Skanda Purana · Chapter 2.3

// sūta uvāca // //
iti śrutvā vaco dhīmānādarātkuṃbhajanmanaḥ //
provāca madhuraṃ vākyaṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ

// vyāsa uvāca // //
bhagavannadbhutamidaṃ tīrthamāhātmyamuttamam//
śrutvā tvatto mama manaḥ paramānaṃdamāyayau

anyattīrthavaraṃ brūhi tattvena mama śṛṇvataḥ //
na tṛptirasti manasaḥ śṛṇvato mama suvrata

// // agastya uvāca // //
śṛṇu vipra pravakṣyāmi tīrthamanyadanuttamam //
svargadvāramiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ sadā

svargadvārasya māhātmyaṃ vistarādvaktumīśvaraḥ //
nahi kaścidato vatsa saṃkṣepācchṛṇu suvrata

sahasradhārāmārabhya pūrvataḥ sarayūjale //
ṣaṭtriṃśadadhikā proktā dhanuṣāṃ ṣaṭśatī mitiḥ

svargadvārasya vistāraḥ purāṇajñairviśāradaiḥ //
svargadvārasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ nāsatyaṃ mama bhāṣitam//
svargadvārasamaṃ tīrthaṃ nāsti brahmāṇḍagolake

hitvā divyāni bhaumāni tīrthāni sakalānyapi //
prātarāgatya tiṣṭhanti tatra saṃśritya suvrata

tasmādatra prakartavyaṃ prātaḥ snānaṃ viśeṣataḥ //
sarvatīrthāvagāhasya phalamātmana īpsatā

tyajaṃti prāṇinaḥ prāṇānsvargadvārāṃtare dvija //
prayāṃti paramaṃ sthānaṃ viṣṇoste nātra saṃśayaḥ

muktidvāramidaṃ paśya svargaprāptikaraṃ nṛṇām //
svargadvāramiti khyātaṃ tasmāttīrthamanuttamam

svargadvāraṃ suduṣprāpyaṃ devairapi na saṃśayaḥ //
yadyatkāmayate tatra tattadāpnoti mānavaḥ

svargadvāre parā siddhiḥ svargadvāre parā gatiḥ //
japtaṃ dattaṃ hutaṃ dṛṣṭaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat //
dhyānamadhyayanaṃ sarvaṃ dānaṃ bhavati cākṣayam

janmāṃtarasahasreṇa yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam//
svargadvārapraviṣṭasya tatsarvaṃ vrajati kṣayam

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vai varṇasaṃkarāḥ//
kṛmimlecchāśca ye cānye saṃkīrṇāḥ pāpayonayaḥ/१६//
kīṭāḥ pipīlikāścaiva ye cānye mṛgapakṣiṇaḥ//
kālena nidhanaṃ prāptāḥ svargadvāre śṛṇu dvija

kaumodakīkarāḥ sarve pakṣiṇo garuḍadhvajāḥ //
śubhe viṣṇupure viṣṇurjāyate tatra mānavāḥ

akāmo vā sakāmo vā api tīrthagatopi vā //
svargadvāre tyajanprāṇānviṣṇuloke mahīyate

munayo devatāḥ siddhāḥ sādhyā yakṣā marudgaṇāḥ //
yajñopavītamātreṇa vibhāgaṃ cakrire tu ye

madhyāhne'tra prakurvaṃti sānnidhyaṃ devatāgaṇāḥ //
tasmāttatra prakurvaṃti madhyāhne snānamādarāt

kurvaṃtyanaśanaṃ ye tu svargadvāre jiteṃdriyāḥ //
prayāṃti paramaṃ sthānaṃ ye ca māsopavāsinaḥ

annadānaratā te ca ratnadā bhūmidā narāḥ //
govastradāśca viprebhyo yāṃti te bhavanaṃ hareḥ

yatra siddhā mahātmāno munayaḥ pitarastathā //
svargaṃ prayāṃti te sarve svargadvāraṃ tataḥ smṛtam

caturddhā ca tanuṃ kṛtvā devadevo hariḥ svayam //
atra vai ramate nityaṃ bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ

brahmalokaṃ parityajya caturvaktraḥ sanātanaḥ //
atraiva ramate nityaṃ devaiḥ saha pitāmahaḥ

kailāsanilayāvāsī śivastatraiva saṃsthitaḥ

merumandaramātro'pi rāśiḥ pāpasya karmaṇaḥ //
svargadvāraṃ samāsādya sa sarvo vrajati kṣayam

yā gatirjñānatapasāṃ yā gatiryajñayājinām//
svargadvāre mṛtānāṃ tu sā gatirvihitā śubhā

