Skanda Purana · Verses 2.33-2

// // jaiminiruvāca // //
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mahāvedīmahotsavam //
ajñānatimirāṃdho'pi yena bhāsvatpadaṃ vrajet

vaiśākhasyāmale pakṣe tṛtīyā pāpanāśinī //
svayamāviṣkṛtā caiṣā prājāpatyarkṣasaṃyutā

tasyāṃ saṃkalpya nṛpatirācāryaṃ varayecchuciḥ //
ekaṃ trīnatha takṣāṇaṃ dṛṣṭakarmāṇamādarāt

vṛṇuyādvanayāgāya vastrālaṃkaraṇādibhiḥ //
takṣṇā sārddhaṃ vanaṃ gatvā sādhuvṛkṣagaṇākulam

tanmadhye vahnimādhāya maṃtrarājena maṃtravit//
aṣṭottaraśataṃ hutvā saṃpātājyavimiśritam

ājyaṃ tarūṇāṃ mūle tu pratyekamabhighārayet //
dikpālebhyo baliṃ dattvā kṣetrapālapaśūṃstathā

vanaspataye juhuyātkṣīrodanaśatāhutim //
tataḥ paraśumādāya vṛkṣamūleṣu dikṣu vai

ājyasaṃskṛtideśeṣu ācāryo maṃtramuccaran //
kiṃcitkiṃcicchedayedvai ciṃtayangaruḍadhvajam

nadatsu tūryaghoṣeṣu gītamaṃgalavādiṣu //
niyojya varddhakiṃ tatra ācāryaḥ svagṛhaṃ vrajet

athavā sthāna labdhāni dārūṇi rathakarmaṇi //
uktasaṃskāravidhinā saṃskuryātkalpitenale

ārabheta rathaṃ kṛtvā vighrarājamahotsavam //
ṣoḍaśāraiḥ ṣoḍaśabhiścakrairlohamayairdṛḍhaiḥ

yuktaṃ viṣṇo rathaṃ kuryāddṛḍhākṣaṃ dṛḍhakūbaram //
vicitraghaṭanākakṣaputtalīpariveṣṭitam

nānāvicitrabahulamikṣukhaṇḍavirājitam//
catustoraṇasaṃyuktaṃ caturdvāraṃ suśobhanam

nānāvicitrabahulaṃ hemapaṭṭavirājitam //
dvāviṃśatikarocchrāyaṃ patākābhiralaṃkṛtam

gāruḍaṃ ca dhvajaṃ kuryādraktacaṃdananirmitam //
dīrghanāsaṃ sthūladehaṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam

caṃcvagradaṣṭabhujagaṃ sarvālaṃkārabhūṣitam //
vitatya pakṣatī vyomni uḍḍīyaṃtamivoditam

daityadānavasaṃghasya baladarpavināśanam //
sarvāṃgaṃ tasya kanakairācchādya pariśobhayet

rathameva hareḥ kuryātsvāsanaṃ supariṣkṛtam //
caturdaśarathāṃgaistaṃ rathaṃ kuryācca sīriṇaḥ

cakrairdvādaśabhiḥ kuryātsubhadrāyā rathottamam //
saptacchadamayaṃ kuryātsīriṇo lāṃgaladhvajam

devyāḥ padmadhvajaṃ kuryātpadmakāṣṭhavinirmitam //
viracayya rathānrājā pratiṣṭhāṃ pūrvavaccaret

yathāmantraṃ yathāśāstraṃ viśvasedbrāhmaṇeṣu ca //
brāhmaṇā jagadīśasya jaṃgamāstanavaḥ smṛtāḥ

itthaṃ sughaṭitaṃ cakritrayaṃ devatrayasya vai //
āṣāḍhasya site pakṣe dine viṣṇoḥ śubhaprade

pratiṣṭhāpya samṛddhena vidhinā pūrvavadvijāḥ //
rakṣaṇīyaṃ tathā tatra nārohetkaścanāśubhaḥ

