ śakraloke mahīyate

tatraiva mānasodbhedaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ //
durlabhaḥ sarvajaṃtūnāṃ yatra te syurmaharṣayaḥ

mānasaṃ cidacidgranthimudgrathnaṃti ca sarvataḥ //
mānasodbheva ityākhyā ṛṣibhiḥ parigīyate

bhiṃdaṃti hṛdayagraṃthīśchiṃdanti bahusaṃśayam //
karmāṇi kṣapayantyasmānmānasodbheda ityabhūt

yadi bhāgyavaśādatra biṃdumātraṃ labhennaraḥ //
tatkṣaṇānmuktimāpnoti kimatastvadhikaṃ bhavet

giridarīnilaye nivasatyamī ṛṣigaṇāḥ phalamūlajalāśanāḥ //
jitamanoviṣayāḥ śitabuddhayaḥ kalibhayādiva pāpabhayākulāḥ

phalasamīraṇagahvaranirjharāśramabharādupalabdhapaṭottamāḥ //
triṣavaṇakramanirjitadurjayendriyaparākramaṇā munayastvamī

sādhanāni bahūnyeva kāyakleśakarāṇyaho //
sulabhaṃ sādhanaṃ loke mānasodbhedadarśanam

yasmindine jalaṃ caitallabhate puṇyavāñjanaḥ //
bhavati vyāsasadṛśo yamapitṛsamaḥ kramāt

kāmyatīrthamidaṃ nṝṇāṃ kāmanāvaśakṛtpunaḥ //
akāmatastu muktiḥ syādubhayoreṣa niścayaḥ

yadi kaścitpramādena kāmanāṃ kurute naraḥ //
phalaṃ bhuktvā punarmuktirbhavatyeva na saṃśayaḥ

maharādiṣu lokeṣu bhuktvā bhogānyathepsitān //
bhoge bhukte punaryāti kāmanāvaśato janaḥ

puruṣārthasamāvāptyai yatanīyaṃ manīṣibhiḥ //
mānasodbhedane tīrthe nāpetyatreti me matiḥ

mānasodbhedanātpratyagdiśi sarvamanoharam //
vasudhāreti vikhyātaṃ tīrthaṃ trailokyadurlabham //

trilokyāṃ sarvatīrthebhyaḥ śreṣṭho badarikāśramaḥ //
śrutvā tannāradātsarve vasavaḥ samupāgatāḥ

triṃśadvarṣasahasrāṇi tapaḥ paramadāruṇam //
dalāṃbuprāśanāścakrustataḥ siddhimupāyayuḥ

bhagavaddarśanātprāptānaṃdanirvṛttaviklamāḥ //
hṛdayānandasaṃdohapraphullitamukhāṃbujāḥ

dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ varaṃ labdhvā manoramam//
haribhaktisukhaiśvaryyaṃ paraṃ labdhvā mudaṃ yayuḥ

atra snātvā jalaṃ pītvā pūjayitvā janārddanam//
iha loke sukhaṃ bhuktvā yātyaṃte paramaṃ padam

atra puṇyavatāṃ jyotirdṛśyate jalamadhyataḥ//
yaddṛṣṭvā na punarbhūyo garbhavāsaṃ prapadyate

ye'śuddhapitṛjāḥ pāpāḥ pāṣaṃḍamativṛttayaḥ //
na teṣāṃ śirasi prāyaḥ pataṃtyāpaḥ kadācana

dinatrayaṃ śucirbhūtvā pūjayitvā janārdanam //
upoṣya bhagavadbhaktyā siddhānpaśyaṃti sādhavaḥ

ye tatra capalāstathyaṃ na vadaṃti ca lolupāḥ //
parihāsaparadravyaparastrīkapaṭāgrahāḥ

malacailāvṛtā'śāṃtā'śucayastyaktasatkriyāḥ //
teṣāṃ malinacittānāṃ phalamatra na jāyate

ye tatra sādhakāḥ śāṃtā viralā vidhivartmagāḥ //
teṣāṃ japastapohomo dānavratajapakriyāḥ //

kriyamāṇā yathāśaktyā hyakṣayyaphaladāyakāḥ

yatkiṃcicchubhakarmāṇi kriyamāṇāni dehinām //
mahadādiphalaṃ dadyurniḥśreyasamanuttamam

śrāvaṇīyamiha kiṃ phalādhikaṃ yatra yāṃti vibudhāḥ phalārthinaḥ //
pūjitādanu hareḥ priyārthinaḥ svargamārganiratāḥ pramodinaḥ

yatra saṃti na ca vighnakāriṇaḥ karmaṇāṃ haribhayātsusidhyati //
nirviśaṃti ca phalaṃ vivekinaḥ karmamārganiratāḥ sudehinaḥ

ye paṭhaṃtyatha ca pāṭhayaṃtyaho puṇyatīrthaviṣayaṃ prakāśitam //
bhaktibhāvasamalaṃkṛtāśca te saṃprayānti harimaṃdiraṃ śubham

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe badarikāśramamāhātmye śivakārttikeyasaṃvāde vasudhārātīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