ṛṣidevāsuragaṇairjapahomaparāyaṇaiḥ //
yatibhirmokṣakāmaiśca svargadvāro niṣevyate

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi kāśīvāseṣu yatphalam //
tatphalaṃ nimiṣārddhena kalau dāśarathīṃ purīm

yā gatiryogayuktānāṃ vārāṇasyāṃ tanutyajām//
sā gatiḥ snānamātreṇa sarayvāṃ harivāsare

svargadvāre mṛtaḥ kaścinnarakaṃ naiva paśyati //
keśavānugṛhītā hi sarve yāṃti parāṃ gatim

bhūloke cāṃtarikṣe ca divi tīrthāni yāni vai //
atītya vartate tāni tīrthānyetaddvijottama

viṣṇubhaktiṃ samāsādya ramante tu suniścitāḥ //
saṃhṛtya śaktitaḥ kāmaṃ viṣayeṣu hi saṃsthitam

śaktitaḥ sarvato yuktvā śaktistapasi saṃsthitā //
na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi

hanyamāno'pi yo vidvānvasecchastraśatairapi //
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati

svargadvāre viyujyeta sa yāti paramāṃ gatim //
uttaraṃ dakṣiṇaṃ vāpi ayanaṃ na vikalpayet

sarvasteṣāṃ śubhaḥ kālaḥ svargadvāraṃ śrayaṃti ye //
snānamātreṇa pāpāni vilayaṃ yāṃti dehinām

yāvatpāpāni dehena ye kurvaṃti janāḥ kṣitau //
ayodhyā paramaṃ sthānaṃ teṣāmīritamādarāt //

jyeṣṭhe māsi site pakṣe paṃcadaśyāṃ viśeṣataḥ //
tasya sāṃvatsarī yātrā devaiścandrahareḥ smṛtā

tasminnudyāpanaṃ candrasahasraṃ vratayogibhiḥ //
kāryaṃ prayatnato vipra sarvayajñaphalādhikam

tasminkṛte mahāpāpakṣayātsvargo bhavennṛṇām

// śrīvyāsa uvāca // //
bhagavanbrūhi tattvena tasya candrahareḥ śubhām//
utpattiṃ ca tathā caṃdravratasyodyāpane vidhim

// agastya uvāca // //
ayodhyānilayaṃ viṣṇuṃ natvā śītāṃśurutsukaḥ //
āgacchattīrthamāhātmyaṃ sākṣātkartuṃ sudhānidhiḥ //
atrāgatya ca candro'tha tīrthayātrāṃ cakāra saḥ

krameṇa vidhipūrvaṃ ca nānāścaryasamanvitaḥ //
samārādhya tato viṣṇuṃ tapasā duścareṇa vai

tatprasādaṃ samāsādya svābhidhānapurassaram //
hariṃ saṃsthāpayāmāsa tena caṃdrahariḥ smṛtaḥ

vāsudevaprasādena tatsthānaṃ jātamadbhutam //
taddhi guhyatamaṃ sthānaṃ vāsudevasya suvrata

sarveṣāmiva bhūtānāṃ bharturmokṣasya sarvadā //
asminsiddhāḥ sadā vipra goviṃdavratamāsthitāḥ

nānāliṃgadharā nityaṃ viṣṇulokābhikāṃkṣiṇaḥ //
abhyasyaṃti paraṃ yogaṃ muktātmāno jiteṃdriyāḥ

yathā dharmamavāpnoti anyatra na tathā kvacit //
dānaṃ vrataṃ tathā homaḥ sarvamakṣayatāṃ vrajeta

sarvakāmaphalaprāptirjāyate prāṇināṃ sadā //
tasmādatra vidhātavyaṃ prāṇibhiryatnataḥ kramāt //
dānādikaṃ viprapūjā daṃpatyośca viśeṣataḥ

sarvayajñādhikaphalaṃ sarvatīrthāvagāhanam //
sarvadevāvalokasya yatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām

tatsarvaṃ jāyate puṇyaṃ prāṇināmasya darśanāt //
tasmādetanmahākṣetraṃ purāṇādiṣu gīyate

udyāpanavidhiścātra nṛbhirdvijapurassaram //
agre caṃdrahareścandra sahasravratasaṃjñakaḥ

gate varṣadvaye sārddhe paṃcapakṣe dinadvaye //
divasasyā'ṣṭame bhāge patatyeko'dhimāsakaḥ

tryadhike vā aśītyabde caturmāsayute tataḥ //
bhaveccandrasahasraṃ tu tāvajjīvati yo naraḥ //
udyāpanaṃ prakarttavyaṃ tena yātrā prayatnataḥ