pakṣī vā mānuṣo vāpi mārjāranakulādayaḥ //
tato dinatrayādarvāgrathānāmuttare kṛte

maṇḍape utsavāṃge vā prakuryādaṃkurārpaṇam //
adbhuteṣvatha jāteṣu śāṃtiṃ kuryātpuroditām

rathyā susaṃskṛtā kāryā mahāvedīṃ yathā vrajet //
pārśvayormaṃḍalaṃ kuryātpathi gulmādibhiḥ phalaiḥ

sumanastabakairmālyairdukūlaiścāmaraistathā //
yathā supuṣpitāraṇyarājī tatra virājate

bhūmiḥ samā ca kāryā vai niṣpaṃkā sukhacāraṇā //
nirmalā ca sugandhā ca sudūrādvarjitotkarā

dhūpapātrāṇyanupadaṃ digāmodakarāṇi ca //
caṃdanāṃbhaḥ parikṣepo yaṃtrapātotkarastathā

bahūni ṛtupuṣpāṇi puṣpavṛṣṭyarthameva hi //
naṭanarttakamukhyāśca gāyanā bahavastathā

veśyā yauvanagarvāḍhyāḥ rūpālaṃkārabhūṣitāḥ //
mṛdaṃgā paṇavāścaiva bherīḍhakkādayastathā

bahavo bahudhā tatra patākāścitritāṃtarāḥ //
dhvajāśca bahavastatra svarṇarājatanirmitāḥ //

vaijayaṃtyo bahuvidhā bhūmigā vāhanāstathā //
hastinaśca hayāścaiva susannaddhāḥ svalaṃkṛtāḥ

evaṃ saṃbhṛtasaṃbhāraḥ kṣitipālaḥ śucivrataḥ //
mudā bhaktyā ca parayā yuktaḥ kuryānmahotsavam

āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṣyasaṃyutā //
aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ devaṃ prapūjayet

brāhmaṇairvaiṣṇavaiḥ sārddhaṃ yatibhiśca tapasvibhiḥ //
vijñāpayeddevadevaṃ yātrāyai saṃskṛtāṃjaliḥ

indradyumnaṃ kṣitibhujaṃ yathājñāsīḥ purā vibho //
vijayasva rathe nātha guṃḍicāmaṇḍapaṃ prati

tavāpāṃgavilokena prapunaṃtu diśo daśa //
niḥśreyasapadaṃ yāṃtu sthāvarāṇi carāṇi ca

avatāraḥ kṛto hyeṣa lokānugrahakāmyayā //
tadehi bhagavanprītyā caraṇaṃ nyasya bhūtale

tataḥ karpūracūrṇaiśca sumanobhiravākiret //
pathi śākunasūktāni prapaṭhaṃti dvijātayaḥ

kecinmaṃgalagāthāśca kecijjaya jayeti ca //
jitaṃ ta iti mantraṃ vai keciduccairjapaṃti ca

sūtamāgadhamukhyāśca kīrtiṃ puṇyāṃ mudā jaguḥ //
svarṇadaṃḍaprakīrṇānāṃ śreṇī cobhayapārśvayoḥ

līlayāṃdolayaṃti sma raṇatkaṃkaṇamaṃjulam //
svarṇapātraparikṣiptakṛṣṇāgurusudhūpitaiḥ

surabhīkṛtasarvāśā mukhe vyomāṃgaṇe tathā //
carcarījharjharīveṇuvīṇāmādhurikādayaḥ //
śabdāyaṃte sumadhuraṃ goviṃdavijayāṃtare

evaṃ pravṛtte samaye kṛṣṇaṃ rāmapuraḥsaram//
nayaṃti viprā bhadrāṃ ca kṣatriyāśca viśastathā

chatramālā samuditā muktāsrakcīnatoraṇā //
ratnadhvajā hemadaṃḍāḥ pārśvayormuravairiṇaḥ

