Skanda Purana · Chapter 2.33

// īśvara uvāca // //
prabodhinyāśca māhātmyaṃ pāpaghnaṃ puṇyavardhanam //
muktidaṃ tattvabuddhīnāṃ śṛṇuṣva surasattama

tāvadgarjati senānīrgaṃgā bhāgīrathī kṣitau //
yāvatprayāti pāpaghnī kārtike haribodhinī

tāvadgarjaṃti tīrthāni āsamudrasarāṃsi vai //
yāvatprabodhinī viṣṇostithirnā''yāti kārtike

aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca //
ekenaivopavāsena prabodhinyā yathā'bhavat

durlabhaṃ caiva duṣprāpyaṃ trailokye sacarācare //
tadapi prārthitaṃ vipra dadāti pratibodhinī

aiśvaryaṃ saṃtatiṃ jñānaṃ rājyaṃ ca sukhasaṃpadaḥ //
dadātyupoṣitā vipra helayā haribodhinī

merumaṃdaratulyāni pāpānyupārjitāni ca //
ekenaivopavāsena dahate haribodhinī

upavāsaṃ prabodhinyāṃ yaḥ karoti svabhāvataḥ //
vidhinā naraśārdūla yathoktaṃ labhate phalam

pūrvajanmasahasreṣu pāpaṃ yatsamupārjitam //
jāgareṇa prabodhinyāṃ dahyate tṛlarāśivat

śṛṇu ṣaṇmukha vakṣyāmi jāgarasya ca lakṣaṇam //
tasya vijñānamātreṇa durlabho na janārdanaḥ

gītaṃ vādyaṃ ca nṛtyaṃ ca purāṇapaṭhanaṃ tathā //
dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ puṣpagaṃdhā'nulepanam //१ १//
phalamarghyaṃ ca śraddhā ca dānamiṃdriyasaṃyamam //
satyā'nvitaṃ viniṃdaṃ ca mudā yuktaṃ kriyānvitam

sāścaryaṃ caiva protsāhamālasyādivivarjitam //
pradakṣiṇādisaṃyuktaṃ namaskārapuraḥsaram

nīrājanasamāyuktamanirviṇṇena cetasā //
yāmeyāme mahābhāga kurvannīrājanaṃ hareḥ

etairguṇaiḥ samāyuktaṃ kuryājjāgaraṇaṃ vibhoḥ //
ekāgramanasā yastu na punarjāyate bhuvi

ya evaṃ kurute bhaktyā vittaśāṭhyavivarjitaḥ //
jāgaraṃ vāsare viṣṇorlīyate paramātmani

puruṣasūktena yo nityaṃ kārtike'thārcayeddharim //
varṣakoṭisahasrāṇi pūjitastena keśavaḥ

yathoktena vidhānena paṃcarātroditena vai //
kārtike tvarcayennityaṃ muktibhāgī bhavennaraḥ

namo nārāyaṇāyeti kārtike yorcayeddharim //
sa mukto nārakairduḥkhaiḥ padaṃ gacchatyanāmayam

harernāmasahasraṃ ca gajarājasya mokṣaṇam //
kārtike paṭhate yastu punarjanma na viṃdati

yugakoṭisahasrāṇi manvaṃtaraśatāni ca //
dvādaśyāṃ kārtike māsi jāgarī vasate divi

kule tasya ca ye jātāḥ śataśotha sahasraśaḥ //
prāpnuvaṃti padaṃ viṣṇostasmātkurvīta jāgaram

kārtike paścime yāme stavaṃ gānaṃ karoti yaḥ //
śvetadvīpe tu vasate pitṛbhiḥ saha suvrata

naivedyadānaṃ haraye kārtike dinasaṃkṣaye //
yugāni vasate svarge tāvaṃti munisattamāḥ

akṣayaṃ muniśārdūla mālatīkamalārcanam //
arcayeddevadeveśaṃ sa yāti paramaṃ padam

kārtike śuklapakṣe tu kṛtvā hyekādaśīṃ naraḥ //
prātardattvā śubhānkuṃbhānsa yāti mama maṃdiram

atraiva tu prakartavyaḥ prabodhastu hareḥ khaga //
hataḥ śaṃkhāsuro daityo nabhasaḥ śuklapakṣake

ekādaśyāṃ tato viṣṇuścāturmāsye prasuptavān //
kṣīrāṃbhodhau jāgṛto'sāvekādaśyāṃ tu kārtike

ataḥ prabodhanaṃ kāryamekādaśyāṃ tu vaiṣṇavaiḥ //
uttiṣṭhottiṣṭha goviṃda uttiṣṭha garuḍadhvaja //
uttiṣṭha kamalākāṃta trailokyaṃ maṃgalaṃ kuru

ityuktvā śaṃkhabheryādi prātaḥkāle tu vādayet //
vīṇāveṇumṛdaṃgādi nṛtyagītādi kārayet

utthāpayitvā deveśaṃ pūjāṃ tasya vidhāya ca //
sāyaṃkāle prakartavyastulasyudvāhajo vidhiḥ

sarvadaikādaśī puṇyā viśeṣātkārtikī smṛtā //
yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca //

annamāśritya tiṣṭhaṃti saṃprāpte harivāsare//
sa kevalamaghaṃ bhuṃkte yo bhuṃkte harivāsare

tasmātsarvaprayatnena kuryādekādaśīvratam //
na kuryādyadi mohena upavāsaṃ narādhamaḥ

narake niyataṃ vāsaḥ pitṛbhiḥ saha tasya vai //
sūtake mṛtake vā'pi nopavāsaṃ tyajedbudhaḥ

daśamīvedhasaṃyuktā tyājyā caikādaśī vrate //
gāṃdhāryā'pi purā tasyāmupavāsaḥ kṛto guha

tasyāḥ putraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ vadhajāṃ tyajet //
ekādaśīmupavasetsnānadānapuraḥsaram

rukmāṃgado'pi rājarṣirmohinyāḥ saṃgamena ca //
iha loke sukhaṃ bhuktvā cāṃ'te viṣṇupuraṃ yayau

