Skanda Purana · Verses 2.3-3

// śrīruvāca // //
sādhu te buddhirutpannā viṣṇoḥ saṃnidhimāśritā //
adbhutaṃ kathayāmyetatkṣetrasya ravinaṃdana

yathāhaṃ bhagavadvakṣaḥ sthalasthā dadṛśe purā //
carācare jagatyasminpralīne pralaye yama

etatkṣetramahaṃ caiva dve evopasthite tadā//
sa tadā saptakalpāyurmṛkaṃḍorātmajo muniḥ

praṇaṣṭe sthāvaracare nimagnaḥ pralayārṇave//
nāvasthānamavāpyaiva śarma lebhe na kutracit

jalārṇave bhrāmyamāṇaḥ pralaye sa itastataḥ//
puruṣottamasādṛśye kṣetre sa vaṭamaikṣata

utplutyotplutya mūlaṃ tu nyagrodhasya samīpataḥ//
śuśrāva bāla vacanaṃ mārkaṇḍeya mamāṃtikam

praviśya duḥkhamatulaṃ jahīhi khalu mā śucaḥ //
tacchrutvā citravacanamapratarkyaṃ tadā muniḥ

vismayaṃ paramaṃ lebhe svaduḥkhaṃ nāpyacintayat //
vāribhiḥ śīryate naitaddahyate kālavahninā

saṃvartakādibhirnaitacchoṣyate nāpi cālyate //
ekārṇave mahāghore nauriva kṣetramīkṣyate

tatrāyaṃ yūpasadṛśo nyagrodhastiṣṭhate mahān //
yaṃ gṛhītvā kṣetramidaṃ nyagrodha īśitustanuḥ

mahāpralaya vātena śākhā nāsya hi kampate //
tasyādhastātsa hi muniḥ sthitvā caitadaciṃtayat

ekārṇave'sminpralaye naṣṭe sthāvarajaṃgame //
bhūpradeśaḥ sthirataraḥ kathameṣa vibhāvyate

yatrāyaṃ śākhipravaraḥ komalaḥ paridṛśyate //
mārkaṃḍeyāgaccha muhuriti sapraśrayaṃ vacaḥ

kuto nirāśramiyadaṃ cintayanniti sa plavan //
śaṃkhacakragadāpāṇiṃ nārāyaṇamalokayat

tadaṃgapadmāsanagāṃ māṃ ca vaivasvataikṣata //
vivaśo jalavātābhyāṃ tadā sustho vyavasthitaḥ

hṛṣṭāṃtarātmā sa munirāvāṃ sāṣṭāṃgamānataḥ //
prasādanāya devasya stotrametadudāharat

// mārkaṃḍeya uvāca // //
tvatpādapadmānusarānuṣaṃgaṃ rudreṃdrapadmāsanasampadāḍhyam //
tvadbhaktihīnaṃ paritaḥ prataptaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāṃbudhe mām

brahmādibhiryatparicaryamāṇaṃ padāmbujadvandvamaciṃtyaśakti //
śvaḥ śreyasaprāptinidānatattvaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāmbudhe mām

yadaṃgabhūtaṃ jagadaṇḍametadanekakoṭi praguṇaṃ vibhāti //
līlāvilāsasthitisṛṣṭilīnaṃ tanmāṃ sudīnaṃ parirakṣa viṣṇo

ekaṃ suvarṇaṃ kaṭakādibhedairnānā yathā vā nabhasodito'rkaḥ //
ādhāravaiṣamyajaleṣu tādṛgvibhāvyase nirguṇa eka eva

aśeṣasaṃpūrṇaruciprahīṇopādānasaṃkalpavivarjito'pi //
dīnānukaṃpānuguṇaṃ bibharṣi yuge yuge dehamapāraśakte

tvatpādapadmaṃ jagadīśa pūrvamasevyatānātmadhiyā mayā yat //
tatkarmaṇā dāruṇapākabhājaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāṃbudhe mām

aśeṣalokasthitisṛṣṭilīnavilāsi yatte triguṇaṃ vibhāti //
vapurmahātmanmahadādiheturhetornamaste prakṛteḥ parasya //

sarvatra gatvā bṛhadaprameyaṃ pravarddhamānaṃ tvayi bṛṃhitaṃ ca //
tadbahmarūpaṃ pariṇāmahetuṃ svādhyātmaviśvātmakamāśrayāmi

ekārṇave mahāghore nāvasthātuṃ pradeśabhūḥ //
asti lakṣmīpate meghavārivātaprakaṃpanāt

trāhi viṣṇo jagannātha magnaṃ saṃsārasāgare //
māmuddharāsmādgoviṃda kṛpāpāṃgavilokanāta

// śrīruvāca // //
stuvaṃtamevaṃ brahmarṣi sākṣānnārāyaṇo vibhuḥ //
vilokyānugrahadṛśā vākyaṃ cedamuvāca ha

// śrībhagavānuvāca // //
mārkaṃḍeya sudīno'si māmajñāya dvijottama //
duścaraṃ tu tapastaptaṃ dīrghāyustena kevalam