rājā caturvidhā varṇā anye ye ca pṛthagjanāḥ //
dīnā mahāṃtaśca tadā samānāstatra bhāṃti vai

salīlacaraṇanyāsaṃ tūlikāstaraṇeṣu tān //
vāsayaṃtaḥ kvacitchāṃtā devāṃste rathamanviyuḥ

mahotsavaṃ samāsādya gītakolāhalāni ca //
kare kṛtvā jagannāthaṃ bhrāmayitvā rathottamam

rāmaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ ca rathamadhye niveśayet //
cārucaṃdrātapāḍhyena maṃḍapena virājite

kiṃkiṇīmālikābhiśca mālyacāmarabhūṣite //
sasārakṛṣṇāgurujadhūpapūritagarbhake

tatastānvāsayitvā tu tūlikāsu surottamān //
bhūṣayedvividhairbhaktyā vastrālaṃkāra mālyakaiḥ

pūjayedupacāraistaiḥ samṛddhairbhaktibhāvitaiḥ //
nātaḥ parataraṃ viṣṇoryātrāṃtaramavekṣyate

yatra svayaṃ trilokeśaḥ syaṃdanena kutūhalāt //
mānayanpūrvamājñāṃ tāṃ varṣe varṣe vrajedasau

rathasthitaṃ vrajaṃtaṃ taṃ mahāvedīmahotsave //
ye paśyaṃti mudā bhaktyā vāsasteṣāṃ hareḥ pade //

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ pratijāne dvijottamāḥ //
nātaḥ śreyaḥ paraṃ viṣṇorutsavaḥ śāstrasaṃmataḥ

yathā rathavihāro'yaṃ mahāvedīmahotsavaḥ //
yatrāgatya divo devāḥ svargaṃ yāṃtyadhikāriṇaḥ

kiṃ vacmi tasya māhātmyamutsavasya muradviṣaḥ //
yasya saṃkīrtanātpāpaṃ naśyejjanma śatodbhavam

mahāvedīṃ vrajaṃtaṃ taṃ rathasthaṃ puruṣottamam //
balabhadraṃ subhadrāṃ ca janmakoṭisamudbhavam

dṛṣṭvā pāpaṃ nāśayati nātra kāryā vicāraṇā //
rathacchāyāṃ samākramya brahmahatyā vyapohati

tadreṇusaṃsaktavapustrividhāṃ pāpasaṃhatim //
nāśayetsvargagaṃgāyāḥ snānajaṃ phalamāpnuyāt

ghanāṃbuvṛṣṭiyogena rathamārge tu paṃkile //
divyadṛṣṭyā ca kṛṣṇasya samastamalahāriṇi

tatra ye praṇipātāṃstu kurvate vaiṣṇavottamāḥ //
anādivyūḍhapaṃkāṃste hitvā mokṣamavāpnuyuḥ

gavāṃ koṭipradānasya kanyānāmayutasya ca //
vājimedhasahasrasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaḥ

anugacchaṃti kṛṣṇaṃ ye yātrākautūhalādapi //
anuvrajaṃti nityaṃ vai devāḥ śakrapurogamāḥ

paśyaṃti ye rathaṃ yāṃtaṃ dārubrahma sanātanam //
pade pade'śvamedhasya phalaṃ teṣāṃ prakīrtitam

vedaiḥ stuvaṃti vedānāṃ vaktāro mokṣadāyinam//
itihāsapurāṇādyaiḥ stotrairvāpi svayaṃkṛtaiḥ

stuvaṃti puṃḍarīkākṣaṃ ye vai vigatakalmaṣāḥ //
vaiṣṇavaṃ yogamāsthāya modaṃte nāradādibhiḥ

kurvaṃti vāsudevāgre jayaśabdena vā stutim //
te vai jayaṃti pāpāni vividhāni na saṃśayaḥ