yatpuṇyaṃ paramaṃ proktaṃ satataṃ yajñayājinām//
satyavādiṣu yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ hemadāyini //
tatpuṇyaṃ labhate vipra sahasrābdasya jīvibhiḥ

sarvasaukhyapradaṃ tādṛkpuṇyavratamihocyate

caturdaśyāṃ śuciḥ snātvā dantadhāvanapūrvakam //
caritabrahmacaryyaśca jitavākkāyamānasaḥ //
paurṇamāsyāṃ tathā kṛtvā caṃdrapūjāṃ ca kārayet

pūrvaṃ ca mātaraḥ pūjyā gauryādikakrameṇa ca //
ṛtvijaḥ pūjayedbhaktyā vṛddhiśrāddhapurassaram

prayataiḥ pratimā kāryā caṃdramaṃḍalasannibhā //
sahasrasaṃkhyā hyathavā tadarddhaṃ vā tadarddhakam //
nijavittānumānena tadardhena tadarddhikam

tataḥ śraddhānumānādvā kāryā vittānumānataḥ //
athavā ṣoḍaśa śubhā vidhātavyāḥ prayatnataḥ

caṃdrapūjāṃ tataḥ kuryādāgamoktavidhānataḥ //
māṣaiḥ ṣoḍaśabhiḥ kāryā pratyekaṃ pratimā śubhā

somamaṃtreṇa homastu kāryo vittānumānataḥ //
pratimāsthāpanaṃ kuryātsomamaṃtramudīrayet

somotpattiṃ somasūktaṃ pāṭhayecca prayatnataḥ //
caṃdrapūjāṃ tataḥ kuryādāgamoktavidhānataḥ

caṃdranyāsaṃ kalānyāsaṃ kārayenmaṃḍale jalam //
ekādaśeṃdriyanyāsaṃ tathaiva vidhipūrvakam

caṃdrabiṃbanibhaṃ kāryyaṃ maṃḍalaṃ śubhataṃḍulaiḥ//
madhye ca kalaśaḥ sthāpyo gavyena payasāplutaḥ

caturasreṣu saṃpūrṇānkalaśānsthāpayedbahiḥ //
maṃḍale caṃdrapūjā ca kartavyā nāmabhiḥ kramāt

himāṃśave namaścaiva somacaṃdrāya vai namaḥ

caṃdrāya vidhave nityaṃ namaḥ kumudabaṃdhave

sudhāṃśave ca somāya oṣadhīśāya vai namaḥ //
namo'bjāya mṛgāṃkāya kalānāṃ nidhaye namaḥ

namo nakṣatranāthāya śarvarīpataye namaḥ //
jaivātṛkāya satataṃ dvijarājāya vai namaḥ

evaṃ ṣoḍaśabhiścaṃdraḥ stotavyo nāmabhiḥ kramāt

tato vai prayato dadyādvidhivanmaṃtrapūrvakam //
śaṃkhatoyaṃ samādāya sapuṣpaṃ phalacaṃdanam

namaste māsamāsāṃte jāyamāna punaḥpunaḥ //
gṛhāṇārghyaṃ śaśāṃka tvaṃ rohiṇyā sahito mama

evaṃ saṃpūjya vidhivacchaśinaṃ praṇato bhavet //
ṣoḍaśānye ca kalaśā dugdhapūrṇāḥ saratnakāḥ

savastrācchādanāḥ śāṃtyai dātavyāste dvijanmane //
abhiṣekaṃ tataḥ kuryātpāyasena jalena tu

ṛtvijāṃ manasastuṣṭiḥ kāryā vittānumānataḥ //
brāhmaṇaṃ bhojayettatra sakuṭuṃbaṃ viśeṣataḥ

pūjanīyau prayatnena vastraiśca dvijadaṃpatī //
kartavyaṃ ca tato bhūridakṣiṇādānamuttamam

pratimāśca pradātavyā dvijebhyo dhenupūrvikāḥ //
suvarṇaṃ rajataṃ vastraṃ tathānnaṃ ca viśeṣataḥ //
dātavyaṃ caṃdrasuprītyai harṣādevaṃ dvijanmane

upavāsavidhānena dinaśeṣaṃ nayetsudhīḥ //
anaṃtare ca divase kuryādbhagavadarcanam //
bāṃdhavaiḥ saha bhuñjīta niyamaṃ ca visarjjayet

evaṃ ca kurute caṃdrasahasraṃ vratamuttamam //
brahmaghno'pi surāpo'pi steyī ca gurutalpagaḥ //
vratenānena śuddhātmā caṃdralokaṃ vrajennaraḥ

yādṛśaśca bhavedvipra priyo nārāyaṇasya ca //
evaṃ karoti niyataṃ kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmye candrasahasravratodyāpanavidhivarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