śayānaṃ patrapuṭake paśya kalpavaṭordhvagama //
bālasvarūpaṃ sarveṣāṃ kālātmānaṃ mahāmune //
praviśya vistṛtaṃ vaktraṃ tatrāvasthātumarhasi

// // śrīruvāca // //
evamukto bhagavatā sa munirvismitānanaḥ

āruhya dadṛśe bālarūpaṃ tasyāviśanmukhe //
praviṣṭaḥ kaṃṭhamārgeṇa mahāyāmaṃ mahodaram

tatrāsau dadṛśe vipro bhuvanāni caturdaśa //
brahmādidikpālasurānsiddhagaṃdharvarākṣasān

ṛṣīndivyaṛṣīṃścaiva bhūtalaṃ sāgarāṃkitam //
nānātīrthairnadībhiśca parvataiḥ kānanaistathā

lakṣitaṃ pattanapuraṃ grāmakharvaṭakairyutam //
pātālāni tathā sapta nāgakanyāḥ sahasraśaḥ

mahārghyamaṇisaudhaiśca sudhāpātraiḥ samujjvalaiḥ //
anarghyamaṇibhirnāgaiḥ sevitaṃ paramādbhutam //

jagatāṃ dhāriṇaṃ śeṣaṃ sahasraphaṇamaṃḍitam //
vyākartāramaśeṣāṇāṃ śāstrāṇāṃ śiṣyamadhyagam

brahmāṃḍodaragaṃ vastu yatkiṃcitparameṣṭhinā //
sṛṣṭaṃ sarvaṃ dadṛśe'sau tatkukṣau sa mahāmuniḥ

nāpaśyadaṃtaṃ kukṣestu bhramamāṇa itastataḥ //
tato viniṣkramya punardadṛśe ca mayā saha

pūrvamālakṣitaṃ yadvadāsthitaṃ puruṣottamam //
vismayotphullanayanaḥ praṇipatyedamabravīt

// mārkaṃḍeya uvāca // //
bhagavandevadeveśa kimadbhutamidaṃ prabho //
mahāpralayasaṃrodhe sṛṣṭiratra vibhāvyate

tvanmāyā duravacchedyā kathaṃ vai jñāyate mayā //

// śrībhagavānuvāca // //
mune kṣetramidaṃ citraṃ śāśvataṃ me vibhāvaya //
na sṛṣṭipralayāvatra vidyete na ca saṃsṛtiḥ

sadaikarūpaṃ puruṣottamākhyaṃ muktipradaṃ māmiha saṃprabudhya //
atra praviṣṭo na punaḥ prayāti garbhasthitiṃ sāṃdrasukhasvarūpaḥ

ityājñapto bhagavatā mārkaṃḍeyo mahāmuniḥ //
atra vāsaṃ kariṣyāmītyanyatīrthaparāṅmukhaḥ //
prahṛṣṭavadanaḥ prāha praṇipatya jagadgurum

// mārkaṇḍeya uvāca // //
uvāca sa tathā viṣṇuṃ bhaktiśraddhāsamanvitaḥ //
anugṛhṇīṣva bhagavankṣetresminpuruṣottame //
yathā sthito mṛtyuvaśaṃ na vraje puruṣottama

// śrībhagavānuvāca // //
atra sthitiṃ me viprarṣe kṣetre mokṣaprasādhake

kariṣyāmi na saṃdeho yāvadābhūtasaṃplavam //
pralayāvasāne tīrthaṃ te racayiṣyāmi śāśvatam

yattīre tapa āsthāya maddvitīyatanuṃ śivam //
ārādhya madanukrośānmṛtyuṃ jeṣyasi niścitam

// jaiminiruvāca // //
evaṃ purā dattavaro mārkaṃḍeyo mahāmuniḥ //
nyagrodhavāyavyakoṇe khātaṃ cakreṇa vai hareḥ

pāvanaṃ gartamāsthāya pūjayitvā maheśvaram //
mahatā tapasā vipro jitavānmṛtyumaṃjasā

munestasyaiva nāmnāyaṃ prakhyāto garta uttamaḥ //
yatra snātvā śivaṃ dṛṣṭvā vājimedhaphalaṃ labhet

//
// śrīruvāca // //
pañcakrośamidaṃ kṣetraṃ samudrāṃtarvyavasthitam //
dvikrośaṃ tīrtharājasya taṭabhūmau sunirmalam

suvarṇavālukākīrṇaṃ nīlaparvataśobhitam //
yo'sau viśveśvaro devaḥ sākṣānnārāyaṇātmakaḥ

saṃyamya viṣayagrāmaṃ samudrataṭamāsthitaḥ //
upāsituṃ jagannāthaṃ catuḥṣaṣṭitamaḥ prabhuḥ

yameśvara iti khyāto yamasaṃyamanāśanaḥ //
yaṃ dṛṣṭvā pūjayitvā tu koṭiliṃgaphalaṃ labhet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde tṛtīyo'dhyāyaḥ