layatālānabhijñopi gītamādhuryavarjitaḥ //
narttanaṃ kurute vāpi gāyatyatha narottamaḥ//
vaiṣṇavottamasaṃsargānmuktiṃ prāpnotyasaṃśayaḥ

nāmāni kīrtayannasya tena yāti sahaiva yaḥ //
anuvrajyāttatphalaṃ vai prāpnotyatra na saṃśayaḥ

jaya kṛṣṇa jaya kṛṣṇa jaya kṛṣṇeti yo vadet //
guṃḍicānagaraṃ yāṃtaṃ kṛṣṇaṃ bhaktisamanvitaḥ //
na mātṛgarbhavāsasya sa ca duḥkhamavāpnuyāt

cāmarairvyajanaiḥ puṣpastabakairnīlacolakaiḥ//
rathasyāgrasthito yo vai vījayetpuruṣottamam

sa vījyamānopsarobhirgaṃdharvairupaśobhitaḥ//
anuvrajadbhistridaśairmaheṃdrāsanasaṃsthitaḥ

bhunakti bhogānatulānyāvadābhūtasaṃplavam //
tadaṃte ca brahmalokaṃ prāpya muktimavāpnuyāt

kṛṣṇasya purato ye vai puṣpavṛṣṭiṃ prakurvate //
te vai manogatānsarvānprāpnuvaṃti manorathān

sahasranāmabhiḥ puṇyaiḥ paryaṭaṃti rathaṃ tu ye //
teṣāṃ pradakṣiṇaṃ kuryustridaśānatakaṃdharāḥ

vasaṃti vaikuṇṭhagṛhe viṣṇutulyaparākramāḥ

tasminkāle mahāpuṇye devarṣipitṛsevite //
ekaṃ brahma tridhābhūtaṃ māyayānugataṃ svayā

sākṣāddārusvarūpeṇa mahāvedīmahotsavam

rathārūḍhaḥ kautukavānyatrayāti jagatprabhuḥ//
tasminkāle pṛthivyāṃ tu carettatra mahotsavam

devā apyutsave tasminpuruhūtapurogamāḥ //
abhimānaṃ parityajya śreṇībhūtā hi pārśvayoḥ

prakurvate mahāyātrāṃ taistairdivyaiḥ paricchadaiḥ

teṣāmagresarastatra devopi prapitāmahaḥ //
caturdaśānāṃ jagatāṃ karttā yaḥ parameśvaraḥ

so'pi tatra jagannāthaṃ rathe yāṃtaṃ mahotsave //
brahmalokātparāvṛtya stuvanvedamayaiḥ stavaiḥ //
pade pade praṇamati bhagavaṃtaṃ sanātanam

yadyapyabjanidheḥ kṛṣṇānna bhedo'sti tathāpyayam //
mahotsavasya mahimā yatra sarve'nuyāyinaḥ

nātaḥ parataro loke mahāvedīmahotsavāt //
sarvapāpaharo yogaḥ sarvatīrthaphalapradaḥ

kṛṣṇamuddiśya yastatra dānaṃ dadāti vai naraḥ //
yatkiṃcidakṣayaphalaṃ merudānena tatsamam

tasyāgre devadevasya vrajato guṃḍicālayam //
yatkiṃcitkurute karma tattadakṣayamaśnute

upāyanāni nānā vai bhakṣyabhojyāni caiva hi //
samarpayaṃti devāya tatprītyai vā dvijanmane //
teṣāmakṣayapuṇyāni sarvakāmapradāni ca

hareragresarā ye vai paśyaṃtastanmukhāṃbujam //
pade pade namaṃtaśca paṃkadhūlipariplutāḥ

vihāya pāpa kavacamabhedyaṃ koṭijanmabhiḥ //
kṣaṇānmuktiphalaṃ prāpya yāṃti viṣṇoḥ śubhālayam

sarvakratūnāṃ tīrthānāṃ dānānāṃ yāṃti te phalam //
bhagavadbhaktibhāvānāṃ nātaḥ puṇyatamo mahaḥ

evaṃ sa bhagavānkṛṣṇaḥ subhadrārāmasaṃgataḥ //
vrajansyaṃdanaśreṣṭhastho dyotayaṃśca caturdiśaḥ