//
// iti prabodhotsavaḥ //
// atha dvādaśīmāhātmyam // //
dvādaśī puṇyadā proktā sarvā'ghaughavināśinī //
kiṃ dānaiḥ ki tapobhiśca kimu poṣyairvrataiśca kim

kimiṣṭaiścaiva putraiśca dvādaśī yena sevitā //
gaṃgāyāṃ caiva durbhikṣe pratyahaṃ koṭibhojanāt

yatphalaṃ tadavāpnoti dvādaśyāmekabhojanāt //
yaddattaṃ cārhate dānaṃ dvādaśyāṃ tu site śubhe

sikthesikthe ca vaikasya katibrāhmaṇabhojanam //
tadahaṃ naiva jānāmi mahimānaṃ hi suvrata

śāligrāmaśilādānaṃ yaḥ kuryāddvādaśīdine //
saptadvīpavatīṃ bhūmiṃ gaṃgāyāṃ ca ravigrahe //
dattvā yatphalamāpnoti tatphalaṃ labhate naraḥ //

paṃcāmṛtaistu yo viṣṇuṃ bhaktyā saṃsnāpayeddvija //
sa sarvakulamuddhṛtya viṣṇuloke mahīyate

śukle kārtikamāsasya dvādaśyāṃ paramotsave //
prātarārabhya yaḥ kuryātsnānadānādikaṃ tathā //
sa tu mokṣamavāpnoti nā'tra kāryā vicāraṇā

dvādaśyāṃ kārtike māsi snānasaṃdhyādikarma ca //
kṛtvā dāmodaraṃ pūjya bhaktiśraddhāsamanvitaḥ

yastasyāṃ sūpanaivedyaṃ na dadāti narādhamaḥ //
narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma

tasmātsūpasya naivedyaṃ dvādaśyāṃ kārtike śubhe //
dadyādbhaktiyuto brahmaṃścānyathā narakaṃ vrajet

yastasyāṃ daṃpatīnāṃ tu bhojanaṃ kurute naraḥ //
na tasya phalaviśrāṃtirmayā vaktuṃ tu śakyate

dhātrīcchāyāṃ gato yastu dvādaśyāṃ pūjayeddharim //
tatraiva bhojanaṃ yastu brāhmaṇānāṃ tu kārayet

svayaṃ ca tatra bhuṃkte yaḥ sūpabhakṣyādikaṃ tathā //
na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi //

evaṃ prātarvidhāyā'tha pūjāṃ dāmodarasya hi //
rātrau punaḥ prakartavyaṃ pūjākarma harerdvija

tulasīsannidhau kṛtvā patākādhvajaśobhitam //
puṣpamālāsamākīrṇaṃ nānāratnopaśobhitam

muktādāmabhirācchannaṃ kṛtvā maṃḍapamuttamam //
pūjayedviṣṇumavyagrastadgataikāgramānasaḥ //

paṃcarātroktamārgeṇa gandhapuṣpākṣatādibhiḥ //
navanītaṃ dadhikṣīraṃ tathaiva ca ghanaṃ ghṛtam

vividhaiḥ khādyanaivedyairjalena ca sugaṃdhinā //
yuktaṃ nivedayedviṣṇostāṃbūlaṃ salavaṃgakam

puṣpāṇi ca vicitrāṇi sugandhīni bahūni ca //
prokṣayitvā ca vidhivadarpayitvā dalaiḥ śubhaiḥ

tulasyāścāpi dhātryāśca phalaiścā'pi prapūjayet //
nīrājanaṃ tataḥ kṛtvā maṃtrapuṣpaṃ samarpayet

abhiṣekaṃ vinā sarvapūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ //
viṣṇoḥ pūjāṃ samāpyā'tha brāhmaṇānāṃ prapūjanam

kuryādbhaktiyuto vipra dadyāccaiva phalādikam//
tāṃbūlaṃ ca tato dattvā dakṣiṇāṃ śaktito'rpayet

tato vṛddhānpitṝnmātṝn pūjayitvā vidhānataḥ //
tataḥ svayaṃ svabhāryābhirnaivedyaṃ bhakṣayetsudhīḥ

ityevaṃ tu vidhānena yaḥ kuryāddvādaśīvratam //
na tasya lokāḥ kṣīyaṃte kalpakoṭiśatairapi

putrapautraiḥ parivṛto bhuktvā bhogānmanoharān //
bhogāṃte ca vrajenmokṣamatītakulasaptakaiḥ

tasmānnārada māhātmyaṃ dvādaśyāḥ kārtikasya ca //
na mayā śakyate vaktuṃ kimanyairmanujairapi

dvādaśyā hyuttamaṃ puṇyaṃ māhātmyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ //
śṛṇuyādvā muniśreṣṭha sa yāti paramāṃ gatim

rājarṣirambarīṣo'pi cakāraitadvrataṃ śubham //
yathāvidhi taponiṣṭhastena mokṣamavāptavān

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye prabodhotsavadvādaśītithikṛtyavarṇanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