śrīmadaṃgopasṛṣṭena marutā sarvadehinām //
pāpāni nāśayañchrīmāndayālurbhaktabhāvanaḥ

ajñānāmapyaviśvāsabhājāṃ viśvāsahetave //
nisargamuktido'pyeṣa yātrāraṃbhānkaroti vai

vrajansamṛddhyā devānāṃ martyānāṃ ca janārdanaḥ //
sūrye lalāṭaṃ tapati madhyāhne mārgamadhyataḥ

śrāṃtā karṣajanastasthau mlāyanvai tadrajovṛtaḥ //
tatrātapasya śāṃtyarthaṃ darpaṇeṣvabhiṣecayet

paṃcāmṛtaiḥ śītatoyaiḥ puṣpakarpūravāsitaiḥ //
cāmaraiśca jalārdrāṃtaiḥ śītalairvyajanaistathā

vījayetpuṇḍarīkākṣaṃ subhadrāṃ rāmameva ca //
śītaiśca pānakairhadyaistathā khaṇḍavikārakaiḥ

kharjūrairnārikelaiśca nānāraṃbhāphalaistathā //
tathā kṣīravikāraiśca panasaistṛṇarājakaiḥ

ikṣubhiḥ svāduhṛdyaiśca phalairnānāvidhaistathā //
vāsitaiḥ śītatoyaiśca pakvatāṃbūlapatrakaiḥ

sakarpūralavaṃgādyaiḥ pūjayetpuruṣottamam

tasminkāle dvijaśreṣṭhā ye paśyaṃti janārdanam //
pūjayaṃti yathāśakti na te saṃsārajaṃ śramam

prāpnuvaṃti dvijaśreṣṭhā brahmalokanivāsinaḥ

rathatrayasthitaṃ devatrayaṃ ye puruṣarṣabhāḥ //
pradakṣiṇaṃ prakurvaṃti triścatuḥ sapta eva vā

daśapraṇāmānkṛtvāṃte sthitāḥ prāṃjalayo'grataḥ //
purārathasthitānbrahmā stutibhiryābhirabjabhūḥ

tuṣṭāva tābhirdeveśaṃ stuvaṃti parameśvaram //
ye narā brahmalokaṃ te prayāṃti niyataṃ dvijāḥ

tato'parāhṇe deveśaṃ dakṣiṇānilavījitam //
śanaiḥ śanairnayedgītaiveṃṇuvīṇādināditaiḥ

baṃdinaḥ stutipāṭhaiśca kalairmadhurikāsvanaiḥ //
niraṃtaraiḥ puṣpavarṣaiścāmarāṃdolanaistathā

evaṃ vrajati deveśe sūryaścāstaṃgato bhavet //
dīpikānāṃ sahasrāṇi jvālitāni sahasraśaḥ

tadālokaprakāśena mārgaśeṣaśca nīyate //
rathāvarohaṇenaiṣāṃ maṇḍapārohaṇena ca

saṃmardaḥ sumahāṃstatra didṛkṣūṇāṃ kutūhalāt //
maṇḍape vāsayeddevaṃ guṇḍicākhye manohare

cārucaṃdrātape cārumālyacāmarabhūṣite //
ratnastaṃbhamaye svarṇavedikopaskṛtāṃtare

prācīravalayāvīte sudhālepasamujjvale //
sādhusopānaghaṭite caturdvāropaśobhite

trailokyāṃḍabarayute mahāvedyāṃ mahākratoḥ //
prādurbhāvo maheśasya yatrābhūddāruvarṣmaṇaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇava khaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye guṃḍicāyātrākathanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